Աբիգ Համազասպի Ավագյան ծնվել է 1919 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Թեհրանում (Իրան)՝ հայ արձակագիր, գրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1949-ից), ով իր ստեղծագործություններով դարձավ իրանահայ և հայաստանաբնակ գրականության վառ դեմքերից մեկը։

Նախնական կրթություն է ստացել Թեհրանի հայկական, պարսկական, ֆրանսիական դպրոցներում և ամերիկյան քոլեջում։ 1939-ին զորակոչվել է բանակ և որպես ռազմական օդաչու ծառայել մինչև 1941 թվականը։ 1946-ին ներգաղթել է Հայաստան։ 1957-ին ավարտել է ԽՍՀՄ գրողների միության առընթեր գրական բարձրագույն դասընթացները (Մոսկվա)։ 1959–1983 թվականներին որպես խորհրդական աշխատել է Հայաստանի գրողների միությունում։

Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել և առանձին գրքով լույս են տեսել ռուսերեն։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

Հիմնական գործերից են՝

• «Պատմվածքներ» (1950),
• «Վաղը» (վեպ, 1951),
• «Շիկացած հող» (վեպ, 1955),
• «Նազելի Դալարյան» (վեպ, 1959),
• «Բենդ գյուղի վերջին բնակիչը» (1962),
• «Հարավային տենդ» (1971),
• «Եղել է, չի եղել» (1973),
• «Հարված» (վիպակ և պատմվածքներ, 1978),
• «Մարդը անապատում» (1981),
• «Վերջին հանգրվան» (պատմվածքներ, վիպակ, 1982)։

Աբիգ Համազասպի Ավագյանը մնաց Թեհրանից Երևան տանող իրանահայ գրականության կամուրջը՝ իր վեպերով, պատմվածքներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ արձակի խորքերով և հայրենասիրությամբ։

Русский
Абиг Амазаспович Авагян родился 14 сентября 1919 года в Тегеране (Иран) — армянский прозаик, писатель, член Союза писателей СССР (с 1949), ставший одной из ярких фигур ирано-армянской и армянской литературы.

Начальное образование получил в армянских, персидских, французских школах и американском колледже Тегерана. В 1939 году был призван в армию и служил военным лётчиком до 1941 года. В 1946 году репатриировался в Армению. В 1957 году окончил Высшие литературные курсы при Союзе писателей СССР (Москва). В 1959–1983 годах работал консультантом в Союзе писателей Армении.

Его произведения переведены и изданы отдельными книгами на русском языке. Награждён орденом «Знак Почёта».

Основные произведения:

• «Рассказы» (1950),
• «Завтра» (роман, 1951),
• «Раскалённая земля» (роман, 1955),
• «Назели Даларян» (роман, 1959),
• «Последний житель села Бенда» (1962),
• «Южная лихорадка» (1971),
• «Было, не было» (1973),
• «Удар» (повесть и рассказы, 1978),
• «Человек в пустыне» (1981),
• «Последняя пристань» (рассказы, повесть, 1982).

Абиг Амазаспович Авагян остался мостом ирано-армянской литературы от Тегерана до Еревана — своими романами, рассказами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской прозы и патриотизмом.

English

From Tehran to Yerevan: Bridge of Armenian Prose

Abig Hamazasp Avagyan was born on September 14, 1919, in Tehran (Iran) — Armenian prose writer, member of the Union of Writers of the USSR (since 1949), who became one of the prominent figures of Iranian-Armenian and Armenian literature.

Received primary education in Armenian, Persian, French schools and the American college in Tehran. In 1939 drafted into the army and served as a military pilot until 1941. In 1946 repatriated to Armenia. In 1957 graduated from the Higher Literary Courses under the Union of Writers of the USSR (Moscow). In 1959–1983 worked as a consultant in the Union of Writers of Armenia.

His works were translated and published separately in Russian. Awarded the Order of the Badge of Honor.

Main works:

• “Stories” (1950),
• “Tomorrow” (novel, 1951),
• “Red-Hot Earth” (novel, 1955),
• “Nazeli Dalaryan” (novel, 1959),
• “The Last Resident of Bend Village” (1962),
• “Southern Fever” (1971),
• “It Was, It Was Not” (1973),
• “Strike” (novella and stories, 1978),
• “Man in the Desert” (1981),
• “The Last Haven” (stories, novella, 1982).

Abig Hamazasp Avagyan remained the bridge of Iranian-Armenian literature from Tehran to Yerevan — with his novels, stories, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian prose and patriotism.

1. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ իրանահայ արձակագիր և «Շիկացած հող»-ի հեղինակ / Абиг Амазаспович Авагян — ирано-армянский прозаик и автор «Раскалённой земли» / Abig Hamazasp Avagyan — Iranian-Armenian Prose Writer and Author of Red-Hot Earth
2. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ Թեհրանից Երևան՝ հայ արձակի կամուրջ / Абиг Амазаспович Авагян — от Тегерана до Еревана: мост армянской прозы / Abig Hamazasp Avagyan — From Tehran to Yerevan: Bridge of Armenian Prose
3. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ «Վաղը» և «Նազելի Դալարյան» վեպերի հեղինակ / Абиг Амазаспович Авагян — автор романов «Завтра» и «Назели Даларян» / Abig Hamazasp Avagyan — Author of the Novels Tomorrow and Nazeli Dalaryan
4. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ իրանահայ գրականության և հայրենասիրության նվիրյալ / Абиг Амазаспович Авагян — преданный ирано-армянской литературе и патриотизму / Abig Hamazasp Avagyan — Devoted to Iranian-Armenian Literature and Patriotism
5. Աբիգ Համազասպի Ավագյան՝ սփյուռքահայ արձակի և հայ գրականության դեմք / Абиг Амазаспович Авагян — лицо диаспорной армянской прозы и литературы Армении / Abig Hamazasp Avagyan — Figure of Diaspora Armenian Prose and Armenian Literature

Արաբ Շամիլով ծնվել է 1897 թվականի հունվարի 23-ին Սուսուզ գյուղում (Կարսի մարզ, Ռուսական կայսրություն)՝ հայաստանցի քուրդ արձակագիր, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934-ից), ԽՄԿԿ անդամ (1918-ից), ով ստեղծագործել է քրդերեն և հայերեն՝ կրելով նաև Արաբե Շամո գրական անունը։ Մահացել է 1978 թվականի մայիսի 21-ին Երևանում։

1912 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիս, աշխատել պեմզայի գործարանում, ապա որպես թարգմանիչ՝ կազակական երրորդ գնդում։ 1916-ին տեղափոխվել է Կարս և աշխատել Սարիղամիշ-Էրզրում երկաթուղագծի շինարարությունում։ 1920-ին 11-րդ կարմիր բանակի հետ մտել է Բաքու, նույն թվականին մեկնել Մոսկվա՝ Լազարյան ինստիտուտում սովորելու։ 1924-ին վերադարձել է Երևան և աշխատել «Ռյա թազա» քրդերեն թերթի խմբագրությունում։ Հետագայում սովորել է ԽՍՀՄ ԳԱ ասպիրանտուրայում (Լենինգրադ, ղեկավար՝ ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելի)։

Քրդերեն լույս են տեսել նրա «Լենինի կյանքը» (1930), «Քուրդ հովիվը» (1930), «Բախտի ճանապարհ» (1959), «Դըմ-դըմ բերդը» (վեպ, 1966) և այլ գրքեր։ «Քուրդ հովիվը» երկը թարգմանվել և առանձին գրքով լույս է տեսել ռուսերեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն։ Նրա սցենարով նկարահանվել է «Հայաստանի քրդերը» կինոնկարը («Հայֆիլմ», 1959)։

Արաբ Շամիլովը մնաց Սուսուզից Երևան տանող քրդահայ գրականության կամուրջը՝ իր արձակով, հայրենասիրությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին քրդական և հայկական մշակույթի խորքերով ու միասնության գաղափարով։

Русский

армянский курдский писатель и патриот

Араб Шамилов родился 23 января 1897 года в селе Сусуз (Карсская область, Российская империя) — армянский курдский прозаик, заслуженный деятель культуры Армянской ССР, член Союза писателей СССР (с 1934), член ВКП(б) (с 1918), творивший на курдском и армянском языках под литературным псевдонимом Арабе Шамо. Умер 21 мая 1978 года в Ереване.

В 1912 году переехал в Тифлис, работал на пемзовом заводе, затем переводчиком в казачьем третьем полку. В 1916 году переехал в Карс и работал на строительстве железной дороги Сарыкамыш–Эрзерум. В 1920 году с 11-й Красной армией вошёл в Баку, в том же году уехал в Москву учиться в Лазаревском институте. В 1924 году вернулся в Ереван и работал в редакции курдской газеты «Ря таза». Позже учился в аспирантуре АН СССР в Ленинграде (руководитель — академик Иосиф Орбели).

На курдском языке вышли его книги «Жизнь Ленина» (1930), «Курдский пастух» (1930), «Путь счастья» (1959), «Крепость Дем-Дем» (роман, 1966) и другие. «Курдский пастух» переведён и издан отдельной книгой на русском, грузинском, азербайджанском, французском, немецком, английском языках. По его сценарию снят фильм «Курды Армении» («Арменфильм», 1959).

Араб Шамилов остался мостом курдско-армянской литературы от Сусуза до Еревана — своей прозой, патриотизмом и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами курдской и армянской культуры и идеей единства.

English

Armenian Kurdish Writer and Patriot

Arab Shamilov was born on January 23, 1897, in the village of Susuz (Kars province, Russian Empire) — Armenian Kurdish prose writer, Honored Worker of Culture of the Armenian SSR, member of the USSR Writers’ Union (since 1934), member of the CPSU (since 1918), who wrote in Kurdish and Armenian under the literary name Arabe Shamo. Died on May 21, 1978, in Yerevan.

In 1912 moved to Tiflis, worked at a pumice factory, then as a translator in the Cossack third regiment. In 1916 moved to Kars and worked on the construction of the Sarikamish–Erzurum railway. In 1920 entered Baku with the 11th Red Army, in the same year went to Moscow to study at the Lazarev Institute. In 1924 returned to Yerevan and worked in the editorial office of the Kurdish newspaper “Rya Taza”. Later studied in the graduate school of the Academy of Sciences of the USSR in Leningrad (supervisor — academician Hovsep Orbeli).

In Kurdish published his books “Life of Lenin” (1930), “Kurdish Shepherd” (1930), “Path of Happiness” (1959), “Dem-Dem Fortress” (novel, 1966) and others. “Kurdish Shepherd” was translated and published separately in Russian, Georgian, Azerbaijani, French, German, English. Based on his screenplay the film “Kurds of Armenia” was shot (“Armenfilm”, 1959).

Arab Shamilov remained the bridge of Kurdish-Armenian literature from Susuz to Yerevan — with his prose, patriotism and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Kurdish and Armenian culture and the idea of unity.

1. Արաբ Շամիլով՝ քուրդ արձակագիր և «Քուրդ հովիվը»-ի հեղինակ / Араб Шамилов — курдский прозаик и автор «Курдский пастух» / Arab Shamilov — Kurdish Prose Writer and Author of Kurdish Shepherd
2. Արաբ Շամիլով՝ Սուսուզից Երևան՝ քրդահայ գրականության կամուրջ / Араб Шамилов — от Сусуза до Еревана: мост курдско-армянской литературы / Arab Shamilov — From Susuz to Yerevan: Bridge of Kurdish-Armenian Literature
3. Արաբ Շամիլով՝ ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ և քրդական գրականության դասական / Араб Шамилов — заслуженный деятель культуры АрмССР и классик курдской литературы / Arab Shamilov — Honored Worker of Culture of the Armenian SSR and Classic of Kurdish Literature
4. Արաբ Շամիլով՝ «Դըմ-դըմ բերդը»-ի և հայ-քրդական մշակույթի նվիրյալ / Араб Шамилов — автор «Крепость Дем-Дем» и преданный армяно-курдской культуре / Arab Shamilov — Author of Dem-Dem Fortress and Devoted to Armeno-Kurdish Culture
5. Արաբ Շամիլով՝ հայաստանցի քուրդ գրող և հայրենասեր / Араб Шамилов — армянский курдский писатель и патриот / Arab Shamilov — Armenian Kurdish Writer and Patriot

Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան ծնվել է 1899 թվականի հունվարի 18-ին Վանում (Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն)՝ հայ թատերագետ, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1962), պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1939-ից), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)։ Մահացել է 1964 թվականի մայիսի 16-ին Երևանում։

Նախնական կրթությունն ստացել է Վանի Երամյան վարժարանում։ 1916 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ 1916–1918 թվականներին աշխատել է որպես գյուղական ուսուցիչ։ 1927–1930 թվականներին աշխատել է «Մարտակոչ», «Պրոլետար» (Թիֆլիս) թերթերի և «Նոր ուղի» (Երևան) հանդեսի խմբագրություններում։ 1946–1949 թվականներին դասախոսել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

1945 թվականին «Շեքսպիրը հայերեն» թեմայով պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն, իսկ 1963-ին՝ «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն» թեմայով դոկտորական ատենախոսություն։ Կատարել է թարգմանություններ ֆրանսերենից, անգլերենից, ռուսերենից։ Կյանքի վերջին տարիներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ արվեստի ինստիտուտում։

Հիմնական աշխատություններից են՝

• «Գիր ու արվեստ» (1926),
• «Պուշկին և Արևելք» (1937),
• «Շեքսպիրը հայերեն» (1956),
• «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն» (գիրք 1՝ 1959, գիրք 2՝ 1964) և այլն։

Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյանը մնաց Վանից Երևան տանող հայ թատերագիտության և գրականագիտության կամուրջը՝ իր հետազոտություններով, թարգմանություններով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ արվեստի և դրամատուրգիայի խորքերով։

Русский

один из основоположников армянского театроведения и литературоведения

Ваграм Ваганович Терзибашян родился 18 января 1899 года в Ване (Ванский вилайет, Османская империя) — армянский театровед, литературовед, доктор филологических наук (1962), профессор, член Союза писателей СССР (с 1939), заслуженный деятель искусств Армянской ССР (1961). Умер 16 мая 1964 года в Ереване.

Начальное образование получил в Ерамянской школе Вана. В 1916 году окончил Нерсисяновскую школу в Тифлисе. В 1916–1918 годах работал сельским учителем. В 1927–1930 годах работал в редакциях газет «Мартакоч», «Пролетарий» (Тифлис) и журнала «Нор уги» (Ереван). В 1946–1949 годах преподавал в Ереванском художественно-театральном институте.

В 1945 году защитил кандидатскую диссертацию на тему «Шекспир по-армянски», в 1963 году — докторскую на тему «История армянской драматургии». Выполнил переводы с французского, английского, русского языков. В последние годы жизни работал в Институте искусств АН АрмССР.

Основные работы:

• «Письмо и искусство» (1926),
• «Пушкин и Восток» (1937),
• «Шекспир по-армянски» (1956),
• «История армянской драматургии» (книга 1 — 1959, книга 2 — 1964) и др.

Ваграм Ваганович Терзибашян остался мостом армянской театроведческой и литературоведческой мысли от Вана до Еревана — своими исследованиями, переводами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянского искусства и драматургии.

English

One of the Founders of Armenian Theater Studies and Literary Criticism

Vagram Vaganovich Terzibashyan was born on January 18, 1899, in Van (Van vilayet, Ottoman Empire) — Armenian theater scholar, literary critic, Doctor of Philological Sciences (1962), Professor, member of the USSR Writers’ Union (since 1939), Honored Artist of the Armenian SSR (1961). Died on May 16, 1964, in Yerevan.

Received primary education at the Eramyan School in Van. In 1916 graduated from the Nersisyan School in Tiflis. In 1916–1918 worked as a rural teacher. In 1927–1930 worked in the editorial offices of newspapers “Martakoch”, “Proletary” (Tiflis) and magazine “Nor Ugi” (Yerevan). In 1946–1949 taught at the Yerevan Art-Theater Institute.

In 1945 defended a candidate dissertation on “Shakespeare in Armenian”, in 1963 — a doctoral dissertation on “History of Armenian Dramaturgy”. Performed translations from French, English, and Russian. In the last years of his life worked at the Institute of Arts of the Academy of Sciences of the Armenian SSR.

Main works:

• “Letter and Art” (1926),
• “Pushkin and the East” (1937),
• “Shakespeare in Armenian” (1956),
• “History of Armenian Dramaturgy” (Book 1 — 1959, Book 2 — 1964) and others.

Vagram Vaganovich Terzibashyan remained the bridge of Armenian theater studies and literary criticism from Van to Yerevan — with his research, translations, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian art and dramaturgy.

1. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ հայ թատերագիտության և գրականագիտության հիմնադիր դեմքերից մեկը / Ваграм Ваганович Терзибашян — один из основоположников армянского театроведения и литературоведения / Vagram Vaganovich Terzibashyan — One of the Founders of Armenian Theater Studies and Literary Criticism
2. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն»-ի հեղինակ / Ваграм Ваганович Терзибашян — автор «Истории армянской драматургии» / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Author of History of Armenian Dramaturgy
3. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ Վանից Երևան՝ հայ արվեստի նվիրյալ / Ваграм Ваганович Терзибашян — от Вана до Еревана: преданный армянскому искусству / Vagram Vaganovich Terzibashyan — From Van to Yerevan: Devoted to Armenian Art
4. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ և դոկտոր / Ваграм Ваганович Терзибашян — заслуженный деятель искусств АрмССР и доктор наук / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Honored Artist of the Armenian SSR and Doctor of Sciences
5. Վահրամ Վահանի Թերզիբաշյան՝ հայ թատրոնի և գրականության պատմաբան / Ваграм Ваганович Терзибашян — историк армянского театра и литературы / Vagram Vaganovich Terzibashyan — Historian of Armenian Theater and Literature

Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան ծնվել է 1917 թվականի հունվարի 17-ին Շուշիում՝ հայ արձակագիր, թատերագետ, թարգմանիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1980), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1960-ից)։ Մահացել է 1992 թվականի սեպտեմբերի 29-ին։

Ծնվել է Շուշիում։ 1942 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի Կիրովի անվան համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1935–1937 թվականներին ուսուցչություն է արել Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Ասկերանի շրջանի Շուշիքենդ և Նախջևանիկ գյուղերում։ 1937–1938 թվականներին որպես ուսմասվար և հայոց լեզվի ու գրականության ուսուցիչ աշխատել է Շուշիի հայկական միջնակարգ դպրոցում։ 1939–1977 թվականներին հայոց լեզու է դասավանդել Ստեփանակերտի թիվ 1, թիվ 2, թիվ 3 միջնակարգ դպրոցներում։ 1968 թվականից Ստեփանակերտի Մաքսիմ Գորկու անվան պետական հայկական դրամատիկական թատրոնի գրական բաժնի վարիչն է եղել։

Գրել է պիեսներ։ Ստեփանակերտի Մ. Գորկու անվան հայկական դրամատիկական թատրոնը բեմադրել է նրա «Սիրո ճանապարհին» (1954), «Հողի լեզուն» (1958), «Ախ, սեր» (1969) դրամաները։ Նրա պիեսները բեմադրվել են նաև հայկական այլ թատրոններում։

Հրատարակվել են նրա «Իմ սաները» (պատմվածքներ, 1964), «Թող խաղաղ մեծանա» (պատմվածքներ, 1969), «Անանուն մարդը» (պատմվածքներ, 1976), «Ծաղիկների երթը» (պատմվածքներ, գերկարճ նովելներ, մանրապատումներ, 1978), «Սիսակյանի օրագիրը» (վիպակ, 1984) գրքերը։

Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյանը մնաց Շուշիից Ստեփանակերտ տանող հայ գրականության կամուրջը՝ իր արձակով, դրամատուրգիայով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ գրականության խորքերով և հայրենի հողի սիրով։

Русский

голос армянской литературы и родной арцахской земли

Исаак Сергеевич Алавердян родился 17 января 1917 года в Шуши — армянский прозаик, театровед, переводчик, заслуженный деятель культуры Азербайджанской ССР (1980), член Союза писателей СССР (с 1960). Умер 29 сентября 1992 года.

Родился в Шуши. В 1942 году окончил филологический факультет Азербайджанского университета им. Кирова. В 1935–1937 годах учительствовал в сёлах Шушикенд и Нахиджеваник Аскеранского района Нагорно-Карабахской автономной области. В 1937–1938 годах работал завучем и учителем армянского языка и литературы в армянской средней школе Шуши. В 1939–1977 годах преподавал армянский язык в средних школах № 1, № 2, № 3 Степанакерта. С 1968 года — заведующий литературной частью Степанакертского государственного армянского драматического театра им. Максима Горького.

Писал пьесы. Степанакертский армянский драматический театр им. М. Горького поставил его драмы «На пути любви» (1954), «Язык земли» (1958), «Ах, любовь» (1969). Его пьесы ставились и в других армянских театрах.

Опубликованы книги: «Мои ученики» (рассказы, 1964), «Пусть мирно растёт» (рассказы, 1969), «Безымянный человек» (рассказы, 1976), «Шествие цветов» (рассказы, сверхкороткие новеллы, миниатюры, 1978), «Дневник Сисаакяна» (повесть, 1984).

Исаак Сергеевич Алавердян остался мостом армянской литературы от Шуши до Степанакерта — своей прозой, драматургией и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской литературы и любовью к родной земле.

English

Voice of Armenian Literature and Native Land

Isaak Sergeevich Alaverdyan was born on January 17, 1917, in Shushi — Armenian prose writer, theater scholar, translator, Honored Worker of Culture of the Azerbaijan SSR (1980), member of the USSR Writers’ Union (since 1960). Died on September 29, 1992.

Born in Shushi. In 1942 graduated from the philological faculty of Azerbaijan University named after Kirov. In 1935–1937 taught in the villages of Shushikend and Nakhijevanik of the Askeran district of the Nagorno-Karabakh Autonomous Region. In 1937–1938 worked as head teacher and teacher of Armenian language and literature in the Armenian secondary school in Shushi. In 1939–1977 taught Armenian language in secondary schools No. 1, No. 2, No. 3 in Stepanakert. Since 1968 — head of the literary department of the Stepanakert State Armenian Dramatic Theater named after Maxim Gorky.

Wrote plays. The Stepanakert Armenian Dramatic Theater named after M. Gorky staged his dramas “On the Path of Love” (1954), “Language of the Land” (1958), “Ah, Love” (1969). His plays were also staged in other Armenian theaters.

Published books: “My Students” (stories, 1964), “Let It Grow Peacefully” (stories, 1969), “Nameless Man” (stories, 1976), “Procession of Flowers” (stories, ultra-short novels, miniatures, 1978), “Diary of Sisakyan” (novella, 1984).

Isaak Sergeevich Alaverdyan remained the bridge of Armenian literature from Shushi to Stepanakert — with his prose, dramaturgy and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian literature and love for the native land.

1. Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան՝ Շուշիի և հայ գրականության նվիրյալ / Исаак Сергеевич Алавердян — преданный Шуши и армянской литературы / Isaak Sergeevich Alaverdyan — Devoted to Shushi and Armenian Literature
2. Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան՝ «Սիրո ճանապարհին» և «Հողի լեզուն»-ի հեղինակ / Исаак Сергеевич Алавердян — автор «На пути любви» и «Язык земли» / Isaak Sergeevich Alaverdyan — Author of On the Path of Love and Language of the Land
3. Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան՝ Շուշիից Ստեփանակերտ / Исаак Сергеевич Алавердян — от Шуши до Степанакерта / Isaak Sergeevich Alaverdyan — From Shushi to Stepanakert
4. Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան՝ հայ արձակագիր և թատերագետ / Исаак Сергеевич Алавердян — армянский прозаик и театровед / Isaak Sergeevich Alaverdyan — Armenian Prose Writer and Theater Scholar
5. Իսահակ Սերգեյի Ալավերդյան՝ հայ գրականության և հայրենի հողի ձայնը / Исаак Сергеевич Алавердян — голос армянской литературы и родной земли / Isaak Sergeevich Alaverdyan — Voice of Armenian Literature and Native Land

Տիգրան Սիմեոնի Հախումյանը ծնվել է 1894 թվականի հունվարի 17-ին Երևանում՝ հայ բանաստեղծ, դրամատուրգ, գրականագետ, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, պրոֆեսոր (1961), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1943), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934-ից)։

1912 թվականին ավարտել է Բաքվի ռեալական դպրոցը, 1917-ին՝ Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական և բանասիրական ֆակուլտետները։ 1917–1920 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսում՝ «Ժողովրդի ձայն» և «Մշակ» թերթերի խմբագիր։ 1922-ին վերադարձել է Երևան, աշխատել է քաղլուսգլխվարում, «Մաճկալ», «Խորհրդային Հայաստան» թերթերում, «Վերելք» ամսագրում։ 1923–1931 թվականներին եղել է դատապաշտպան։ 1931-ին Սունդուկյանի անվան թատրոնը բեմադրել է նրա «Թշվառներ» պիեսը։ 1943–1948 թվականներին դասախոսել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում, Երևանի պետական համալսարանում և Վալերի Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների ինստիտուտում։ 1951-ին «Դերենիկ Դեմիրճյանի դրամատուրգիան» թեմայով պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն։

Ռուսերենից հայերեն է թարգմանել 99 պիես, այդ թվում՝ Մաքսիմ Գորկու «Վասա Ժելեզնովա», «Եգոր Բուլըչևը և ուրիշները», Գոլդենի «Վենետիկյան երկվորյակներ», Լոպե դե Վեգայի «Այլոց համար հիմար, իրեն համար խելոք», Լունչարսկու «Ազատագրված Դոն-Կիխոտ», Պոգոդինի «Հրացանավոր մարդը», «Կրեմլյան կուրանտներ»։

Հրատարակվել են նրա «Ասք սովետական դյուցազունների մասին» (1945), «Գրական հոդվածներ և հիշողություններ» (գիրք Ա՝ 1965, գիրք Բ՝ 1970)։

Տիգրան Սիմեոնի Հախումյանը մնաց Երևանից մինչև հայկական գրականության և թատրոնի բարձունքներ տանող կամուրջը՝ իր բանաստեղծություններով, դրամատուրգիայով, թարգմանություններով և գրականագիտական աշխատանքներով ոգեշնչելով սերունդներին հայ գրականության խորքերով և պրոֆեսիոնալիզմով։

Русский

преданный армянскому театру и литературе деятель, переводчик пьес Горького и Погодина

Тигран Симеонович Хачумян родился 17 января 1894 года в Ереване — армянский поэт, драматург, литературовед, переводчик, кандидат филологических наук, профессор (1961), заслуженный деятель искусств Армянской ССР (1943), член Союза писателей СССР (с 1934).

В 1912 году окончил Бакинское реальное училище, в 1917 году — юридический и филологический факультеты Московского университета. В 1917–1920 годах работал в Тифлисе редактором газет «Голос народа» и «Мшак». В 1922 году вернулся в Ереван, работал в Главполитпросвете, газетах «Мачкал», «Советская Армения», журнале «Восход». В 1923–1931 годах был защитником в суде. В 1931 году Театр им. Сундукяна поставил его пьесу «Несчастные». В 1943–1948 годах преподавал в Ереванском педагогическом институте им. Хачатура Абовяна, Ереванском государственном университете и Институте русского и иностранных языков им. Валерия Брюсова. В 1951 году защитил кандидатскую диссертацию на тему «Драматургия Дереника Демирчяна».

С русского на армянский перевёл 99 пьес, в том числе «Васса Железнова» и «Егор Булычов и другие» Максима Горького, «Венецианские близнецы» Гольдони, «Глупец для других, умный для себя» Лопе де Веги, «Освобождённый Дон-Кихот» Луначарского, «Человек с ружьём» и «Кремлёвские куранты» Погодина.

Опубликованы «Сказ о советских богатырях» (1945), «Литературные статьи и воспоминания» (книга А — 1965, книга Б — 1970).

Тигран Симеонович Хачумян остался мостом от Еревана до вершин армянской литературы и театра — своими стихами, драматургией, переводами и литературоведческими работами, вдохновляя поколения глубинами армянской литературы и профессионализмом.

English

Devoted to Armenian Theater and Literature Translator of Plays by Gorky and Pogodin

Tigran Simeonovitch Khachumyan was born on January 17, 1894, in Yerevan — Armenian poet, playwright, literary scholar, translator, Candidate of Philological Sciences, Professor (1961), Honored Artist of the Armenian SSR (1943), member of the USSR Writers’ Union (since 1934).

In 1912 graduated from Baku Real School, in 1917 — from the law and philology faculties of Moscow University. In 1917–1920 worked in Tiflis as editor of newspapers “Voice of the People” and “Mshak”. In 1922 returned to Yerevan, worked in Glavpolitprosvet, newspapers “Machkal”, “Soviet Armenia”, magazine “Verelk”. In 1923–1931 was a defense lawyer in court. In 1931 the Sundukyan Theater staged his play “The Unfortunate”. In 1943–1948 taught at the Khachatur Abovyan Pedagogical Institute, Yerevan State University and Valery Bryusov Institute of Russian and Foreign Languages. In 1951 defended a candidate dissertation on “Dramaturgy of Derenik Demirchyan”.

Translated 99 plays from Russian into Armenian, including “Vassa Zheleznova” and “Egor Bulychov and Others” by Maxim Gorky, “Venetian Twins” by Goldoni, “Fool for Others, Wise for Himself” by Lope de Vega, “Liberated Don Quixote” by Lunacharsky, “Man with a Gun” and “Kremlin Chimes” by Pogodin.

Published “Tale of Soviet Heroes” (1945), “Literary Articles and Memoirs” (Book A — 1965, Book B — 1970).

Tigran Simeonovitch Khachumyan remained the bridge from Yerevan to the heights of Armenian literature and theater — with his poems, dramaturgy, translations and literary studies, inspiring generations with the depths of Armenian literature and professionalism.

1. Տիգրան Սիմեոնի Հախումյան՝ հայ բանաստեղծ և դրամատուրգ / Тигран Симеонович Хачумян — армянский поэт и драматург / Tigran Simeonovitch Khachumyan — Armenian Poet and Playwright
2. Տիգրան Սիմեոնի Հախումյան՝ Գորկու և Պոգոդինի պիեսների թարգմանիչ / Тигран Симеонович Хачумян — переводчик пьес Горького и Погодина / Tigran Simeonovitch Khachumyan — Translator of Plays by Gorky and Pogodin
3. Տիգրան Սիմեոնի Հախումյան՝ Երևանից մինչև հայ գրականության բարձունքներ / Тигран Симеонович Хачумян — от Еревана до вершин армянской литературы / Tigran Simeonovitch Khachumyan — From Yerevan to the Heights of Armenian Literature
4. Տիգրան Սիմեոնի Հախումյան՝ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ և պրոֆեսոր / Тигран Симеонович Хачумян — заслуженный деятель искусств АрмССР и профессор / Tigran Simeonovitch Khachumyan — Honored Artist of the Armenian SSR and Professor
5. Տիգրան Սիմեոնի Հախումյան՝ հայ թատրոնի և գրականության նվիրյալ / Тигран Симеонович Хачумян — преданный армянскому театру и литературе / Tigran Simeonovitch Khachumyan — Devoted to Armenian Theater and Literature

Հրաչ Ռուբենի Զարդարյանը ծնվել է 1897 թվականի հունվարի 15-ին Խարբերդում (Խարպուտ, Օսմանյան կայսրություն)՝ հայ արևմտահայ գրող, թարգմանիչ, խմբագիր, հասարակական-քաղաքական գործիչ, Ռուբեն Զարդարյանի որդի։ Մահացել է 1986 թվականի նոյեմբերի 30-ին Ֆրանսիայում։

Սովորել է Կարինի, Կոստանդնուպոլսի վարժարաններում, Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, ապա՝ Փարիզի Սորբոնի համալսարանում։ Կյանքի մեծ մասն անցկացրել է սփյուռքում՝ հատկապես Ֆրանսիայում, որտեղ ակտիվորեն մասնակցել է հայ գրական կյանքին և մշակութային շարժումներին։

Նրա ստեղծագործությունները պատկերում են սփյուռքահայության կյանքը, աքսորի, որբության և ազգային ինքնության պահպանման թեմաները։ Հրատարակվել են «Մեր կյանքը» (1934), «Որբացող մարդիկ» (1954), «Ժամանակ և խորհուրդք իւր» (1955) գրքերը։ Նրա վեպերում և պատմվածքներում կենտրոնական տեղ է գրավում ֆրանսահայերի առօրյան, հոգեբանական դրաման և հայկական արմատների հետ կապը։

Հրաչ Ռուբենի Զարդարյանը մնաց Խարբերդից Ֆրանսիա տանող արևմտահայ գրականության կամուրջը՝ իր խորքային արձակով, թարգմանություններով և հասարակական գործունեությամբ ոգեշնչելով սերունդներին սփյուռքի հայերի հոգևոր կյանքի և ազգային ինքնության պահպանման գաղափարով։

Русский

яркая фигура западноармянской литературы

Грач Рубенович Зардарян родился 15 января 1897 года в Харберде (Харпут, Османская империя) — армянский западноармянский писатель, переводчик, редактор, общественный и политический деятель, сын Рубена Зардаряна. Умер 30 ноября 1986 года во Франции.

Учился в школах Карина, Константинополя, Нерсисяновской школе Тифлиса, Геворгянской семинарии в Эчмиадзине, затем в Сорбонне в Париже. Большую часть жизни провёл в диаспоре, главным образом во Франции, где активно участвовал в армянской литературной жизни и культурных движениях.

Его произведения изображают жизнь армянской диаспоры, темы изгнания, сиротства и сохранения национальной идентичности. Опубликованы книги «Наша жизнь» (1934), «Осиротевшие люди» (1954), «Время и его мысли» (1955). В его романах и рассказах центральное место занимает повседневная жизнь франко-армян, их психологическая драма и связь с армянскими корнями.

Грач Рубенович Зардарян остался мостом западноармянской литературы от Харберда до Франции — своей глубокой прозой, переводами и общественной деятельностью, вдохновляя поколения идеей духовной жизни армян диаспоры и сохранения национальной идентичности.

English

Prominent Figure of Western Armenian Literature

Hrach Rubenovich Zardaryan was born on January 15, 1897, in Kharberd (Harput, Ottoman Empire) — Armenian Western Armenian writer, translator, editor, public and political figure, son of Ruben Zardaryan. Died on November 30, 1986, in France.

Studied in schools of Karin, Constantinople, Nersisyan School in Tiflis, Gevorgyan Seminary in Etchmiadzin, then at the Sorbonne in Paris. Spent most of his life in the diaspora, mainly in France, where he actively participated in Armenian literary life and cultural movements.

His works depict the life of the Armenian diaspora, themes of exile, orphanhood, and preservation of national identity. Published books: “Our Life” (1934), “Orphaned People” (1954), “Time and Its Thoughts” (1955). In his novels and stories, the central place is occupied by the daily life of French Armenians, their psychological drama, and connection with Armenian roots.

Hrach Rubenovich Zardaryan remained the bridge of Western Armenian literature from Kharberd to France — with his profound prose, translations, and public activity, inspiring generations with the idea of the spiritual life of diaspora Armenians and preservation of national identity.

1. Հրաչ Ռուբենի Զարդարյան՝ արևմտահայ գրականության վառ դեմք / Грач Рубенович Зардарян — яркая фигура западноармянской литературы / Hrach Rubenovich Zardaryan — Prominent Figure of Western Armenian Literature
2. Հրաչ Ռուբենի Զարդարյան՝ «Որբացող մարդիկ»-ի և «Մեր կյանքը»-ի հեղինակ / Грач Рубенович Зардарян — автор «Осиротевшие люди» и «Наша жизнь» / Hrach Rubenovich Zardaryan — Author of Orphaned People and Our Life
3. Հրաչ Ռուբենի Զարդարյան՝ Խարբերդից Ֆրանսիա / Грач Рубенович Зардарян — от Харберда до Франции / Hrach Rubenovich Zardaryan — From Kharberd to France
4. Հրաչ Ռուբենի Զարդարյան՝ սփյուռքահայ գրող և հասարակական գործիչ / Грач Рубенович Зардарян — писатель и общественный деятель диаспоры / Hrach Rubenovich Zardaryan — Writer and Public Figure of the Diaspora
5. Հրաչ Ռուբենի Զարդարյան՝ հայ գրականության և ինքնության պահպանողը / Грач Рубенович Зардарян — хранитель армянской литературы и идентичности / Hrach Rubenovich Zardaryan — Guardian of Armenian Literature and Identity

Գեղամ Լևոնի Սևանը ծնվել է 1926 թվականի հունվարի 8-ին Ստամբուլում՝ հայ արձակագիր, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1983), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1963-ից), ԽՄԿԿ անդամ (1969-ից): Մահացել է 1991 թվականի մայիսի 8-ին Երևանում։

Սովորել է Ստամբուլի Վիեննայի Մխիթարյան վարժարանում, ապա իրավաբանական համալսարանում։ 1949-ին տեղափոխվել է Լիբանան, որտեղ մինչև 1962-ը դասավանդել է Բեյրութի Վիեննայի Մխիթարյան վարժարանում հայոց լեզու և գրականություն։ 1962-ին ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան, ավարտել Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։

1962-ից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող։ 1968-ին պաշտպանել է թեկնածուական դիսերտացիա «Վազգեն Շուշանյան» թեմայով, 1983-ին ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։

Նրա արձակը պատկերում է սփյուռքի և Թուրքիայի հայերի կյանքը՝ առանցքում դնելով ազգային արժանապատվության պահպանման գաղափարը։ Հրատարակվել են պատմվածքների և վիպակների ժողովածուներ՝ «Ագռավները թառեցան» (1949), «Սև ծովը նույնն է միշտ» (1954), «Կանաչ անապատ» (1957), «Ծիծեռնակները ցածեն անցան» (1964), «Հայոց թաղը» (1967), «Երեք սերունդ» (1974), «Ամեն մարդ իր ճանապարհով» (1979), վեպեր՝ «Բյուրեղյա դղյակ» (1959), «Ինչո՞ւ, ինչի՞ համար» (1982), «Հող և սեր» (1986)։

Գրականագիտական աշխատությունները նվիրված են սփյուռքահայ գրականությանը՝ «Վազգեն Շուշանյան» (1968), «Սփյուռքահայ գրականության պատմության ուրվագծեր. 1920-1945» (1980), «Հակոբ Մնձուրի» (1981), «Հայրենիք-Սփյուռք գրական կապերը. 1920-1985» (1988), «Համաստեղ» (1989)։ Շ. Վարսյանի և Վ. Պետոյանի հետ համահեղինակել է սփյուռքահայ դպրոցների համար «Հայ գրականություն» դասագիրքը (5-րդ դասարան)։

Русский

армянский прозаик и исследователь литературы диаспоры
Гегам Левонович Севан (настоящее имя — Гегам Сваджян) родился 8 января 1926 года в Стамбуле — армянский прозаик, литературовед, доктор филологических наук (1983), член Союза писателей СССР (с 1963), член КПСС (с 1969). Умер 8 мая 1991 года в Ереване.

Учился в венской мхитаристской школе в Стамбуле, затем на юридическом факультете. В 1949 году переехал в Ливан, где до 1962 года преподавал армянский язык и литературу в венской мхитаристской школе в Бейруте. В 1962 году репатриировался в Советскую Армению, окончил заочный факультет языка и литературы Ереванского педагогического института.

С 1962 года работал старшим научным сотрудником в Институте литературы им. Манука Абегяна АН АрмССР. В 1968 году защитил кандидатскую диссертацию по теме «Вазген Шушанян», в 1983 году получил степень доктора филологических наук.

Его проза изображает жизнь армянской диаспоры и армян Турции, центральной идеей является сохранение национального достоинства. Опубликованы сборники рассказов и повестей: «Вороны сели» (1949), «Чёрное море всегда то же» (1954), «Зелёная пустыня» (1957), «Ласточки пролетели внизу» (1964), «Армянский квартал» (1967), «Три поколения» (1974), «Каждый человек своим путём» (1979), романы: «Хрустальный дворец» (1959), «Почему, для чего» (1982), «Земля и любовь» (1986).

Литературоведческие работы посвящены литературе армянской диаспоры: «Вазген Шушанян» (1968), «Очерки истории литературы армянской диаспоры. 1920–1945» (1980), «Акоп Мнцур» (1981), «Литературные связи Родина–Диаспора. 1920–1985» (1988), «Гамастег» (1989). Совместно с Ш. Варсяном и В. Петояном составил учебник «Армянская литература» для 5-го класса школ диаспоры.

English

Armenian Prose Writer and Researcher of Diaspora Literature
Gegam Levonovich Sevan (real name — Gegam Svajyan) was born on January 8, 1926, in Istanbul — Armenian prose writer, literary scholar, Doctor of Philology (1983), member of the USSR Writers’ Union (since 1963), member of the CPSU (since 1969). Died on May 8, 1991, in Yerevan.

Studied at the Viennese Mekhitarist school in Istanbul, then at the law faculty. In 1949 moved to Lebanon, where until 1962 taught Armenian language and literature at the Viennese Mekhitarist school in Beirut. In 1962 repatriated to Soviet Armenia, graduated from the correspondence language and literature faculty of Yerevan Pedagogical Institute.

From 1962 worked as senior researcher at the Manuk Abegyan Institute of Literature of the Academy of Sciences of the Armenian SSR. In 1968 defended a candidate dissertation on “Vazgen Shushanyan”, in 1983 received the degree of Doctor of Philology.

His prose depicts the life of the Armenian diaspora and Armenians in Turkey, with the central idea of preserving national dignity. Published collections of stories and novellas: Ravens Have Perched (1949), The Black Sea Is Always the Same (1954), Green Desert (1957), Swallows Flew Low (1964), Armenian Quarter (1967), Three Generations (1974), Each Man His Own Way (1979), novels: Crystal Palace (1959), Why, For What (1982), Land and Love (1986).

Literary studies are devoted to Armenian diaspora literature: Vazgen Shushanyan (1968), Outlines of the History of Armenian Diaspora Literature. 1920–1945 (1980), Hakob Mntsuri (1981), Literary Ties Homeland–Diaspora. 1920–1985 (1988), Hamastegh (1989). Co-authored with Sh. Varsyan and V. Petoyan the textbook Armenian Literature for 5th grade diaspora schools.

1. Գեղամ Լևոնի Սևան՝ հայ արձակագիր և սփյուռքահայ գրականության հետազոտող / Гегам Левонович Севан — армянский прозаик и исследователь литературы диаспоры / Gegam Levonovich Sevan — Armenian Prose Writer and Researcher of Diaspora Literature
2. Գեղամ Լևոնի Սևան՝ «Բյուրեղյա դղյակ»-ի և «Հող և սեր»-ի հեղինակ / Гегам Левонович Севан — автор «Хрустального дворца» и «Земля и любовь» / Gegam Levonovich Sevan — Author of Crystal Palace and Land and Love
3. Գեղամ Լևոնի Սևան՝ Ստամբուլից Երևան / Гегам Левонович Севан — от Стамбула до Еревана / Gegam Levonovich Sevan — From Istanbul to Yerevan
4. Գեղամ Լևոնի Սևան՝ բանասիրական գիտությունների դոկտոր և գրականագետ / Гегам Левонович Севан — доктор филологических наук и литературовед / Gegam Levonovich Sevan — Doctor of Philology and Literary Scholar
5. Գեղամ Լևոնի Սևան՝ սփյուռքահայ գրականության ձայնը հայ գրքերում / Гегам Левонович Севан — голос литературы армянской диаспоры в армянских книгах / Gegam Levonovich Sevan — Voice of Diaspora Armenian Literature in Armenian Books

Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան ծնվել է 1942 թվականի հունվարի 8-ին Գառնահովիտ գյուղում (Թալինի շրջան, Արագածոտնի մարզ)՝ հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, Հայաստանի գրողների միության անդամ (1982-ից): Մահացել է 2015 թվականի հունիսի 19-ին։

1961 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 45 միջնակարգ դպրոցը։ 1962–1964 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1965 թվականին ընդունվել և 1970-ին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի հնագիտության և ազգագրության բաժինը։ 1971–1972 թվականներին աշխատել է Հայաստանի պատմության պետական թանգարանի ազգագրության բաժնում։ 1972-ից աշխատել է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանի խմբագրությունում՝ սկզբում որպես գիտխմբագիր, 1979-ից՝ ավագ գիտխմբագիր։

Առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են 1967-ին «Գարուն» ամսագրում։ Նրա ստեղծագործությունները ներառում են բանաստեղծությունների ժողովածուներ՝ «Օրերի սերը» (1978), «Անհասցե նամակներ» (1983), «Կաթիլներ ապակու վրա» (1988), «Ներսիկի թութակը» (մանկական, 1992), «Ծանր խաչ» (1996), «Կյանքին դեմառդեմ» (2000-ականներ), «Մինչև վերջին անձրևը» (հատընտիր, 2007), «Կասկածի ջրերի վրա» (2009), «Կարուսել» (մանկական, 2010)։

Ռուսերենից թարգմանել է Հին Արևելքի պոեզիայի ընտիրներ (Իրանի բաժին, «Հիմն՝ Արդվիսուրա Անահիտային»), XX դարասկզբի ռուսական բանաստեղծություն (Վելիմիր Խլեբնիկովի բանաստեղծություններ) և Բուլղարական էպոսը «Կրալի Մարկո»։

1992-ին արժանացել է Հայաստանի գրողների միության, 1997-ին՝ Թեքեյան մշակութային միության մրցանակներին։

Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյանը մնաց Գառնահովիտից Երևան տանող հայ բանաստեղծության կամուրջը՝ իր խորքային տողերով, թարգմանություններով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ գրականության խորքերով և ազգային հոգու ջերմությամբ։

Русский

армянский поэт и переводчик

Варлен Гургенович Алексанян родился 8 января 1942 года в селе Гарнахови́т (Талинский район, Арагацотнская область) — армянский поэт, переводчик, член Союза писателей Армении (с 1982). Умер 19 июня 2015 года.

В 1961 году окончил среднюю школу № 45 в Ереване. В 1962–1964 годах служил в Советской армии. В 1965 году поступил и в 1970 году окончил факультет истории Ереванского государственного университета (специальность археология и этнография). В 1971–1972 годах работал в отделе этнографии Государственного музея истории Армении. С 1972 года работал в редакции Армянской Советской Энциклопедии — сначала научным редактором, с 1979 года — старшим научным редактором.

Первые стихи опубликовал в 1967 году в журнале «Гарун». Его произведения включают сборники стихов: «Любовь дней» (1978), «Письма без адреса» (1983), «Капли на стекле» (1988), «Попугай Нерсика» (детские, 1992), «Тяжёлый крест» (1996), «Жизни наперекор» (2000-е), «До последнего дождя» (избранное, 2007), «На водах сомнения» (2009), «Карусель» (детские, 2010).

Переводил с русского: избранное поэзии Древнего Востока (раздел Иран, «Гимн Ардвисуре Анахите»), поэзию начала XX века в России (стихи Велимира Хлебникова) и болгарский эпос «Крали Марко».

В 1992 году удостоен премии Союза писателей Армении, в 1997 году — премии Текеянского культурного союза.

Варлен Гургенович Алексанян остался мостом армянской поэзии от Гарнахови́та до Еревана — своими глубокими строками, переводами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской литературы и теплотой национальной души.

English

Armenian Poet and Translator

Varlen Gurgenovich Aleksanyan was born on January 8, 1942, in the village of Garnahovit (Talin district, Aragatsotn region) — Armenian poet, translator, member of the Writers’ Union of Armenia (since 1982). Died on June 19, 2015.

In 1961 graduated from secondary school No. 45 in Yerevan. In 1962–1964 served in the Soviet Army. In 1965 enrolled and in 1970 graduated from the Faculty of History of Yerevan State University (specialty archaeology and ethnography). In 1971–1972 worked in the ethnography department of the State Museum of History of Armenia. From 1972 worked in the editorial office of the Armenian Soviet Encyclopedia — first as scientific editor, from 1979 as senior scientific editor.

First poems were published in 1967 in the magazine “Garun”. His works include collections of poetry: Love of Days (1978), Letters Without Address (1983), Drops on Glass (1988), Nersik’s Parrot (children’s, 1992), Heavy Cross (1996), Against Life (2000s), Until the Last Rain (selected, 2007), On the Waters of Doubt (2009), Carousel (children’s, 2010).

Translated from Russian: selected poetry of the Ancient East (Iran section, “Hymn to Ardwisura Anahita”), Russian poetry of the early 20th century (poems by Velimir Khlebnikov), and Bulgarian epic “Krali Marko”.

In 1992 awarded the prize of the Writers’ Union of Armenia, in 1997 — the prize of the Tekeyan Cultural Union.

Varlen Gurgenovich Aleksanyan remained the bridge of Armenian poetry from Garnahovit to Yerevan — with his profound lines, translations, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian literature and the warmth of the national soul.

1. Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան՝ հայ բանաստեղծ և թարգմանիչ / Варлен Гургенович Алексанян — армянский поэт и переводчик / Varlen Gurgenovich Aleksanyan — Armenian Poet and Translator
2. Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան՝ «Օրերի սերը» և «Կաթիլներ ապակու վրա»-ի հեղինակ / Варлен Гургенович Алексанян — автор «Любовь дней» и «Капли на стекле» / Varlen Gurgenovich Aleksanyan — Author of Love of Days and Drops on Glass
3. Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան՝ Գառնահովիտից Երևան / Варлен Гургенович Алексанян — от Гарнахови́та до Еревана / Varlen Gurgenovich Aleksanyan — From Garnahovit to Yerevan
4. Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան՝ Հայաստանի գրողների միության անդամ և մրցանակակիր / Варлен Гургенович Алексанян — член Союза писателей Армении и лауреат премий / Varlen Gurgenovich Aleksanyan — Member of the Writers’ Union of Armenia and Prize Winner
5. Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան՝ հայ գրականության խորքային ձայնը / Варлен Гургенович Алексанян — глубокий голос армянской литературы / Varlen Gurgenovich Aleksanyan — Profound Voice of Armenian Literature

Գրիգոր Գրիգորի Արեյանը մահացել է 1973 թվականի հունվարի 3-ին Երևանում՝ 74 տարեկան հասակում, թողնելով հետևում հայ գրականության և թարգմանչական արվեստի զգալի ժառանգություն։ Ծնվել է 1899 թվականի հունվարի 1-ին Վլադիկավկազում։

Գրիգոր Արեյանը բժշկական կրթություն է ստացել՝ 1927 թվականին ավարտելով Խարկովի բժշկական ինստիտուտը։ 1927–1947 թվականներին աշխատել է տարբեր բժշկական հաստատություններում։ 1951 թվականից բնակվել է Երևանում՝ աշխատելով ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչությունում որպես սրբագրիչ, իսկ հետագայում՝ ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրության պոլիգրաֆիական արդյունաբերության և հրատարակչությունների գլխավոր խմբագրությունում՝ որպես ավագ խմբագիր։

Նրա գրական գործունեությունը սկսվել է ավելի ուշ՝ 1950-ականների վերջերին։ 1956 թվականից անդամակցել է ԽՍՀՄ գրողների միությանը։ Հայտնի է «Ապրելու իրավունքը» (1969) վեպով, որը արտացոլում է մարդկային կյանքի, բարոյականության և պայքարի խորքային թեմաները։

Սակայն Արեյանի ամենամեծ նվաճումը եղել է թարգմանչական արվեստը։ Նա բարձրակարգ թարգմանել է ռուսերենից և լատիներենից՝ հայերենի ներկայացնելով համաշխարհային գրականության գոհարներ՝ 
– Շանդոր Պետեֆիի բանաստեղծություններ, 
– Անտիկ գրականության քրեստոմատիա (համահեղինակ), 
– Անատոլ Ֆրանսի «Սպիտակ քարի վրա», «Աստվածները ծարավի են», «Հրեշտակների ապստամբություն», «Կրենքըբիլ», «Սիլվեստր Բոննարի ոճիրը», 
– Գյուստավ Ֆլոբերի «Սալամբո», 
– Լուկրեցիոսի «Իրերի բնության մասին», 
– Ալեն Ռենե Լըսաժի «Կաղ սատանան», 
– Ֆրանսիս Կարսակի «Տիեզերքի Ռոբինզոնները», 
– Կիրիլ Անդրեևի «Արկած որոնողները», 
– Լուի Բոսենարի «Կապիտան թոկից փախածը» և այլ գործեր։ 

Գրիգոր Արեյանը մնաց Վլադիկավկազից Երևան տանող գրականության կամուրջը՝ իր վեպով, բարձրակարգ թարգմանություններով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին համաշխարհային գրականության խորքերով և հայերենի գեղեցկությամբ։



**Русский** 

армянский прозаик и выдающийся переводчик
Григор Ареян скончался 3 января 1973 года в Ереване в возрасте 74 лет — армянский прозаик и выдающийся переводчик, член Союза писателей СССР (с 1956). Родился 1 января 1899 года во Владикавказе.

Григор Ареян получил медицинское образование, окончив в 1927 году Харьковский медицинский институт. С 1927 по 1947 год работал в различных медицинских учреждениях. С 1951 года жил в Ереване, работал корректором в издательстве Академии наук АрмССР, а затем старшим редактором в Главном управлении полиграфической промышленности и издательств Министерства культуры АрмССР.

Его литературная деятельность началась в конце 1950-х. Известен романом «Право на жизнь» (1969), отражающим глубокие темы человеческой жизни, морали и борьбы.

Главное достижение Ареяна — переводческое искусство. Он мастерски переводил с русского и латыни, представляя армянскому читателю шедевры мировой литературы: 
– стихи Шандора Петефи, 
– античную хрестоматию (соавтор), 
– Анатоля Франса («Белый камень», «Боги жаждут», «Восстание ангелов», «Кренкебиль», «Преступление Сильвестра Боннара»), 
– Гюстава Флобера («Саламбо»), 
– Лукреция («О природе вещей»), 
– Алена Рене Лесажа («Хромой бес»), 
– Франсиса Карсака («Робинзоны космоса»), 
– Кирилла Андреева («Искатели приключений»), 
– Луи Буссенара («Капитан Сорви-голова») и другие.

Григор Ареян остался мостом от Владикавказа до Еревана — своим романом, высокохудожественными переводами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами мировой литературы и красотой армянского языка.



**English** 

Armenian Prose Writer and Outstanding Translator
Grigor Areyan passed away on January 3, 1973, in Yerevan at the age of 74 — Armenian prose writer and outstanding translator, member of the USSR Writers’ Union (since 1956). Born on January 1, 1899, in Vladikavkaz.

Grigor Areyan received a medical education, graduating from Kharkov Medical Institute in 1927. From 1927 to 1947 he worked in various medical institutions. From 1951 he lived in Yerevan, working as a proofreader at the Publishing House of the Academy of Sciences of the Armenian SSR, and later as senior editor in the Main Directorate of Printing Industry and Publishing Houses of the Ministry of Culture of the Armenian SSR.

His literary activity began in the late 1950s. He is known for the novel *The Right to Live* (1969), reflecting deep themes of human life, morality, and struggle.

Areyan’s greatest achievement was his translation art. He masterfully translated from Russian and Latin, introducing Armenian readers to world literature masterpieces: 
– poems by Sándor Petőfi, 
– anthology of ancient literature (co-author), 
– Anatole France (*On the White Stone*, *The Gods Are Athirst*, *The Revolt of the Angels*, *Krenkebil*, *The Crime of Sylvestre Bonnard*), 
– Gustave Flaubert (*Salammbô*), 
– Lucretius (*On the Nature of Things*), 
– Alain-René Lesage (*The Lame Devil*), 
– Francis Carsac (*The Robinsons of the Cosmos*), 
– Kirill Andreyev (*Adventurers*), 
– Louis Boussenard (*Captain Rip-Head*) and others.

Grigor Areyan remained the bridge from Vladikavkaz to Yerevan — with his novel, high-artistic translations, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of world literature and the beauty of the Armenian language.

1980 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Մոսկվայում մահացավ  Նադեժդա Յակովլևնա Մանդելշտամը՝ ռուս գրող, հուշագիր, լեզվաբան և ուսուցչուհի, որի անունը դարձավ 20-րդ դարի գրականության խորհրդանիշը և Շուշիի հայկական ջարդերի վկայության կարևոր աղբյուր:

Այս անմահ կինը, ծնված 1899 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Սարատովում, իր կյանքի վերջին տարիները նվիրեց ամուսնու՝ Օսիպ Մանդելշտամի ժառանգության պահպանմանը՝ հաճախ փոխելով բնակավայրը և անգիր սովորելով նրա գործերը՝ դրանք փրկելու համար: 1960-1970 թվականներին գրեց իր նշանավոր հուշերը, որոնցում, հատկապես «Երրորդ գրքում», նկարագրեց իր և ամուսնու այցելությունը Լեռնային Ղարաբաղ, Շուշիի 1920 թվականի ջարդերի հետևանքները՝ պատմելով ավերված հայկական թաղամասերի, սպանվածների և փախստականների մասին, որոնք նա տեսավ սեփական աչքերով՝ դառնալով այդ ողբերգության կարևոր վկան: Իոսիֆ Բրոդսկին նրա հուշերը անվանեց 20-րդ դարի մեծագույն գործերից մեկը: Մտերիմ էր Աննա Ախմատովայի հետ և ուղեկցեց ամուսնուն նրա ձերբակալությունների ժամանակ՝ Չերդին և Վորոնեժ: Նադեժդա Մանդելշտամը մնաց որպես կին, որի հուշերը ոչ միայն պահպանեցին Օսիպի ժառանգությունը, այլև վկայեցին Շուշիի հայկական ջարդերի մասին՝ հիշեցնելով 20-րդ դարի ողբերգությունների մասին:

#### Русская версия 

Свидетель резни армян в Шуши и бессмертный хранитель литературы

29 декабря 1980 года в Москве ушла в вечность Надежда Яковлевна Мандельштам — русская писательница, мемуаристка, лингвистка и учительница, чьё имя стало символом литературы XX века и важным источником свидетельств о резне армян в Шуши. Эта бессмертная женщина, родившаяся 30 октября 1899 года в Саратове, последние годы жизни посвятила сохранению наследия мужа Осипа Мандельштама — часто меняя места жительства и заучивая наизусть его произведения, чтобы спасти их. В 1960-1970-х годах написала знаменитые мемуары, в которых, особенно в «Третьей книге», описала свой и мужа визит в Нагорный Карабах, последствия резни в Шуши 1920 года — рассказав о разрушенных армянских кварталах, убитых и беженцах, которые она видела своими глазами, став важным свидетелем той трагедии. Иосиф Бродский назвал её мемуары одним из величайших произведений XX века. Была близка с Анной Ахматовой и сопровождала мужа во время его арестов — в Чердынь и Воронеж. Надежда Мандельштам осталась как женщина, чьи мемуары не только сохранили наследие Осипа, но и засвидетельствовали резню армян в Шуши — напоминая о трагедиях XX века.

#### English Version 

Witness to the Armenian Massacre in Shushi and Immortal Guardian of Literature

On December 29, 1980, in Moscow, Nadezhda Yakovlevna Mandelstam passed into eternity — a Russian writer, memoirist, linguist, and teacher whose name became a symbol of 20th-century literature and an important source of testimonies about the Armenian massacre in Shushi. This immortal woman, born on October 30, 1899, in Saratov, dedicated her last years to preserving her husband Osip Mandelstam’s legacy — frequently changing residences and memorizing his works to save them. In the 1960s-1970s, she wrote her famous memoirs, in which, especially in the “Third Book,” she described her and her husband’s visit to Nagorno-Karabakh, the aftermath of the 1920 Shushi massacre — recounting the destroyed Armenian quarters, the killed, and refugees she saw with her own eyes, becoming a key witness to that tragedy. Joseph Brodsky called her memoirs one of the greatest works of the 20th century. She was close to Anna Akhmatova and accompanied her husband during his arrests — to Cherdyn and Voronezh. Nadezhda Mandelstam remained as a woman whose memoirs not only preserved Osip’s legacy but also testified to the Armenian massacre in Shushi — reminding of the tragedies of the 20th century.

#### Azərbaycan dili versiyası 

Şuşidə erməni qırğınının şahidi və ədəbiyyatın ölməz qoruyucusu

29 dekabr 1980-ci ildə Moskvada əbədiyyətə qovuşdu Nadyejda Yakovlevna Mandelştam — rus yazıçısı, xatirəçi, dilçi və müəllimə, ki, adı XX əsrin ədəbiyyatının simvolu və Şuşidə erməni qırğını haqqında vacib şahidliklərin mənbəyi oldu. Bu ölməz qadın, 1899-cu il oktyabrın 30-da Saratovda doğulub, həyatının son illərini əri Osip Mandelştamın irsini qorumağa həsr etdi — tez-tez yaşayış yerini dəyişdirərək və əsərlərini yadda saxlayaraq onları xilas etmək üçün. 1960-1970-ci illərdə məşhur xatirələrini yazdı, ki, xüsusilə “Üçüncü kitab”da özünün və ərinin Dağlıq Qarabağa səfərini, 1920-ci il Şuşi qırğınının nəticələrini təsvir etdi — öz gözləri ilə gördüyü məhv edilmiş erməni məhəllələri, öldürülənlər və qaçqınlar haqqında danışaraq, o faciənin əsas şahidi oldu. İosif Brodski onun xatirələrini XX əsrin ən böyük əsərlərindən biri adlandırdı. Anna Axmatova ilə yaxın idi və ərini həbsləri zamanı müşayiət etdi — Çerdına və Voroneja. Nadyejda Mandelştam qadın kimi qaldı, ki, onun xatirələri nəinki Osipin irsini qorudu, həm də Şuşidə erməni qırğınına şahidlik etdi — XX əsrin faciələrini xatırladaraq.