Բենիտո Մուսսոլինի, Աթաթյուրք և Հայոց Ցեղասպանություն. Պատմության մութ էջեր

1883  թվականի հուլիսի 29-ին Իտալիայի թագավորության  Պրադապիո  քաղաքում ծնվեց  Բենիտո Ամիլկարե Անդրեա Մուսսոլինին: Նա եղել է Իտալիայի ֆաշիստական առաջնորդը՝ «դուչե»-ն, ով ղեկավարել է երկիրը 1922-1943 թվականներին:

Մուսսոլինիի և Թուրքիայի հիմնադիր Մուստաֆա Քեմալ Աթաթյուրքի գործողությունները, ինչպես նաև նրանց կապը Հայոց Ցեղասպանության հետ, բացահայտում են 20-րդ դարի ամենամութ էջերից մեկը:
Հայոց Ցեղասպանությունը, որը տեղի է ունեցել 1915-1923 թվականներին Օսմանյան կայսրությունում, եղել է հայ ժողովրդի համակարգված ոչնչացումը: Այն իրականացվել է երիտթուրքերի կողմից՝ Մեհմեդ Թալաաթի, Էնվեր փաշայի և Ջեմալ փաշայի ղեկավարությամբ: Ավելի քան 1,5 միլիոն հայեր սպանվել են կամ մահացել են մահվան երթերի ժամանակ: Թեև Աթաթյուրքը (1881-1938) անձամբ չի մասնակցել 1915 թվականի իրադարձություններին, նրա հետագա քաղաքականությունը ամրապնդեց ցեղասպանության ժխտման գիծը: 1923 թվականին Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրումից հետո Աթաթյուրքը ձևավորեց ազգային ինքնություն, որը բացառում էր էթնիկ փոքրամասնություններին, այդ թվում՝ հայերին: Նա շրջապատել էր իրեն այն մարդկանցով, ովքեր մասնակցել էին հայերի սպանություններին, և 1919 թվականին Անկարայում իր ելույթում արդարացրել էր բռնությունները՝ մեղադրելով հայերին:
Մուսսոլինին, իր հերթին, ոգեշնչվել է թուրքական մեթոդներով: Նրա սիրուհու՝ Կլարա Պետաչիի օրագրերում նշվում է, որ 1938 թվականին Մուսսոլինին ասել է. «Ես կկազմակերպեմ նույնպիսի ջարդ, ինչպիսին թուրքերն արեցին»: Նա խոսում էր Հայոց Ցեղասպանության մասին՝ այն համարելով օրինակ իր ֆաշիստական ռեժիմի համար: Իտալիայում Մուսսոլինիի ռեժիմը հայտնի էր իր ագրեսիվ ազգայնականությամբ և բռնաճնշումներով, ներառյալ Լիբիայում տեղի բնակչության դեմ ցեղասպանական գործողությունները:
Թուրքիայի և Իտալիայի առաջնորդների գաղափարախոսությունները խաչվում էին ազգայնականության և էթնիկ «մաքրությունների» գաղափարի շուրջ: Աթաթյուրքի քաղաքականությունը նպատակ ուներ ստեղծել միատարր թուրքական պետություն՝ ջնջելով հայերի, հույների և այլ փոքրամասնությունների հետքերը: Նմանապես, Մուսսոլինին ձգտում էր ընդլայնել Իտալիայի ազդեցությունը՝ օգտագործելով բռնություն և ճնշումներ: Երկու առաջնորդներն էլ ազդեցություն են թողել 20-րդ դարի բռնապետական ռեժիմների վրա, ներառյալ նացիստական Գերմանիան, որտեղ Ադոլֆ Հիտլերը նույնպես ոգեշնչվել է թուրքական փորձով՝ հայտնի խոսքերով. «Ո՞վ է այսօր հիշում հայերի ջարդը»:
Այսօր Հայոց Ցեղասպանության ճանաչումը մնում է համաշխարհային օրակարգի կարևոր հարց: Թուրքիան շարունակում է ժխտել ցեղասպանությունը, մինչդեռ Իտալիան, ի վերջո, ճանաչել է այն 2000 թվականին: Բենիտո Մուսսոլինիի և Աթաթյուրքի ժառանգությունները ցույց են տալիս, թե ինչպես են ազգայնականությունն ու բռնությունը ձևավորել պատմությունը՝ թողնելով խորը վերքեր հայ ժողովրդի հիշողության մեջ:

**Русский

Бенито Муссолини, Ататюрк и Геноцид армян: Тёмные страницы истории 
29 июля 1883 года в городе Предаппио Королевства Италия родился Бенито Амилькаре Андреа Муссолини. Он был фашистским лидером Италии, «дуче», который руководил страной с 1922 по 1943 год. Действия Муссолини и основателя Турции Мустафы Кемаля Ататюрка, а также их связь с Геноцидом армян раскрывают одну из самых мрачных страниц XX века. 

Геноцид армян, произошедший в 1915–1923 годах в Османской империи, был систематическим уничтожением армянского народа. Он осуществлялся младотурками под руководством Мехмеда Талаата, Энвера-паши и Джемаля-паши. Более 1,5 миллиона армян были убиты или погибли во время маршей смерти. Хотя Ататюрк (1881–1938) лично не участвовал в событиях 1915 года, его последующая политика укрепила линию отрицания геноцида. После основания Турецкой Республики в 1923 году Ататюрк сформировал национальную идентичность, исключавшую этнические меньшинства, включая армян. Он окружил себя людьми, участвовавшими в убийствах армян, и в своей речи в Анкаре в 1919 году оправдывал насилие, обвиняя самих армян. 

Муссолини, в свою очередь, вдохновлялся турецкими методами. В дневниках его любовницы Клары Петаччи упоминается, что в 1938 году Муссолини сказал: «Я устрою такую же резню, как это сделали турки». Он говорил о Геноциде армян, считая его примером для своего фашистского режима. В Италии режим Муссолини был известен агрессивным национализмом и репрессиями, включая геноцидные действия против местного населения в Ливии. 

Идеологии лидеров Турции и Италии пересекались в вопросах национализма и этнических «чисток». Политика Ататюрка была направлена на создание однородного турецкого государства, стирая следы армян, греков и других меньшинств. Аналогично, Муссолини стремился расширить влияние Италии, используя насилие и репрессии. Оба лидера оказали влияние на диктаторские режимы XX века, включая нацистскую Германию, где Адольф Гитлер также вдохновлялся турецким опытом, заявив: «Кто сегодня помнит резню армян?». 

Сегодня признание Геноцида армян остаётся важным вопросом мировой повестки. Турция продолжает отрицать геноцид, в то время как Италия официально признала его в 2000 году. Наследие Бенито Муссолини и Ататюрка показывает, как национализм и насилие формировали историю, оставляя глубокие раны в памяти армянского народа. 

—

**English

Benito Mussolini, Atatürk, and the Armenian Genocide: Dark Pages of History 
On July 29, 1883, Benito Amilcare Andrea Mussolini was born in Predappio, Kingdom of Italy. He was the fascist leader of Italy, the “Duce,” who ruled the country from 1922 to 1943. The actions of Mussolini and Mustafa Kemal Atatürk, the founder of Turkey, as well as their connection to the Armenian Genocide, reveal one of the darkest pages of the 20th century. 

The Armenian Genocide, which took place in the Ottoman Empire between 1915 and 1923, was the systematic extermination of the Armenian people. It was carried out by the Young Turks under the leadership of Mehmed Talaat, Enver Pasha, and Djemal Pasha. Over 1.5 million Armenians were killed or perished during death marches. Although Atatürk (1881–1938) did not personally participate in the events of 1915, his subsequent policies reinforced the denial of the genocide. After the founding of the Republic of Turkey in 1923, Atatürk shaped a national identity that excluded ethnic minorities, including Armenians. He surrounded himself with individuals involved in the Armenian massacres and, in a 1919 speech in Ankara, justified the violence by blaming the Armenians. 

Mussolini, in turn, was inspired by Turkish methods. In the diaries of his mistress, Clara Petacci, it is noted that in 1938 Mussolini said, “I will organize a massacre like the one the Turks carried out.” He was referring to the Armenian Genocide, viewing it as an example for his fascist regime. In Italy, Mussolini’s regime was notorious for its aggressive nationalism and repressions, including genocidal actions against the local population in Libya. 

The ideologies of the leaders of Turkey and Italy converged around nationalism and ethnic “purification.” Atatürk’s policies aimed to create a homogeneous Turkish state, erasing the traces of Armenians, Greeks, and other minorities. Similarly, Mussolini sought to expand Italy’s influence through violence and repression. Both leaders influenced 20th-century dictatorial regimes, including Nazi Germany, where Adolf Hitler was also inspired by the Turkish experience, famously stating, “Who, after all, remembers the annihilation of the Armenians?” 

Today, recognition of the Armenian Genocide remains a significant issue on the global agenda. Turkey continues to deny the genocide, while Italy officially recognized it in 2000. The legacies of Benito Mussolini and Atatürk demonstrate how nationalism and violence shaped history, leaving deep wounds in the memory of the Armenian people. 

—

**italiano:

Benito Mussolini, Atatürk e il Genocidio Armeno: Pagine oscure della storia 
Il 29 luglio 1883, a Predappio, nel Regno d’Italia, nacque Benito Amilcare Andrea Mussolini. Fu il leader fascista dell’Italia, il “Duce”, che governò il paese dal 1922 al 1943. Le azioni di Mussolini e di Mustafa Kemal Atatürk, fondatore della Turchia, così come il loro legame con il Genocidio Armeno, rivelano una delle pagine più oscure del XX secolo. 

Il Genocidio Armeno, avvenuto nell’Impero Ottomano tra il 1915 e il 1923, fu lo sterminio sistematico del popolo armeno. Fu condotto dai Giovani Turchi sotto la guida di Mehmed Talaat, Enver Pasha e Djemal Pasha. Oltre 1,5 milioni di armeni furono uccisi o morirono durante le marce della morte. Sebbene Atatürk (1881–1938) non partecipò personalmente agli eventi del 1915, le sue politiche successive rafforzarono la negazione del genocidio. Dopo la fondazione della Repubblica di Turchia nel 1923, Atatürk plasmò un’identità nazionale che escludeva le minoranze etniche, inclusi gli armeni. Si circondò di persone coinvolte nei massacri armeni e, in un discorso ad Ankara nel 1919, giustificò la violenza accusando gli armeni stessi. 

Mussolini, a sua volta, si ispirò ai metodi turchi. Nei diari della sua amante, Clara Petacci, si legge che nel 1938 Mussolini disse: “Organizzerò un massacro come quello fatto dai turchi”. Si riferiva al Genocidio Armeno, considerandolo un esempio per il suo regime fascista. In Italia, il regime di Mussolini era noto per il suo nazionalismo aggressivo e le repressioni, inclusi atti genocidi contro la popolazione locale in Libia. 

Le ideologie dei leader di Turchia e Italia si incontravano sul tema del nazionalismo e delle “pulizie” etniche. Le politiche di Atatürk miravano a creare uno stato turco omogeneo, cancellando le tracce di armeni, greci e altre minoranze. Allo stesso modo, Mussolini cercava di espandere l’influenza dell’Italia attraverso la violenza e la repressione. Entrambi i leader influenzarono i regimi dittatoriali del XX secolo, inclusa la Germania nazista, dove Adolf Hitler si ispirò all’esperienza turca, dichiarando: “Chi ricorda oggi lo sterminio degli armeni?”. 

Oggi, il riconoscimento del Genocidio Armeno rimane una questione cruciale nell’agenda globale. La Turchia continua a negare il genocidio, mentre l’Italia lo ha ufficialmente riconosciuto nel 2000. L’eredità di Benito Mussolini e Atatürk mostra come il nazionalismo e la violenza abbiano plasmato la storia, lasciando profonde ferite nella memoria del popolo armeno. 

—

**Deutsche

Benito Mussolini, Atatürk und der Völkermord an den Armeniern: Dunkle Seiten der Geschichte 
Am 29. Juli 1883 wurde Benito Amilcare Andrea Mussolini in Predappio im Königreich Italien geboren. Er war der faschistische Führer Italiens, der „Duce“, der das Land von 1922 bis 1943 regierte. Die Handlungen von Mussolini und Mustafa Kemal Atatürk, dem Gründer der Türkei, sowie ihre Verbindung zum Völkermord an den Armeniern enthüllen eine der dunkelsten Seiten des 20. Jahrhunderts. 

Der Völkermord an den Armeniern, der zwischen 1915 und 1923 im Osmanischen Reich stattfand, war die systematische Vernichtung des armenischen Volkes. Er wurde von den Jungtürken unter der Führung von Mehmed Talaat, Enver Pascha und Djemal Pascha durchgeführt. Über 1,5 Millionen Armenier wurden getötet oder starben während der Todesmärsche. Obwohl Atatürk (1881–1938) nicht persönlich an den Ereignissen von 1915 beteiligt war, festigte seine spätere Politik die Leugnung des Völkermords. Nach der Gründung der Republik Türkei im Jahr 1923 formte Atatürk eine nationale Identität, die ethnische Minderheiten, einschließlich der Armenier, ausschloss. Er umgab sich mit Personen, die an den Massakern an Armeniern beteiligt waren, und rechtfertigte in einer Rede in Ankara im Jahr 1919 die Gewalt, indem er die Armenier beschuldigte. 

Mussolini wiederum ließ sich von türkischen Methoden inspirieren. In den Tagebüchern seiner Geliebten Clara Petacci wird erwähnt, dass Mussolini 1938 sagte: „Ich werde ein Massaker veranstalten, wie es die Türken getan haben.“ Er bezog sich auf den Völkermord an den Armeniern und betrachtete ihn als Vorbild für sein faschistisches Regime. In Italien war Mussolinis Regime bekannt für seinen aggressiven Nationalismus und Repressionen, einschließlich völkermörderischer Aktionen gegen die lokale Bevölkerung in Libyen. 

Die Ideologien der Führer der Türkei und Italiens überschnitten sich in Fragen des Nationalismus und der ethnischen „Säuberungen“. Atatürks Politik zielte darauf ab, einen homogenen türkischen Staat zu schaffen, der die Spuren von Armeniern, Griechen und anderen Minderheiten auslöschte. Ähnlich strebte Mussolini danach, den Einfluss Italiens durch Gewalt und Unterdrückung zu erweitern. Beide Führer beeinflussten die diktatorischen Regime des 20. Jahrhunderts, einschließlich des nationalsozialistischen Deutschlands, wo Adolf Hitler sich ebenfalls vom türkischen Vorbild inspirieren ließ und sagte: „Wer erinnert sich heute an die Vernichtung der Armenier?“ 

Heute bleibt die Anerkennung des Völkermords an den Armeniern ein wichtiges Thema auf der globalen Agenda. Die Türkei leugnet den Völkermord weiterhin, während Italien ihn im Jahr 2000 offiziell anerkannt hat. Das Erbe von Benito Mussolini und Atatürk zeigt, wie Nationalismus und Gewalt die Geschichte geprägt haben und tiefe Wunden im Gedächtnis des armenischen Volkes hinterlassen haben. 

—

**Türkçe

Benito Mussolini, Atatürk ve Ermeni Soykırımı: Tarihin Karanlık Sayfaları 
29 Temmuz 1883’te İtalya Krallığı’nın Predappio kentinde Benito Amilcare Andrea Mussolini doğdu. O, 1922-1943 yılları arasında ülkeyi yöneten İtalya’nın faşist lideri, “Duce” idi. Mussolini ve Türkiye’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün eylemleri ile Ermeni Soykırımı ile bağlantıları, 20. yüzyılın en karanlık sayfalarından birini ortaya koyuyor. 

1915-1923 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu’nda gerçekleşen Ermeni Soykırımı, Ermeni halkının sistematik olarak yok edilmesiydi. Bu soykırım, Mehmed Talaat, Enver Paşa ve Cemal Paşa liderliğindeki İttihat ve Terakki tarafından gerçekleştirildi. 1,5 milyondan fazla Ermeni öldürüldü veya ölüm yürüyüşleri sırasında hayatını kaybetti. Atatürk (1881-1938) 1915 olaylarına bizzat katılmamış olsa da, sonraki politikaları soykırımın inkârını güçlendirdi. 1923’te Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasından sonra Atatürk, Ermeniler de dahil olmak üzere etnik azınlıkları dışlayan bir ulusal kimlik oluşturdu. Etrafını Ermeni katliamlarına katılmış kişilerle çevreledi ve 1919’da Ankara’da yaptığı bir konuşmada, Ermenileri suçlayarak şiddeti haklı gösterdi. 

Mussolini ise Türk yöntemlerinden ilham aldı. Sevgilisi Clara Petacci’nin günlüklerinde, 1938’de Mussolini’nin “Türklerin yaptığı gibi bir katliam düzenleyeceğim” dediği belirtiliyor. Ermeni Soykırımı’ndan bahsediyor ve bunu faşist rejimi için bir örnek olarak görüyordu. İtalya’da Mussolini rejimi, agresif milliyetçiliği ve baskılarıyla, özellikle Libya’daki yerel halka karşı soykırım eylemleriyle biliniyordu. 

Türkiye ve İtalya liderlerinin ideolojileri, milliyetçilik ve etnik “temizlik” fikirleri etrafında kesişiyordu. Atatürk’ün politikaları, Ermenilerin, Rumların ve diğer azınlıkların izlerini silerek homojen bir Türk devleti yaratmayı amaçlıyordu. Benzer şekilde, Mussolini de şiddet ve baskı kullanarak İtalya’nın etkisini genişletmeye çalıştı. Her iki lider de 20. yüzyılın diktatör rejimlerini, özellikle Nazi Almanyası’nı etkiledi; burada Adolf Hitler de Türk deneyiminden ilham alarak şöyle dedi: “Bugün Ermenilerin yok edilmesini kim hatırlıyor?” 

Bugün, Ermeni Soykırımı’nın tanınması küresel gündemin önemli bir meselesi olmaya devam ediyor. Türkiye soykırımı inkâr etmeyi sürdürürken, İtalya 2000 yılında soykırımı resmen tanıdı. Benito Mussolini ve Atatürk’ün mirasları, milliyetçilik ve şiddetin tarihi nasıl şekillendirdiğini ve Ermeni halkının hafızasında derin yaralar bıraktığını gösteriyor.