Լիսաբոնում 1983 թվականի Հայկական Հեղափոխական Բանակի Հարձակումը

1983 թվականի հուլիսի 27-ին Լիսաբոնում, Պորտուգալիայի մայրաքաղաքում, տեղի ունեցավ ողբերգական և բարդ հետևանքներ ունեցող հարձակում, որը կազմակերպել էր «Հայկական հեղափոխական բանակ» (ԱՀԲ) անվանումով հայտնի խումբը:

Հարձակումը ուղղված էր Թուրքիայի դեսպանատանը և դարձավ 1970-1980-ական թվականներին թուրքական դիվանագիտական կառույցների դեմ հայ էքստրեմիստական կազմակերպությունների կողմից իրականացված մի շարք գործողություններից մեկը: Գործողության նպատակն էր միջազգային հանրության ուշադրությունը սևեռել 1915 թվականին Օսմանյան կայսրությունում կատարված Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցի վրա և ճնշում գործադրել Թուրքիայի վրա՝ պաշտոնապես ճանաչելու իր պատասխանատվությունը:

Հարձակումը սկսվեց առավոտյան ժամը 10:30-ին, երբ հինգ զինված անդամներ՝ երկու Ford Escort մեքենաներով (կարմիր և սպիտակ), ժամանեցին դեսպանատան մոտ: Դա բարձրացրեց պորտուգալացի պահակի կասկածները, քանի որ սպիտակ մեքենան նախորդ օրը նույնպես նկատվել էր այդ տարածքում: Ականատեսների խոսքով՝ սկզբում հարձակվողները փորձեցին ներխուժել դեսպանատուն, սակայն թուրք պահակի կրակոցներից մեկը սպանվեց: Մնացած չորսը փախան դեսպանի նստավայր, որտեղ գերեվարեցին 42-ամյա Կահիդե Մըհչըօղլուին՝ Թուրքիայի ժամանակավոր գործերի վարիչ Մուստաֆա Մըհչըօղլուի կնոջը և նրա 17-ամյա որդուն՝ Ատասային: Նրանք պայթյունի սպառնալիքով պահանջեցին, որ ոստիկանությունը չմիջամտի:

Պորտուգալական իշխանությունները արագ արձագանքեցին՝ ուղարկելով 170 հատուկջոկատային GOE (Grupo de Operações Especiais) ջոկատի անդամներ, որոնք պատրաստված էին բրիտանական SAS-ի կողմից: Շուրջ կեսօրին կայացավ հզոր պայթյուն, որը, ենթադրաբար, առաջացավ հարձակվողների բերած պլաստիկ պայթուցիկ նյութերից: Պայթյունը քանդեց շենքը, առաջացրեց հրդեհ և սպանեց հինգ հարձակվողներին, Կահիդե Մըհչըօղլուին և մի պորտուգալացի ոստիկան: Ատասայը, ոտքից վիրավորված, փրկվեց՝ ցատկելով առաջին հարկի պատշգամբից:

ԱՀԲ-ն պատասխանատվություն ստանձնեց հարձակման համար՝ ուղարկելով հայտարարություն Associated Press-ին: Նրանք նշեցին. «Մենք որոշեցինք պայթեցնել այս շենքը և մնալ նրա ավերակների տակ: Դա ինքնասպանություն կամ խելագարություն չէ, այլ մեր զոհաբերություն ազատության օջախին»: Գործողությունը համարվում էր խաղաղ մեթոդների ձախողման արդյունք և Թուրքիայի դեմ ուղղված ուղերձ:

Հարձակումը տեղի ունեցավ հայկական ահաբեկչության աճի շրջանում՝ ASALA և JCAG-ի հետ կապված: Դա խթանեց Պորտուգալիայում անվտանգության վերանայում և Թուրքիայի դիրքորոշման ամրապնդում: Իրադարձությունը մնում է բարդ և վիճելի էջ՝ 1915 թվականի պատմական վերքերի և ինքնության կոնֆլիկտի ակնարկ:

—

### Русский

Атака Армянской Революционной Армии в Лиссабоне в 1983 году

27 июля 1983 года в Лиссабоне, столице Португалии, произошла трагическая атака, организованная группой под названием Армянская революционная армия (АРА). Нападение было направлено на турецкое посольство и стало одним из эпизодов серии акций армянских экстремистских организаций против турецких дипломатических учреждений в 1970-х и 1980-х годах. Целью было привлечь внимание к вопросу признания геноцида армян 1915 года, совершенного Османской империей, и заставить Турцию признать свою ответственность.

Утром 27 июля около 10:30 пять вооруженных членов АРА прибыли к посольству на двух автомобилях Ford Escort — красном и белом, что вызвало подозрения у португальского охранника, заметившего белую машину накануне. Нападавшие попытались ворваться в здание, но один из них был застрелен турецким охранником. Четверо уцелевших убежали в резиденцию посла, захватив заложниками 42-летнюю Кахиде Мыхчыоглу, жену временного поверенного в делах Турции Мустафы Мыхчыоглу, и ее 17-летнего сына Атасая. Они заложили взрывчатку и пригрозили взорвать здание при попытке штурма.

Португальские власти направили около 170 бойцов спецподразделения GOE, обученного британскими SAS, для окружения здания. Около полудня произошел мощный взрыв, вероятно, от детонации пластиковой взрывчатки, принесенной в кожаном мешке. Взрыв разрушил резиденцию, вызвал пожар и привел к гибели всех пяти нападавших, Кахиде Мыхчыоглу и одного португальского полицейского. Атасай, раненый в ногу, спасся, выпрыгнув с балкона первого этажа.

АРА взяла ответственность за атаку, направив заявление в Associated Press: «Мы решили взорвать это здание и остаться под его обломками. Это не самоубийство и не безумие, а наша жертва на алтарь свободы». Группа объяснила действия провалом мирных методов и обвинила Турцию в игнорировании геноцида. Атака была частью кампании, связанной с ASALA и JCAG.

Событие произошло в период роста армянского терроризма и усилило дебаты о безопасности в Португалии, а также укрепило отрицание Турцией геноцида. Оно остается сложным эпизодом, отражающим исторические травмы и конфликты идентичности.

—

### Английский

The Armenian Revolutionary Army Attack in Lisbon, 1983

On July 27, 1983, a tragic and complex attack took place in Lisbon, the capital of Portugal, orchestrated by a group known as the Armenian Revolutionary Army (ARA). The attack targeted the Turkish Embassy and was one of a series of actions by Armenian extremist organizations against Turkish diplomatic institutions in the 1970s and 1980s. Its aim was to draw international attention to the recognition of the 1915 Armenian Genocide by the Ottoman Empire and to pressure Turkey into acknowledging its responsibility.

The assault began at around 10:30 AM when five armed ARA members arrived at the embassy on Avenida de Descobertas in the Restelo district in two Ford Escort cars—a red and a white one—raising suspicions of a Portuguese guard who had spotted the white car the previous day. The attackers initially tried to storm the embassy but were repelled when a Turkish guard shot and killed one of them. The remaining four fled to the ambassador’s residence nearby, taking 42-year-old Kahide Mychyoglu, wife of Turkey’s chargé d’affaires Mustafa Mychyoglu, and her 17-year-old son Atasay as hostages. They planted explosives and threatened to detonate them if police intervened.

Portuguese authorities responded by deploying approximately 170 members of the GOE special forces unit, trained by British SAS, to surround the building. Around noon, a powerful explosion—likely triggered by the plastic explosives carried in a large leather bag—destroyed the residence, sparked a fire, and resulted in the deaths of all five attackers, Kahide Mychyoglu, and one Portuguese policeman. Atasay, wounded in the leg, escaped by jumping from a first-floor balcony.

The ARA claimed responsibility, sending a statement to Associated Press: “We decided to blow up this building and remain under its rubble. This is neither suicide nor madness, but our sacrifice on the altar of freedom.” The group cited the failure of peaceful methods and accused Turkey of ignoring the genocide, aligning the attack with campaigns by ASALA and JCAG.

The incident occurred amid a rise in Armenian terrorism, prompting Portugal to reassess its security measures and fueling Turkey’s denial of the genocide. It remains a contentious episode, reflecting historical wounds and identity conflicts.

—

### Турецкий

1983’te Lizbon’daki Ermeni Devrimci Ordusu Saldırısı

27 Temmuz 1983’te, Portekiz’in başkenti Lizbon’da, Ermeni Devrimci Ordusu (EDO) adı verilen bir grup tarafından düzenlenen trajik ve karmaşık bir saldırı gerçekleşti. Saldırı, Türk Büyükelçiliği’ne yönelikti ve 1970’li ve 1980’li yıllarda Ermeni aşırı gruplarının Türk diplomatik kurumlarına karşı gerçekleştirdiği bir dizi eylemden biriydi. Amaç, 1915’te Osmanlı İmparatorluğu tarafından gerçekleştirilen Ermeni Soykırımı’nın tanınmasını uluslararası topluma duyurmak ve Türkiye’yi sorumluluğunu kabul etmeye zorlamaktı.

Saldırı, sabah saat 10:30 civarında, beş silahlı EDO üyesinin Avenida de Descobertas’taki Restelo bölgesindeki büyükelçiliğe, kırmızı ve beyaz iki Ford Escort araçla gelmesiyle başladı. Bu durum, bir gün önce beyaz aracı fark eden Portekizli bir nöbetçinin şüphelenmesine neden oldu. Saldırganlar initially büyükelçiliğe girmeye çalıştı, ancak bir Türk nöbetçinin ateş açmasıyla biri öldürüldü. Kalan dört kişi, büyükelçinin yakınındaki ikamete kaçarak, Türkiye’nin geçici maslahatgüzarı Mustafa Mychyoglu’nun 42 yaşındaki eşi Kahide Mychyoglu ve 17 yaşındaki oğlu Atasay’ı rehin aldı. Patlayıcılar yerleştirip polis müdahalesi halinde binayı havaya uçuracaklarını tehdit ettiler.

Portekiz makamları, İngiliz SAS tarafından eğitilen 170 kişilik GOE özel kuvvetlerini bölgeye sevk etti. Öğle saatlerinde, büyük olasılıkla deri bir çantada taşınan plastik patlayıcıların detonasyonuyla güçlü bir patlama meydana geldi. Patlama ikameti yok etti, yangın çıkardı ve beş saldırgan, Kahide Mychyoglu ile bir Portekizli polisin ölümüne neden oldu. Bacağından yaralanan Atasay, birinci kattaki balkondan atlayarak kurtuldu.

EDO, Associated Press’e bir bildiri göndererek sorumluluğu üstlendi: “Bu binayı havaya uçurmaya ve enkazı altında kalmaya karar verdik. Bu ne intihar ne de çılgınlık, özgürlüğün sunağına bir kurban.” Grup, barışçıl yöntemlerin başarısızlığını ve Türkiye’nin soykırımı görmezden gelmesini gerekçe gösterdi, bu da ASALA ve JCAG kampanyalarıyla uyumluydu.

Saldırı, Ermeni terörizminin yükseldiği bir dönemde gerçekleşti ve Portekiz’in güvenlik önlemlerini gözden geçirmesine, Türkiye’nin soykırımı inkarını güçlendirmesine yol açtı. Olay, tarihsel yaraları ve kimlik çatışmalarını yansıtan tartışmalı bir bölüm olarak kaldı.

—

### Португальский
O Ataque do Exército Revolucionário Armênio em Lisboa, 1983

Em 27 de julho de 1983, ocorreu em Lisboa, capital de Portugal, um ataque trágico e de consequências complexas, organizado por um grupo conhecido como Exército Revolucionário Armênio (ERA). O ataque foi dirigido à embaixada turca e fez parte de uma série de ações de organizações extremistas armênias contra instituições diplomáticas turcas nas décadas de 1970 e 1980. O objetivo era chamar a atenção da comunidade internacional para o reconhecimento do Genocídio Armênio de 1915, perpetrado pelo Império Otomano, e pressionar a Turquia a admitir sua responsabilidade.

O ataque começou por volta das 10h30, quando cinco membros armados da ERA chegaram à embaixada na Avenida de Descobertas, no distrito de Restelo, em dois carros Ford Escort — um vermelho e um branco —, o que levantou suspeitas de um guarda português que havia notado o carro branco no dia anterior. Inicialmente, os atacantes tentaram invadir a embaixada, mas foram repelidos quando um guarda turco matou um deles. Os quatro sobreviventes fugiram para a residência do embaixador, tomando como reféns Kahide Mychyoglu, de 42 anos, esposa do encarregado de negócios interino da Turquia, Mustafa Mychyoglu, e seu filho Atasay, de 17 anos. Eles plantaram explosivos e ameaçaram detonar o prédio caso a polícia interviesse.

As autoridades portuguesas responderam enviando cerca de 170 membros da unidade especial GOE, treinada pelo SAS britânico, para cercar o local. Por volta do meio-dia, uma forte explosão — provavelmente causada por explosivos plásticos transportados em uma grande bolsa de couro — destruiu a residência, provocou um incêndio e resultou na morte dos cinco atacantes, de Kahide Mychyoglu e de um policial português. Atasay, ferido na perna, escapou saltando do balcão do primeiro andar.

A ERA assumiu a responsabilidade, enviando um comunicado à Associated Press: “Decidimos explodir este prédio e permanecer sob seus escombros. Isso não é suicídio nem loucura, mas um sacrifício no altar da liberdade.” O grupo justificou a ação pela falha dos métodos pacíficos e acusou a Turquia de ignorar o genocídio, alinhando-se às campanhas de ASALA e JCAG.

O incidente ocorreu em um período de aumento do terrorismo armênio, levando Portugal a revisar suas medidas de segurança e reforçando a negação da Turquia do genocídio. Permanece um episódio controverso, refletindo feridas históricas e conflitos de identidade.