Հաֆեզ ալ-Ասադը և հայերը

1930 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Ալ-Կարդահա, Ալավիների պետություն, Սիրիայի և Լիբանանի ֆրանսիական մանդատ-  ծնվել է Հաֆեզ ալ-Ասադը՝ Սիրիայի Հանրապետության նախագահ (1971–2000), ռազմական և քաղաքական գործիչ, Բաաս կուսակցության առաջնորդ։

Նրա կառավարման ընթացքում Սիրիան դարձավ տարածաշրջանային կարևոր խաղացող, իսկ հայ համայնքը, որը դարեր շարունակ բնակվել է Սիրիայում, զգալի դեր խաղաց երկրի մշակութային և տնտեսական կյանքում: Հաֆեզ ալ-Ասադի վերաբերմունքը հայերի նկատմամբ և նրա քաղաքականությունը հայ համայնքի հանդեպ արտացոլում էին նրա ավելի լայն կրոնական և էթնիկ քաղաքականությունը: 
Հաֆեզ ալ-Ասադը ծնվել է ալավիական ընտանիքում, Կալբիյա ցեղին պատկանող Նաիսա Շալիշի և Ալի Սուլեյման ալ-Ասադի ընտանիքում: Նա ընտանիքի 11 երեխաներից իններորդն էր և երկրորդ ամուսնությունից չորրորդ որդին: Նրա հայրը, որին տեղացիները սկզբում անվանում էին «Ալ-Վահիշ» (վայրի գազան), 1927 թվականին ընտանիքի ազգանունը փոխել է «Ալ-Ասադ» (առյուծ): Հաֆեզը կրթություն է ստացել Լաթաքիայի դպրոցում, որտեղ, չնայած ալավիական ծագման պատճառով կրոնական խտրականությանը, նա ցուցաբերել է բարձր առաջադիմություն: 1946 թվականին նա միացել է Բաաս կուսակցությանը, իսկ 1955 թվականին ավարտել է Հալեպի ռազմաօդային ուժերի քոլեջը՝ դառնալով ռազմական օդաչու: Նա հետագայում վերապատրաստվել է ԽՍՀՄ-ում՝ Ղրղզստանի Կանտ քաղաքում, որտեղ նաև սովորել է ռուսերեն: 
1960-ականներին Հաֆեզ ալ-Ասադը առանցքային դեր է խաղացել Բաաս կուսակցության ներսում: 1966 թվականին նա դարձել է Սիրիայի պաշտպանության նախարար, իսկ 1970 թվականին, անարյուն հեղաշրջմամբ (Հաշտարար շարժում), գրավել է իշխանությունը՝ դառնալով Սիրիայի վարչապետ, իսկ 1971 թվականին՝ նախագահ: Նրա կառավարումը բնութագրվում էր միակուսակցական համակարգով, ալավիական էլիտայի գերակայությամբ և խիստ վերահսկողությամբ: Հայ համայնքի հետ նրա փոխհարաբերությունները պետք է դիտարկել Սիրիայի կրոնական և էթնիկ փոքրամասնությունների նկատմամբ նրա ընդհանուր քաղաքականության համատեքստում: 
Հայերը Սիրիայում, հատկապես Հալեպում, Դամասկոսում և Կամիշլիում, կազմում էին լավ կազմակերպված համայնք, որը ձևավորվել էր Հայոց ցեղասպանությունից հետո: Հաֆեզ ալ-Ասադի օրոք հայերին ընդհանուր առմամբ թույլատրվում էր պահպանել իրենց մշակութային և կրոնական ինքնությունը: Նրա կրոնական քաղաքականությունը, որն ուղղված էր իսլամական տարբեր համայնքների (սուննիներ, ալավիներ, դրուզներ) միջև հավասարակշռության պահպանմանը, ընդհանուր առմամբ բարենպաստ էր նաև քրիստոնյա հայերի համար: Ի տարբերություն սուննի մեծամասնության նկատմամբ ճնշումների, որոնք երբեմն բախվում էին կոշտ հակազդեցության (օրինակ՝ 1982 թվականի Համայի ջարդը), հայերը, որպես քրիստոնյա փոքրամասնություն, համեմատաբար ավելի ազատ էին իրենց կրոնական և մշակութային գործունեության մեջ: 
Հայ համայնքը Սիրիայում պահպանում էր իր դպրոցները, եկեղեցիները և մշակութային կենտրոնները, հատկապես Հալեպում, որտեղ հայերը նշանակալի ներկայություն ունեին: Հաֆեզ ալ-Ասադի կառավարությունը, չնայած իր բռնապետական բնույթին, ընդհանուր առմամբ չէր խոչընդոտում հայ համայնքի գործունեությանը, քանի որ նրանք չէին դիտվում որպես քաղաքական սպառնալիք: Ավելին, հայերը, ինչպես նաև այլ քրիստոնյա համայնքներ, երբեմն դիտվում էին որպես ալավիական ռեժիմի դաշնակիցներ՝ սուննի ընդդիմության դեմ պայքարում: Սակայն հայերի նկատմամբ քաղաքականությունը միշտ չէ, որ եղել է միանշանակ: Որոշ հայեր, ովքեր ներգրավված էին քաղաքական ակտիվության մեջ, կարող էին բախվել ռեժիմի ճնշումներին, եթե նրանց գործողությունները ընկալվում էին որպես ընդդիմություն: 
Հաֆեզ ալ-Ասադի կառավարման ընթացքում հայ համայնքը նաև օգուտ էր քաղում Սիրիայի կայունությունից, որը նպաստում էր նրանց տնտեսական և սոցիալական զարգացմանը: Հայերը ներգրավված էին առևտրի, արհեստների և մասնագիտական գործունեության մեջ, հատկապես Հալեպում, որտեղ նրանք ունեին ծաղկող համայնք: Այնուամենայնիվ, Հաֆեզի ռեժիմի խիստ վերահսկողությունը և անվտանգության ծառայությունների ամենուրեք գործունեությունը սահմանափակում էին հայերի քաղաքական ակտիվությունը, հատկապես այնպիսի կազմակերպությունների, ինչպիսին է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունը (ՀՅԴ), որը ժամանակ առ ժամանակ ընդդիմադիր դիրքեր էր ընդունում: 
Հաֆեզ ալ-Ասադի ժառանգությունը հակասական է: Նրա կառավարումը, մի կողմից, ապահովեց կայունություն և թույլ տվեց հայ համայնքին պահպանել իր մշակութային ինքնությունը, բայց մյուս կողմից՝ նրա բռնապետական ռեժիմը սահմանափակում էր քաղաքական ազատությունները: 2000 թվականին նրա մահից հետո իշխանությունը ժառանգեց նրա որդին՝ Բաշար ալ-Ասադը, որի օրոք հայ համայնքը բախվեց նոր մարտահրավերների՝ կապված Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի հետ: Հաֆեզ ալ-Ասադի կառավարման ժամանակաշրջանը, չնայած իր բարդություններին, հայ համայնքի համար ընդհանուր առմամբ եղել է կայունության ժամանակաշրջան, որը նպաստել է նրանց մշակութային և սոցիալական կյանքի պահպանմանը: 

6 октября 1930 года в Эль-Кардахе, алавитском государстве, французском мандате в Сирии и Ливане, родился Хафез Асад, президент Сирийской Республики (1971–2000), военный и политический деятель, лидер партии Баас. При его правлении Сирия стала важным региональным игроком, а армянская община, веками проживавшая в Сирии, играла значительную роль в культурной и экономической жизни страны. Отношение Хафеза аль-Асада к армянам и его политика в их отношении отражали его более широкую религиозную и этническую политику. 
Хафез аль-Асад родился в алавитской семье, принадлежавшей к племени Калбийя, в семье Наисы Шалиш и Али Сулеймана аль-Асада. Он был девятым из 11 детей и четвёртым сыном от второго брака. Его отец, которого местные жители изначально называли «Аль-Вахиш» (дикий зверь), в 1927 году сменил фамилию на «Аль-Асад» (лев). Хафез получил образование в школе в Латакии, где, несмотря на религиозную дискриминацию из-за алавитского происхождения, показал высокую успеваемость. В 1946 году он вступил в партию Баас, а в 1955 году окончил колледж ВВС в Алеппо, став военным лётчиком. Позже он проходил стажировку в СССР, в городе Кант (Киргизия), где выучил русский язык. 
В 1960-х годах Хафез аль-Асад играл ключевую роль в партии Баас. В 1966 году он стал министром обороны Сирии, а в 1970 году, в результате бескровного переворота (Корректирующее движение), захватил власть, став премьер-министром, а в 1971 году — президентом. Его правление характеризовалось однопартийной системой, доминированием алавитской элиты и строгим контролем. Отношения с армянской общиной следует рассматривать в контексте его общей политики в отношении религиозных и этнических меньшинств. 
Армяне в Сирии, особенно в Алеппо, Дамаске и Камишли, составляли хорошо организованную общину, сформировавшуюся после Геноцида армян. При Хафезе аль-Асаде армянам в целом дозволялось сохранять свою культурную и религиозную идентичность. Его религиозная политика, направленная на поддержание баланса между различными мусульманскими общинами (сунниты, алавиты, друзы), в целом была благоприятной и для христианских армян. В отличие от суннитского большинства, которое порой сталкивалось с жёсткими репрессиями (например, резня в Хаме в 1982 году), армяне как христианское меньшинство имели относительную свободу в своей религиозной и культурной деятельности. 
Армянская община в Сирии сохраняла свои школы, церкви и культурные центры, особенно в Алеппо, где армяне имели значительное присутствие. Правительство Хафеза аль-Асада, несмотря на свой авторитарный характер, в целом не препятствовало деятельности армянской общины, поскольку они не рассматривались как политическая угроза. Более того, армяне, как и другие христианские общины, иногда воспринимались как союзники алавитского режима в противостоянии суннитской оппозиции. Однако политика в отношении армян не всегда была однозначной. Отдельные армяне, вовлечённые в политическую активность, могли сталкиваться с репрессиями режима, если их действия воспринимались как оппозиционные. 
При Хафезе аль-Асаде армянская община также извлекала выгоду из стабильности в Сирии, которая способствовала их экономическому и социальному развитию. Армяне активно участвовали в торговле, ремёслах и профессиональной деятельности, особенно в Алеппо, где у них была процветающая община. Однако строгий контроль режима и вездесущая деятельность служб безопасности ограничивали политическую активность армян, особенно таких организаций, как Армянская Революционная Федерация (АРФ), которая время от времени занимала оппозиционные позиции. 
Наследие Хафеза аль-Асада остаётся противоречивым. Его правление, с одной стороны, обеспечило стабильность и позволило армянской общине сохранять свою культурную идентичность, но с другой — ограничивало политические свободы. После его смерти в 2000 году власть унаследовал его сын Башар аль-Асад, при котором армянская община столкнулась с новыми вызовами, связанными с гражданской войной в Сирии. Период правления Хафеза аль-Асада, несмотря на его сложности, для армянской общины в целом был временем стабильности, способствовавшей сохранению их культурной и социальной жизни. 

On October 6, 1930, Hafez al-Assad, President of the Republic of Syria (1971–2000), military and political figure, leader of the Baath Party, was born in Al-Qardaha, Alawite state, French mandate of Syria and Lebanon.,became a significant regional player, and the Armenian community, which has lived in Syria for centuries, played a notable role in the country’s cultural and economic life. Hafez al-Assad’s attitude toward the Armenians and his policies regarding them reflected his broader religious and ethnic policies. 
Hafez al-Assad was born into an Alawite family, part of the Kalbiyya tribe, to Na’isa Shalish and Ali Suleiman al-Assad. He was the ninth of 11 children and the fourth son from his father’s second marriage. His father, initially known locally as “Al-Wahish” (wild beast), changed the family surname to “Al-Assad” (lion) in 1927. Hafez received his education in a school in Latakia, where, despite religious discrimination due to his Alawite background, he excelled academically. In 1946, he joined the Ba’ath Party, and in 1955, he graduated from the Air Force College in Aleppo, becoming a military pilot. He later trained in the USSR in Kant, Kyrgyzstan, where he also learned Russian. 
In the 1960s, Hafez al-Assad played a pivotal role in the Ba’ath Party. In 1966, he became Syria’s Minister of Defense, and in 1970, through a bloodless coup (the Corrective Movement), he seized power, becoming Prime Minister and, in 1971, President. His rule was characterized by a one-party system, Alawite elite dominance, and strict control. His relationship with the Armenian community must be viewed in the context of his overall policy toward religious and ethnic minorities. 
The Armenians in Syria, particularly in Aleppo, Damascus, and Qamishli, formed a well-organized community, established largely after the Armenian Genocide. Under Hafez al-Assad, Armenians were generally allowed to maintain their cultural and religious identity. His religious policy, aimed at balancing various Muslim communities (Sunnis, Alawites, Druze), was generally favorable to Christian Armenians as well. Unlike the Sunni majority, which occasionally faced harsh repression (e.g., the 1982 Hama massacre), Armenians, as a Christian minority, enjoyed relative freedom in their religious and cultural activities. 
The Armenian community in Syria maintained its schools, churches, and cultural centers, particularly in Aleppo, where they had a significant presence. Hafez al-Assad’s government, despite its authoritarian nature, generally did not hinder the Armenian community’s activities, as they were not perceived as a political threat. Moreover, Armenians, along with other Christian communities, were sometimes seen as allies of the Alawite regime in its confrontation with Sunni opposition. However, the policy toward Armenians was not always straightforward. Individual Armenians involved in political activities could face regime repression if their actions were perceived as oppositional. 
During Hafez al-Assad’s rule, the Armenian community also benefited from Syria’s stability, which fostered their economic and social development. Armenians were active in trade, crafts, and professional activities, particularly in Aleppo, where they had a thriving community. However, the regime’s strict control and pervasive security services limited the political activity of Armenians, especially organizations like the Armenian Revolutionary Federation (ARF), which occasionally took oppositional stances. 
Hafez al-Assad’s legacy remains controversial. His rule, on one hand, provided stability and allowed the Armenian community to preserve its cultural identity, but on the other, it restricted political freedoms. After his death in 2000, his son Bashar al-Assad inherited power, under whom the Armenian community faced new challenges due to the Syrian Civil War. Despite its complexities, Hafez al-Assad’s era was generally a period of stability for the Armenian community, enabling the preservation of their cultural and social life.

حافظ الأسد والأرمن
السيرة الذاتية بالعربية
في 10 يونيو 2000، توفي حافظ الأسد في دمشق (سوريا)، رئيس الجمهورية العربية السورية (1971-2000)، وقائد عسكري وسياسي، وزعيم حزب البعث، وُلد في 6 أكتوبر 1930 في قرية القرداحة بمحافظة اللاذقية. خلال حكمه، أصبحت سوريا لاعبًا إقليميًا مهمًا، وكانت الجالية الأرمنية، التي عاشت في سوريا لقرون، تلعب دورًا بارزًا في الحياة الثقافية والاقتصادية للبلاد. عكست علاقة حافظ الأسد بالأرمن وسياسته تجاههم سياسته الأوسع تجاه الأقليات الدينية والعرقية. 
وُلد حافظ الأسد في عائلة علوية تنتمي إلى قبيلة الكلبية، لنعيسة شليش وعلي سليمان الأسد. كان التاسع من بين 11 طفلًا والابن الرابع من زواج والده الثاني. كان والده يُعرف محليًا في البداية بـ”الوحش”، لكنه غيّر اسم العائلة إلى “الأسد” (الأسد) في عام 1927. تلقى حافظ تعليمه في مدرسة في اللاذقية، حيث برز أكاديميًا رغم التمييز الديني بسبب أصله العلوي. انضم إلى حزب البعث في عام 1946، وتخرج من كلية القوات الجوية في حلب عام 1955 ليصبح طيارًا عسكريًا. لاحقًا، تدرب في الاتحاد السوفيتي في مدينة كانت (قيرغيزستان)، حيث تعلم اللغة الروسية أيضًا. 
في ستينيات القرن العشرين، لعب حافظ الأسد دورًا محوريًا في حزب البعث. في عام 1966، أصبح وزير الدفاع السوري، وفي عام 1970، استولى على السلطة من خلال انقلاب بدون دماء (الحركة التصحيحية)، ليصبح رئيسًا للوزراء، ثم رئيسًا في عام 1971. تميز حكمه بنظام الحزب الواحد، وهيمنة النخبة العلوية، والسيطرة الصارمة. يجب النظر إلى علاقته بالجالية الأرمنية في سياق سياسته العامة تجاه الأقليات الدينية والعرقية. 
شكّل الأرمن في سوريا، وخاصة في حلب ودمشق والقامشلي، جالية منظمة بشكل جيد، تشكلت إلى حد كبير بعد الإبادة الجماعية للأرمن. في عهد حافظ الأسد، كان يُسمح للأرمن عمومًا بالحفاظ على هويتهم الثقافية والدينية. كانت سياسته الدينية، التي تهدف إلى الحفاظ على التوازن بين الطوائف الإسلامية المختلفة (السنة، العلويون، الدروز)، مواتية بشكل عام للأرمن المسيحيين أيضًا. على عكس الأغلبية السنية، التي واجهت أحيانًا قمعًا شديدًا (مثل مجزرة حماة عام 1982)، كان للأرمن، كأقلية مسيحية، حرية نسبية في ممارسة أنشطتهم الدينية والثقافية. 
حافظت الجالية الأرمنية في سوريا على مدارسهم وكنائسهم ومراكزهم الثقافية، وخاصة في حلب، حيث كان لهم حضور كبير. لم تعيق حكومة حافظ الأسد، على الرغم من طبيعتها السلطوية، أنشطة الجالية الأرمنية بشكل عام، لأنهم لم يُعتَبروا تهديدًا سياسيًا. بل إن الأرمن، إلى جانب الطوائف المسيحية الأخرى، كانوا يُنظر إليهم أحيانًا كحلفاء للنظام العلوي في مواجهة المعارضة السنية. ومع ذلك، لم تكن السياسة تجاه الأرمن دائمًا واضحة المعالم. فقد يواجه الأرمن الأفراد المنخرطون في النشاط السياسي قمعًا من النظام إذا اعتُبرت أفعالهم معارضة. 
خلال حكم حافظ الأسد، استفادت الجالية الأرمنية أيضًا من الاستقرار في سوريا، مما ساهم في تطورهم الاقتصادي والاجتماعي. كان الأرمن نشطين في التجارة والحرف والأنشطة المهنية، وخاصة في حلب، حيث كان لهم جالية مزدهرة. ومع ذلك، فإن السيطرة الصارمة للنظام ونشاط أجهزة الأمن المنتشرة في كل مكان قيّدت النشاط السياسي للأرمن، وخاصة المنظمات مثل الاتحاد الثوري الأرمني (الطاشناق)، التي اتخذت أحيانًا مواقف معارضة. 
يظل إرث حافظ الأسد مثيرًا للجدل. من ناحية، وفر حكمه الاستقرار وسمح للجالية الأرمنية بالحفاظ على هويتها الثقافية، ولكن من ناحية أخرى، قيّد الحريات السياسية. بعد وفاته في عام 2000، ورث ابنه بشار الأسد السلطة، وواجهت الجالية الأرمنية تحديات جديدة مرتبطة بالحرب الأهلية في سوريا. على الرغم من تعقيداتها، كانت فترة حكم حافظ الأسد بشكل عام فترة استقرار للجالية الأرمنية، مما مكّنها من الحفاظ على حياتها الثقافية والاجتماعية.