Հայաստանի երկրորդ լուսավորիչը», նա դարձել է կաթողիկոս ժամանակ, երբ Հայաստանի մի զգալի մասը անցել է Պարսկական կայսրության

439 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Բարգևանդ գավառի Բլուր գյուղում վախճանվել է Ամենայն Հայոց 10-րդ կաթողիկոսը, Սահակ Պարթևը

Սասանյան տիրակալները փորձում էին ճնշել հպատակ ժողովրդի ազգային և կրոնական ինքնությունը։  400 թվականին Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Հովհաննես Ոսկեբերանն Հայաստան ուղարկեց Երկրորդ Տիեզերական ժողովի հրամանագիրը՝ ըստ հռոմեական սովորույթի, Քրիստոսի Ծնունդն ու Աստվածահայտնությունը առանձին նշելու մասին։  Բայց Իսահակը  չպատասխանեց այս պատգամին, և հայերը պահպանեցին հին ավանդույթը:  Բայց իրենց հավատքն ամրապնդելու համար հայերին անհրաժեշտ էր ունենալ Սուրբ Գիրք իրենց լեզվով, որն այն ժամանակ դեռ գրավոր լեզու չուներ։  Իսահակ կաթողիկոսի տարիներին և նրա անմիջական մասնակցությամբ տեղի ունեցած ամենամեծ ձեռքբերումը 405 թվականին Մեսրոպ Մաշտոցի վարդապետի կողմից հայոց գրերի ստեղծումն էր։  Սուրբ Իսահակն էր, որ դարձավ Սուրբ Մաշտոցի ոգեշնչողն ու գործակիցը հայ գրչության և գրականության ստեղծման գործում։  405-ից հետո Իսահակն ու Մեսրոպը նվիրվեցին թարգմանությանը։ Սուրբ Գիրքն իրենց լեզվով, որն այն ժամանակ դեռ գրություն չուներ։  Իսահակ կաթողիկոսի տարիներին և նրա անմիջական մասնակցությամբ տեղի ունեցած ամենամեծ ձեռքբերումը 405 թվականին Մեսրոպ Մաշտոցի վարդապետի կողմից հայոց գրերի ստեղծումն էր։  Սուրբ Իսահակն էր, որ դարձավ Սուրբ Մաշտոցի ոգեշնչողն ու գործակիցը հայ գրչության և գրականության ստեղծման գործում։  405 թվականից հետո Իսահակն ու Մեսրոպը նվիրվեցին Սուրբ Գրությունները, աստվածաբանական և պատարագի տեքստերը հայերեն թարգմանելու գործին։  Այն հիմնված էր կաթողիկոսի հատուկ բանագնացների կողմից Հայաստան առաքված սիրիական և հունարեն ձեռագրերի վրա։  Նա ինքն է ղեկավարել մի խումբ թարգմանիչներ, որոնք շուտով ավարտել են Հին Կտակարանի աշխատանքները, իսկ Մեսրոպ Մաշտոցը թարգմանել է Նոր Կտակարանը։  Համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում Սուրբ Իսահակը և Սուրբ Մաշտոցը պատրաստեցին թարգմանիչների մի ամբողջ սերունդ, որոնք թարգմանեցին այլ անհրաժեշտ տեքստեր։
Երիտասարդ ու անփորձ Արտաշես արքան վարում էր թագավորին անհարիր վայրի կյանք՝ չհնազանդվելով ո՛չ մեծ Իսահակի հայրական հրահանգներին, ո՛չ էլ իշխանների նկատողություններին։  Շուտով նա դարձավ ատելի իր հպատակների կողմից, և իշխանները որոշեցին գահընկեց անել Արտաշեսին թագավորական գահից։  Իրավիճակը բարդանում էր նրանով, որ Արտաշեսը Արշակյանների տոհմի վերջին ներկայացուցիչն էր, և նրա տապալումը կնշանակեր թագավորության վերացում և Հայաստանի ամբողջական ենթակայություն Պարսկաստանին։  Այս խելահեղ մտքով իշխանները դիմեցին կաթողիկոսին՝ խնդրելով միանալ իրենց։
Չենթարկվելով իշխանների ոչ հորդորներին, ոչ սպառնալիքներին, հովվական սիրով լեցուն նույնիսկ այլասերված Արտաշեսի հանդեպ, վարդապետը համարձակորեն հայտարարեց, որ չի կարող իր թագավորին փոխանակել պարսից տիրակալի հետ.
«Աստված չանի, որ ես գայլերին մատնեմ իմ կորցրած ոչխարներին, կամ նրա բժշկության մասին հոգալու փոխարեն գցեմ անդունդը, բայց նա մկրտված է, բայց նա քրիստոնյա է մարմնով, բայց հոգու մեջ նա հավատում է Քրիստոսին, այո, նա թուլություն ունի կանանց հանդեպ, բայց նա չի պաշտում կրակը, ուստի ես չեմ փոխի իմ հիվանդ ոչխարը առողջ գայլի հետ:
Չհասնելով իրենց ուզածին, նախարարները թագավորի հետ որոշեցին գահընկեց անել կաթողիկոսին։  428-ի սկզբին նրանք գնացին պարսից թագավոր Բահրամ V-ի (420-438) արքունիք, որտեղ իրենց թագավորին և առաջին հիերարխին մեղադրեցին հույներին դավաճանելու մեջ։  Բահրամը Արտաշեսին և սուրբ Իսահակին կանչեց իր արքունիքը, որտեղ նրանց սպասում էին իշխանները՝ իր օգնական Սուրմակ եպիսկոպոսի հետ միասին։  Նրանց խնդրանքով պարսից արքունիքը Արտաշիրին զրկեց թագավորությունից, իսկ Իսահակը հեռացվեց կաթողիկոսի աթոռից։  Նրանց ձերբակալել են ու բանտարկել, իսկ ունեցվածքը բռնագրավել։  Մեծ Հայքի թագավորությունը վերացվեց, երկիրը վերածվեց մի պարզ գավառի, որը գլխավորում էր պարսիկ տիրակալը։
Մինչդեռ երկիրը դժբախտության հասցրած իշխանները դառնորեն զղջացին իրենց արածի համար և աղաչեցին սրբին, որ վերադառնա իր աթոռը պարսիկների կողմից նշանակված կաթողիկոսի փոխարեն, որը մահացավ 437 թ.  Կաթողիկոսը ներեց ապաշխարողներին, սակայն հրաժարվեց կրկին գահ բարձրանալ։

7 сентября 439 года в с Блур провинции Баргеванд- скончался Саак Партев Великий, 10-й Католикос Всех Армян.”Парфянин по происхождению,- второй просветитель Армении”, после Григора Лусаворича.Он стал католикосом в период, когда значительная часть Армении перешла под власть Персидской империи, и правители Сасаниды, исповедовавшие маздеизм, пытались подавить национальное и религиозное своеобразие подчиненного народа. В 400 году патриарх Константинопольский Иоанн Златоуст послал в Армению постановление II Вселенского Собора о праздновании Рождества Христова и Богоявления раздельно, по римскому обычаю. Но Исаак так и не ответил на это послание, и армяне сохранили старую традицию. Но для укрепления веры армянам необходимо было иметь Священное Писание на собственном языке, который в то время еще не имел письменности. Величайшим свершением, которое имело место в годы католикоса Исаака и при его непосредственном участии, стало создание в 405 году армянского алфавита преподобным Месропом Маштоцем. Именно святитель Исаак стал вдохновителем и сотрудником святого Маштоца в деле создания армянской письменности и книжности. После 405 года Исаак и Месроп посвятили себя переводу Священного Писания, богословских и богослужебных текстов на армянский язык. В основу были положены сирийские и греческие рукописи, доставлявшиеся в Армению специальными посланцами католикоса. Сам он возглавил группу переводчиков, которая вскоре завершила работу над Ветхим Заветом, а Месроп Маштоц перевел Новый Завет. За сравнительно короткий срок святитель Исаак и преподобный Маштоц подготовили целое поколение переводчиков, которые перевели и другие необходимые тексты.
Молодой и неопытный царь Арташес вел неподобающую царю разгульную жизнь, не слушаясь ни отеческих наставлений великого Исаака, ни прещений князей. Вскоре он стал ненавистен подданным, и князья решили свергнуть Арташеса с царского трона. Положение осложнялось тем, что Арташес был последним представителем династии Аршакидов, и его свержение означало бы упразднение царства и всецелое подчинение Армении Персии. С этой безумной затеей князья обратились к католикосу, прося его примкнуть к ним.
Не поддавшись ни уговорам, ни угрозам князей, полный пастырской любви даже к развратному Арташесу, архипастырь смело заявил, что не может променять своего царя на правителя-перса:
“Не дай Бог, чтобы я предал своё заблудшее овча волкам или вместо того, чтобы заботиться об его исцелении, ниспроверг его в бездну. Хотя царь и блудит, но он крещён; хотя и блудит, но он – христианин. Грешит плотью, но в своей душе он верит во Христа. Да, он питает немощь к женщинам, но не поклоняется огню. Итак, я не променяю свою больную овцу на здорового волка!”
Не достигнув желаемого, нахарары решили вместе с царём свергнуть и католикоса. В начале 428 года они отправились ко двору персидского царя Бахрама V (420-438), где обвинили своего царя и первоиерарха в том, что они предались грекам. Бахрам вызвал Арташеса и святителя Исаака к своему двору, где их ожидали князья вместе со своим споспешником епископом Сурмаком. По их требованию персидский двор лишил Арташира царства, а Исаак был смещён с кафедры католикоса. Они были арестованы и отправлены в заточение, а их имущество конфисковано. Царство Великой Армении было упразднено, а страна была превращена в простую провинцию во главе с правителем-персом.
Тем временем князья, приведшие страну к трагедии, горько сожалели о содеянном и умоляли святителя вернуться на свою кафедру вместо поставленного  персами Католикоса , умершего в 437 году. Католикос простил кающихся, однако отказался снова взойти на престол.

On September 7, 439, in the village of Blur in the province of Bargevand, Sahak Partev the Great, the 10th Catholicos of All Armenians, died. “A Parthian by origin, the second enlightener of Armenia”, after Grigor Il-Savorich. He became Catholicos during the period when a significant part of Armenia came under the rule of the Persian Empire, and the Sassanid rulers, who professed Mazdaism, tried to suppress the national and religious identity of the subjugated people. In 400, the Patriarch of Constantinople John Chrysostom sent to Armenia a decree of the Second Ecumenical Council on the celebration of the Nativity of Christ and the Epiphany separately, according to Roman custom. But Isaac never responded to this message, and the Armenians preserved the old tradition. But to strengthen the faith, the Armenians needed to have the Holy Scripture in their own language, which at that time did not yet have a written language.  The greatest achievement that took place during the years of Catholicos Isaac and with his direct participation was the creation of the Armenian alphabet in 405 by Saint Mesrop Mashtots. It was Saint Isaac who became the inspiration and collaborator of Saint Mashtots in the creation of Armenian writing and book culture. After 405, Isaac and Mesrop devoted themselves to the translation. The Holy Scripture in its own language, which at that time did not yet have a written language. The greatest achievement that took place during the years of Catholicos Isaac and with his direct participation was the creation of the Armenian alphabet in 405 by St. Mesrop Mashtots. It was St. Isaac who became the inspiration and collaborator of St. Mashtots in the creation of Armenian writing and book-learning. After 405, Isaac and Mesrop devoted themselves to translating the Holy Scripture, theological and liturgical texts into Armenian. They were based on Syriac and Greek manuscripts delivered to Armenia by special envoys of the Catholicos. He himself headed a group of translators, which soon completed work on the Old Testament, and Mesrop Mashtots translated the New Testament. In a relatively short time, St. Isaac and St. Mashtots trained an entire generation of translators who translated other necessary texts.  The young and inexperienced king Artashes led a dissolute life unbecoming a king, not listening to either the paternal instructions of the great Isaac or the rebukes of the princes. Soon he became hated by his subjects, and the princes decided to overthrow Artashes from the royal throne. The situation was complicated by the fact that Artashes was the last representative of the Arshakids dynasty, and his overthrow would mean the abolition of the kingdom and the complete subordination of Armenia to Persia. With this crazy idea, the princes turned to the Catholicos, asking him to join them.  Not yielding to either the princes’ persuasions or threats, full of pastoral love even for the depraved Artashes, the archpastor boldly declared that he could not exchange his king for a Persian ruler: “God forbid that I should give my lost sheep to the wolves or, instead of caring for his healing, cast him into the abyss. Although the king fornicates, he is baptized; although he fornicates, he is a Christian. He sins in the flesh, but in his soul he believes in Christ. Yes, he has a weakness for women, but he does not worship fire. So, I will not exchange my sick sheep for a healthy wolf!” Having failed to achieve what they wanted, the nakharars decided to overthrow the Catholicos along with the king.  At the beginning of 428, they went to the court of the Persian king Bahram V (420-438), where they accused their king and first hierarch of having surrendered to the Greeks. Bahram summoned Artashes and Saint Isaac to his court, where the princes were waiting for them along with their accomplice Bishop Surmak. At their request, the Persian court deprived Artashes of the kingdom, and Isaac was removed from the see of Catholicos. They were arrested and sent into prison, and their property was confiscated. The kingdom of Greater Armenia was abolished, and the country was turned into a simple province headed by a Persian ruler. Meanwhile, the princes who had led the country to tragedy bitterly regretted what they had done and begged the saint to return to his see instead of the Catholicos appointed by the Persians, who died in 437.  The Catholicos forgave the repentants, but refused to ascend the throne again.