Հայ Ժողովրդի Զարթոնքի Բոցը

1888 թ. ապրիլի 25 –ին մահացավ  Րաֆֆին (Հակոբ Մելիք-Ակոբյան). Հայ գրականության և ազգային գիտակցության մեծագույն դեմքերից մեկը՝

Ծնվել է 1835 թվականին Պարսկաստանի Սալմաստի գավառի Փայաջուկ գյուղում , որն աշխարհին հայտնի դարձավ Րաֆֆի գրական անունով։ Հայ գրականության և ազգային գիտակցության մեծագույն դեմքերից մեկը՝ Րաֆֆին իր պատմական վեպերով և ակնարկներով վառեց հայ ժողովրդի ազատության ձգտումը։ Ծնվելով հարուստ վաճառականի ընտանիքում՝ նա վաղ տարիքում կրթություն ստացավ Տփղիսի հայկական դպրոցում։ Հայրը նրան ուղարկեց Տփղիս՝ ուսումը շարունակելու, որտեղ Րաֆֆին հանդիպեց Գրիգոր Արծրունուն՝ «Մշակ» ամսագրի խմբագրին, ով դարձավ նրա գրական հովանավորը։
Րաֆֆու ստեղծագործությունները, ինչպիսիք են «Սամվել», «Խենթը», «Դավիթ Բեկ» և «Խամսայի մելիքությունները», ոչ միայն գրական գլուխգործոցներ էին, այլև ազգային զարթոնքի կոչեր։ Նա կոչ էր անում հայերին ապավինել սեփական ուժերին՝ հակառակ օտար տերություններից ազատության ակնկալիքներին։ Նրա գրքերը, որոնք լույս էին տեսնում տարբեր հրատարակություններում, մեծ ժողովրդականություն էին վայելում հայ մտավորականության շրջանում։
1860-ականներից սկսած՝ Րաֆֆին ակտիվորեն հրապարակում էր իր ստեղծագործությունները։ Չնայած ընտանեկան բիզնեսի ձախողմանը, նա շարունակեց գրել՝ ապավինելով բացառապես իր գրական տաղանդին։ Նրա ստեղծագործությունները բացահայտում էին հայ ժողովրդի կյանքի դժվարությունները, միաժամանակ քննադատելով հասարակության թերությունները։ Րաֆֆու գրիչը դարձավ «Զարթոնք» շարժման խորհրդանիշ, որը ձգտում էր հայկական անկախ պետականության վերականգնմանը։
Չնայ1 Րաֆֆին ապրում էր համեստ կյանքով և մահացավ աղքատության մեջ՝ Տփղիսում, 1888 թվականին։ Սակայն նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել սերունդներին։ Նրա ստեղծագործությունները, ինչպիսիք են «Խաչակիրի օրագիրը» և «Կայծեր», մնում են հայ գրականության անգնահատելի գանձեր։ Րաֆֆու կյանքը և գործը հայ ժողովրդի համար ազգային ինքնության և ազատության խորհրդանիշ են։

25 апреля 1888 – умер Раффи: Пламя Пробуждения Армянского Народа
В 1835 году в деревне Паяджук Салмастского уезда Персидской империи родился Акоп Мелик-Акопян, более известный как Раффи – выдающийся армянский писатель, поэт и романист, чьи исторические романы стали символом национального пробуждения. Родившись в семье богатого купца, Раффи получил образование в Тифлисе, где познакомился с Григором Арцруни, издателем журнала «Мшак», который стал его наставником.
Раффи начал публиковать свои произведения в 1860-х годах, дебютировав со стихотворением в журнале «Северное сияние». Его романы, такие как «Самвел», «Хент», «Давид-Бек» и «Меликства Хамсы», не только прославили его как мастера исторического жанра, но и вдохновили армянский народ на борьбу за свободу. Раффи призывал полагаться на собственные силы, отвергая надежды на освобождение от османского ига с помощью Европы. Его произведения, обличающие несправедливость и лицемерие, пользовались огромной популярностью, хотя при жизни он не достиг того влияния, на которое рассчитывал.
После краха семейного бизнеса Раффи жил за счет своего творчества. Несмотря на скромные доходы, его плодовитость и талант позволяли содержать семью. Его книги, включая «Искры» и «Джалаледдин», стали важной частью армянской литературы, а движение «Зартонк» (Пробуждение), вдохновленное его идеями, заложило основы мечты о независимой Армении.
Раффи умер в бедности в Тифлисе в 1888 году, но его наследие продолжает жить. Его произведения, такие как «Дневник крестокрада», остаются актуальными, вдохновляя новые поколения. Раффи – это не просто писатель, а символ армянского духа и стремления к свободе.

April 25, 1888 – Raffi: The Flame of Armenian Awakening
Born in 1835 in the village of Payajuk, Salmas district of the Persian Empire, Hakob Melik-Hakobian, known by his pen name Raffi, emerged as one of the most influential Armenian novelists and poets of the 19th century. A towering figure in Armenian literature, Raffi’s historical novels ignited the spark of national consciousness and the dream of freedom. Raised in a wealthy merchant family, he pursued education in Tiflis (modern Tbilisi), where he met Grigor Artsruni, editor of the journal Mshak, who became his literary mentor.
Raffi’s literary career began in the 1860s with a poem published in Northern Lights. His novels, including Samvel, The Fool (Khent), David-Bek, and The Five Melikdoms of Karabakh, established him as a master of the historical genre and a voice for Armenian liberation. A fervent patriot, Raffi urged his people to rely on their own strength rather than foreign powers to break free from Ottoman rule. His works, which exposed societal flaws and injustice, resonated deeply, though he did not achieve the full influence he sought during his lifetime.
When his family’s business collapsed, Raffi supported himself through writing. Despite modest earnings, his prolific output sustained his family. His novels, such as Sparks and Jalaluddin, became literary treasures, and his ideas fueled the Zartonk (Awakening) movement, which envisioned an independent Armenian state.
Raffi lived modestly and died in poverty in Tiflis in 1888. Yet, his legacy endures, with works like The Diary of a Cross-Stealer continuing to inspire. Raffi remains a symbol of Armenian identity and the unyielding quest for freedom.