Դրամայի և արձակի արահետներ.

Նորայր Մարտիրոսի Ադալյանը ծնվել է 1936 թվականի հուլիսի 30-ին Սիմֆերոպոլում: Նա հայ արձակագիր, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր է, Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ և Հայաստանի գրողների միության անդամ 1966 թվականից:

1960 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի և գրականության բաժինը: 1961-1962 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում՝ որպես ավագ գիտաշխատող: 1966 թվականին պաշտպանել է «20-30-ական թվականների սովետահայ պատմվածքը» թեմայով դիսերտացիա՝ ստանալով բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան: 1982-1986 թվականներին և 2004 թվականից սկսած եղել է «Գրական թերթի» գլխավոր խմբագիրը, իսկ 1986-1988 թվականներին՝ Հայաստանի գրողների միության վարչության քարտուղարը: 1989-1994 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Գրականության ինստիտուտում որպես առաջատար գիտաշխատող, իսկ 1994 թվականից եղել է Երևանի դրամատիկական թատրոնի գրականության բաժնի վարիչ:

Նորայր Ադալյանի ստեղծագործությունները ներառում են պատմվածքներ, վիպակներ, վեպեր, դրամաներ և գրականագիտական աշխատանքներ: Նրա գրքերից են՝ «Ետ մի նայիր» (1963), «Շոգ ամառ» (1965), «Արագածի ձյուները» (1967), «Խաղաղ զորանոցներ» (1973), «Մենախոսության ժամեր» (1981), «Կապույտ Երզնկա» (1985), «Թաղման թափոր» (2000), «Տեսիլք» (2004), «Մրջնանոց» (2006): Նրա պատմվածքները թարգմանվել են վրացերեն, բելառուսերեն, լատիշերեն, բուլղարերեն, սլովակերեն, անգլերեն, գերմաներեն և Հնդկաստանի մի քանի լեզուներով: 1984 թվականին նրա պատմվածքների հիման վրա նկարահանվել է «Վերջին կիրակին» գեղարվեստական ֆիլմը: Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոնում բեմադրվել են նրա «Ներկաներ և բացականեր» (1985), «Սպանության վկաները» (1991), «Կինը և Տղամարդը» (1997) և «Սև և սպիտակ ստեղներ» (1994) պիեսները:

Ադալյանը նաև թարգմանել է ռուսերենից, մասնավորապես Ռյունոսկե Ակուտագավայի «Թավուտում» պատմվածքների ժողովածուն (1964): Նրա աշխատանքները արժանացել են մի շարք մրցանակների, այդ թվում՝ Դերենիկ Դեմիրճյանի անվան մրցանակ (1981, «Մենախոսության ժամեր»), Պողոսյան մրցանակ (2009, «Սև քառակուսի կարմիր անապատում») և ՀԳՄ Հովհաննես Թումանյանի անվան մրցանակ (2017, «Աշնանային շրջան»):

Նորայր Ադալյանի ստեղծագործություններն ու գրականագիտական աշխատանքները մեծ ներդրում ունեն հայ գրականության և թատերական արվեստի զարգացման գործում:

—

### Биография на русском языке

Тропы драмы и прозы

Норайр Мартиросович Адалян родился 30 июля 1936 года в Симферополе. Он армянский прозаик, литературовед, доктор филологических наук, заслуженный деятель культуры Армении и член Союза писателей Армении с 1966 года.

Родился в Симферополе, в 1960 году окончил филологический факультет Ереванского государственного университета по специальности армянский язык и литература. В 1961–1962 годах работал старшим научным сотрудником в Институте литературы имени Манука Абегяна Академии наук Армянской ССР. В 1966 году защитил диссертацию на тему «Советская армянская новелла 20–30-х годов», получив степень кандидата филологических наук. В 1982–1986 годах и с 2004 года был главным редактором «Литературной газеты», а в 1986–1988 годах — секретарём правления Союза писателей Армении. В 1989–1994 годах работал ведущим научным сотрудником Института литературы Академии наук Армении, а с 1994 года — заведующим литературной частью Ереванского драматического театра.

Творчество Норайра Адальяна включает новеллы, повести, романы, драмы и литературоведческие работы. Среди его книг: «Не оглядывайся» (1963), «Жаркое лето» (1965), «Снега Арагаца» (1967), «Мирные казармы» (1973), «Часы монолога» (1981), «Голубая Ерзнка» (1985), «Похоронная процессия» (2000), «Видение» (2004), «Муравейник» (2006). Его рассказы переведены на грузинский, белорусский, латышский, болгарский, словацкий, английский, немецкий и несколько языков Индии. В 1984 году по мотивам его рассказов был снят художественный фильм «Последнее воскресенье». В Ереванском драматическом театре имени Рачия Капланяна были поставлены его пьесы: «Присутствующие и отсутствующие» (1985), «Свидетели убийства» (1991), «Женщина и мужчина» (1997) и «Чёрные и белые клавиши» (1994).

Адалян также занимался переводами с русского языка, в частности, перевёл сборник рассказов Рюноскэ Акутагавы «В чаще» (1964). Его работы удостоены ряда наград, включая премию имени Дереника Демирчяна (1981, «Часы монолога»), премию Погосяна (2009, «Чёрный квадрат в красной пустыне») и премию имени Ованеса Туманяна Союза писателей Армении (2017, «Осенний цикл»).

Творчество и литературоведческие работы Норайра Адальяна внесли значительный вклад в развитие армянской литературы и театрального искусства.

—

### Biography in English

Paths of Drama and Prose

Norayr Martirosi Adalyan was born on July 30, 1936, in Simferopol. He is an Armenian prose writer, literary scholar, doctor of philological sciences, Honored Cultural Figure of Armenia, and a member of the Writers’ Union of Armenia since 1966.

Born in Simferopol, he graduated from the Faculty of Armenian Language and Literature at Yerevan State University in 1960. From 1961 to 1962, he worked as a senior researcher at the Manuk Abeghyan Institute of Literature of the Armenian SSR Academy of Sciences. In 1966, he defended his dissertation on “Soviet Armenian Short Stories of the 1920s–1930s,” earning a candidate’s degree in philological sciences. He served as the chief editor of *Literary Newspaper* from 1982 to 1986 and again from 2004, and as the secretary of the Writers’ Union of Armenia from 1986 to 1988. From 1989 to 1994, he was a leading researcher at the Institute of Literature of the Armenian Academy of Sciences, and since 1994, he has been the head of the literary department of the Yerevan Dramatic Theatre.

Norayr Adalyan’s works include short stories, novellas, novels, dramas, and literary studies. His books include *Don’t Look Back* (1963), *Hot Summer* (1965), *Snows of Aragats* (1967), *Peaceful Barracks* (1973), *Hours of Monologue* (1981), *Blue Yerznka* (1985), *Funeral Procession* (2000), *Vision* (2004), and *Anthill* (2006). His stories have been translated into Georgian, Belarusian, Latvian, Bulgarian, Slovak, English, German, and several languages of India. In 1984, the feature film *The Last Sunday* was produced based on his stories. His plays, such as *Present and Absent* (1985), *Witnesses to the Murder* (1991), *The Woman and the Man* (1997), and *Black and White Keys* (1994), have been staged at the Hrachya Ghaplanyan Dramatic Theatre in Yerevan.

Adalyan also translated from Russian, notably the collection of stories *In the Thicket* by Ryunosuke Akutagawa (1964). His works have received several awards, including the Derenik Demirchyan Prize (1981, *Hours of Monologue*), the Poghosyan Prize (2009, *Black Square in the Red Desert*), and the Writers’ Union of Armenia Hovhannes Tumanyan Prize (2017, *Autumn Cycle*).

Norayr Adalyan’s creative and scholarly contributions have significantly impacted the development of Armenian literature and theater.