Քնարերգության և Պայքարի Ձայնը

Հունիսի 12, 1990, Բեյրութ, Լիբանան, կյանքից հեռացավ Մուշեղ Իշխանը (իսկական անունը՝ Մուշեղ Սրապիոնի Ճենտերեճյան)՝ հայ բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, գրաքննադատ, հրապարակախոս և մանկավարժ, ում ստեղծագործությունները դարձան հայ գրականության կարևոր մաս:

Ծնվել է 1913 թվականին (ըստ որոշ աղբյուրների՝ 1914) Թուրքիայի Անկարայի նահանգի Սիվրի Հիսար գյուղաքաղաքում: 1915 թվականին, Հայոց ցեղասպանության ժամանակ, նրա ընտանիքը աքսորվեց Դեյր էզ Զոր: Պատերազմից հետո նրանք վերադարձան, բայց 1918 թվականին մահացավ նրա հայրը, և ընտանիքը կրկին աքսորվեց: 1923 թվականին նրանք հաստատվեցին Դամասկոսում: 
1928 թվականին Մուշեղ Իշխանն ավարտեց Դամասկոսի Հայոց ազգային վարժարանը, իսկ 1935 թվականին՝ Բեյրութի Հայ ճեմարանը: Ճեմարանն ավարտելուց հետո նա սկսեց ուսուցչական գործունեություն՝ դասավանդելով հայոց լեզու, գրականություն, մանկավարժություն և հոգեբանություն Նշան Փալանճեան ճեմարանում: 1940 թվականին, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, նա վերադարձավ Բեյրութ՝ շարունակելով ուսուցչությունը: 1941-1951 թվականներին եղել է Բեյրութի «Ազդակ» օրաթերթի և շաբաթաթերթի խմբագրապետը: 1951-1969 թվականներին Սիմոն Վրացյանի տնօրինության օրոք եղել է ճեմարանի փոխտնօրեն, իսկ 1969 թվականից մինչև մահը՝ Համազգայինի Հայագիտական հիմնարկի հայագիտական նյութերի ուսուցիչ: 
Մուշեղ Իշխանի ստեղծագործությունները խորապես արմատավորված են հայի ինքնության պահպանման և ձուլման դեմ պայքարի գաղափարներով: Նրա բանաստեղծությունները, ինչպիսիք են «Տուներու երգը» (1936), «Հայաստան» (1946), «Կեանք ու երազ» (1949), «Ոսկե աշուն» (1963) և «Տառապանք» (1968), տոգորված են նուրբ քնարականությամբ և խոհականությամբ: Նրա թատերախաղերը, ինչպիսիք են «Մեռնիլը որքան դժուար է» (1971), «Նորք» թատրոնում բեմադրված «Կիլիկիոյ արքան» (1989) և «Թատերախաղեր» (1980), արծարծում են ազգային, պատմական և բարոյական հարցեր: Արձակ գործերից առանձնանում են «Հացի եւ լույսի համար» (1951), «Հացի եւ սիրոյ համար» (1956), «Մնաս բարով, մանկություն» (1974) վեպերը և «Սպասում» (1977) վիպակը: Նա նաև գրել է «Արդի հայ գրականություն» գրաքննադատական աշխատությունները: 
Պարգևներ և ճանաչում
1974-1975 թվականներին Լիբանանում, Սիրիայում և ԱՄՆ-ում նշվեց նրա գրական գործունեության 40-ամյակը: 1988 թվականին ԱՄՆ-ի միջազգային քոլեջը նրան շնորհեց պատվավոր դոկտորի կոչում: Երևանում նրա անունով կոչվել է դպրոց, իսկ նրա «Հայ լեզուն տունն է հայուն» ասույթը դարձել է «9-րդ հրաշալիք» շաբաթաթերթի կարգախոսը: Նրա բանաստեղծություններից մի քանիսը երաժշտության են վերածվել Արթուր Մեսչյանի կողմից: 
Մուշեղ Իշխանի կյանքն ու ստեղծագործությունները հայ ժողովրդի պայքարի և հոգևոր դիմագրավման խորհրդանիշ են: Նա մնաց նվիրյալ հայ գրականությանն ու կրթությանը մինչև իր վերջին օրերը: 

Голос Лирики и Борьбы:
12 июня 1990 года в Бейруте, Ливан, ушёл из жизни Мушег Ишхан (настоящее имя — Мушег Срапионови Джентереджян) — выдающийся армянский поэт, прозаик, драматург, литературный критик, публицист и педагог, чьи произведения стали важной частью армянской литературы. Он родился в 1913 году (по некоторым данным, в 1914) в городе Сиври Хисар провинции Анкара, Турция. В 1915 году, во время Геноцида армян, его семья была депортирована в Дейр-эз-Зор. После войны они вернулись, но в 1918 году умер его отец, и семья вновь подверглась депортации. В 1923 году они обосновались в Дамаске. 
В 1928 году Мушег Ишхан окончил армянскую национальную школу в Дамаске, а в 1935 году — армянскую семинарию в Бейруте. После окончания семинарии он начал преподавать, обучая армянскому языку, литературе, педагогике и психологии в семинарии Ншана Паланджяна. В 1940 году, во время Второй мировой войны, он вернулся в Бейрут, продолжая преподавательскую деятельность. С 1941 по 1951 год он был редактором бейрутской газеты и еженедельника «Аздак». В 1951–1969 годах, при директорстве Симона Врацяна, он занимал должность заместителя директора семинарии, а с 1969 года до конца жизни был преподавателем арменоведческих дисциплин в арменоведческом институте «Хамазгаин». 
Творчество Мушега Ишхана глубоко укоренено в идее сохранения армянской идентичности и борьбы против ассимиляции. Его поэзия, включая сборники «Песнь домов» (1936), «Армения» (1946), «Жизнь и мечта» (1949), «Золотая осень» (1963) и «Страдание» (1968), пропитана тонкой лиричностью и философскими размышлениями. Его пьесы, такие как «Как трудно умереть» (1971), «Король Киликии» (поставлена в 1989 году в театре «Норк») и «Театральные пьесы» (1980), затрагивают национальные, исторические и моральные вопросы. Среди его прозаических работ выделяются романы «За хлеб и свет» (1951), «За хлеб и любовь» (1956), «Прощай, детство» (1974) и повесть «Ожидание» (1977). Он также написал критические труды «Современная армянская литература». 
Награды и признание
В 1974–1975 годах в Ливане, Сирии и США отмечался 40-летний юбилей его литературной деятельности. В 1988 году Международный колледж США присвоил ему звание почётного доктора. В Ереване его именем названа школа, а его изречение «Армянский язык — дом армянина» стало девизом еженедельника «9-е чудо». Некоторые из его стихов были положены на музыку Артуром Месчяном. 
Жизнь и творчество Мушега Ишхана — символ борьбы и духовного сопротивления армянского народа. Он оставался преданным армянской литературе и образованию до последних дней. 

The Voice of Lyricism and Struggle:
On June 12, 1990, in Beirut, Lebanon, Mushegh Ishkhan (born Mushegh Srapionovich Jenterejyan) passed away — an eminent Armenian poet, prose writer, playwright, literary critic, publicist, and educator whose works became a cornerstone of Armenian literature. He was born in 1913 (or 1914, according to some sources) in Sivri Hisar, Ankara Province, Turkey. In 1915, during the Armenian Genocide, his family was deported to Deir ez-Zor. They returned after the war, but in 1918, his father passed away, and the family faced deportation again. In 1923, they settled in Damascus. 
In 1928, Mushegh Ishkhan graduated from the Armenian National School in Damascus, and in 1935, from the Armenian Seminary in Beirut. After completing his studies, he began teaching Armenian language, literature, pedagogy, and psychology at the Nshan Palanjian Seminary. In 1940, during World War II, he returned to Beirut, continuing his teaching career. From 1941 to 1951, he served as the editor of the Beirut-based newspaper and weekly Azdak. From 1951 to 1969, under the directorship of Simon Vratsian, he was deputy director of the seminary, and from 1969 until his death, he taught Armenian studies at the Hamazkayin Armenian Studies Institute. 
Mushegh Ishkhan’s works are deeply rooted in the struggle to preserve Armenian identity and resist assimilation. His poetry, including collections like The Song of Houses (1936), Armenia (1946), Life and Dream (1949), Golden Autumn (1963), and Suffering (1968), is imbued with delicate lyricism and philosophical depth. His plays, such as How Hard It Is to Die (1971), The King of Cilicia (staged in 1989 at the Nork Theater), and Theatrical Plays (1980), address national, historical, and moral themes. His prose includes the novels For Bread and Light (1951), For Bread and Love (1956), Farewell, Childhood (1974), and the novella Waiting (1977). He also authored critical works on Modern Armenian Literature. 
Awards and Recognition
In 1974–1975, his 40-year literary jubilee was celebrated in Lebanon, Syria, and the United States. In 1988, he was awarded an honorary doctorate by the International College in the USA. A school in Yerevan bears his name, and his saying, “The Armenian language is the home of the Armenian,” became the motto of the 9th Miracle weekly. Several of his poems were set to music by Artur Meschyan. 
Mushegh Ishkhan’s life and works are a testament to the Armenian people’s resilience and spiritual endurance. He remained devoted to Armenian literature and education until his final days.