Արծվին Հայկի Գրիգորյանը մահացել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Երևանում, Հայաստան։ Նա հայ ճարտարապետ էր, ճարտարապետների միջազգային ակադեմիայի մոսկովյան բաժանմունքի ակադեմիկոս, ճարտարապետության դոկտոր և պրոֆեսոր։

Ծնվել է 1935 թվականի մայիսի 25-ին Թիֆլիսում, Անդրկովկասի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետություն։ Նա ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Հռիփսիմե Սիմոնյանի որդին էր։ 1952-1958 թվականներին սովորել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետության բաժնում։ 1959-1966 թվականներին աշխատել է «Երևաննախագիծ» ինստիտուտում որպես ճարտարապետ, 1966-1991 թվականներին՝ որպես նախագծերի գլխավոր ճարտարապետ։ 1969-1974 թվականներին եղել է Հայաստանի ճարտարապետների միության վարչության նախագահի առաջին տեղակալ, իսկ 1974-1991 թվականներին՝ վարչության նախագահ։ 1982-1986 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Պետշինի նախագահի առաջին տեղակալ։ 1991-2012 թվականներին ղեկավարել է Երևանի ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանի «Քաղաքաշինություն» ամբիոնը և եղել է ճարտարապետության մասնագիտական խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 1975-1991 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության վարչության քարտուղար, իսկ 1978-1987 թվականներին՝ Երևանի քաղխորհրդի պատգամավոր, 1981-1991 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր։ Նրա նախագծերով Երևանում կառուցվել են բազմաթիվ կառույցներ, այդ թվում՝ Երևանի գլխավոր հատակագիծ (1992), «Նոր Արեշ-2» բնակշրջանի հատակագիծ (1984), Արևելյան Հայաստանի Ռուսաստանի կազմի մեջ մտնելու 150-ամյակին նվիրված համալիր (1984), Փարիզի «Լա Վիլլետ» զբոսայգու մրցութային նախագիծ (1982), Երևանյան լճի առափնյա զբոսայգի (1979) և այլն։ Նա պարգևատրվել է ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության մեդալով և Հայաստանի Պետական մրցանակով (1977)։ Արծվին Գրիգորյանի աշխատանքները մեծ դեր են խաղացել Երևանի ճարտարապետական դիմագծի ձևավորման և հայկական ճարտարապետության զարգացման գործում։

### Русский

Зеркало Еревана

Арцвин Айкович Григорян скончался 14 сентября 2012 года в Ереване, Армения. Он был армянским архитектором, академиком московского отделения Международной академии архитектуры, доктором архитектуры и профессором. Родился 25 мая 1935 года в Тбилиси, Закавказская СФСР. Был сыном народной художницы Армянской ССР Рипсиме Симонян. В 1952–1958 годах учился на архитектурном отделении строительного факультета Ереванского политехнического института имени К. Маркса. В 1959–1966 годах работал архитектором в институте «Ереванпроект», а с 1966 по 1991 год — главным архитектором проектов. В 1969–1974 годах был первым заместителем председателя правления Союза архитекторов Армении, а с 1974 по 1991 год — председателем правления. В 1982–1986 годах занимал пост первого заместителя председателя Госстроя Армянской ССР. С 1991 по 2012 год возглавлял кафедру градостроительства Ереванского государственного университета архитектуры и строительства и был заместителем председателя специализированного совета по архитектуре. В 1975–1991 годах был секретарём правления Союза архитекторов СССР, а в 1978–1987 годах — депутатом Ереванского горсовета, в 1981–1991 годах — народным депутатом СССР. По его проектам в Ереване построены многочисленные объекты, включая генеральный план Еревана (1992), детальный план микрорайона «Нор Ареш-2» (1984), комплекс к 150-летию вхождения Восточной Армении в состав России (1984), конкурсный проект парка «Ла Виллет» в Париже (1982), прибрежный парк Ереванского озера (1979) и другие. Награждён медалью Союза архитекторов СССР и Государственной премией Армении (1977). Работы Арцвина Григоряна сыграли важную роль в формировании архитектурного облика Еревана и развитии армянской архитектуры.

### English

Mirror of Yerevan

Artzvin Haykovich Grigoryan passed away on September 14, 2012, in Yerevan, Armenia. He was an Armenian architect, academician of the Moscow branch of the International Academy of Architecture, Doctor of Architecture, and professor. Born on May 25, 1935, in Tbilisi, Transcaucasian SFSR, he was the son of People’s Artist of the Armenian SSR Ripsime Simonyan. From 1952 to 1958, he studied at the architecture department of the construction faculty of the Yerevan Polytechnic Institute named after K. Marx. From 1959 to 1966, he worked as an architect at the “Yerevanproject” Institute, and from 1966 to 1991, as the chief architect of projects. From 1969 to 1974, he served as the first deputy chairman of the Armenian Architects’ Union, and from 1974 to 1991, as its chairman. From 1982 to 1986, he was the first deputy chairman of the Armenian SSR State Construction Committee. From 1991 to 2012, he headed the Urban Planning Department at the Yerevan State University of Architecture and Construction and served as deputy chairman of the architecture specialized council. From 1975 to 1991, he was the secretary of the USSR Architects’ Union, and from 1978 to 1987, a deputy of the Yerevan City Council, and from 1981 to 1991, a People’s Deputy of the USSR. His projects contributed to the construction of numerous structures in Yerevan, including the city’s master plan (1992), the detailed plan for the “Nor Aresh-2” residential area (1984), a complex commemorating the 150th anniversary of Eastern Armenia’s incorporation into Russia (1984), the competition project for the “La Villette” park in Paris (1982), the Yerevan Lake coastal park (1979), and others. He was awarded the USSR Architects’ Union Medal and the Armenian State Prize (1977). Artzvin Grigoryan’s work played a significant role in shaping Yerevan’s architectural landscape and advancing Armenian architecture.

Սամվել Մհերի Խալաթյանը մահացել է 2024 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։ Նա հայ գրող, դրամատուրգ, արձակագիր, բանաստեղծ, երգիծաբան էր, ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2010), Վանաձորի պատվավոր քաղաքացի (2020), Հայաստանի Գրողների, Թատերական գործիչների, Ժուռնալիստների, Նկարիչների միությունների և Ժուռնալիստների միջազգային ֆեդերացիայի (IFJ) անդամ։

Ծնվել է 1950 թվականի հունվարի 9-ին Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր), Հայկական ԽՍՀ։ 1967 թվականին ավարտել է Մ. Մաշտոցի անվան միջնակարգ դպրոցը, 1978 թվականին՝ Վանաձորի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։

Դեռ դպրոցական տարիներից աշխատել է շինարարությունում, 1967 թվականից՝ որպես բանվոր, Վանաձորի պետական թատրոնում՝ սկսնակ դերասան, «Կառուցող» թերթում՝ գրական աշխատող։ 1970-1972 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1972 թվականից աշխատել է «Գուգարք» և «Կայծ» թերթերում՝ որպես գրական աշխատող և բաժնի վարիչ։ 1982 թվականից եղել է ՀԿԿ Կիրովականի քաղկոմի մամուլի և մշակույթի գծով հրահանգիչ։ 1988 թվականին ակտիվորեն մասնակցել է Ղարաբաղյան շարժմանը, «Ղարաբաղ» կոմիտեի ստեղծմանը, ինչի համար հեռացվել է ԽՄԿԿ-ից։ 1990 թվականին ընտրվել է Վանաձորի քաղխորհրդի պատգամավոր և նշանակվել «Վերածնունդ» թերթի գլխավոր խմբագիր։ 1996 թվականին դարձել է «Լոռու մարզ» թերթի գլխավոր խմբագիր։ Հիմնադրել և խմբագրել է «Եղինջ», «Խաթաբալա», «Արփի» և «Նշտար» թերթերը։ 1999 թվականին նշանակվել է Վանաձորի Հովհաննես Աբելյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի տնօրեն։ 2003-2007 թվականներին աշխատել է Երևանի Հայաստանի ազգային պատկերասրահում՝ որպես փոխտնօրեն և գիտական քարտուղար։ 2007 թվականից եղել է Լոռու մարզպետի օգնական, 2011 թվականից՝ մարզպետարանի տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի բաժնի պետ, իսկ 2016-2019 թվականներին՝ կրոնական և հասարակական կազմակերպությունների հետ աշխատանքի պատասխանատու։ 1985 թվականից եղել է Վանաձորի պետական թատրոնի գեղարվեստական խորհրդի անդամ, 2016 թվականից՝ գրական մասի վարիչ։

Սամվել Խալաթյանի ստեղծագործական ժառանգությունը բազմաժանր է՝ ընդգրկելով 52 ժողովածու, այդ թվում՝ բանաստեղծություններ, վիպակներ, մենագրություններ, պիեսներ և երգիծանքներ։ Նրա գործերը թարգմանվել են ռուսերեն, ռումիներեն, պարսկերեն, լեհերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն և այլ լեզուներով։ Նրա 30 պիեսները բեմադրվել են 79 անգամ Հայաստանի և արտերկրի (Հալեպ, Կիպրոս, Լոս Անջելես, Ստամբուլ, Քյոլն, Ստեփանակերտ, Թբիլիսի) թատրոններում։ Նրա «Վերջին ծաղրածուն» տրագիկոմեդիան 2004 թվականին SIBIU միջազգային թատերական փառատոնում ճանաչվել է տարվա լավագույն պիեսներից մեկը։ Խալաթյանը հեղինակել է նաև «Հարևաններ» ֆոլկ-օպերայի լիբրետոն, «Թումանյանական աշխարհ» պարային ներկայացման տեքստը, կարճամետրաժ ֆիլմերի սցենարներ և բազմաթիվ երգերի խոսքեր։ Նրա «Կեսօրյա ստվերներ» վիպակի հիման վրա նկարահանվել է «Անցյալի ստվերներ» սերիալը (2013)։ Նա պարգևատրվել է բազմաթիվ մրցանակներով, այդ թվում՝ ՀՀ Երախտագիտության մեդալով (2016), «Արտավազդ» մրցանակով (2013), Վանաձորի պատվավոր քաղաքացու կոչմամբ (2020) և այլն։ Սամվել Խալաթյանի ստեղծագործությունները մեծ ներդրում են ունեցել հայ գրականության, թատերարվեստի և մշակույթի զարգացման գործում։

### Русский

Добрый рыцарь сатиры

Самвел Мгерович Халатян скончался 14 сентября 2024 года. Он был армянским писателем, драматургом, прозаиком, поэтом, сатириком, заслуженным деятелем культуры Армении (2010), почётным гражданином Ванадзора (2020), членом Союза писателей, театральных деятелей, журналистов и художников Армении, а также Международной федерации журналистов (IFJ). Родился 9 января 1950 года в Кировакане (ныне Ванадзор), Армянская ССР. В 1967 году окончил среднюю школу имени М. Маштоца, а в 1978 году — филологический факультет Ванадзорского педагогического института.

С школьных лет работал на стройке, с 1967 года — рабочим на производстве, начинающим актёром в Ванадзорском государственном театре, литературным сотрудником газеты «Каруцог». В 1970–1972 годах служил в Советской армии. С 1972 года работал в газетах «Гугарк» и «Кайц» литературным сотрудником и заведующим отделом. С 1982 года был инструктором по вопросам печати и культуры в Кироваканском горкоме КПСС. В 1988 году активно участвовал в Карабахском движении, создании и деятельности местного комитета «Карабах», за что был исключён из КПСС. В 1990 году избран депутатом городского совета Ванадзора и назначен главным редактором газеты «Верацнунд». В 1996 году стал главным редактором областной газеты «Лори марз». Основал и редактировал сатирические журналы «Егиндж» и «Хатабала», общественно-политическую газету «Арпи» и медицинскую газету «Нштар». В 1999 году назначен директором Ванадзорского государственного драматического театра имени О. Абеляна. В 2003–2007 годах работал в Ереване заместителем директора и научным секретарём Национальной галереи Армении. С 2007 года был помощником губернатора Лорийской области, с 2011 года — начальником отдела информации и связей с общественностью Лорийской областной администрации, а с 2016 по 2019 год — ответственным за работу с религиозными и общественными организациями. С 1985 года был членом художественного совета Ванадзорского театра, а с 2016 года — заведующим литературной частью.

Творческое наследие Самвела Халатяна многожанрово: он опубликовал 52 сборника, включая стихи, повести, монографии, пьесы и сатиру. Его произведения переведены на русский, румынский, персидский, польский, французский, английский и другие языки. 30 его пьес были поставлены 79 раз в театрах Армении и за рубежом (Алеппо, Кипр, Лос-Анджелес, Стамбул, Кёльн, Степанакерт, Тбилиси). Трагикомедия «Последний шут» в 2004 году на международном театральном фестивале SIBIU была признана одной из лучших пьес года. Халатян написал либретто для фолк-оперы «Соседи» Степана Ростуна (1983), текст для танцевального спектакля «Туманяновский мир» ансамбля «Оровел» (2019), сценарии для короткометражных фильмов и тексты песен. По мотивам его повести «Полуденные тени» снят сериал «Тени прошлого» (2013). Он был удостоен множества наград, включая медаль Благодарности РА (2016), премию «Артавазд» (2013), звание почётного гражданина Ванадзора (2020) и другие. Творчество Самвела Халатяна внесло значительный вклад в развитие армянской литературы, театрального искусства и культуры.

### English

The Good Knight of Satire

Samvel Mherovich Khalatyan passed away on September 14, 2024. He was an Armenian writer, playwright, prose writer, poet, and satirist, Honored Cultural Figure of Armenia (2010), Honorary Citizen of Vanadzor (2020), and a member of the Writers’, Theater Workers’, Journalists’, and Artists’ Unions of Armenia, as well as the International Federation of Journalists (IFJ). Born on January 9, 1950, in Kirovakan (now Vanadzor), Armenian SSR, he graduated from M. Mashtots Secondary School in 1967 and the philological faculty of Vanadzor Pedagogical Institute in 1978.

From his school years, he worked in construction, and from 1967 as a factory worker, a beginner actor at the Vanadzor State Theater, and a literary staff member at the *Karutsog* newspaper. From 1970 to 1972, he served in the Soviet Army. From 1972, he worked at the *Gugark* and *Kayts* newspapers as a literary staff member and department head. From 1982, he was an instructor for press and culture at the Kirovakan City Committee of the Communist Party. In 1988, he actively participated in the Karabakh movement and the creation of the local “Karabakh” committee, for which he was expelled from the Communist Party. In 1990, he was elected a deputy of the Vanadzor City Council and appointed editor-in-chief of the *Veratsnund* newspaper. In 1996, he became editor-in-chief of the *Lori Marz* regional newspaper. He founded and edited the satirical magazines *Yeginj* and *Khatabala*, the socio-political newspaper *Arpi*, and the healthcare newspaper *Nshtar*. In 1999, he was appointed director of the Vanadzor Hovhannes Abelyan State Dramatic Theater. From 2003 to 2007, he worked in Yerevan as deputy director and scientific secretary of the National Gallery of Armenia. From 2007, he was an assistant to the Lori region governor, from 2011, head of the information and public relations department of the Lori Regional Administration, and from 2016 to 2019, responsible for work with religious and public organizations. Since 1985, he was a member of the artistic council of the Vanadzor State Theater, and from 2016, head of its literary department.

Samvel Khalatyan’s creative legacy is multifaceted, encompassing 52 collections, including poetry, novels, monographs, plays, and satire. His works have been translated into Russian, Romanian, Persian, Polish, French, English, and other languages. His 30 plays have been staged 79 times in theaters in Armenia and abroad (Aleppo, Cyprus, Los Angeles, Istanbul, Cologne, Stepanakert, Tbilisi). His tragicomedy *The Last Jester* was recognized as one of the best plays of 2004 at the SIBIU International Theater Festival. Khalatyan authored the libretto for Stepan Rostom’s folk opera *Neighbors* (1983), the text for the dance performance *Tumanyan World* by the *Orovel* ensemble (2019), scripts for short films, and lyrics for numerous songs. The TV series *Shadows of the Past* (2013) was based on his novel *Midday Shadows*. He received numerous awards, including the RA Medal of Gratitude (2016), the *Artavazd* Award (2013), the title of Honorary Citizen of Vanadzor (2020), and others. Samvel Khalatyan’s work significantly contributed to the development of Armenian literature, theater, and culture.

Տիգրան Սերգեյի Խաչատուրովը  մահացել է 1989 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Մոսկվայում, ԽՍՀՄ։ Նա խորհրդային տնտեսագետ էր, տնտեսագիտության դոկտոր (1940), պրոֆեսոր (1940) և ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1966)։

Ծնվել է 1906 թվականի սեպտեմբերի 23-ին (հոկտեմբերի 6-ին) Մոսկվայում, Ռուսական կայսրություն։ 1928 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի հասարակական գիտությունների ֆակուլտետը։ Դասավանդել է տրանսպորտի էկոնոմիկա Մոսկվայի համալսարանում (1930-1931), տրանսպորտային ինժեներների ինստիտուտում (1931-1954), երկաթուղային տրանսպորտի ակադեմիայում (1947-1954), Տրանսպորտա-տնտեսագիտական ինստիտուտում (1952-1963) և այլ բուհերում։ Եղել է Երկաթուղային տրանսպորտի համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն և «Տեխնիկա ժելեզնիխ դորոգ» ամսագրի խմբագիր (1945-1949)։ Կազմակերպել և ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ տրանսպորտային համալիր պրոբլեմների ինստիտուտը (1955-1959)։ 1957 թվականից եղել է ԽՍՀՄ Պետպլանի էքսպերտ հանձնաժողովի անդամ, ԽՍՀՄ ԳԱ կապիտալ ներդրումների արդյունավետության և նոր տեխնիկայի գիտական խորհրդի նախագահ, «Վոպրոսի էկոնոմիկի» ամսագրի խմբագրական կոլեգիայի անդամ, իսկ 1966 թվականից՝ գլխավոր խմբագիր։ 1967-1971 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ Նախագահության անդամ՝ էկոնոմիկայի բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար։ 1970 թվականից՝ Հունգարիայի ԳԱ պատվավոր անդամ։ Հեղինակ է տրանսպորտի էկոնոմիկայի, կապիտալ ներդրումների արդյունավետության, վերարտադրության տեսության և սովետական էկոնոմիկայի զարգացման վերաբերյալ շուրջ 20 մենագրության, գրքույկի և 300 հոդվածի, որոնք թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով (անգլերեն, ֆրանսերեն, ճապոներեն, բուլղարերեն և այլն)։ Նրա աշխատանքները, ներառյալ «Էկոնոմիկա տրանսպորտա» (1959), «Էկոնոմիչեսկայա էֆեկտիվնոստ կապիտալնիխ վլոժենիյ» (1964) և «Սոցիալիստիչեսկոե ռասշիրենոե վոսպրոիզվոդստվո» (1971), կարևոր դեր են խաղացել խորհրդային տնտեսագիտության զարգացման գործում։

### Русский

Гений капитальных вложений, академик

Тигран Сергеевич Хачатуров скончался 14 сентября 1989 года в Москве, СССР. Он был советским экономистом, доктором экономических наук (1940), профессором (1940) и академиком Академии наук СССР (1966). Родился 23 сентября (6 октября) 1906 года в Москве, Российская империя. В 1928 году окончил факультет общественных наук Московского университета. Преподавал экономику транспорта в Московском университете (1930–1931), Институте инженеров транспорта (1931–1954), Академии железнодорожного транспорта (1947–1954), Транспортно-экономическом институте (1952–1963) и других вузах. Был директором Всесоюзного научно-исследовательского института железнодорожного транспорта и редактором журнала «Техника железных дорог» (1945–1949). Организовал и руководил Институтом проблем транспортного комплекса АН СССР (1955–1959). С 1957 года был членом экспертной комиссии Госплана СССР, председателем научного совета АН СССР по эффективности капитальных вложений и новой техники, членом редколлегии журнала «Вопросы экономики», а с 1966 года — его главным редактором. В 1967–1971 годах был членом Президиума АН СССР и академиком-секретарём отделения экономики. С 1970 года — почётный член Венгерской академии наук. Автор около 20 монографий, брошюр и 300 статей по экономике транспорта, эффективности капитальных вложений, теории воспроизводства и развитию советской экономики, многие из которых переведены на английский, французский, японский, болгарский и другие языки. Его труды, включая «Экономику транспорта» (1959), «Экономическую эффективность капитальных вложений» (1964) и «Социалистическое расширенное воспроизводство» (1971), сыграли важную роль в развитии советской экономической науки.

### English

Genius of Capital Investments, academic

Tigran Sergeyevich Khachaturov passed away on September 14, 1989, in Moscow, USSR. He was a Soviet economist, Doctor of Economic Sciences (1940), professor (1940), and academician of the USSR Academy of Sciences (1966). Born on September 23 (October 6), 1906, in Moscow, Russian Empire, he graduated from the Faculty of Social Sciences at Moscow University in 1928. He taught transport economics at Moscow University (1930–1931), the Institute of Transport Engineers (1931–1954), the Academy of Railway Transport (1947–1954), the Transport-Economic Institute (1952–1963), and other institutions. He served as director of the All-Union Scientific Research Institute of Railway Transport and editor of the journal *Technology of Railways* (1945–1949). He organized and led the Institute of Transport Complex Problems of the USSR Academy of Sciences (1955–1959). From 1957, he was a member of the expert commission of the USSR State Planning Committee, chairman of the Scientific Council on the Efficiency of Capital Investments and New Technology, a member of the editorial board of the journal *Voprosy Ekonomiki*, and its editor-in-chief from 1966. From 1967 to 1971, he was a member of the Presidium of the USSR Academy of Sciences and academic secretary of the Economics Department. From 1970, he was an honorary member of the Hungarian Academy of Sciences. He authored around 20 monographs, booklets, and 300 articles on transport economics, capital investment efficiency, reproduction theory, and Soviet economic development, many of which were translated into English, French, Japanese, Bulgarian, and other languages. His works, including *Transport Economics* (1959), *Economic Efficiency of Capital Investments* (1964), and *Socialist Extended Reproduction* (1971), played a significant role in the advancement of Soviet economic science.

1958 թվականի սեպտեմբերի 14-ին պաշտոնապես շահագործման է հանձնվել Կոտայքի ջրանցքը, որը համարվում էր Սևան-Հրազդան կասկադի կարևորագույն մասերից մեկը: Այս ջրանցքը կառուցվել է 1949-1958 թվականներին և նպաստեց Հայաստանի կենտրոնական շրջանների ոռոգման և էներգետիկայի զարգացմանը:

Կոտայքի ջրանցքը, որը երկարությամբ 22 կմ է, սկիզբ է առնում Սևանա լճից և ջուր է մատակարարում Կոտայքի մարզի հովտային հատվածներ՝ ոռոգելով ավելի քան 20,000 հեկտար գյուղատնտեսական հողեր: Այս ջրանցքը խորհրդանշում էր խորհրդային շրջանի արդյունաբերական և գյուղատնտեսական զարգացման ծրագրերը, որոնք ուժեղացրին Հայաստանի տնտեսությունը: Կառուցման ընթացքում ներգրավված էին հազարավոր աշխատողներ, և ծրագիրը համարվում էր խոշոր հիդրոտեխնիկական ձեբազգիներից մեկը:

**Նախապատմություն և կառուցում** 
Կոտայքի ջրանցքի կառուցումը սկսվեց 1949 թվականին՝ ԽՍՀՄ պետական պլանավորման շրջանակներում: Նախագիծը մշակվել էր 1930-ական թվականներին և իրականացվել ինժեներներ Բորիս Վենդրամինի և Վիկտոր Թոքարյանի գլխավորությամբ: Ջրանցքը սկսվում է Սևանա լճից, անցնում Հրազդան գետի հովտով և ավարտվում Կոտայքի հովտում: Կառուցման ընթացքում հաղթահարվել են լեռնային և բնական խոչընդոտներ, ինչը դարձրեց այն ճարտարապետական հաջողություն:

—

### Русский вариант

Новый Этап Развития Армении



14 сентября 1958 года в рамках СССР был официально сдан в эксплуатацию Котайкский канал, являющийся важной частью каскада Севан-Раздан. Этот канал, построенный в период с 1949 по 1958 годы, сыграл ключевую роль в орошении и развитии энергетики центральных регионов Армении. Канал длиной 22 км начинается от озера Севан и обеспечивает водой долинные районы области Котайк, орошая более 20 000 гектаров сельскохозяйственных земель. Это событие стало символом промышленной и сельскохозяйственной модернизации в советский период, значительно укрепив экономику Армении. В строительстве участвовали тысячи рабочих, и проект считается одним из крупнейших гидротехнических достижений того времени.

**История и строительство** 
Строительство Котайкского канала началось в 1949 году в рамках государственного планирования СССР. Проект был разработан в 1930-х годах под руководством инженеров Бориса Вендрамини и Виктора Токаряна. Канал берет начало от озера Севан, проходит через долину реки Раздан и заканчивается в Котайкской долине. Во время строительства были преодолены горные и природные препятствия, что сделало проект значительным архитектурным успехом.

—

### English variant

A New Chapter for Armenia

On September 14, 1958, within the Soviet Union, the Kotayk Canal was officially commissioned as a vital component of the Sevan-Hrazdan Cascade. Constructed between 1949 and 1958, this canal played a crucial role in the irrigation and energy development of central Armenia. Stretching 22 km, it originates from Lake Sevan and supplies water to the valley regions of the Kotayk Province, irrigating over 20,000 hectares of agricultural land. This event symbolized the industrial and agricultural modernization efforts of the Soviet era, significantly boosting Armenia’s economy. Thousands of workers were involved in its construction, and the project is regarded as one of the major hydrotechnical achievements of its time.

**Background and Construction** 
The construction of the Kotayk Canal began in 1949 under the Soviet state planning framework. The project, developed in the 1930s, was led by engineers Boris Vendramini and Victor Tokaryan. The canal starts at Lake Sevan, runs through the Hrazdan River valley, and ends in the Kotayk valley. During its construction, significant natural and mountainous obstacles were overcome, marking it as a notable architectural success.

—

Լևոն Հենրիխի Մնացականյանը ծնվել է 1955 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Ստեփանակերտում։ Նա Հայաստանի և Արցախի Հանրապետության նշանավոր ռազմական գործիչ է, ԼՂՀ պաշտպանության նախարար, գեներալ-լեյտենանտ (2014)։

Լևոնը կրթություն է ստացել Ստեփանակերտում, 1989 թվականին ավարտել է Կ. Մարքսի անվան Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը, իսկ 2005 թվականին՝ Ռուսաստանի Դաշնության Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիան։ 1983-1985 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։

1992-1994 թվականներին նա ակտիվորեն մասնակցել է Արցախյան ազատամարտի մարտական գործողություններին։ 1992-2005 թվականներին զբաղեցրել է տարբեր հրամանատարական պաշտոններ Արցախի Պաշտպանության բանակում, այդ թվում՝ հրետանային բրիգադի հրամանատար։ 2005 թվականին նշանակվել է Պաշտպանության բանակի հրամանատարի տեղակալ, իսկ 2007 թվականին՝ շտաբի պետ և հրամանատարի առաջին տեղակալ։ 2012 թվականի հոկտեմբերի 11-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ։ 2015 թվականի հունիսի 15-ին ազատվել է այդ պաշտոնից և նույն օրը ԼՂՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ԼՂՀ պաշտպանության նախարար և Պաշտպանության բանակի հրամանատար։ 2018 թվականի դեկտեմբերի 14-ին ազատվել է այդ պաշտոնից և նշանակվել Արցախի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների պետական ծառայության տնօրեն։

2023 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Լևոն Մնացականյանը առևանգվել է Ադրբեջանի կողմից Արցախի տարածքից և այդ ժամանակից ի վեր պահվում է Բաքվում՝ գերու կարգավիճակով։ Նրա ծառայությունը նշանավորվել է բազմաթիվ պարգևներով, այդ թվում՝ «Վարդան Մամիկոնյան» շքանշան (2006), ՀՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան, «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ, Արցախի «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշան, ՀՀ «Մարշալ Բաղրամյան» և «Անդրանիկ Օզանյան» մեդալներ։ 2003 թվականին նրան շնորհվել է գեներալ-մայորի կոչում, իսկ 2014 թվականի սեպտեմբերի 3-ին՝ գեներալ-լեյտենանտի կոչում։ Լևոն Մնացականյանի նվիրվածությունը հայրենիքի պաշտպանությանը և նրա դերը Արցախի ռազմական կառույցի ամրապնդման գործում անգնահատելի է։

### Русский

Генерал Арцаха в плену
Левон Генрихович Мнацаканян родился 14 сентября 1955 года в Степанакерте, Азербайджанская ССР. Он — выдающийся военный деятель Армении и Республики Арцах, министр обороны НКР, генерал-лейтенант (2014). Левон получил образование в Степанакерте, в 1989 году окончил Ереванский политехнический институт имени К. Маркса, а в 2005 году — Военную академию Генерального штаба Вооружённых сил РФ. В 1983–1985 годах служил в Вооружённых силах СССР.

В 1992–1994 годах активно участвовал в боевых действиях Карабахской войны. С 1992 по 2005 год занимал различные командные должности в Армии обороны Арцаха, включая командира артиллерийской бригады. В 2005 году назначен заместителем командующего Армией обороны НКР, а в 2007 году — начальником штаба и первым заместителем командующего. 11 октября 2012 года указом Президента Армении назначен заместителем начальника Генерального штаба Вооружённых сил РА. 15 июня 2015 года освобождён от этой должности и в тот же день указом Президента НКР назначен министром обороны НКР и командующим Армией обороны. 14 декабря 2018 года освобождён от должности и назначен директором Государственной службы по чрезвычайным ситуациям Республики Арцах.

29 сентября 2023 года Левон Мнацаканян был похищен Азербайджаном на территории Арцаха и с тех пор содержится в Баку в статусе военнопленного. Его служба отмечена множеством наград, включая орден «Вардан Мамиконян» (2006), орден «Боевой крест» 2-й степени РА, медаль «За заслуги перед Родиной» 2-й степени, орден «Боевой крест» 1-й степени Арцаха, медали «Маршал Баграмян» и «Андраник Озанян» РА. Звание генерал-майора присвоено в 2003 году, генерал-лейтенанта — 3 сентября 2014 года. Преданность Левона Мнацаканяна защите Родины и его роль в укреплении военной структуры Арцаха неоценимы.

### English

Artsakh’s General in Captivity

Levon Henrikovich Mnatsakanyan was born on September 14, 1955, in Stepanakert, Azerbaijan SSR. He is a prominent military figure of Armenia and the Republic of Artsakh, former Minister of Defense of the NKR, and Lieutenant General (2014). Levon received his education in Stepanakert, graduating from the Yerevan Polytechnic Institute named after K. Marx in 1989 and the Military Academy of the General Staff of the RF Armed Forces in 2005. From 1983 to 1985, he served in the USSR Armed Forces.

From 1992 to 1994, he actively participated in combat operations during the Artsakh War. Between 1992 and 2005, he held various command positions in the Artsakh Defense Army, including commander of an artillery brigade. In 2005, he was appointed Deputy Commander of the NKR Defense Army, and in 2007, he became Chief of Staff and First Deputy Commander. On October 11, 2012, he was appointed Deputy Chief of the General Staff of the RA Armed Forces by a presidential decree. On June 15, 2015, he was relieved of this position and appointed Minister of Defense of the NKR and Commander of the Defense Army on the same day. On December 14, 2018, he was relieved of this position and appointed Director of the State Service for Emergency Situations of the Republic of Artsakh.

On September 29, 2023, Levon Mnatsakanyan was abducted by Azerbaijan from Artsakh territory and has since been held captive in Baku. His service has been recognized with numerous awards, including the “Vardan Mamikonyan” Order (2006), RA “Combat Cross” 2nd Degree Order, “For Service to the Motherland” 2nd Degree Medal, Artsakh “Combat Cross” 1st Degree Order, and RA “Marshal Baghramyan” and “Andranik Ozanyan” Medals. He was promoted to Major General in 2003 and Lieutenant General on September 3, 2014. Levon Mnatsakanyan’s dedication to homeland defense and his role in strengthening Artsakh’s military structure are invaluable.

2022 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ադրբեջանը սկսեց չհրահրված և չարդարացված ռազմական ագրեսիա Հայաստանի Հանրապետության դեմ՝ հարձակվելով սահմանային գոտուց դուրս՝ Հայաստանի ինքնիշխան տարածքում: Այս հարձակումը, որը տևեց մինչև սեպտեմբերի 14-ը, հանգեցրեց տասնյակ զոհերի և հազարավոր քաղաքացիների տարհանման:

Ադրբեջանը օգտագործեց ծանր հրետանի, անօդաչու թռչող սարքեր և մեծաքանակ զորքեր՝ հարձակվելով Սոթք, Գորիս, Ջերմուկ, Վարդենիս և այլ բնակավայրերի վրա: Այս գործողությունները ոչ միայն խախտեցին 2020 թվականի եռակողմ հրադադարի պայմանները, այլև ուղղված էին Հայաստանի տարածքային ամբողջականության դեմ՝ փորձելով զավթել նոր տարածքներ:

**Նախապատմությունը** 
Հարձակումը տեղի ունեցավ 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո, երբ Ադրբեջանը, օգտագործելով Թուրքիայի և այլ երկրների աջակցությունը, զավթեց Արցախի տարածքների մեծ մասը: 2021-2022 թվականներին սահմանային միջադեպերը հաճախակիացան՝ Ադրբեջանի կողմից հրահրված: Հայկական կողմը մշտապես զգուշացրել էր միջազգային հանրությանը Ադրբեջանի ռազմատենչության մասին, մասնավորապես՝ Ռուսաստանի թուլության ֆոնին (Ուկրաինայի պատերազմի պատճառով): Սեպտեմբերի 12-ի երեկոյան Հայաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտնեց ադրբեջանական զորքերի կուտակման մասին, իսկ կեսգիշերից հետո սկսվեց հարձակումը: Ադրբեջանը մեղադրեց Հայաստանին «լայնածավալ սադրանքների» մեջ, սակայն հայկական աղբյուրները դա համարում են կեղծ արդարացում՝ հարձակումը քողարկելու համար:

**Իրադարձության ընթացքը** 
Սեպտեմբերի 13-ի կեսգիշերին (մոտ 00:05-ին) ադրբեջանական զորքերը սկսեցին ինտենսիվ հրետակոծություն Հայաստանի սահմանային դիրքերի վրա՝ օգտագործելով հրանոթներ, հավանգներ և անօդաչու թռչող սարքեր: Հարձակումը տարածվեց մոտ 200 կմ երկարությամբ սահմանային գոտում՝ Գեղարքունիքից մինչև Սյունիք: Ադրբեջանցիները հարձակվեցին քաղաքացիական օբյեկտների վրա, ինչը հանգեցրեց 49 հայ զինվորների մահվան և ավելի քան 200 վիրավորների (հայկական տվյալներով): Էվակուացվեց ավելի քան 2700 քաղաքացի: Հայկական բանակը պաշտպանվեց և հակահարված տվեց, սակայն ադրբեջանական կողմը զավթեց որոշ դիրքեր: Միջազգային դիտորդները (օրինակ՝ Crisis Group-ը) նշում են, որ հարձակումը չէր կապված Արցախի հետ, այլ ուղղված էր Հայաստանի ինքնիշխանության դեմ:

**Ադրբեջանի գործողությունների քննադատական գնահատումը** 
Ադրբեջանի գործողությունները խիստ քննադատելի են՝ որպես միջազգային իրավունքի խախտում: Հայկական աղբյուրները (օրինակ՝ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունները և EVN Report-ը) մեղադրում են Բաքվին անպատժելի ագրեսիայի մեջ, որը նպատակ ուներ թուլացնել Հայաստանը և զավթել նոր տարածքներ: Ադրբեջանը օգտագործեց ռազմական առավելություն (Թուրքիայի աջակցությամբ), հարձակվելով քաղաքացիական օբյեկտների վրա, ինչը խախտեց Ժնևյան կոնվենցիաները: Այս հարձակումը ցույց տվեց Ադրբեջանի անհաշտեցվածությունը խաղաղության նկատմամբ՝ օգտվելով Ռուսաստանի թուլությունից Ուկրաինայում: Միջազգային հանրությունը (ԱՄՆ, Ֆրանսիա, ԵՄ) դատապարտեց ագրեսիան, սակայն գործնական քայլերը սահմանափակ էին: Ադրբեջանի պաշտոնական վարկածը (մեղադրանքներ Հայաստանին) համարվում է կեղծ՝ հիմնված չհաստատված պնդումների վրա:

**Հետևանքները** 
Հարձակումը հանգեցրեց հրադադարի (սեպտեմբերի 14-ին), սակայն Ադրբեջանը զավթեց որոշ տարածքներ: Հայաստանը դիմեց ՀԱՊԿ-ին, բայց ռուսական օգնությունը սահմանափակ էր: Միջազգային ճնշումը հանգեցրեց ԵՄ դիտորդական առաքելությանը: Այս իրադարձությունը խորացրեց տարածաշրջանային անկայունությունը և ցույց տվեց Ադրբեջանի ռազմատենչ քաղաքականությունը՝ սպառնալով խաղաղությանը:

### Русская версия

Нападение Азербайджана на Армению: 13 сентября 2022 года — неоправданная агрессия

13 сентября 2022 года Азербайджан начал неспровоцированную и неоправданную военную агрессию против Республики Армения, атакуя позиции внутри суверенной территории Армении. Это нападение, продолжавшееся до 14 сентября, привело к десяткам жертв и эвакуации тысяч гражданских. Азербайджан использовал тяжелую артиллерию, беспилотники и большие силы, атакуя Сотк, Горис, Джермук, Варденис и другие населенные пункты. Эти действия не только нарушили трехстороннее перемирие 2020 года, но и были направлены против территориальной целостности Армении, с попыткой захватить новые земли.

**Предыстория** 
Нападение произошло после 44-дневной войны 2020 года, когда Азербайджан, с поддержкой Турции и других стран, захватил большую часть Арцаха. В 2021-2022 годах пограничные инциденты участились, спровоцированные Азербайджаном. Армянская сторона постоянно предупреждала международное сообщество о милитаризме Азербайджана, особенно на фоне слабости России (из-за войны в Украине). Вечером 12 сентября Министерство обороны Армении сообщило о скоплении азербайджанских войск, а после полуночи началось нападение. Азербайджан обвинил Армению в «масштабных провокациях», но армянские источники считают это ложным оправданием для маскировки агрессии.

**Ход события** 
В полночь 13 сентября (около 00:05) азербайджанские войска начали интенсивный артиллерийский обстрел армянских пограничных позиций, используя орудия, минометы и беспилотники. Нападение распространилось на около 200 км пограничной зоны от Гегаркуника до Сюника. Азербайджанцы атаковали гражданские объекты, что привело к гибели 49 армянских солдат и более 200 раненым (по армянским данным). Эвакуировано более 2700 гражданских. Армянская армия оборонялась и наносила ответные удары, но азербайджанская сторона захватила некоторые позиции. Международные наблюдатели (например, Crisis Group) отмечают, что нападение не было связано с Карабахом, а направлено против суверенитета Армении.

**Критическая оценка действий Азербайджана** 
Действия Азербайджана крайне критикуемы как нарушение международного права. Армянские источники (например, заявления премьер-министра Никола Пашиняна и EVN Report) обвиняют Баку в безнаказанной агрессии, направленной на ослабление Армении и захват новых территорий. Азербайджан использовал военное превосходство (с поддержкой Турции), атакуя гражданские объекты, что нарушает Женевские конвенции. Это нападение показало непримиримость Азербайджана к миру, используя слабость России в Украине. Международное сообщество (США, Франция, ЕС) осудило агрессию, но практические шаги были ограничены. Официальная версия Азербайджана (обвинения Армении) считается ложной, основанной на неподтвержденных утверждениях.

**Последствия** 
Нападение привело к перемирию (14 сентября), но Азербайджан захватил некоторые территории. Армения обратилась в ОДКБ, но российская помощь была минимальной. Международное давление привело к миссии наблюдателей ЕС. Это событие усугубило региональную нестабильность и показало милитаристскую политику Азербайджана, угрожающую миру.

### English Version

Azerbaijan’s Attack on Armenia: September 13, 2022 — Unjustified Aggression

On September 13, 2022, Azerbaijan launched an unprovoked and unjustified military aggression against the Republic of Armenia, attacking positions within Armenia’s sovereign territory. This assault, lasting until September 14, resulted in dozens of casualties and the evacuation of thousands of civilians.  Azerbaijan used heavy artillery, drones, and large forces, targeting Sotk, Goris, Jermuk, Vardenis, and other settlements. These actions not only violated the 2020 trilateral ceasefire but were aimed at Armenia’s territorial integrity, attempting to seize new lands.

**Background** 
The attack followed the 44-day war of 2020, when Azerbaijan, with support from Turkey and others, seized much of Artsakh. In 2021-2022, border incidents escalated, provoked by Azerbaijan. The Armenian side consistently warned the international community about Azerbaijan’s militarism, especially amid Russia’s weakness (due to the Ukraine war). On the evening of September 12, Armenia’s Ministry of Defense reported Azerbaijani troop buildup, and after midnight, the assault began. Azerbaijan accused Armenia of “large-scale provocations,” but Armenian sources deem this a false justification to mask the aggression.

**Course of Events** 
At midnight on September 13 (around 00:05), Azerbaijani forces began intense artillery shelling of Armenian border positions, using cannons, mortars, and drones. The attack spread across about 200 km of the border from Gegharkunik to Syunik. Azerbaijanis targeted civilian objects, leading to 49 Armenian soldiers killed and over 200 wounded (per Armenian data). Over 2,700 civilians were evacuated. The Armenian army defended and counterattacked, but Azerbaijan captured some positions. International observers (e.g., Crisis Group) note that the attack was not linked to Karabakh but targeted Armenia’s sovereignty.

**Critical Assessment of Azerbaijan’s Actions** 
Azerbaijan’s actions are highly criticizable as violations of international law. Armenian sources (e.g., Prime Minister Nikol Pashinyan’s statements and EVN Report) accuse Baku of unpunished aggression aimed at weakening Armenia and seizing new territories. Azerbaijan exploited military superiority (with Turkish support), attacking civilian targets, breaching the Geneva Conventions. This assault demonstrated Azerbaijan’s intransigence toward peace, capitalizing on Russia’s weakness in Ukraine. The international community (USA, France, EU) condemned the aggression, but practical steps were limited. Azerbaijan’s official narrative (accusing Armenia) is seen as false, based on unsubstantiated claims.

**Consequences** 
The attack led to a ceasefire (September 14), but Azerbaijan seized some territories. Armenia appealed to the CSTO, but Russian aid was minimal. International pressure resulted in an EU monitoring mission. This event deepened regional instability and highlighted Azerbaijan’s militaristic policy, threatening peace.

### Azərbaycan dili versiyası

Azərbaycanın Ermənistana hücumu: 2022-ci il sentyabrın 13-ü — haqsız aqressiya

2022-ci il sentyabrın 13-də Azərbaycan Ermənistan Respublikasına qarşı təxribatsız və əsassız hərbi aqressiyaya başladı, Ermənistanın suveren ərazisi daxilində mövqelərə hücum etdi. Bu hücum sentyabrın 14-nə qədər davam etdi və onlarla qurban və minlərlə mülki şəxsin evakuasiyasına səbəb oldu. Azərbaycan ağır artilleriya, pilotsuz uçuş aparatları və böyük qüvvələrdən istifadə edərək Sotk, Qoris, Cermuk, Vardenis və digər yaşayış məntəqələrinə hücum etdi. Bu hərəkətlər nəinki 2020-ci il üçtərəfli atəşkəs şərtlərini pozdu, həm də Ermənistanın ərazi bütövlüyünə qarşı yönəldilmişdi, yeni torpaqların zəbt edilməsi cəhdi ilə.

**Tarixçə** 
Hücum 2020-ci il 44 günlük müharibəsindən sonra baş verdi, o zaman Azərbaycan Türkiyə və digər ölkələrin dəstəyi ilə Artsaxın böyük hissəsini zəbt etdi. 2021-2022-ci illərdə sərhəd insidentləri artıb, Azərbaycan tərəfindən təxribatla. Erməni tərəf beynəlxalq ictimaiyyəti Azərbaycanın militarizmi barədə daim xəbərdar edirdi, xüsusilə Rusiyanın zəifliyi fonunda (Ukrayna müharibəsi səbəbindən). Sentyabrın 12-si axşam Ermənistan Müdafiə Nazirliyi Azərbaycan qoşunlarının yığılması barədə məlumat verdi, gecə yarısından sonra hücum başladı. Azərbaycan Ermənistanı “genişmiqyaslı təxribatlarda” ittiham etdi, lakin erməni mənbələri bunu aqressiyanı ört-basdır etmək üçün yalan bəhanə hesab edir.

**Hadisənin gedişi** 
Sentyabrın 13-də gecə yarısı (təxminən 00:05-də) Azərbaycan qüvvələri Ermənistan sərhəd mövqelərinə intensiv artilleriya atəşi açdı, top, minaatan və pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə edərək. Hücum Qeqarkunikdən Syunikə qədər təxminən 200 km sərhəd zonasında yayıldı. Azərbaycanlılar mülki obyektlərə hücum etdi, bu da 49 erməni əsgərin ölümü və 200-dən çox yaralının olmasına səbəb oldu (erməni məlumatlarına görə). 2700-dən çox mülki şəxs evakuasiya olundu. Erməni ordusu müdafiə olundu və cavab zərbələri endirdi, lakin Azərbaycan bəzi mövqeləri zəbt etdi. Beynəlxalq müşahidəçilər (məsələn, Crisis Group) qeyd edir ki, hücum Qarabağla əlaqəli deyil, Ermənistanın suverenliyinə qarşı yönəldilmişdir.

**Azərbaycanın hərəkətlərinin tənqidi qiymətləndirilməsi** 
Azərbaycanın hərəkətləri beynəlxalq hüququn pozulması kimi kəskin tənqid olunur. Erməni mənbələri (məsələn, baş nazir Nikol Paşinyanın bəyanatları və EVN Report) Bakını cəzasız aqressiyada ittiham edir, Ermənistanı zəiflətmək və yeni torpaqlar zəbt etmək məqsədi ilə. Azərbaycan hərbi üstünlüyündən (Türkiyə dəstəyi ilə) istifadə edərək mülki obyektlərə hücum etdi, bu da Cenevrə Konvensiyalarını pozur. Bu hücum Azərbaycanın sülhə qarşı barışmazlığını göstərdi, Ukraynada Rusiyanın zəifliyindən istifadə edərək. Beynəlxalq ictimaiyyət (ABŞ, Fransa, Aİ) aqressiyanı pislədi, lakin praktiki addımlar məhdud idi. Azərbaycanın rəsmi versiyası (Ermənistanı ittiham) sübutsuz iddialara əsaslanan yalan hesab olunur.

**Nəticələr** 
Hücum atəşkəslə (sentyabrın 14-də) başa çatdı, lakin Azərbaycan bəzi əraziləri zəbt etdi. Ermənistan KTMT-yə müraciət etdi, lakin rus yardımı minimal idi. Beynəlxalq təzyiq Aİ müşahidə missiyasına səbəb oldu. Bu hadisə region instabilliyini dərinləşdirdi və Azərbaycanın militarist siyasətini göstərdi, sülhə təhdid yaradaraq.

Յուրի Աղաբեկյանը մահացել է 2006 թվականի սեպտեմբերի 13-ին՝ ծառայության ժամանակ։ Նա հայ ազատամարտիկ էր, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

Յուրին ծնվել է 1957 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Ստեփանակերտում։ Ավարտել է թիվ 7 միջնակարգ դպրոցը, հաշվապահական դպրոցը և 1982-1984 թվականներին սովորել Բաքվի ապրանքագիտական տեխникуմում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում, զորացրվելուց հետո աշխատել առևտրի ոլորտում։ 1988 թվականին թողել է ուսումը և վերադարձել Ստեփանակերտ, որտեղ կամավորական ջոկատներով մասնակցել է Շուշիի, Մարտունու և Աղդամի շրջաններում տեղի ունեցած մարտերին։ 1990 թվականից ծառայել է Արցախյան բանակում՝ որպես պարենային ծառայության պետ, ապա տեղափոխվել կապի ծառայություն։ 1994 թվականի ապրիլի 14-ին վիրավորվել է գլխի վնասվածքով և տեղափոխվել Երևան, սակայն ապաքինվելուց հետո շարունակել է ծառայությունը։ Հետմահու պարգևատրվել է «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք զավակ։ Հանգչում է Հին Արմենավանի գերեզմանատանը։ Յուրի Աղաբեկյանի նվիրվածությունը Արցախի պաշտպանության գործին մեծ օրինակ է հայ ժողովրդի համար, նրա անունը հավերժ կմնա Արցախյան ազատամարտի հերոսների շարքում։

### Русский

Раненый герой Арцахской войны

Юрий Агабекян скончался 13 сентября 2006 года во время службы. Он был армянским освободителем, участником Карабахской войны. Юрий родился 2 сентября 1957 года в Степанакерте. Окончил среднюю школу №7, школу бухгалтерского учёта и в 1982–1984 годах учился в Бакинском техникуме товароведения. Служил в Советской армии, после демобилизации работал в сфере торговли. В 1988 году оставил учёбу и вернулся в родной город, где в составе добровольческих отрядов участвовал в боях в районах Шуши, Мартуни и Агдама. С 1990 года служил в армии Нагорно-Карабахской Республики в качестве начальника продовольственной службы, затем переведён в службу связи. 14 апреля 1994 года был ранен в голову и эвакуирован в Ереван, но после выздоровления продолжил службу. Посмертно награждён медалью «За освобождение Шуши». Был женат, имел троих детей. Похоронен на кладбище Старый Эривань. Преданность Юрия Агабекяна делу защиты Арцаха служит примером для армянского народа, его имя навсегда останется в рядах героев Карабахской войны.

### English

Wounded Hero of the Artsakh War

Yuri Aghabekyan passed away on September 13, 2006, while on duty. He was an Armenian freedom fighter and participant in the Artsakh liberation war. Yuri was born on September 2, 1957, in Stepanakert. He graduated from Secondary School No. 7, the accounting school, and studied at the Baku Goods Expertise Technical School from 1982 to 1984. He served in the Soviet army, and after demobilization, worked in trade. In 1988, he left his studies and returned to his hometown, where he joined volunteer detachments and participated in battles in the Shushi, Martuni, and Aghdam districts. From 1990, he served in the Artsakh Defense Army as head of the food service, later transferred to communications. On April 14, 1994, he was wounded in the head and evacuated to Yerevan, but after recovery, he continued his service. Posthumously awarded the “For the Liberation of Shushi” medal. He was married and had three children. He is buried in the Old Yerevan Cemetery. Yuri Aghabekyan’s dedication to the defense of Artsakh serves as an example for the Armenian people, and his name will forever remain among the heroes of the Artsakh war.