Չարենցի և Բակունցի Դեմ Պայքարած Գրականագետ և ԵՊՀ Ռեկտորի Պատմություն

1904 թվականի օգոստոսի 5-ին Վանում ծնվել է Նորայր Հարությունի Դաբաղյանը, հայ գրականագետ, պրոֆեսոր (1936), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

Նորայր Դաբաղյանը ծնվել է Օսմանյան կայսրության Վանի վիլայեթում։ 1914 թվականին, հոր մահից հետո, ընտանիքը տեղափոխվել է Թիֆլիս, ապա՝ Կարս, իսկ հետո՝ Երևան։ Նյութական ծանր վիճակի պատճառով մայրը նրան հանձնել է որբանոց։ 1922 թվականին ավարտել է երկրորդ աստիճանի դպրոցը, 1925 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետը, իսկ 1932 թվականին՝ Մոսկվայի կարմիր պրոֆեսուրան։

1927-1930 թվականներին եղել է «Գրական դիրքերում», 1936-1937 թվականներին՝ «Խորհրդային գրականություն» ամսագրերի, իսկ 1930-1936 թվականներին՝ «Գրական թերթ»-ի խմբագիրը։ 1935-1937 թվականներին ղեկավարել է ՀԿԿ Կենտկոմի կուլտլուսբաժինը։ 1937 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի ռեկտոր։ 1940-1955 թվականներին դասախոսել է ԵՊՀ-ում և Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում։

Դաբաղյանը 1920-1930-ականների հայ գրական կյանքի նշանավոր գործիչ էր, Հայաստանի պրոլետարական գրողների ասոցիացիայի անդամ։ Գռեհիկ սոցիոլոգիզմի դիրքերից պայքարել է Եղիշե Չարենցի, Ակսել Բակունցի և այլ նոյեմբերականների դեմ։ 1954 թվականին, Չարենցի արդարացումից հետո, «Եղիշե Չարենց» գրքույկով փորձել է վերագնահատել բանաստեղծի գործունեությունը՝ ջանալով սրբագրել իր և ժամանակակիցների սխալները։

Նրա գործերից են՝ «Ինչ է սպեցիֆիզմը և ինչու են պայքարում նրա դեմ» (1928), «Պրոլետգրականության ֆրոնտում» (1930), «Պլեխանովի էսթետիկական հայացքների մասին» (1934), «Եղիշե Չարենց» (1954) և «Հայ և վրաց ժողովուրդների դարավոր բարեկամությունը և Հովհաննես Թումանյան» (1954)։ Դաբաղյանը եղել է ԽՄԿԿ անդամ 1925 թվականից։

Նորայր Դաբաղյանը մահացել է 1955 թվականի հուլիսի 12-ին Երևանում։

—

### Русский
История Литературоведа, Боровшегося с Чаренцем и Бакунцем, и Ректора ЕГУ

5 августа 1904 года в Ване родился Норайр Арутюнович Дабагян, армянский литературовед, профессор (1936), член Союза писателей СССР с 1934 года.

Норайр Дабагян родился в городе Ван Османской империи. После смерти отца в 1914 году семья переехала в Тифлис, затем в Карс, а позже в Ереван. Из-за тяжёлого материального положения мать отдала его в приют. В 1922 году он окончил школу второй ступени, в 1925 году — историко-филологический факультет Ереванского государственного университета, а в 1932 году — Московский институт красной профессуры.

В 1927–1930 годах Дабагян был редактором журнала «Литературные позиции», в 1936–1937 годах — журнала «Советская литература», а в 1930–1936 годах — газеты «Литературная газета». В 1935–1937 годах возглавлял отдел культуры ЦК Компартии Армении. В октябре-ноябре 1937 года занимал пост ректора Ереванского государственного университета. С 1940 по 1955 год преподавал в ЕГУ и Педагогическом институте имени Хачатура Абовяна.

Дабагян был заметной фигурой литературной жизни Армении 1920–1930-х годов, членом Ассоциации пролетарских писателей Армении. С позиций вульгарного социологизма он выступал против Егише Чаренца, Акселя Бакунца и других ноябристов. После реабилитации Чаренца в 1954 году Дабагян опубликовал брошюру «Егише Чаренц», пытаясь переосмыслить творчество поэта и исправить свои и своих современников ошибки, имевшие трагические последствия.

Среди его работ: «Что такое специфизм и почему с ним борются» (1928), «На фронте пролетарской литературы» (1930), «Об эстетических взглядах Плеханова» (1934), «Егише Чаренц» (1954) и «Вековая дружба армянского и грузинского народов и Ованес Туманян» (1954). Дабагян был членом КПСС с 1925 года.

Норайр Дабагян скончался 12 июля 1955 года в Ереване.

—

### English
Story of a Literary Scholar Who Opposed Charents and Bakunts and Served as YSU Rector

On August 5, 1904, in Van, Norayr Harutyunovich Dabaghyan was born, an Armenian literary scholar, professor (1936), and member of the USSR Writers’ Union since 1934.

Norayr Dabaghyan was born in the city of Van in the Ottoman Empire. After his father’s death in 1914, his family moved to Tiflis, then to Kars, and later to Yerevan. Due to financial hardship, his mother placed him in an orphanage. In 1922, he graduated from a secondary school, in 1925 — from the Faculty of History and Philology at Yerevan State University, and in 1932 — from the Institute of Red Professorship in Moscow.

From 1927 to 1930, Dabaghyan edited the journal *Literary Positions*, from 1936 to 1937 — *Soviet Literature*, and from 1930 to 1936 — *Literary Newspaper*. From 1935 to 1937, he headed the culture department of the Central Committee of the Communist Party of Armenia. In October-November 1937, he served as rector of Yerevan State University. From 1940 to 1955, he taught at Yerevan State University and the Khachatur Abovyan Pedagogical Institute.

Dabaghyan was a prominent figure in Armenian literary life during the 1920s and 1930s, a member of the Armenian Proletarian Writers’ Association. From the standpoint of vulgar sociologism, he opposed Yeghishe Charents, Axel Bakunts, and other Novembrists. After Charents’ rehabilitation in 1954, Dabaghyan published the booklet *Yeghishe Charents*, attempting to reassess the poet’s work and rectify the grave mistakes of his and his contemporaries’ past.

His works include *What is Specificism and Why It Is Opposed* (1928), *On the Front of Proletarian Literature* (1930), *On Plekhanov’s Aesthetic Views* (1934), *Yeghishe Charents* (1954), and *The Centuries-Old Friendship of the Armenian and Georgian Peoples and Hovhannes Tumanyan* (1954). Dabaghyan was a member of the Communist Party since 1925.

Norayr Dabaghyan passed away on July 12, 1955, in Yerevan.

—