Արյունոտ միապետություն. Աբդուլ Համիդ II-ի գահակալությունն ու հայերի ողբերգությունը

1876 թվականի օգոստոսի 31-ին Օսմանյան կայսրության գահը բարձրացավ Աբդուլ Համիդ II-ը: Կայսրությունը ճգնաժամի մեջ էր՝ պարտքեր, ապստամբություններ, Եվրոպայի ճնշում: Նոր սուլթանը խոստացավ բարեփոխումներ, բայց հայերի համար նրա գահակալությունը դարձավ սև էջ՝ լի արյունով և կորուստներով:

Հայերը՝ շուրջ երեք միլիոն հոգի, ապրում էին արևելյան վիլայեթներում և Կոստանդնուպոլսում: Գյուղացիներ, արհեստավորներ, վաճառականներ՝ նրանք դարերով հաշտվում էին պաշտոնյաների կամայականությունների, բարձր հարկերի և քրդերի ավերիչ հարձակումների հետ: Թանզիմաթի բարեփոխումները խոստանում էին հավասարություն, բայց իրականում հայերը մնում էին երկրորդ կարգի քաղաքացիներ: Հույսերը փլվեցին, երբ Աբդուլ Համիդը, ամրապնդելով իշխանությունը, ընտրեց պանիսլամիզմի ճանապարհը՝ հաշվեհարդար տեսնելով քրիստոնյա հայերի հետ:

Սուլթանը հայերին համարում էր սպառնալիք՝ վախենալով նրանց ազգային զարթոնքից և Ռուսաստանի հետ կապերից: 1890-ականներին նա ստեղծեց «Համիդիե» քրդական ջոկատները, որոնք դարձան հայկական գյուղերի պատուհասը: 1894-1896 թվականներին կայսրությունը ցնցվեց Համիդյան ջարդերով: Սասունում, Էրզրումում, Տրապիզոնում, Կոստանդնուպոլսում իշխանությունների հովանավորչությամբ ամբոխները կոտորեցին տասնյակ հազարավոր հայեր: Արյունը հոսում էր գետի պես. 50-ից մինչև 300 հազար զոհ, հարյուր հազարավոր փախստականներ: Եվրոպան բողոքում էր, բայց միայն խոսքերով:

Այս ջարդերը դարձան 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության սարսափելի նախերգանքը, երբ երիտթուրքերը ոչնչացրին մինչև մեկուկես միլիոն հայ: Աբդուլ Համիդը վառեց ատելության կայծը, և դրա բոցը խժռեց մի ամբողջ ժողովուրդ: «Մեծ Եղեռնը» մինչ օրս արյունոտ վերք է հայերի սրտերում:

—

### Русский (Russian)

Кровавый восход: Абдул-Хамид II и трагедия армян

31 августа 1876 года на трон Османской империи взошёл Абдул-Хамид II. Империя трещала по швам: долги, восстания, давление Европы. Новый султан обещал реформы, но для армян его правление стало чёрной полосой, ведущей к резне и горю.

Армяне — около трёх миллионов душ — жили в восточных вилайетах и Константинополе. Крестьяне, ремесленники, торговцы, они веками терпели поборы, произвол чиновников и набеги курдов. Реформы Танзимата сулили равенство, но на деле армяне оставались гражданами второго сорта. Надежды рухнули, когда Абдул-Хамид, укрепляя власть, сделал ставку на панисламизм, разжигая ненависть к христианам.

Султан видел в армянах угрозу: их национальное пробуждение и связи с Россией пугали его. В 1890-х он создал “Хамидие” — курдские отряды, ставшие бичом армянских деревень. В 1894–1896 годах империю захлестнули Хамидийские резни. В Сасуне, Эрзеруме, Трабзоне, Константинополе толпы, подстрекаемые властями, вырезали десятки тысяч армян. Кровь лилась рекой: от 50 до 300 тысяч погибших, сотни тысяч беженцев. Европа возмущалась, но дальше слов дело не шло.

Эти погромы стали зловещим прологом к геноциду 1915 года, когда младотурки уничтожили до полутора миллионов армян. Абдул-Хамид зажёг искру ненависти, и пламя её пожрало народ. “Мец Егерн” — Великое злодеяние — до сих пор отзывается болью в сердцах армян.

—

### English

Blood-Stained Reign: Abdul-Hamid II and the Armenian Tragedy

On August 31, 1876, Abdul-Hamid II ascended the Ottoman throne amidst a crumbling empire—riddled with debt, rebellions, and European pressure. Promising reforms, the new sultan instead ushered in an era of horror for Armenians, marked by bloodshed and despair.

Some three million Armenians lived in the eastern provinces and Constantinople. Farmers, artisans, merchants—they endured centuries of extortion, official tyranny, and Kurdish raids. The Tanzimat reforms dangled promises of equality, but Armenians remained second-class citizens. Hope shattered as Abdul-Hamid, consolidating power, embraced pan-Islamism, stoking hatred against Christians.

The sultan branded Armenians a threat, fearing their national awakening and ties to Russia. In the 1890s, he unleashed the “Hamidiye,” Kurdish militias that terrorized Armenian villages. From 1894 to 1896, the Hamidian Massacres swept the empire. In Sasun, Erzurum, Trebizond, and Constantinople, state-backed mobs slaughtered tens of thousands. Blood flowed like rivers: 50,000 to 300,000 dead, countless refugees. Europe protested, but words were all they offered.

These massacres foreshadowed the 1915 Armenian Genocide, where the Young Turks annihilated up to 1.5 million Armenians. Abdul-Hamid lit the spark of hatred, and its flames devoured a nation. The “Medz Yeghern”—Great Catastrophe—still haunts Armenian hearts.

—

### Türkçe (Turkish)

Kanlı Saltanat: II. Abdülhamid’in Tahta Çıkışı ve Ermenilerin Trajedisi

31 Ağustos 1876’da II. Abdülhamid, Osmanlı İmparatorluğu’nun tahtına çıktı. İmparatorluk çöküşün eşiğindeydi: borçlar, isyanlar, Avrupa’nın baskısı. Yeni sultan reformlar vadetti, ancak Ermeniler için onun saltanatı kan ve acıyla dolu bir karanlık çağ oldu.

Yaklaşık üç milyon Ermeni, doğu vilayetlerinde ve İstanbul’da yaşıyordu. Çiftçiler, zanaatkârlar, tüccarlar olarak yüzyıllardır vergiler, memurların keyfi uygulamaları ve Kürt akınlarıyla mücadele ettiler. Tanzimat reformları eşitlik vaat etse de Ermeniler ikinci sınıf vatandaş kalmaya devam etti. Abdülhamid, gücünü pekiştirirken pan-İslamizmi benimseyerek Hıristiyanlara karşı nefreti körükledi.

Sultan, Ermenileri tehdit olarak gördü; onların ulusal uyanışı ve Rusya ile bağları onu korkuttu. 1890’larda “Hamidiye” adlı Kürt birliklerini kurdu; bu birlikler Ermeni köylerinin belası oldu. 1894-1896 yıllarında Hamidiye Katliamları imparatorluğu kasıp kavurdu. Sasun’da, Erzurum’da, Trabzon’da, İstanbul’da devlet destekli kalabalıklar on binlerce Ermeni’yi katletti. Kan nehir gibi aktı: 50 bin ila 300 bin ölü, yüz binlerce mülteci. Avrupa tepki gösterdi, ancak sadece lafta.

Bu katliamlar, 1915’te Jön Türklerin bir buçuk milyona kadar Ermeni’yi yok ettiği soykırımın korkunç bir önsözüydü. Abdülhamid nefret kıvılcımını yaktı ve alevleri bir milleti yuttu. Ermenilerin “Büyük Felaket”i hâlâ yüreklerde kanayan bir yara.

—