Փայլուն կրթությունը թույլ տվեց նրան դառնալ  հայ հասարակության ամենաճարտար մարդկանցից մեկը

1848 թվականի ապրիլի  14-ին Երևանում ` դուրս գալով իր տնից   անհետացավ  հայ գրող, ուսուցիչ, հայ նոր գրականության հիմնադիր Խաչատուր Ավետիքի Աբովյանը։

1848- ի գարնանը նա պատրաստվում էր Երևանից  մեկնել Թիֆլիս՝ ընդունելու Ներսիսյան դպրոցի տնօրենի պաշտոնը։  1848 թվականի ապրիլի 14-ին նա թողեց տունը և անհետացավ
Ակտիվ կրթական գործունեություն ծավալեց և իր ուժերի ներածին չափով պայքարել գերիշխող կղերական-ֆեոդալական գաղափարախոսության դեմ։  Սակայն, ինչպես գիտեք, չափից դուրս մոլեգնած մարտիկներն ու ճշմարտության  ջատագող երին  ոչ մի ժամանակներում  չեն սիրել, թեկուզ մթության մեջ լուսավորության, հույսի, ճշմարտության կայծեր վառես…
Աշխարհի անարդարությունից ու մարդկանց դավաճանությունից հոգնած Աբովյանը դուրս եկավ տնից ու… չվերադարձավ։  Ոչ ոք չգիտի, թե որտեղ է նրա գերեզմանը։  Վարկածները շատ են (նույնիսկ այն, որ ցարական իշխանությունների կողմից ուղղակի գաղտնի աքսորվել է Սախալին. ծայրահեղ ազատամիտ և չափից դուրս ակտիվ ազգային-հայրենասիրական գործունեության համար), չկան հավաստի և ապացուցված փաստեր…
Աբովյանը կտակել է իր ժողովրդին՝ «…Ապրե՛ք հոգի-հոգի, սիրե՛ք միմյանց։  Ի վերջո, դուք հենց այդ երկրի արդյունքն եք, հենց այդ ժողովրդի զավակներն եք, ովքեր զարմացրել են ողջ աշխարհին և կշարունակեն զարմացնել ձեզ ապագայում։  Հոգ տանել միմյանց մասին, ինչպես ձեր նախնիները հոգացել են միմյանց մասին, հարգեք միմյանց փոխադարձաբար – հիշեք ձեր նախնիներին:  Երկրպագի՛ր քո հողին և քո ժողովրդին»…

14 апреля 1848 года в выйдя из своего дома в Ереванем  без вести пропал   Хачатур Аветикович Абовян — армянский писатель и педагог, основоположник новой армянской литературы.
Весной того года готовился к отъезду из  Еревана в Тифлис, чтобы принять должность директора школы Нерсисян.
Блестящее образование позволили Абовяну стать одним из самых эрудированных людей армянского общества того времени, что дало ему возможность развернуть активную просветительскую деятельность, бороться по мере своих возможностей против господствующей клерикально-феодальной идеологии. Однако, как известно, чересчур неистовых борцов и “ершистых” правдолюбцев не любят ни в какие времена, даже если во мраке они зажигают искры просвещения, надежды, истины…
Абовян, уставший от несправедливости мира и вероломности людей, вышел из дому и… не вернулся. Никто не знает, где его могила. Версий много (вплоть до той, что он просто тайно был сослан царскими властями на Сахалин – за крайнее вольнодумство и чрезмерно активную национально-патриотическую деятельность), достоверных и доказанных фактов – нет …
Абовян завещал своему народу: “…Живите душа в душу, любите друг друга. Ведь вы – порождение той самой страны, дети того самого народа, который удивил весь мир и еще впредь удивит. Берегите же друг друга, как берегли ваши предки, уважайте друг друга взаимно – вспомните предков ваших! Поклоняйтесь вашей земле и вашему народу”……

On April 14, 1848  in Yerevan  – Khachatur Abovyan disappeared without a trace – Armenian writer and teacher, the founder of the new Armenian literature.
In the spring of that year he was preparing to leave for Tiflis to accept the post of director of the Nersisyan school. He left home and disappeared without a trace
A brilliant education allowed Abovyan to become one of the most erudite people in Armenian society at that time, which gave him the opportunity to develop active educational activities, to fight to the best of his ability against the dominant clerical-feudal ideology. However, as is known, overly frantic fighters and “prickly” truth-lovers are not loved at any time, even if in the darkness they light sparks of enlightenment, hope, truth …
Abovyan, tired of the injustice of the world and the treachery of people, left home and … did not return. No one knows where his grave is.  There are many versions (including the one that he was simply secretly exiled by the tsarist authorities to Sakhalin for extreme freethinking and overly active national-patriotic activities), there are no reliable and proven facts…
Abovyan bequeathed to his people: “…Live in perfect harmony, love each other. After all, you are the offspring of that very country, the children of that very people who have surprised the whole world and will continue to surprise it. Take care of each other, as your ancestors did, respect each other mutually – remember your ancestors! Worship your land and your people”…