Գրականության նուրբ քննադատը և թարգմանչուհին

1933 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Երևանում ծնվեց Ելենա Աշոտի Ալեքսանյանը՝ հայ գրականագետ, քննադատ և թարգմանչուհի, որի կյանքը դարձավ հայ-ռուսական գրական կապերի խորհրդանիշ մինչև իր մահը 2008 թվականի հուլիսի 24-ին:

Այս նշանավոր գիտնականը, բանասիրական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր, 1969 թվականից ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ, իր ողջ կյանքը նվիրեց գրականությանը՝ կամրջելով երկու մշակույթներ և բացահայտելով հայկական ռեալիզմի խորքերը: 1955-ին ավարտելով Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի և գրականության բաժինը՝ նա սկսեց աշխատել համալսարանի հրատարակչությունում և «Կոմունիստ» թերթում, այնուհետև ավարտեց ասպիրանտուրան և ստաժավորվեց Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան ինստիտուտում: Դասավանդել է Բրյուսովի անվան ինստիտուտում, իսկ 1967 թվականից աշխատել ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտի գրական կապերի բաժնում որպես ավագ գիտաշխատող: 1965-ին պաշտպանեց թեկնածուականը Կ. Պաուստովսկու նովելիստիկայի մասին, իսկ 1978-ին՝ դոկտորականը հայկական ռեալիզմի և ռուս գրականության փորձի թեմայով: Նրա մենագրությունները՝ «Կ. Պաուստովսկին նովելիստ» (Մոսկվա, 1969), «Հայկական ռեալիզմը և ռուս գրականության փորձը» (Երևան, 1977), «Գրականության շարժումը» (Երևան, 1985)՝ դարձան կարևոր ներդրում գրականագիտության մեջ: Ելենան թարգմանել է ռուսերեն Ավետիք Իսահակյանի, Սերո Խանզադյանի, Վարդգես Պետրոսյանի, Հայկ Վարդանյանի, Ռաֆայել Արամյանի, Պերճ Զեյթունցյանի ստեղծագործությունները՝ բացելով հայ գրականությունը ռուս ընթերցողի համար: 2003-ին արժանացել է Հայաստանի գրողների միության Լ. Մկրտչյանի անվան և Հայ-ռուսական համալսարանի մրցանակների՝ «Հայաստանը ապրում է հզոր հոգում» գրքի համար: Ելենա Ալեքսանյանը մնաց որպես գիտնական, որի աշխատանքները լցված էին խորունկ վերլուծությամբ և սիրով գրականության հանդեպ՝ հավերժացնելով հայ-ռուսական մշակութային կապերը:

#### Русская версия

18 декабря 1933 года в Ереване родилась Елена Ашотовна Алексанян — армянский литературовед, критик и переводчица, чья жизнь стала символом армяно-русских литературных связей до своей смерти 24 июля 2008 года. Эта выдающаяся учёная, доктор филологических наук и профессор, член Союза писателей СССР с 1969 года, посвятила всю жизнь литературе, соединяя две культуры и раскрывая глубины армянского реализма. В 1955 году окончив филологический факультет Ереванского университета по специальности русский язык и литература, она работала в издательстве университета и в газете «Коммунист», затем заочно аспирантуру и стажировку в Институте мировой литературы имени М. Горького в Москве. Преподавала русскую литературу в институте имени В. Брюсова, а с 1967 года работала старшим научным сотрудником отдела литературных связей Института литературы НАН РА. В 1965 году защитила кандидатскую о новеллистике К. Паустовского, в 1978-м — докторскую об армянском реализме и русском литературном влиянии. Её монографии — «К. Паустовский-новеллист» (Москва, 1969), «Армянский реализм и опыт русской литературы» (Ереван, 1977), «Движение литературы» (Ереван, 1985) — стали важным вкладом в литературоведение. Елена переводила на русский Аветика Исаакяна, Серо Ханзадяна, Вардгеса Петросяна, Айка Варданняна, Рафаела Арамяна, Перча Зейтунцяна, открывая армянскую литературу русскому читателю. В 2003 году удостоена премий Союза писателей Армении имени Л. Мкртчяна и Российско-Армянского университета за книгу «Армения живёт в мощной душе». Елена Алексанян осталась как учёная, чьи работы полны глубокого анализа и любви к литературе, увековечив армяно-русские культурные связи.

#### English Version

On December 18, 1933, in Yerevan, Elena Ashoti Aleksanyan was born — an Armenian literary scholar, critic, and translator whose life became a symbol of Armenian-Russian literary connections until her death on July 24, 2008. This distinguished scholar, Doctor of Philology and professor, member of the USSR Writers’ Union since 1969, dedicated her entire life to literature, bridging two cultures and revealing the depths of Armenian realism. In 1955, graduating from the Philology Faculty of Yerevan University in Russian language and literature, she worked at the university publishing house and the newspaper “Kommunist,” then completed postgraduate studies (correspondence) and internship at the Maxim Gorky Institute of World Literature in Moscow. She taught Russian literature at the Valery Bryusov Institute, and from 1967 worked as a senior researcher in the Department of Literary Connections at the Institute of Literature of the NAS RA. In 1965, she defended her candidate’s thesis on K. Paustovsky’s novellas, and in 1978 — her doctoral on Armenian realism and Russian literary influence. Her monographs — “K. Paustovsky as a Novellist” (Moscow, 1969), “Armenian Realism and the Experience of Russian Literature” (Yerevan, 1977), “The Movement of Literature” (Yerevan, 1985) — became significant contributions to literary studies. Elena translated into Russian works by Avetik Isahakyan, Sero Khanzadyan, Vardges Petrosyan, Hayk Vardanyan, Rafael Aramyan, Perch Zeytuntsyan, opening Armenian literature to Russian readers. In 2003, she was awarded the L. Mkrtchyan Prize of the Writers’ Union of Armenia and the Russian-Armenian University Prize for the book “Armenia Lives in a Powerful Soul.” Elena Aleksanyan remained as a scholar whose works are filled with profound analysis and love for literature, eternalizing Armenian-Russian cultural ties.