Իսկզբանե խոստացվել էր  Ռուսաստանի պրոտեկտորատի ներքո ինքնավար հայկական թագավորության ստեղծման մշակված ծրագիր

1840 թվականի ապրիլի 15 – Ռուսական կայսրությունում լուծարեց  Հայկական մարզը և ձևավորվել Վրաց-Իմերեթական նահանգն ու Կասպիցի շրջանը։

Ռուսական իշխող շրջանակները, մասնավորապես արքայազն Գ. Ա. Պոտյոմկինը ծրագրում էին ստեղծել հայկական ինքնավար պետություն Ռուսաստանի պրոտեկտորատի ներքո՝ միավորելով Ղարաբաղի, Էրիվանի և Նախիջևանի խանությունները, ինչպես նաև Կարաջադաղի շրջանը։ Կեղծվել են իբր Արևելյան Հայաստանի հայ բնակչության նամակները. Ղարաբաղի մելիքներից, որտեղ իբր խնդրում էին ազատել նրանց պարսկական ճնշումից, հավաստիացնում էին իրենց աջակցությունը Ռուսաստանին և խոսում էին Ռուսաստանի աջակցության և պատրաստակամության մասին՝ ամեն կերպ օգնելու ռուսներին Անդրկովկասում նրանց առաջխաղացման և Հայաստանի ազատագրման գործում։ Այս հիմքով պահանջներ են ներկայացվել Պարսկաստանի դեմ։ 1786 թվականին հայերի աջակցության դիմաց նախատեսում էր Հայաստանի ազատագրումը Օսմանյան կայսրության և Պարսկաստանի տիրապետությունից, ռուսական կառավարության կողմից հայկական պետության ճանաչումը, որի հետ Ռուսաստանը կհաստատի առևտրատնտեսական համագործակցություն։ Նախատեսվում էր նաև, որ Հայաստանում 10 տարի ժամկետով 6000 ռուս զինվոր կտեղակայվեր նրա անվտանգության համար և այլն: Ռուս-պարսկական պատերազմի ժամանակ (1804-1813 թթ.) Ալեքսանդր I-ի հրամանատարությամբ ռուսական բանակը գրավեց Անդրկովկասի գրեթե ողջ տարածքը։ Նման խոստումների հիման վրա հայ բնակչությունը զգալի օգնություն է ցուցաբերել ռուսական բանակին, բազմաթիվ հայեր միացել են ռուսական բանակին։ 1826 թվականի հուլիսին պարսկական բանակը հատեց Գյուլիստանի պայմանագրով նախատեսված սահմանը՝ հարձակվելով Ղարաբաղի տարածքի վրա։ Սկսվեց ռուս-պարսկական նոր պատերազմը (1826-1828): Ռուսական բանակը մեծ օգնություն և աջակցություն ստացավ մեծ թվով հայ կամավորներից, որոնցից մի քանիսը համալրեցին նրա շարքերը, ոմանք ստեղծեցին կամավորական ստորաբաժանումներ, շատերը կարևոր տեղեկություններ ստացան թշնամու մասին։ Հայերի գաղափարական ոգեշնչողը Ներսես Ե Աշտարակեցի կաթողիկոսն էր, նա կոչ արեց հայ երիտասարդներին միանալ Ռուսաստանին և օգնել ազատագրել իրենց հայրենիքը։ Պատերազմի տարիներին եղել է հայկական կամավորական ստորաբաժանումների գաղափարախոսներից ու կազմակերպիչներից, որոնք կռվել են ռուսական բանակի կողքին և կարևոր ներդրում են ունեցել հաղթանակի գործում։ Պարսկաստանի հետ պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո (1828թ.) հայազգի ռուս ազդեցիկ հպատակները (Քրիստոֆեր Եկիմովիչ Լազարև, Մոիսեյ Զախարովիչ Արգուտինսկի-Դոլգորուկի, Ալեքսանդր Մակարովիչ Խուդոբաշև) ներկայացրել են Ռուսաստանի պրոտեկտորատի և կառավարման ներքո ինքնավար հայկական թագավորության ստեղծման մշակված ծրագիր։ Այս գաղափարի կողմնակիցն էր նաեւ Ներսես V-ը։ Սակայն Նիկոլայ I կայսրը մերժեց այս առաջարկը՝ հավանություն տալով Ռուսական կայսրության կազմում հայկական մարզ ստեղծելու ծրագրին։ Հայկական մարզը կազմավորվել է 1828 թվականի մարտի 21-ին կայսր Նիկոլայ I-ի բարձրագույն հրամանագրով: Այն գտնվում էր Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսարևելյան մասում, նախկին Էրիվանի և Նախիջևանի խանությունների տարածքում և զբաղեցնում էր 20720 կմ² տարածք: Հայկական լեռնաշխարհի որոշ տարածքներ (Ախալքալաք, Լոռի, Փամբակ, Շամշադին, Ղազախ և Ղարաբաղ (ներառյալ Լեռնային Ղարաբաղը) և Գյանջա) չեն ներառվել նոր վարչական միավորի մեջ։ Մասամբ մտան Ղարաբաղի գավառի, Ելիզավետպոլի շրջանի և երեք հեռավորությունների՝ Բորչալիի, Շամշադիլի և Ղազախի կազմի մեջ։ Հին հայոց արքաների թագավորական չափանիշները հիշեցնող տարածաշրջանի պաշտոնական զինանշանի ընդունումը ցնծություն առաջացրեց։ Տարածաշրջանում քիչ ռուս ադմինիստրատորներ կային (հիմնականում բարձրաստիճան պաշտոնյաներ): Խառը համակարգ (ռուս պաշտոնյաները նշանակվում էին ամենաբարձր պաշտոններում, իսկ միջին և ցածր մակարդակներում գործնականում ամեն ինչ անփոփոխ մնաց ֆեոդալական խանի ժամանակաշրջանից): Սկզբում Ռուսաստանի իշխող շրջանակներն անսասան թողեցին Հայոց կաթողիկոսության քաղաքական ազդեցությունը և չոտնձգեցին հայ եկեղեցու ունեցվածքը՝ հասկանալով նրա հսկայական դերը ժողովրդի կյանքում։ 1829 թվականի մայիսին Ի.Ֆ. Պասկևիչը զեկուցում գրեց Նիկոլայ I-ին՝ կոչ անելով հնարավորինս շուտ բարեփոխել Անդրկովկասյան տարածաշրջանում կառավարման համակարգը և անհապաղ վերացնել կառավարման տարբեր ձևերը և խառը տեղական և ռուսական օրենքները: Նա պատրաստել է նաև «Առաջարկություններ Անդրկովկասյան տարածաշրջանի կազմակերպման համար»։ 1833 թվականի հունիսի 22-ին Նիկոլայ I-ը հրապարակեց «Հայկական շրջանի վարչակազմի կազմակերպման մասին» օրենքը, որն ամբողջությամբ փոխեց մարզի վարչական համակարգի (տնտեսական և դատական համակարգերի) կառուցվածքը, ինչպես նաև նրա վարչատարածքային բաժանումը (ձևավորվեցին 4 շրջաններ՝ Էրիվան, Սուրմալինսկի, Սարդար-Աբադսկի և Շարուրսկի): 1840-ին վերացվել է հայկական շրջանի հատուկ կարգավիճակը։ Ռուսական կառավարությունը վախենում էր Անդրկովկասի բնակչության, այդ թվում՝ հայերի շրջանում ազգայնական տրամադրությունների խորացումից։ Պայքարել Կովկասում և ամբողջ Անդրկովկասում հնարավոր անջատողական միտումների դեմ։ Նախկին հայկական շրջանի տարածքը Ախալքալաքի, Լոռու և մասամբ Ելիզավետպոլի շրջանի հետ միասին, Բորչալինսկայա, Շամշադիլսկայա և Ղազախսկայա հեռավորությունները (Փամբակի և Շամշադինի շրջաններ) մտան Վրաց-Իմերեթի նահանգի, իսկ Ղարաբաղը (Ղարաբաղ նահանգի մաս)՝ հարակից շրջաններով։
Տարածքային վերակազմավորումը չբերեց ցանկալի արդյունքները, փոխարենը առաջացրեց ռուսաֆոբիա։ 1849 թվականի հունիսի 9-ին Հայկական շրջանի կազմում գտնվող տարածքներից կազմավորվեց Էրիվանի նահանգը, որոնք այն ժամանակ մտնում էին Թիֆլիսի կուսակալության (Էրիվանի և Նախիջևանի շրջանների), Փամբակի և Շուրագելի շրջանների, ինչպես նաև Ալեքսանդրապոլի, Օրդուբաթի և Նովոբայազետի շրջանների մեջ։ Նահանգապետարանի ստեղծումը հայ բնակչությունը համարում էր նախկին շրջանի կորստի փոխհատուցում։ Կովկասի նահանգապետ, իշխան Մ.
1862-ին Երեւանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառի Լոռու հատվածը փոխանցվել է Թիֆլիսի գավառին (1880-ից՝ Բորչալի գավառի մի մասը)։
Կայսր Ալեքսանդր II-ի 1867 թվականի դեկտեմբերի 9-ի «Կովկասի և Անդրկովկասյան շրջանի վարչակազմի վերափոխման մասին» բարձրագույն հրամանագրով կազմավորվել է աշխարհագրական և էթնիկապես արհեստական Ելիզավետպոլի նահանգը։ Վարչական բոլոր բարեփոխումների արդյունքն էր Արևելյան Հայաստանի և ամբողջ Անդրկովկասի կառավարման համակարգի միավորումը ողջ Ռուսական կայսրության վարչական կառուցվածքի կառավարման համակարգին, ինչպես նաև Անդրկովկասի տարածքում ռուսական օրենքների ուժի մեջ մտնելը։

15 апреля 1840 года– в Российской Империи была упразднена Армянская область и  образовались Грузино-Имеретинская губерния и Прикаспийская область.Российские правящие круги, в частности — князь Г. А. Потёмкин, планировали создать Армянское автономное государство под протекторатом России, объединив Карабахское, Эриванское и Нахичеванское ханства, а также район Караджадаг. Были сфальсифицированы якобы  письма от армянского населения Восточной Армении: от Карабахских меликов, где они якобы просили их освободить от персидского гнета, заверяли свою поддержку России  и говорилось о поддержке России и готовности всячески помогать русским в деле их продвижения в Закавказье и освобождения Армении.На основе  были выдвинуты претензии к Персии. В 1786 году в обмен на поддержку  армян  предусматривал осовбождение Армении от власти Османской империи и Персии, признание Русским правительством Армянского государства, с которым Россия устанавливает торгово-экономическое сотрудничество. Предусматривалось также нахождение в Армении в течение 10 лет 6 000 русских солдат для её безопасности и др.В ходе Русско-персидской войны (1804—1813), Русская армия под командованием Александра I захватила практически всю территорию Закавказья.Исходя из таких обещаний  значительную помощь русской армии оказало армянское население, а многие армяне вступали в Русскую армию.В июле 1826 года персидская армия пересекла границу, обозначенную в Гюлистанском договоре, напав на территорию Карабаха. Началась новая Русско-персидская война (1826—1828) . Русской армии большую помощь и поддержку оказало огромное число армянских добровольцев, часть из них вступало в её ряды, часть — создавало добровольческие отряды, многие добывали важную информацию о противнике. Идейным вдохновителем армян был католикос Нерсес V Аштаракеци, он призывал молодых армян присоединиться к России и помочь освободить их Родину. Во время войны он был одним из идеологов и организаторов армянских добровольческих отрядов, сражавшихся вместе с русской армией и внёсших важный вклад в победу. Сразу же после окончания войны с Персией (1828), влиятельные российские подданные армянского происхождения (Христофор Екимович Лазарев, Моисей Захарович Аргутинский-Долгорукий, Александр Макарович Худобашев) предоставили разработанный план создания автономного армянского царства под протекторатом и управлением России. Сторонником подобной идеи был также Нерсес V. Однако император Николай I отверг это предложение, одобрив план образования Армянской области в составе Российской империи.

Армянская область была образована Высочайшим указом императора Николая I от 21 марта 1828 года, располагалась она в северо-восточной части Армянского нагорья, на территории бывших Эриванского и Нахичеванского ханств и занимала площадь 20 720 км². Некоторые районы Армянского нагорья (Ахалкалаки, Лори, Памбак, Шамшадин, Газах и Карабах (включая Нагорный Карабах) и Гянджа) не были включены в состав новой административной единицы. Частично, они вошли в состав Карабахской провинции, Елизаветпольского округа, а также трёх дистанций: Борчалинской, Шамшадильской и Казахской.Ликование вызвало принятие официального герба области, напоминающего царские штандарты древних армянских царей.Русских управленцев в крае было немного (в основном, высшие должностные лица). Смешанная система (на высшие должности назначались русские чиновники, а на среднем и нижнем уровнях практически всё осталось без изменений с феодального ханского периода) . Вначале, правящие круги России оставили непоколебимым политическое влияние Армянского католикосата и не покушались на собственность Армянской церкви, понимая её огромную роль в жизни народа. В мае 1829 года И. Ф. Паскевич написал рапорт Николаю I с призывом к скорейшему реформированию системы управления Закавказским краем и первоочередным упразднением разнообразных форм управления и смешенных местных и российских законов. Им же был подготовлены «Предложения об устройстве Закавказского края».22 июня 1833 года Николай I издал закон «Об устройстве управления Армянской областью, полностью изменивший структуру системы управления (экономическую и судебную системы) области, а также её административно-территориальное деление (образовались 4 округа — Эриванский, Сурмалинский, Сардар-Абадский и Шарурский). В 1840 году был отменён особый статус Армянской области. Правительство России опасалось углубления националистических настроений среди населения в Закавказье, в том числе и среди армян. Для борьбы с возможными сепаратистскими тенденциями на Кавказе и в Закавказье в целом. Территория бывшей Армянской области вместе с Ахалкалаки, Лори и частично Елизаветпольский округ, Борчалинская, Шамшадильская и Казахская дистанции (районы Памбак и Шамшадин), вошли в состав Грузино-Имеретинской губернии, а Карабах (часть Карабахской провинции) с прилегающими районами — в состав Каспийской области.
Территориальная реорганизация не принесла желаемых результатов, но вместо этого вызывала  русофобию. 9 июня 1849 года, из территорий, входивших в состав Армянской области и в тот период находившихся в составе Тифлисской губернии (Эриванский и Нахичеванский уезды), Памбакской и Шурагельской дистанций, а также Александропольский, Ордубатский и Новобаязетский уезды, была образована Эриванская губерния.Образование губернии рассматривалась армянским населением как компенсация за потерю бывшей области., наместник на Кавказе князь М. С. Воронцов, желал одновременно завоевать доверие армян, доказавших свою преданность России на протяжении XVIII—XIX веков, и решить ряд экономических и военно-политических задач.
В 1862 году Лорийский участок Александропольского уезда Эриванской губернии отошёл Тифлисской губернии (с 1880 — в составе Борчалинского уезда).
Высочайшим указом императора Александра II «О преобразовании управления Кавказского и Закавказского края» от 9 декабря 1867 года была образована географически и этнически—искусственная Елизаветпольская губерния.Итогом всех административных реформ стала унификация системы управления Восточной Арменией и Закавказья в целом с системой управления административным устройством всей Российской империей, а также вступления в силу Российских законов на территории Закавказья.

April 15, 1840 – the Armenian region was abolished in the Russian Empire and the Georgian-Imereti province and the Caspian region were formed. Russian ruling circles, in particular Prince G. A. Potemkin, planned to create an Armenian autonomous state under the protectorate of Russia, uniting the Karabakh, Erivan and Nakhichevan khanates, as well as the Karajadag region. Letters from the Armenian population of Eastern Armenia were allegedly falsified: from the Karabakh meliks, where they allegedly asked to free them from Persian oppression, assured their support for Russia and spoke of Russia’s support and readiness to help the Russians in every possible way in their advancement in Transcaucasia and the liberation of Armenia. On this basis, claims were made against Persia.  In 1786, in exchange for the support of the Armenians, it was envisaged that Armenia would be liberated from the rule of the Ottoman Empire and Persia, and that the Russian government would recognize the Armenian state, with which Russia would establish trade and economic cooperation. It was also envisaged that 6,000 Russian soldiers would be stationed in Armenia for 10 years for its security, etc. During the Russo-Persian War (1804-1813), the Russian army under the command of Alexander I captured almost the entire territory of Transcaucasia. Based on such promises, the Armenian population provided significant assistance to the Russian army, and many Armenians joined the Russian army. In July 1826, the Persian army crossed the border designated in the Treaty of Gulistan, attacking the territory of Karabakh. A new Russo-Persian War (1826-1828) began.  The Russian army received great assistance and support from a huge number of Armenian volunteers, some of whom joined its ranks, some created volunteer units, and many obtained important information about the enemy. The ideological inspirer of the Armenians was Catholicos Nerses V Ashtaraketsi, who called on young Armenians to join Russia and help liberate their homeland. During the war, he was one of the ideologists and organizers of the Armenian volunteer units that fought alongside the Russian army and made an important contribution to the victory. Immediately after the end of the war with Persia (1828), influential Russian subjects of Armenian origin (Christopher Ekimovich Lazarev, Moisei Zakharovich Argutinsky-Dolgoruky, Alexander Makarovich Khudobashev) presented a developed plan for the creation of an autonomous Armenian kingdom under the protectorate and governance of Russia. Nerses V was also a supporter of this idea. However, Emperor Nicholas I rejected this proposal, approving the plan for the formation of the Armenian region as part of the Russian Empire.

The Armenian region was formed by the Highest Decree of Emperor Nicholas I on March 21, 1828. It was located in the north-eastern part of the Armenian Highlands, on the territory of the former Erivan and Nakhichevan khanates, and occupied an area of 20,720 km². Some areas of the Armenian Highlands (Akhalkalaki, Lori, Pambak, Shamshadin, Gazakh and Karabakh (including Nagorno-Karabakh) and Ganja) were not included in the new administrative unit. Partially, they became part of the Karabakh province, the Yelizavetpol district, and three distances: Borchali, Shamshadil and Kazakh. The adoption of the official coat of arms of the region, reminiscent of the royal standards of the ancient Armenian kings, caused jubilation. There were few Russian administrators in the region (mainly senior officials).  Mixed system (Russian officials were appointed to the highest positions, and at the middle and lower levels, practically everything remained unchanged from the feudal khan period). At first, the ruling circles of Russia left the political influence of the Armenian Catholicosate unshakable and did not encroach on the property of the Armenian Church, understanding its enormous role in the life of the people. In May 1829, I. F. Paskevich wrote a report to Nicholas I calling for the earliest possible reform of the system of governance in the Transcaucasian region and the immediate abolition of various forms of governance and mixed local and Russian laws.  He also prepared the “Proposals for the Organization of the Transcaucasian Region.” On June 22, 1833, Nicholas I issued the law “On the Organization of the Administration of the Armenian Region,” which completely changed the structure of the administrative system (economic and judicial systems) of the region, as well as its administrative-territorial division (4 districts were formed – Erivan, Surmalinsky, Sardar-Abad and Sharur). In 1840, the special status of the Armenian Region was abolished. The Russian government feared the deepening of nationalist sentiments among the population of Transcaucasia, including among the Armenians. To combat possible separatist tendencies in the Caucasus and in Transcaucasia as a whole.  The territory of the former Armenian region, together with Akhalkalaki, Lori and partly the Yelizavetpol district, Borchali, Shamshadil and Kazakh distances (Pambak and Shamshadin districts), became part of the Georgian-Imereti province, and Karabakh (part of the Karabakh province) with adjacent districts became part of the Caspian region. Territorial reorganization did not bring the desired results, but instead caused Russophobia.  On June 9, 1849, the Erivan Governorate was formed from the territories that were part of the Armenian region and at that time were part of the Tiflis Governorate (Erivan and Nakhichevan districts), Pambak and Shuragel districts, as well as Alexandropol, Ordubat and Novobayazet districts. The formation of the governorate was considered by the Armenian population as compensation for the loss of the former region. The governor of the Caucasus, Prince M. S. Vorontsov, wanted to simultaneously win the trust of the Armenians, who had proven their loyalty to Russia throughout the 18th-19th centuries, and solve a number of economic and military-political problems. In 1862, the Lori section of the Alexandropol district of the Erivan Governorate was transferred to the Tiflis Governorate (since 1880 – part of the Borchali district).  By the highest decree of Emperor Alexander II “On the transformation of the administration of the Caucasus and Transcaucasian region” of December 9, 1867, the geographically and ethnically artificial Elizavetpol province was formed. The result of all administrative reforms was the unification of the system of governance of Eastern Armenia and Transcaucasia as a whole with the system of governance of the administrative structure of the entire Russian Empire, as well as the entry into force of Russian laws on the territory of Transcaucasia.