1935 թվականի հունիսի 15-ին հայկական կինեմատոգրաֆը նոր էջ բացեց իր պատմության մեջ՝ Երևանի «Ֆլորա» այգու սրահում ցուցադրվեց առաջին հայկական ձայնային ֆիլմը՝ «Պեպո»-ն:
Հետաքրքիր է, որ արդեն 90 տարի է՝ այս կինոնկարը բավականին հաճախ է հայտնվում մեր էկրաններին և չի կորցնում իր ակտուալությունը: Ֆիլմի ստեղծողները բոլորն արդեն հեռացել են կյանքից, սակայն այն շարունակում է ապրել և մնալ երիտասարդ, ուրախացնելով մի քանի սերունդների հանդիսատեսին:
Ֆիլմը մտածել և կյանքի է կոչել է ռեժիսոր Ամո Բեք-Նազարյանը: Նա հավաքել էր տաղանդավոր ստեղծագործական խումբ, որի մեջ ընդգրկված էին հայ թատրոնի և կինոյի հայտնի դերասաններ՝ Գրաչյա Ներսիսյան, Ավետ Ավետիսյան, Ասմիկ, Դավիդ Մալյան, Արմեն Գուլակյան և Նինա Մանուչարյան: Օպերատորական աշխատանքը կատարել է «Մոսֆիլմ»-ի նշանավոր օպերատոր Դմիտրի Ֆելդմանը, իսկ գլխավոր կինոկերպարը մարմնավորել էր Ցյուրցյուր Կովկասում հայտնի լSilence կինոյի դերասանուհի Թատյանա Մահմուրյանը:
«Պեպո»-ն նկարահանվել է մեծ rozmah-ով, և նկարահանումների աշխարհագրությունը բավականին ընդարձակ էր: Նկարահանումներն իրականացվել են Երևանում և Թբիլիսիում, իսկ պավիլյոնային նկարահանումները՝ հիմնականում Մոսկվայում, «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայում: Երևանում Սուրբ Սարգիս եկեղեցու առջև մեծ դաշտում կառուցվել էր շուկա՝ պտուղների շարքեր, խանութներ, Զիմզիմովի առևտրի տուն, Դարչոյի սիդեի խանութ և «Ընկերությունն գոյություն ունի ՄԷԿԵԳՈԴ» Դուլուլի: Զանգվածային տեսարանները երևանցիների համար տոն էր, և նրանք ուրախությամբ ճանաչում էին սիրելի դերասաններին:
Թբիլիսիում Կուր գետի վրա նավակով նկարահանումները տեղի ունեցան մեծ բազմության ներկայությամբ ափին: Իսկ Ավլաբարի դուխաններում քանի՞ բան էր ուտվել և խմվել՝ ամբողջովին ներգրավվելու համար Տիֆլիսի կինտոների կյանքում: Մոսկվայում «Մոսֆիլմ»-ում, որտեղ ընթանում էին պավիլյոնային նկարահանումները, բոլորը դադարեցնում էին աշխատանքը և հավաքվում էին «Պեպո»-ի նկարահանման հրապարակի շուրջ՝ դիտելու արևելյան էgzotik-ը: Տhose օրերին ձայնը գրանցվում էր սինխրոն, այդ պատճառով ամբողջ դրվագը նկարահանվում էր առանց ընդմիջումների՝ ամբողջովին: Այդ պատճառով նկարահանումները վերածվում էին թատերական ներկայացումների՝ Զիմզիմովի տանը կայանալիք բալ, Կեքելի դստրի նշանադրություն, բաղնիքի տեսարան:
Ֆիլմի հերոսների դիմանկարները այնքան պայծառ և խորհրդանշական էին, որ դարձան դերասանների երկրորդ «ես»-ը: Ցուցակում մարդիկ նրանց ճանաչում էին փողոցներում և կոչում էին նրանց հերոսների անուններով: «Պեպո»-ի երգերը անմիջապես դարձան народными, և ժողովուրդը հաճախ մոռանում էր, որ երաժշտության հեղինակը երիտասարդ, ապագա մեծ կոմպոզիտոր Արամ Խաչատրյանն էր:
Армянский Кинематограф Открывает Новую Эру:
15 июня 1935 года армянский кинематограф открыл новую страницу в своей истории — в Ереване, в зале сада «Флора», был показан первый армянский звуковой фильм «Пэпо». Удивительно, но вот уже 90 лет эта картина с завидной регулярностью появляется на экранах, не теряя своей актуальности. Все создатели фильма ушли из жизни, но он продолжает жить и оставаться молодым, радуя несколько поколений зрителей.
Фильм замыслил и воплотил в жизнь режиссёр Амо Бек-Назарян. Он собрал талантливую творческую группу, включая известных актёров армянского театра и кино — Грачью Нерсисяна, Авета Аветисяна, Асмик, Давида Маляна, Армена Гулакяна и Нину Манучарян. За камерой работал выдающийся оператор «Мосфильма» Дмитрий Фельдман, а главную женскую роль исполнила известная в Закавказье актриса немого кино Татьяна Махмурян.
«Пэпо» снимался с большим размахом, и география съёмок была обширной. Натура снималась в Ереване и Тбилиси, а павильонные сцены в основном создавались в Москве на киностудии «Мосфильм». В Ереване на пустыре перед церковью Сурб Саркис был построен рынок: фруктовые ряды, лавки, торговый дом Зимзимова, ситцевая лавка Дарчо и «фирма существует ВСЁГДА» Дулули. Массовки превращались в праздник для ереванцев, которые с восторгом узнавали любимых актёров.
В Тбилиси съёмки с плотом на Куре проходили при огромном стечении народа на берегу. А сколько было съедено и выпито в авлабарских духанах для полного погружения в жизнь тифлисских кинто! В Москве на «Мосфильме» во время павильонных съёмок все бросали работу, чтобы посмотреть на восточную экзотику «Пэпо». В те годы звук записывался синхронно, поэтому каждый эпизод снимался без остановки — целиком. Съёмки превращались в театральное зрелище: бал в доме Зимзимова, помолвка Кекел, сцена в бане.
Портреты героев фильма были столь яркими и образными, что стали вторым «я» актёров. На улицах люди узнавали их и называли именами персонажей. Песни из «Пэпо» моментально стали народными, и часто забывали, что их автором был молодой, будущий великий композитор Арам Хачатурян.
Armenian Cinema Opens a New Chapter: The Premiere of “Pepo”
On June 15, 1935, Armenian cinema opened a new chapter in its history with the premiere of the first Armenian sound film, “Pepo,” shown in the hall of the “Flora” garden in Yerevan. Remarkably, 90 years later, this film continues to appear on screens with remarkable regularity, never losing its relevance. All the creators of the film have passed away, yet it remains alive and youthful, delighting multiple generations of viewers.
The film was conceived and brought to life by director Amo Bek-Nazaryan. He assembled a talented creative team, including renowned actors of Armenian theater and cinema—Grachya Nersisyan, Avet Avetisyan, Asmik, David Malyan, Armen Gulakyan, and Nina Manucharyan. The cinematography was handled by the distinguished “Mosfilm” operator Dmitry Feldman, while the lead female role was played by Tatiana Mahmuryan, a well-known silent film actress in the Transcaucasus.
“Pepo” was filmed on a grand scale, with an extensive shooting geography. Outdoor scenes were shot in Yerevan and Tbilisi, while pavilion scenes were primarily created in Moscow at the “Mosfilm” studio. In Yerevan, a market was constructed on a vacant lot in front of the Surb Sarkis Church, featuring fruit stalls, shops, the Zimzimov trading house, Darcho’s calico shop, and “the firm exists FOREVER” Dululi. Mass scenes turned into a celebration for Yerevan residents, who joyfully recognized their beloved actors.
In Tbilisi, scenes with a raft on the Kura River were filmed with a large crowd gathered on the shore. Countless meals and drinks were consumed in Avlabar taverns to fully immerse in the life of Tiflis’s kinto! In Moscow, during pavilion shoots at “Mosfilm,” everyone stopped work to watch the eastern exoticism of “Pepo.” In those days, sound was recorded synchronously, so each episode was shot without interruption—entirely. This made the shoots a theatrical spectacle: the ball at Zimzimov’s house, Kekel’s engagement, the bathhouse scene.
The portraits of the film’s characters were so vivid and expressive that they became a second “self” for the actors. On the streets, people recognized them and called them by their character names. The songs from “Pepo” instantly became folk tunes, and often people forgot that the music was composed by the young, future great composer Aram Khachaturian.
You must be logged in to post a comment.