Հայկ Նահապետ – 2492

Հայկ Նահապետ – 2492

Հայկի հետնորդներն էին Հայկազնունիները՝ Հայաստանի առասպելական թագավորների և տոհմային տիրակալների տոհմ Ըստ ավանդույթի, բազմաթիվ իշխանական ընտանիքներ սերում էին Հայկ նահապետից և նրա սերունդներից։ Խորհոռունիներն իրենց տոհմը վերցրել են Խորից, իսկ Մանավազից՝ Մանավազյան, Բեզնունյան, Բասեն, Ուարդունի։ Նաև Հայկից և նրա հետնորդներից հետևել են Սիսականների, Բզնունիների, Մանդակունիների, Անգեխեայի, Վարաժնունիների, Ապախունիների, Առռանշահների և այլոց տոհմը։

Արիուս Հայկի ասվածք – Նվիրում

Արեգնազը նորածին Հայկին տեղավորել է առանձին սենյակում և ոչ մեկին թույլ չի տվել մոտենալ իրեն։ Նա մեծ հոգատարությամբ կերակրում էր նրան՝ աստիճանաբար ընտելացնելով օդին, ջրին, ձայնին, լույսին և արևին։ Միայն Թորգոմն իրավունք ուներ մոտենալ որդուն ու հիանալ նրանով։

Անցան օրեր՝ Հայկին ավելի մոտեցնելով իրական կյանքին, իսկ ծնողներին՝ մահվան։ Հայան – Արեգնազը Թորգոմից թաքուն լաց եղավ. Նրա մոտալուտ մահը չէր սարսափում, սգում էր Հայկի մոտալուտ որբությունը։ Ցանկանալով որդուն թողնել իր հիշողության մեջ ինչ-որ բան, որը կարող էր մխիթարել նրան դժվար պահերին, նա ծառ տնկեց:

Անցավ քառասուն օր, ժամանակն էր նախաձեռնել Հայկին : Վաղ առավոտյան Թորգոմը տոնին հրավիրեց Անմահ Աստվածներին և նախնիների հոգիներին։ Նա փառաբանեց աստվածներին, ապա կանչեց Արարչին. Հայր Արա, քո զավակները հավաքվել են այս սուրբ ձոնին երգելու քո արարչագործության փառքը, հաստատելու Հայկի արիական ծագումը։

Նա Հայկին թաթախեց Արարատյան ծաղիկների նեկտարով օծված տառատեսակի մեջ, ապա բարձրացրեց ու շարունակեց.- ՄԱՍԻՆ։ Հայր մեր Արա, ես քո զավակի մարմինը սրբացրել եմ Արարատյան ծաղիկների նեկտարով և վստահում եմ կյանքին ու քո հայրական խնամքին։

Հետո Արեգնազը գրկեց Հայկին ու մոտեցավ Տիրամայր Անահիտին.- ՄԱՍԻՆ։ Մայր Անահիտ, բոլոր արիացի մայրերի մայր, Երկրային Աստծո ծնող՝ Արիա, այս սուրբ նվիրումով քեզ եմ վստահում իմ միակ զավակ։ Պահպանիր իմ որբ Հայկին, խնամիր նրան ու փրկիր այն ծառը, որ ես տնկեցի նրա ծննդյան պատվին։ Եվ թող Այքը դժվար պահերին հանգստանա այս ծառի տակ, մխիթարվի ու քո պաշտպանության տակ տեսնի երջանիկ երազներ։

Եվ Մայր Անահիտը օծեց Արևի խաչը, կախեց Հայկի վզից և ասաց. – Թող մայրական սիրովս սրբացած այս Արև Խաչը միշտ փայլի նրա կրծքին։ Ես միշտ ներկա եմ լինելու փոքրիկ Այկի երազներին, օրորոցային երգ եմ երգելու ու հոգ տանելու նրա մասին, որ նա իրեն որբ չզգա։

Ապա Թորգոմը դիմեց Ամենակարող Վահագնին.- Ո՜վ Մեծ Վահագն, Արիական Աստված, Դու Արև ես աշխարհի, Դու ես կյանք ու շարժում, Դու ուժ ու զորություն, Դու լույս ու մաքրություն, Դու ես փառքի արարիչ։ Դու ամեն խավարի հաղթող ես, դևա, Վիշապ, Չարի նվաճող, Դու ծնվել ես առավոտվա արշալույսից, քեզ եմ տալիս քո երկրային եղբոր Արյայի սերունդը՝ Հայկը Մանա ցեղից։

Իսկ Վահագնը, Արեգակի շողերը ճառագայթի մեջ հավաքած, նրանցով լուսավորեց Հայկի աչքերը և ասաց.- Թող Արեգակի լույսը միշտ փայլի Հայկի աչքերում՝ որպես աստվածային զորության դրսևորում, և թող նա միշտ անվախ նայի Արեգակին։ Իսկ Այկին կյանքի ու պայքարի հույս եմ տալիս, ուժ ու լույս եմ տալիս, հոգում հավատ եմ հաստատում, բռունցքին զորություն եմ տալիս, հայացքը կայծակից հյուսում, Արևի բեկորներ եմ ցանում նրա սրտում, որ կյանքում միշտ հաղթող լինի։

Իսկ Թորգոմը դիմեց սուրբ նախնիներին.- Օ՜, մեր սուրբ նախնիներ, Երկրային Աստվածների անմահ հոգիներ, որ եկել են հավերժությունից և գնում են դեպի հավերժություն։ Հավերժության մեջ Այքը ստեղծվել է քո կողմից: Եվ նա եկավ հավերժությունից, հենց Արարչից, և նրա մեջ հավերժացնող կրակ կա: Այս սուրբ նվիրումով քեզ եմ վստահում փոքրիկ Այք, հոգ տանիր նրա մասին:

Եվ նախնիները հերթով համբուրում էին Հայկի ճակատը և ասում. — Հայկին սրբացնում ենք մեր փառքի շողով, որ նա հավերժ պահպանի մեր սերն իր մեջ, որ հոգով միաձուլվի մեզ և միշտ իր մեջ զգա իր նախնիների ուժն ու ժառանգների զորությունը։

Եվ բոլորը միասին փառաբանեցին Արարչին ու խմեցին Հայկի առողջության համար։ Եվ նրանք երգեցին ու պարեցին մինչև մայրամուտ։ Իսկ մայրամուտից հետո Աստվածները հրաժեշտ տվեցին ու գնացին, նախնիների հոգիները հրաժեշտ տվեցին ու գնացին, Թորգոմն ու Արեգնազը հրաժեշտ տվեցին Հայկին ու մահացան։

Hayk — Первый эпоним Армян

Խորենացին (I, 10-11), հղում անելով իր աղբյուրներին՝ Մար Աբաս Կատինի գրքին և ժողովրդական ավանդությանը, այսպես է նկարագրում հայոց նախահայր և առաջին համանունը՝ Հայկը (Հայկ).

Նա հպարտորեն ոտքի ելավ Բելի (Նեբրոտ-Բաբելոն) բռնակալության դեմ այն ​​ժամանակ, երբ մարդկային ցեղը տարածվում էր երկրագնդի ողջ լայնությամբ, անհավանական հիմար ուժեղների՝ հսկաների խմբերի մեջ:

Բաբելոնյան աշտարակի կործանումից հետո նա հրաժարվում է ենթարկվել բաբելոնյան բռնակալ Տիրան Բելին, որը նույնացվում է Նիբրոդի հետ։

…Բաբելոնում իր որդու՝ Արամյակի ծնվելուց հետո, իր որդիների, դուստրերի, որդիների որդիների հետ վերցնելով մոտ երեք հարյուր տնային այլազգիներին և այլազգիներին, որոնք միացել էին նրանց, ինչպես նաև բոլոր մարդկանց ու ունեցվածքին, նա մեկնում է Արարատի երկիր, որը գտնվում է հյուսիսային շրջաններում:

Բել Բաբելոնյանը, «աննկուն և հրեշավոր հսկա հորդայով» հարձակվում է Հայկի վրա։ Մրցակիցները հանդիպում են Հայաստանի հարավում.

…Աջում Հայկը դնում է Արմայակին իր երկու եղբայրների հետ, իսկ ձախում՝ Կադմոսին (Արմայակ-Ա.Պ.-ի որդին) և իր երկու մյուս որդիներին։ Ինքը կանգնեց առջևում, իսկ մնացածներին դրեց հետևում։ Կառուցելով եռանկյունի այս տեսքը՝ նա սկսեց դանդաղ առաջ շարժվել։

Հայկը, աղեղով զինված, շտապում է առաջ, մոտենում է թագավորին, պինդ քաշում նրա աղեղը, լիճի պես լայն և եռաթև նետով հարվածում կրծքավանդակի թիթեղին; նետը, անցնելով ուսերի արանքից, ծակում է գետինը։ Իսկ հետո հպարտ Տիտանիդը, ընկնելով գետնին, տալիս է իր ոգին։ Տեսնելով խիզախության այսպիսի անհավանական սխրանքը՝ նրա հորդաները ցրվում են բոլոր ուղղություններով։

Հայկը ճակատամարտի, այսինքն՝ «բնակավայրի» տեղում կառուցում է դաստակերտ (մասնավոր ագարակ) և ի պատիվ ճակատամարտում տարած հաղթանակի, նրան տալիս է Հայկ («Հայեր», «Հայաստան») անունը։ Այդ իսկ պատճառով կիրճն այժմ կոչվում է «Հայոց ձոր» («Հայկական կիրճ»): Հայկի անունով են կոչվել նաև Օրիոն (Հայկն) համաստեղությունը և Մարս մոլորակը։

Հայկ Նահապետ-Այկ Նահապետ

Հայկ (հայկ.՝ Հայկ) կամ Հայկ Նահապետ (հայերեն՝ Հայկ Նահապետ), Հայկ Դյուցազն (հայերեն՝ Հայկ Դյուցազն)՝ հայ ժողովրդի առասպելական նախահայրը, ինչպես նաև լեգենդար Այկազունիների տոհմի հիմնադիրը։ Քրիստոնեական ավանդույթի համաձայն՝ նա աստվածաշնչյան Թոգարմայի հետնորդներից է։

Համաձայն քրիստոնեական ավանդության (մեջբերում է «Հայոց պատմության» հեղինակ Մովսես Խորենացին), Նոյի ժառանգ Հայկը (Հայկ) Բաբելոնում ապստամբություն է բարձրացրել բռնավոր Բելի դեմ և վերադարձել Հայաստան՝ վերականգնելով Հայոց թագավորությունը։

Հայկ (2492) – Նահապետ-պատրիարք Հայոց, Հայկազունիների տոհմի հիմնադիր։
Հայկական ավանդական տոմարով ապրել է մ.թ.ա. 26-25-րդ դարերում։ 2492 թվականի օգոստոսի 11-ին նա հաղթեց Դյուցազնամարտի ճակատամարտում միջագետքի բռնակալ Բելի դեմ։
Ստորև ներկայացնում ենք Միքայել Չամչյանի «Ժամանակագրական աղյուսակի» գահակալության տարիները, որոնք ոչ միշտ են համընկնում հայկական օրացույցի հետ (Դյուցազնամարտի տարեթվից) Լեգենդ Ըստ հին հայկական դիցաբանության՝ հայերի «հայ» ինքնակոչումը ծագել է հսկա Հայկի անունից։ Ըստ ավանդության՝ Հայկը Միջագետքից անցել է Վանի ափը մ.թ.ա. 2492 թվականի ամռանը[2]՝ առաջնորդելով 300 տղամարդու իրենց ընտանիքներով։ Հայկը հիմնեց հայկական պետությունը և նրա սահմանները գծեց երեք լճերի՝ Վանի, Ուրմիա և Սևան, իսկ բոլորը միասին՝ Արարատ լեռան շուրջը։ Բաբելոնի տիրակալը՝ բռնակալ Բելը, ներխուժում է Հայկի ստեղծած թագավորությունը, և մ.թ.ա. 2492 թվականի օգոստոսի 11-ին Հայոց ձոր քաղաքում (բառացի՝ «Հայկի հովիտ») ճակատամարտ է տեղի ունենում նրանց միջև։ Այս ճակատամարտում Այքը նետ ու աղեղով սպանում է Բելին։ Հայոց թագավորի կողմից սպանված Բելի մարմինը բարձրացրել են լեռան գագաթը և այրել։ Աստծո կամոք նրանից մնացած մոխիրը վերածվեց ջրի, իսկ Բելի մարտիկներն ու նրա ուղտերի քարավանները վախից քարացան։ Հայկը դառնում է Հայոց թագավորության հիմնադիրը։ Նա ինքը աստվածացված է հայերի կողմից, և ժողովուրդը սկսում է իրեն անվանել «հայ» բառով՝ ընդգծելով առասպելական հսկայի իրենց տոհմը։ Հայկը մահից առաջ երկրում իշխանություն է շնորհում ավագ որդուն՝ Արամանջակին։ Նրա ծոռներից մեկի՝ Արամի անունից առաջացել են տարբեր ածանցյալ ձևեր, որոնցով այս ժողովուրդը կոչվում է իր հարևանների կողմից՝ Արմանի, հայեր, Արմենի, Արիմ, Էրմենի և այլն։ Օգոստոսի 11-ը հայերի համար համարվում է ազգային տոնացույցի սկիզբը և այս օրը դեռևս Նավասարդի՝ հայոց Նոր տարվա ազգային տոնն է։

Հայկ Հայկի հետնորդները եղել են Հայկիդները՝ Հայաստանի առասպելական թագավորների և տիրակալների տոհմ։

Ըստ ավանդության՝ բազմաթիվ իշխանական տոհմեր սերում են Հայկ նահապետից և նրա սերունդներից։ Խորխոռունիների տոհմը Խորից էր, իսկ Մանավազից՝ Մանավազյան, Բեզնունյան, Բասեն, Վարդունի (կարծիք կա, որ այս երեք տոհմերն էլ զոհվել են Տրդատից հետո քաղաքացիական կռիվներում, բացառությամբ բասենների, որոնք նախկինում կոչվում էին Փասյաններ)։ Հայկից և նրա հետնորդներից հետևել են նաև Սիսականների, Բզնունիների, Մանդակունիների, Անգեղեայի, Վարաժնունիների, Ապախունիների, Առանշահների և այլոց տոհմը։

լեգենդների իմաստը և մեկնաբանությունը Ավանդությունը պարունակում է մի շարք փաստեր և անձինք, որոնք կապված են Ուրարտուի հետ. Հայկ Նահապետը երբեմն նույնացվում է Խալդի աստծո հետ. Արամի ուրարտական ​​արքա Սեմիրամիսի[8] կողմից Վանի հիմնադրումը Խորենացին մեկնաբանում է հայոց պատմության համատեքստում։ «Արարատյան աշխարհի պատմության» այս մեկնաբանությունը լայնորեն ընդունվել է հետագա դարերում. «Հայկի տոհմից, նրա ժառանգներից ծնվել է Արայը, հայոց Գեղեցիկ մականունը, այսինքն՝ գեղեցիկ կամ գեղեցիկ։ Նրա հիշատակին Արայի անունով է կոչվել Հայաստանի ամենաբարձր լեռը՝ Արարատը, և ամենահայտնի է Արաունտի երկիրը Հայաստան պետություն»։

— (էջ 26-27) Պրոֆեսոր Բ. Ա. Հարությունյանը Խորենացու նկարագրած Արամին նույնացնում է «Հայոց թագավոր Էրիմենե-Արամանի» Հայկ Նահապետի հետ. Փոխարենը որպես հոմանիշ Հայաստանը կոչվում է նրա անունով։

Ըստ Սուրբ Գրքի՝ աշխարհահռչակ Բաբելոնի աշտարակի կառուցմանը մասնակցել են տարբեր ժողովուրդներ՝ կատարելով նմանատիպ գործառույթներ՝ մեկը արհեստավոր էր, մեկը՝ շինարար, մեկը՝ որմնադիր, մեկը՝ թարգմանիչ։

Հատկանշական է, որ այս մեծ աշտարակի կառուցման գագաթնակետին ցեղապետ Հայկը իր ժողովրդի հետ, թողնելով Բաբելոնը, գնաց դեպի հյուսիս՝ Վանա աղի լիճը։ Սակայն տիրակալ Բելը՝ Բաբելոնի թագավորը, շատ անբարյացակամորեն ընդունեց այս մեկնումը և, գլխավորելով 60000-անոց բանակը, արշավեց։

Ընդունելով մարտահրավերը՝ Հայկը գնաց իր բանակը մ.թ.ա. 2492 թվականի օգոստոսի 11-ին և արտասանեց իր հայտնի խոսքը , Մեսիլիմ-Բել, եռափետուր նետով։ (Նեբրովդա):

Այս պատմական տեսարանը այսպես է նկարագրվում. «Նա պինդ ձգում է լայնքը, ինչպես լիճը (աղեղը) և եռափետրով (նետով) հարվածում է լանջապանակին, նետը, ուսերի միջով անցնելով, խոցում է գետինը: Եվ հետո հպարտ Տիտանիդը, բախվելով գետնին, տալիս է իր ոգին»: Տեսնելով խիզախության այսպիսի անհավանական սխրանքը՝ նրա հորդաները ցրվում են։ Թագավորի մահից հետո բաբելացիները սկսում են խուճապահար փախչել, իսկ հայերը հետապնդում են նրանց մինչև Վանա լճի սահմանները։

Սակայն սրանից հետո հարց է առաջանում՝ ի՞նչ նպատակով է Բելը փորձել հետ բերել Այքին ու իր ժողովրդին, ինչի համար էլ նա մահացել է։ Հարկ է հիշել, որ Բաբելոնի աշտարակի կառուցման ժամանակ յուրաքանչյուր ժողովուրդ իր ուրույն գործունեությունը ծավալել է, և պետք էին մարդիկ, ովքեր կարող էին տարբեր ազգերի խոսքերը միմյանց մեջ թարգմանել։

Ահա թե ինչ արեցին հայկցիները. Հայտնի է, որ Հայկի հայրը եղել է Թորգը. թերևս նրա անունից է ծագում «Թարգմանիչ» մասնագիտության անվանումը, որը հայերեն նշանակում է թարգմանիչ։

Այստեղ էր, որ հայերը տարբեր ազգերի միջև ծառայեցին որպես թարգմանիչներ, և երբ թարգմանիչները մեկնեցին հայրենիք, ոչ ոք ոչ ոքի չհասկացավ, և անհրաժեշտ դարձավ նրանց վերադարձնել՝ ավարտելու Բաբելոնի մեծ աշտարակը։

Այնուամենայնիվ, ստեղծագործ ժողովուրդը չցանկացավ վերադառնալ և ծառայել հայհոյախառը բռնակալին, որի գաղափարն էր կառուցել ամենաբարձր աշտարակը, որպեսզի ֆիզիկապես շփվի Աստծո հետ, քանի որ նրանք հավատում էին, որ պետք է հոգևոր կապի մեջ լինել միայն Նրա հետ, և որ չի կարելի ընդունել անսահմանությունը: