Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան ծնվել է 1943 թվականի հունվարի 23-ին Երևանում՝ հայ քանդակագործ, ով իր ստեղծագործություններով մեծ ներդրում ունեցավ հայկական մոնումենտալ արվեստի զարգացման գործում։ Մահացել է 2018 թվականի ապրիլի 21-ին Երևանում։

1965 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1970-ին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի քանդակի բաժինը։ Ստեղծագործել է մոնումենտալ-հաստոցային քանդակի բնագավառում։ Գործերին բնորոշ են ընդգծված գաղափարայնությունը, պաթոսը և մոնումենտալ ընդհանրացումները։

Հիշարժան աշխատանքներից են՝

• «Վերածնունդ» (1984, բարձրաքանդակ, տուֆ, Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիր),
• «Ամբոխները խելագարված» (1981, բարձրաքանդակ, բազալտ, Ստեփանավանի Ստեփան Շահումյանի տուն-թանգարան),
• «Հյուրընկալություն» (1977, հարթաքանդակ, տուֆ, Գյումրիի «Շիրակ» հյուրանոց, ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1978),
• Վարդան Աճեմյանի շիրմաքար (1978, գրանիտ, Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոն),
• Կարեն Դեմիրճյանի մահարձան և տապանաքար (2000, բրոնզ, գրանիտ, Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոն),
• Մեծ եղեռնի զոհերին նվիրված խաչքար (1996, բազալտ, Հայոց Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ),
• «Հայ բարերարների ճեմուղի» հուշակոթող և հուշահամալիր (Երևան),
• Միքայել Արամյանցի, Գալուստ Գյուլբենկյանի, Հովհաննես Լազարյանի կիսանդրիներ և այլն։

Նրա գործերը պահվում են Մոսկվայի Արևելքի ժողովուրդների թանգարանում, ՌԴ մշակույթի նախարարության, Կրեմլի թանգարանային ֆոնդերում և այլուր։

Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյանը մնաց Երևանից մինչև հայկական մոնումենտալ արվեստի բարձունքներ տանող կամուրջը՝ իր խորքային գաղափարներով, պաթոսով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ քանդակագործության խորքերով և հավերժականությամբ։

Русский

скульптор, полный пафоса и идейности

Фердинанд Егорович Аракелян родился 23 января 1943 года в Ереване — армянский скульптор, который своими произведениями внёс большой вклад в развитие армянского монументального искусства. Умер 21 апреля 2018 года в Ереване.

В 1965 году окончил Ереванское художественное училище, в 1970 году — отделение скульптуры Ереванского художественно-театрального института. Творил в области монументально-станковой скульптуры. Его работам свойственны подчёркнутая идейность, пафос и монументальные обобщения.

Запоминающиеся произведения:

• «Возрождение» (1984, барельеф, туф, Спортивно-концертный комплекс им. Карена Демирчяна),
• «Безумствующие толпы» (1981, барельеф, базальт, Дом-музей Степана Шаумяна в Степанаване),
• «Гостеприимство» (1977, горельеф, туф, гостиница «Ширак» в Гюмри, премия ЦК ЛКСМ Армении — 1978),
• Надгробие Вардана Ачемяна (1978, гранит, Пантеон парка им. Комитаса в Ереване),
• Памятник и надгробие Карена Демирчяна (2000, бронза, гранит, Пантеон парка им. Комитаса в Ереване),
• Хачкар, посвящённый жертвам Великого геноцида (1996, базальт, Музей-институт Геноцида армян),
• Мемориальный комплекс и аллея «Армянские меценаты» (Ереван),
• Бюсты Микаела Арамянца, Галуст Гюльбенкяна, Ованнеса Лазаряна и др.

Его работы хранятся в Музее народов Востока в Москве, фондах Министерства культуры РФ, Кремлёвских музеях и др.

Фердинанд Егорович Аракелян остался мостом армянского монументального искусства от Еревана до его вершин — своими глубокими идеями, пафосом и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской скульптуры и вечностью.

English

Sculptor Full of Pathos and Ideology

Ferdinand Egori Arakelyan was born on January 23, 1943, in Yerevan — Armenian sculptor who made a significant contribution to the development of Armenian monumental art with his works. Died on April 21, 2018, in Yerevan.

In 1965 graduated from Yerevan Art School, in 1970 — from the sculpture department of Yerevan Art-Theater Institute. Worked in the field of monumental and easel sculpture. His works are characterized by emphasized ideology, pathos, and monumental generalizations.

Notable works:

• “Revival” (1984, high relief, tuff, Karen Demirchyan Sports and Concert Complex),
• “Mad Crowds” (1981, high relief, basalt, Stepan Shahumyan House-Museum in Stepanavan),
• “Hospitality” (1977, flat relief, tuff, Shirak Hotel in Gyumri, CC YCL Armenia Prize — 1978),
• Tombstone of Vardan Achemyan (1978, granite, Komitas Pantheon in Yerevan),
• Monument and tombstone of Karen Demirchyan (2000, bronze, granite, Komitas Pantheon in Yerevan),
• Khachkar dedicated to the victims of the Great Genocide (1996, basalt, Armenian Genocide Museum-Institute),
• Memorial complex and alley “Armenian Benefactors” (Yerevan),
• Busts of Mikael Aramyan, Galust Gulbenkian, Hovhannes Lazaryan, etc.

His works are kept in the Museum of the Peoples of the East in Moscow, funds of the Ministry of Culture of the Russian Federation, Kremlin museums, and others.

Ferdinand Egori Arakelyan remained the bridge of Armenian monumental art from Yerevan to its heights — with his profound ideas, pathos, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian sculpture and eternity.

1. Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան՝ հայ մոնումենտալ քանդակագործ և «Վերածնունդ»-ի հեղինակ / Фердинанд Егорович Аракелян — армянский монументальный скульптор и автор «Возрождения» / Ferdinand Egori Arakelyan — Armenian Monumental Sculptor and Author of Revival
2. Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան՝ Կարեն Դեմիրճյանի մահարձանի և Հայ բարերարների ճեմուղու ստեղծող / Фердинанд Егорович Аракелян — создатель памятника Карену Демирчяну и аллеи армянских меценатов / Ferdinand Egori Arakelyan — Creator of the Karen Demirchyan Monument and Armenian Benefactors Alley
3. Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան՝ Երևանից մինչև հայկական քանդակագործության գագաթներ / Фердинанд Егорович Аракелян — от Еревана до вершин армянской скульптуры / Ferdinand Egori Arakelyan — From Yerevan to the Heights of Armenian Sculpture
4. Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան՝ պաթոսով և գաղափարայնությամբ լեցուն քանդակագործ / Фердинанд Егорович Аракелян — скульптор, полный пафоса и идейности / Ferdinand Egori Arakelyan — Sculptor Full of Pathos and Ideology
5. Ֆերդինանտ Եգորի Առաքելյան՝ հայկական մոնումենտալ արվեստի նվիրյալ / Фердинанд Егорович Аракелян — преданный армянскому монументальному искусству / Ferdinand Egori Arakelyan — Devoted to Armenian Monumental Art

Լևոն Համբարձումի Բեյբությանը ծնվել է 1954 թվականի հունվարի 5-ին Էջմիածնի շրջանում՝ հայ քանդակագործ, ով իր ստեղծագործական կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ դառնալով ռուս-հայկական քանդակագործության կարևոր դեմքերից մեկը։

1973 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1973–1974 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, 1974–1977 թվականներին եղել է Ղուկաս Չուբարյանի աշակերտը։ 1977 թվականից ապրում և ստեղծագործում է Սանկտ Պետերբուրգում։ 1985 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի Մուխինայի անվան գեղարվեստաարդյունաբերական բարձրագույն ակադեմիայի քանդակագործության ֆակուլտետը՝ Վ. Ռիբալկոյի դասարանում։ 1987 թվականից հրավիրյալ դասախոս է, 2000 թվականից՝ քանդակագործության ամբիոնի դոցենտ։ 1985 թվականից ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ է։

Նրա աշխատանքները գտնվում են Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության ցուցահանդեսային ֆոնդում, Սանկտ Պետերբուրգի պատմության պետական թանգարանում, ՌԽՖՍՀ ֆոնդերում, ինչպես նաև Ռուսաստանի, Դանիայի, Ֆինլանդիայի, Շվեյցարիայի մասնավոր հավաքածուներում։

Հիշարժան աշխատանքներից են՝ 
– «Տղան կատվի հետ» (1987, գրանիտ, Վիբորգ), 
– «Սպիտակ» (1988, մարմար, նվիրված 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժի զոհերին, Սուրբ Հարություն եկեղեցու դիմաց), 
– Ցիոլկովսկու հուշարձան (2005, գրանիտ, Սանկտ Պետերբուրգ), 
– «Հուշարձան զինվորին» (2005, բրոնզ, Լենինգրադի մարզ), 
– Վախթանգի հուշարձան (2009, բրոնզ, Սուրբ Հարություն եկեղեցու հայկական գերեզմանատուն), 
– Օրբելու հուշարձան (2010, բրոնզ, գրանիտ, Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարան), 
– Կոմիտասի հուշարձան (2015, Սանկտ Պետերբուրգ)։ 

1983 թվականից մասնակցում է քաղաքային, միջազգային ցուցահանդեսների և սիմպոզիումների։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Սանկտ Պետերբուրգում, Կազինոյում, Կոնտիում, Մոսկվայում և այլուր։

Պարգևատրվել է Պանֆիլովյան մրցանակով (1981), ՌԽՖՍՀ սիմպոզիումի 2-րդ մրցանակով (1988), միջազգային սիմպոզիումների դիպլոմներով (1998, Ֆինլանդիա), Երևանի քաղաքապետի ոսկե մեդալով (2016) և այլն։

Լևոն Բեյբությանը մնաց Էջմիածնից Սանկտ Պետերբուրգ տանող քանդակագործության կամուրջը՝ իր հուշարձաններով, մասնավորապես հայկական թեմատիկայով աշխատանքներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական արվեստի խորքերով և հավերժականությամբ։



**Русский** 

мастер армянской скульптуры в Санкт-Петербурге
Левон Бейбутян  родился 5 января 1954 года в районе Эчмиадзина — армянский скульптор, большую часть творческой жизни проведший в Санкт-Петербурге, ставший одной из ключевых фигур русско-армянской скульптуры.

В 1973 окончил Ереванское художественное училище. В 1973–1974 учился в Ереванском педагогическом институте им. Хачатура Абовяна, в 1974–1977 был учеником Гукаса Чубаряна. С 1977 живёт и творит в Санкт-Петербурге. В 1985 окончил факультет скульптуры Высшей художественно-промышленной академии им. Мухиной (класс В. Рыбалко). С 1987 приглашённый преподаватель, с 2000 — доцент кафедры скульптуры. С 1985 — член Союза художников СССР.

Его работы находятся в выставочном фонде Союза художников Санкт-Петербурга, Государственном музее истории Санкт-Петербурга, фондах РСФСР, а также в частных коллекциях России, Дании, Финляндии, Швейцарии.

Значимые работы: 
– «Мальчик с кошкой» (1987, гранит, Выборг), 
– «Белый» (1988, мрамор, посвящён жертвам Спитакского землетрясения 1988, перед церковью Воскресения Христова), 
– Памятник Циолковскому (2005, гранит, Санкт-Петербург), 
– «Памятник воину» (2005, бронза, Приозерский район Ленинградской области), 
– Памятник Вахтангу (2009, бронза, армянское кладбище церкви Воскресения), 
– Памятник Орбели (2010, бронза, гранит, СПбГУ), 
– Памятник Комитасу (2015, Санкт-Петербург).

С 1983 участвует в городских, международных выставках и симпозиумах. Провёл персональные выставки в Санкт-Петербурге, Казино, Конти, Москве и др.

Награждён Памфиловской премией (1981), 2-й премией РСФСР симпозиума (1988), дипломами международных симпозиумов (1998, Финляндия), золотой медалью мэра Еревана (2016) и др.

Левон Бейбутян остался мостом скульптуры от Эчмиадзина до Санкт-Петербурга — своими памятниками, в том числе армянской тематики, и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянского искусства и вечностью.

**English** 

Master of Armenian Sculpture in Saint Petersburg
Levon Beybutyan  was born on January 5, 1954, in the Echmiadzin region — Armenian sculptor who spent most of his creative life in Saint Petersburg, becoming one of the key figures in Russian-Armenian sculpture.

In 1973 graduated from Yerevan Art College. In 1973–1974 studied at the Khachatur Abovyan Pedagogical Institute in Yerevan, in 1974–1977 was a student of Gukas Chubaryan. Since 1977 lives and works in Saint Petersburg. In 1985 graduated from the Sculpture Faculty of the Mukhina Higher Art and Industrial Academy (class of V. Rybalko). Since 1987 invited lecturer, since 2000 — associate professor of the Sculpture Department. Since 1985 member of the USSR Artists’ Union.

His works are held in the exhibition fund of the Saint Petersburg Artists’ Union, the State Museum of History of Saint Petersburg, RSFSR funds, as well as private collections in Russia, Denmark, Finland, Switzerland.

Notable works: 
– “Boy with a Cat” (1987, granite, Vyborg), 
– “White” (1988, marble, dedicated to the victims of the 1988 Spitak earthquake, in front of the Church of the Resurrection), 
– Monument to Tsiolkovsky (2005, granite, Saint Petersburg), 
– “Monument to the Soldier” (2005, bronze, Priozersky District, Leningrad Region), 
– Monument to Vakhtang (2009, bronze, Armenian cemetery of the Church of the Resurrection), 
– Monument to Orbeli (2010, bronze, granite, Saint Petersburg State University), 
– Monument to Komitas (2015, Saint Petersburg).

Since 1983 participates in city, international exhibitions and symposia. Held personal exhibitions in Saint Petersburg, Casino, Conti, Moscow, etc.

Awarded the Panfilov Prize (1981), 2nd prize of the RSFSR symposium (1988), diplomas of international symposia (1998, Finland), gold medal of the Mayor of Yerevan (2016), etc.

Levon Beybutyan remained the sculpture bridge from Echmiadzin to Saint Petersburg — with his monuments, especially those of Armenian themes, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian art and eternity.

2014 թ-ի հոընվարի 5-ւն  Երևանում- մահացել է Նորայր Սարգսի Կարգանյանը–  քանդակագործ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (2009)։

1965 թվականից հանրապետական, համամիութենական և միջազգային մրցույթների մշտական մասնակից և բազմակի դիպլոմակիր։ Աշխատանքները գտնվում են Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Տրետյակովյան պատկերասրահում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Մոնումենտալ ստեղծագործություններ
Հովհաննես Բաղրամյանի հուշարձան (2003, բրոնզ, գրանիտ, Երևան)
Վահան Տերյանի հուշարձան (2000, բազալտ, Երևան)
Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (2006, բրոնզ, գրանիտ, բազալտ, Երևան)
Գոհար Գասպարյանի հուշարձան (քաղաքային պանթեոն), մարմար, 2008
«Անտառային հեքիաթ», Երևանի մանկական երկաթուղի, տուֆ, 1994
«Մայրություն», Երևան, Սայաթ-Նովա փողոց, մարմար, 2002։ 2023 թվականին, Երևան քաղաքի ավագանու որոշմամբ, Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի Ներքին Շենգավիթի 2-րդ փողոցն անվանակոչվել է Նորայր Կարգանյանի անունով։

5 января 2014 года в Ереване скончался Норайр Саргсян Карганян, скульптор, заслуженный художник Республики Армения (2009)..  С 1965 года — постоянный участник и многократный дипломант республиканских, всесоюзных и международных конкурсов.  Работы находятся в Ереванском музее современного искусства, Третьяковской галерее и Национальной галерее Армении.  Монументальные работы
Памятник Ованнесу Баграмяну (2003, бронза, гранит, Ереван)
Памятник Ваану Терьяну (2000, базальт, Ереван)
Памятник Тиграну Петросяну (2006, бронза, гранит, базальт, Ереван)
Памятник Гоар Гаспарян (городской пантеон), мрамор, 2008 г.
«Лесная сказка», Ереванская детская железная дорога, туф, 1994
«Материнство», Ереван, ул. Саят-Нова, мрамор, 2002.  В 2023 году решением Ереванского городского совета 2-я улица Неркин Шенгавит в административном районе Шенгавит города Еревана была названа именем Норайра Карганяна.

On January 5, 2014, in Yerevan, Norayr Sargsyan Karganyan, sculptor, Honored Artist of the Republic of Armenia (2009),  Since 1965, he has been a regular participant in republican, all-union and international competitions and a multiple diploma winner. His works are in the Yerevan Museum of Modern Art, the Tretyakov Gallery, and the National Gallery of Armenia.  Monumental works
Monument to Hovhannes Baghramyan (2003, bronze, granite, Yerevan)
Monument to Vahan Teryan (2000, basalt, Yerevan)
Monument to Tigran Petrosyan (2006, bronze, granite, basalt, Yerevan)
Monument to Gohar Gasparyan (city pantheon), marble, 2008
“Forest Fairy Tale”, Yerevan Children’s Railway, tuff, 1994
“Motherhood”, Yerevan, Sayat-Nova Street, marble, 2002. In 2023, by the decision of the Yerevan City Council, the 2nd street of Nerkin Shengavit, Shengavit administrative district of Yerevan, was named after Norayr Karganyan.

Արմեն Վլադիմիրի Աթանյանը ծնվել է 1960 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Երևանում՝ հայ քանդակագործ, նկարիչ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Վլադիմիր Աթանյանի որդին, ով իր կյանքը նվիրել է հայ ժամանակակից քանդակի և գեղանկարչության զարգացմանը՝

դառնալով «Գայլերի համաստեղություն» (1987), «Անտիկ հայ թատրոն» (1986), «Հեքիաթ» (1982), «Թատրոն» շարքի (1983) հեղինակ և միջազգային ցուցահանդեսների մշտական մասնակից։ 1982 թվականին ավարտել Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1980-1988 թվականներին համահեղինակել «Մոսկվա» կինոթատրոնի, «Անի» և «Դվին» հյուրանոցների գեղարվեստական ձևավորումները։ 1995 թվականից՝ Աֆրիկայի նկարիչների ընկերակցության անդամ, 2000 թվականից՝ ՀՀ մշակույթի աջակցման և ռազմավարության հայկական կենտրոնի նախագահ։ 

Ստեղծագործել է քանդակի և գեղանկարչության բնագավառներում՝ «Կրկես» (1980), «Հեքիաթ» (1982), «Թատրոն» (1983), «Երկուսը» (1986), «Գայլերի համաստեղություն» (1987), «Հոգիներ կանչողները» (1982)։ 1980 թվականին Մոսկվայում արժանացել I մրցանակի, 1988 թվականին Եղվարդի սիմպոզիումում՝ պետական մրցանակի։ Ցուցադրվել է Սիրիայում, Հնդկաստանում, Ֆրանսիայում, Ռուսաստանում, Մեծ Բրիտանիայում, ՀԱՀ-ում, Հունաստանում, ԱՄՆ-ում։ 

Արմեն Աթանյանը մնաց Երևանի ժամանակակից քանդակի անմար կերպարը՝ իր քանդակներով, գեղանկարներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ արվեստի խորքերով և համաշխարհային բեմի գեղեցկությամբ։

—

### Русский
Второе дыхание армянской скульптуры

Армен Владимирович Атанеян родился 8 декабря 1960 года в Ереване — армянский скульптор, художник, сын заслуженного деятеля искусств АрмССР Владимира Атанеяна, посвятивший жизнь развитию современной армянской скульптуры и живописи, став автором «Созвездия волков» (1987), «Античный армянский театр» (1986), «Сказка» (1982), серии «Театр» (1983) и постоянным участником международных выставок. В 1982 окончил Ереванский художественно-театральный институт. В 1980–1988 соавтор художественного оформления кинотеатра «Москва», отелей «Ани» и «Двин». С 1995 — член Ассоциации художников Африки, с 2000 — председатель Армянского центра поддержки и стратегии культуры РА.

Работал в скульптуре и живописи — «Цирк» (1980), «Сказка» (1982), «Театр» (1983), «Двое» (1986), «Созвездие волков» (1987), «Призывающие души» (1982). В 1980 в Москве — I премия, в 1988 на симпозиуме в Егварде — государственная премия. Выставлялся в Сирии, Индии, Франции, России, Великобритании, ЮАР, Греции, США.

Армен Атанеян остался немеркнущим образом современной ереванской скульптуры — своими скульптурами, картинами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянского искусства и красотой мировой сцены.

—

### English
Second Breath of Armenian Sculpture

Armen Vladimiri Atanyan was born on December 8, 1960, in Yerevan — Armenian sculptor, painter, son of Honored Artist of the Armenian SSR Vladimir Atanyan, who devoted his life to the development of modern Armenian sculpture and painting, becoming the author of *Constellation of Wolves* (1987), *Ancient Armenian Theater* (1986), *Fairy Tale* (1982), *Theater* series (1983), and a constant participant in international exhibitions. Graduated from Yerevan Art-Theater Institute in 1982. In 1980–1988 co-authored artistic design of Moscow cinema, Ani and Dvin hotels. Since 1995 — member of the Association of African Artists, since 2000 — chairman of the Armenian Center for Culture Support and Strategy.

Worked in sculpture and painting — *Circus* (1980), *Fairy Tale* (1982), *Theater* (1983), *Two* (1986), *Constellation of Wolves* (1987), *Soul Callers* (1982). In 1980 in Moscow — 1st prize, in 1988 at Yeghvard symposium — state prize. Exhibited in Syria, India, France, Russia, UK, South Africa, Greece, USA.

Armen Atanyan remained the undying image of modern Yerevan sculpture — with his sculptures, paintings, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian art and the beauty of the world stage.

—

2002 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Երևանում մահացավ  Ռուզան Գուրգենի Քյուրքչյանը՝ հայ քանդակագործության ամենանշանավոր կին դեմքերից մեկը, որի բրոնզե և տուֆե արձանները դարձան խորհրդային և հետխորհրդային Հայաստանի խորհրդանիշները: Այդ օրը Հայաստանը կորցրեց նրան, ում Երվանդ Քոչարը անվանում էր «իսկական արձանագործ՝ մեծ Ատտիկայի ոգով»:

Ռուզանը ծնվել էր 1930 թվականի մարտի 11-ին Կրասնոդարում, սովորել և 1955-ին ավարտել Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը: 1960-ականներից նա սկսեց համադրել քանդակագործությունն ու ճարտարապետությունը՝ ստեղծելով հուշարձան-կոմպոզիցիաներ, որոնք մինչ օրս զարդարում են Երևանը և Հայաստանը:

Նրա ամենահայտնի գործերից են՝ 
– Կոմիտասի պանթեոնի գլխավոր հուշապատը (1965, տուֆ) 
– «Երիտասարդություն» բրոնզե ռելիեֆը Երիտասարդական մետրոյի կայարանում (1981) 
– Թորոս Թորամանյանի հուշարձանը Պուշկինի փողոցում (1985) 
– «Վերածնունդ» (1972, բրոնզ), «Գարուն» (1968), «Ընտանիք» (1968), «1988» (1988՝ Սպիտակի երկրաշարժին նվիրված) 
– «Վարպետ Օհանը» դիմաքանդակը (1972, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)

Ռուզանը եղել է ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ Ստեփան Քյուրքչյանի կինը և նրա ստեղծագործական զույգը: Նրանց ընտանիքը համարվում էր հայկական արվեստի ամենահզոր դուետներից մեկը:

2023 թվականին Երևանի ավագանին Նորք-Մարաշի 15-րդ փողոցն անվանակոչեց Ստեփան և Ռուզան Քյուրքչյանների անունով՝ հավերժացնելով նրանց ներդրումը հայկական մշակույթում:

Ռուզան Քյուրքչյանը մնաց պատմության մեջ որպես կին, որի ձեռքերով բրոնզը դարձավ կենդանի, իսկ Հայաստանը՝ ավելի գեղեցիկ և հզոր:

#### Русская версия

Возрождение Армении в бронзе:

6 декабря 2002 года в Ереване ушла в вечность Рузан Гургеновна Кюркчян — одна из самых ярких фигур армянской скульптуры, чьи бронзовые и туфовые произведения стали символами советской и постсоветской Армении. В тот день Армения потеряла ту, кого Ерванд Кочар называл «настоящим ваятелем — с духом великой Аттики».

Родившаяся 11 марта 1930 года в Краснодаре, Рузан в 1955 году окончила Ереванский художественно-театральный институт. С 1960-х она начала соединять скульптуру и архитектуру, создавая монументальные композиции, которые до сих пор украшают Ереван и Армению.

Среди самых известных её работ: 
– Главная мемориальная стена пантеона Комитаса (1965, туф) 
– Бронзовый рельеф «Молодость» на станции метро «Еритасардакан» (1981) 
– Памятник Торосу Тораманяну на улице Пушкина (1985) 
– «Возрождение» (1972), «Весна» (1968), «Семья» (1968), «1988» (1988 — к Спитакскому землетрясению)

Рузан была членом Союза художников СССР, женой и творческим дуэтом заслуженного архитектора АрмССР Степана Кюркчяна. Их семья считалась одной из самых мощных творческих пар армянского искусства.

В 2023 году Ереванский совет старейшин переименовал 15-ю улицу Норк-Мараша в честь Степана и Рузан Кюркчян.

Рузан Кюркчян осталась в истории как женщина, руками которой бронза стала живой, а Армения — красивее и сильнее.

#### English Version

Armenia’s Rebirth in Bronzee

On December 6, 2002, in Yerevan, Ruzan Gurgenovna Kyurkchyan — one of the most prominent women in Armenian sculpture — passed into eternity. Her bronze and tuff creations became symbols of Soviet and post-Soviet Armenia. That day, Armenia lost the artist whom Ervand Kochar called “a true sculptor — bearing the spirit of great Attica.”

Born on March 11, 1930, in Krasnodar, Ruzan graduated from the Yerevan Art-Theatre Institute in 1955. From the 1960s she began combining sculpture and architecture, creating monumental works that still adorn Yerevan and Armenia today.

Among her most famous creations: 
– The main memorial wall of Komitas Pantheon (1965, tuff) 
– The bronze relief “Youth” at Yeritasardakan metro station (1981) 
– Monument to Toros Toramanian on Pushkin Street (1985) 
– “Rebirth” (1972), “Spring” (1968), “Family” (1968), “1988” (1988 — dedicated to the Spitak earthquake)

Ruzan was a member of the USSR Artists’ Union and the wife and creative partner of Honored Architect of the ArmSSR Stepan Kyurkchyan. Their family was regarded as one of the most powerful artistic duos in Armenian culture.

In 2023, the Yerevan Council of Elders renamed the 15th street in Nork-Marash after Stepan and Ruzan Kyurkchyan.

Ruzan Kyurkchyan remained forever as the woman whose hands made bronze come alive and Armenia more beautiful and stronger.

Տիգրան Ժորիկի Հովումյանը ծնվել է 1969 թվականի նոյեմբերի 8-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ քանդակագործ, նկարիչ, Հայաստանի նկարիչների միության անդամ 1996 թվականից, ով իր ստեղծագործություններով արտացոլել է հայկական պատմությունը, հերոսներին և ժողովրդական ծեսերը՝ դառնալով ժամանակակից հայ քանդակագործության նշանակալի դեմք։

1979-1984 թվականներին սովորել է Հակոբ Կոջոյանի անվան արվեստի դպրոցում, 1988-1989 թվականներին՝ Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1989-1995 թվականներին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ Ստեղծագործել է մոնումենտալ և հաստոցային քանդակագործության բնագավառում։ Նրա նշանավոր աշխատանքներից են՝ Վազգեն Սարգսյանի կիսանդրիները (Երևանի Վազգեն Սարգսյան փողոցում և Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական ինստիտուտում), Երևանի պատմության թանգարանի երկու վահանակները՝ «Հայկական ժողովրդական ծեսերն ու խաղերը» և «Հայ-թուրքական պատերազմները. Երևանի բերդի պաշարումը»։ Մասնակցել է ցուցահանդեսների Հայաստանում, ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Արաբական Միացյալ Էմիրություններում, Ռուսաստանում, Կանադայում։ Պարգևներ՝ ՀՀ մշակույթի նախարարության Ոսկե մեդալ (2016), Մովսես Խորենացու մեդալ (2017)։ Տիգրան Հովումյանի ստեղծագործությունները խորհրդանշում են հայկական հերոսության և մշակութային ժառանգության պահպանումը՝ ոգեշնչելով սերունդներին քանդակագործության վարպետությամբ և պատմական հիշողության թեմաներով։

—

### Русский
Автор бюстов Вазгену Саргсяну

Тигран Жорикович Овумян родился 8 ноября 1969 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский скульптор, художник, член Союза художников Армении с 1996 года, отразивший в работах армянскую историю, героев и народные обычаи, став значимой фигурой современной армянской скульптуры. В 1979–1984 годах учился в художественной школе имени Акопа Коджояна, в 1988–1989 годах — в художественном училище имени Паноса Терлемезяна, в 1989–1995 годах — в Ереванском художественно-театральном институте. Работал в монументальной и станковой скульптуре. Среди значимых работ: бюсты Вазгена Саргсяна (на улице Вазгена Саргсяна в Ереване и в Военном институте имени Вазгена Саргсяна), два панно в Музее истории Еревана — «Армянские народные обряды и игры» и «Армяно-турецкие войны. Осада крепости Еревана». Участвовал в выставках в Армении, США, Франции, Объединённых Арабских Эмиратах, России, Канаде. Награды: Золотая медаль Министерства культуры РА (2016), медаль Мовсеса Хоренаци (2017). Творчество Тиграна Овумяна символизирует сохранение армянского героизма и культурного наследия, вдохновляя поколения мастерством скульптуры и темами исторической памяти.

—

### English
Author of Vazgen Sargsyan Busts

Tigran Zhorikovich Hovumyan was born on November 8, 1969, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. Armenian sculptor and artist, member of the Artists’ Union of Armenia since 1996, who reflected Armenian history, heroes, and folk customs in his works, becoming a prominent figure in contemporary Armenian sculpture. From 1979 to 1984, studied at the Hakob Kojoyan Art School; from 1988 to 1989 — at the Panos Terlemezian Art College; from 1989 to 1995 — at the Yerevan Art and Theater Institute. Worked in monumental and easel sculpture. Notable works: busts of Vazgen Sargsyan (on Vazgen Sargsyan Street in Yerevan and at Vazgen Sargsyan Military Institute), two panels at the Yerevan History Museum — “Armenian Folk Rituals and Games” and “Armenian-Turkish Wars. Siege of Yerevan Fortress”. Participated in exhibitions in Armenia, USA, France, United Arab Emirates, Russia, Canada. Awards: Gold Medal of the RA Ministry of Culture (2016), Movses Khorenatsi Medal (2017). Tigran Hovumyan’s creations symbolize the preservation of Armenian heroism and cultural heritage, inspiring generations with sculptural mastery and themes of historical memory.

—

Արշամ Արտաշեսի Շահինյանը ծնվել է 1918 թվականի նոյեմբերի 1-ին Երևանում, Հայաստան։ Հայ քանդակագործ, ԽՍՀՄ վաստակավոր նկարիչ (1972), ով իր ստեղծագործություններով արտացոլել է հայկական պատմությունը, մշակույթը և հերոսներին՝ դառնալով հայ քանդակագործության նշանակալի դեմք։

1951 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստական ինստիտուտը։ 1951-1980 թթ. դասավանդել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1978-1980թթ. եղել է ուսումնարանի տնօրեն։ 1969 թվականից միաժամանակ դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ Եղել է նկարիչների միության անդամ։ 1985թ.-ին շնորհվել է քանդակի ամբիոնի դոցենտի գիտական կոչում։ 2004թ. Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի գիտական խորհրդի որոշմամբ շնորհվել է պրոֆեսորի գիտական կոչում կերպարվեստի մասնագիտությամբ։ Արշամ Շահինյանը Սարդարապատի ճակատամարտին նվիրված հուշահամալիրի հեղինակներից է (1968)։ 1949 թվականից մասնակցել է հանրապետական և համամիութենական ցուցահանդեսներին։ Ստեղծագործել է հաստոցային և մոնումենտալ քանդակագործության բնագավառում։ Մոնումենտալ քանդակներից են՝ Թորոս Ռոսլինի հուշարձանը (1967, բազալտ, Մատենադարանի առջև), Տիգրան Չուխաճյանի կիսանդրին (1971, մարմար, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի ճեմասրահում), Վահան Տերյանի հուշարձանները (1965, մարմար, Երևան; 1974, բազալտ, Օրենբուրգ), Մեսրոպ Մաշտոցի և Խաչատուր Աբովյանի արձանները (1974, բազալտ, Դիլիջան), Րաֆֆու կիսանդրին (1987, գրանիտ, բրոնզ, Երևանի Րաֆֆու անվան դպրոցի առջև), Կոնակովո քաղաքի սպորտի պալատի դրվագված բարձրաքանդակները (պղինձ, 1978), Հայրենական պատերազմում զոհված մեղրաձորցի մարտիկներին նվիրված հուշարձանը (բազալտ, 1981, Մեղրաձոր)։ Հաստոցային քանդակներից՝ «Մտորումներ» (1957, մարմար, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ), «Ծովակալ Իսակով» (1970, մարմար), «Մայր Հայաստան» (զինվորական թանգարան)։ Մահացել է 2004 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Երևանում։ Երևանի Կիևյան փողոցում տեղադրված է նրա հուշատախտակը։ Արշամ Շահինյանի ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել հայ քանդակագործության սերունդներին՝ ընդգծելով պատմական հիշողության և գեղարվեստական արժեքների թեմաները։

—

### Русский
Автор мемориала Сардарапата

Аршам Арташесович Шагинян родился 1 ноября 1918 года в Ереване, Армения. Армянский скульптор, заслуженный художник СССР (1972), отразивший в своих работах армянскую историю, культуру и героев, став значимой фигурой армянской скульптуры. В 1951 году окончил Ереванский художественный институт. В 1951–1980 годах преподавал в Ереванском художественном училище имени Паноса Терлемезяна, в 1978–1980 годах был директором училища. С 1969 года одновременно преподавал в Ереванском художественно-театральном институте. Был членом Союза художников. С 1985 года — доцент кафедры скульптуры. В 2004 году решением научного совета Ереванской государственной академии художеств присвоено звание профессора по специальности изобразительное искусство. Аршам Шагинян — один из авторов мемориального комплекса, посвящённого Сардарапатскому сражению (1968). С 1949 года участвовал в республиканских и всесоюзных выставках. Работал в станковой и монументальной скульптуре. Среди монументальных скульптур: памятник Торосу Рослину (1967, базальт, перед Матенадараном), бюст Тиграна Чухаджяна (1971, мрамор, в фойе Ереванского театра оперы и балета), памятники Вагану Теряну (1965, мрамор, Ереван; 1974, базальт, Оренбург), статуи Месропа Маштоца и Хачатура Абовяна (1974, базальт, Дилижан), бюст Раффи (1987, гранит, бронза, перед школой имени Раффи в Ереване), рельефы на Дворце спорта в Конаково (медь, 1978), памятник воинам Меградзора, погибшим в Великой Отечественной войне (базальт, 1981, Меградзор). Среди станковых скульптур: «Размышления» (1957, мрамор, Национальная галерея Армении), «Адмирал Исаков» (1970, мрамор), «Мать-Армения» (военный музей). Умер 13 декабря 2004 года в Ереване. На улице Киевян в Ереване установлена мемориальная доска. Наследие Аршама Шагиняна продолжает вдохновлять поколения армянских скульпторов, подчёркивая темы исторической памяти и художественных ценностей.

—

### English
Author of Sardarapat Memorial

Arsham Artashesovich Shahinyan was born on November 1, 1918, in Yerevan, Armenia. Armenian sculptor, Honored Artist of the USSR (1972), who reflected Armenian history, culture, and heroes in his works, becoming a significant figure in Armenian sculpture. In 1951, he graduated from the Yerevan Art Institute. From 1951 to 1980, he taught at the Panos Terlemezian Art College in Yerevan, serving as director from 1978 to 1980. From 1969, he also taught at the Yerevan Art and Theater Institute. He was a member of the Artists’ Union. In 1985, he was awarded the academic title of Associate Professor in Sculpture. In 2004, by decision of the Scientific Council of the Yerevan State Academy of Fine Arts, he was granted the title of Professor in Fine Arts. Arsham Shahinyan was one of the authors of the memorial complex dedicated to the Battle of Sardarapat (1968). Since 1949, he participated in republican and all-union exhibitions. He worked in easel and monumental sculpture. Monumental works include: Monument to Toros Roslin (1967, basalt, in front of the Matenadaran), Bust of Tigran Chukhajyan (1971, marble, in the foyer of Yerevan Opera and Ballet Theater), Monuments to Vahan Teryan (1965, marble, Yerevan; 1974, basalt, Orenburg), Statues of Mesrop Mashtots and Khachatur Abovyan (1974, basalt, Dilijan), Bust of Raffi (1987, granite, bronze, in front of Raffi School in Yerevan), Reliefs on the Sports Palace in Konakovo (copper, 1978), Monument to Meghradzor fighters fallen in the Great Patriotic War (basalt, 1981, Meghradzor). Easel sculptures include: *Reflections* (1957, marble, National Gallery of Armenia), *Admiral Isakov* (1970, marble), *Mother Armenia* (military museum). He died on December 13, 2004, in Yerevan. A memorial plaque is installed on Kievyan Street in Yerevan. Arsham Shahinyan’s legacy continues to inspire generations of Armenian sculptors, emphasizing themes of historical memory and artistic values.

—

Նունե Իգորի Թումանյանը ծնվել է 1963 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայտնի հայ քանդակագործ է։

1980 թվականին ավարտել է Հակոբ Կոջոյանի անվան արվեստի դպրոցը, 1984 թվականին՝ Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանի քանդակի բաժինը։ 1984-1985 թվականներին որպես ազատ ունկնդիր մասնակցել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի գծանկարի և քանդակագործության դասընթացներին։ 1985-1991 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի քանդակագործության բաժնում։ 1994-2009 թվականներին աշխատել է Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայում, իսկ 2009 թվականից դոցենտ է։ 1996 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ Նրա հայտնի աշխատանքներից են «Զաբել Եսայանի հուշարձան» (2022), «Լույսի ճանապարհ», «Երջանկության անիվ» (2013), «Լիալուսին» (2000), «Անուշ» (2006) և այլն։ Նրա ստեղծագործությունները ցուցադրվել են անհատական և խմբակային ցուցահանդեսներում՝ Ռավեննայում (Իտալիա), Մոսկվայում, Շարջայում (ԱՄԷ) և Երևանում։ Արժանացել է մի շարք մրցանակների, այդ թվում՝ Շարջայի բիենալեի «Խաղաղության թեմայով արվեստի լավագույն գործ» մրցանակին (2014)։Հայերեն գրավիչ վերնագրերի տարբերակներ  «Նունե Թումանյան՝ Հայ Քանդակագործության Պայծառ Դեմք» 
«Նունե Թումանյանի Արվեստը՝ Հայկական Հոգու Խորհրդանիշ» 
«Հայ Քանդակի Ճանապարհին՝ Նունե Թումանյանի Ստեղծագործական Ուղին»

Русский

Яркое лицо армянской скульптуры

Нунэ Игоревна Туманян родилась 23 октября 1963 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Известный армянский скульптор. В 1980 году окончила художественную школу имени Акопа Коджояна, в 1984 году — отделение скульптуры художественного училища имени Паноса Терлемезяна. В 1984–1985 годах посещала курсы рисунка и скульптуры в Санкт-Петербургской академии художеств в качестве вольного слушателя. В 1985–1991 годах училась на отделении скульптуры Ереванского художественно-театрального института. С 1994 по 2009 год работала в Ереванской государственной художественной академии, с 2009 года — доцент. С 1996 года является членом Союза художников Армении. Среди её известных работ: памятник Забел Есаян (2022), «Путь света», «Колесо счастья» (2013), «Полнолуние» (2000), «Ануш» (2006) и др. Её произведения экспонировались на персональных и групповых выставках в Равенне (Италия), Москве, Шардже (ОАЭ) и Ереване. Получила ряд наград, включая приз биеннале в Шардже за лучшее произведение на тему мира (2014).Варианты привлекательных заголовков на русском  «Нунэ Туманян: Яркое лицо армянской скульптуры» 
«Искусство Нунэ Туманян: Символ армянской души» 
«Путь Нунэ Туманян: Творчество в сердце армянской скульптуры»

English

A Bright Figure in Armenian Sculpture

Nune Igorevna Tumanyan was born on October 23, 1963, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. She is a renowned Armenian sculptor. In 1980, she graduated from the Akop Kodjoyan Art School, and in 1984, from the sculpture department of the Panos Terlemezyan Art College. In 1984–1985, she attended drawing and sculpture courses at the St. Petersburg Academy of Arts as a free listener. From 1985 to 1991, she studied at the sculpture department of the Yerevan Art and Theater Institute. From 1994 to 2009, she worked at the Yerevan State Academy of Fine Arts, and since 2009, she has been an associate professor. She has been a member of the Artists’ Union of Armenia since 1996. Her notable works include the Zabel Yesayan Monument (2022), “The Path of Light,” “The Wheel of Happiness” (2013), “Full Moon” (2000), “Anush” (2006), and others. Her works have been exhibited in solo and group exhibitions in Ravenna (Italy), Moscow, Sharjah (UAE), and Yerevan. She has received several awards, including the Sharjah Biennale award for the best work on the theme of peace (2014).Attractive Headline Options in English  “Nune Tumanyan: A Bright Figure in Armenian Sculpture” 
“Nune Tumanyan’s Art: A Symbol of the Armenian Spirit” 
“Nune Tumanyan’s Journey: Crafting the Soul of Armenian Sculpture”

Սամվել Գարեգինի Պետրոսյանը ծնվել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ քանդակագործ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2014)։

1976 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի քանդակագործության բաժինը՝ Արա Հարությունյանի արվեստանոցում։ 1980 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ Ստեղծագործում է մոնումենտալ և հաստոցային քանդակագործության բնագավառներում։ Պետրոսյանի աշխատանքներին բնորոշ է ազգային և արդիական ձևամտածողության ինքնատիպ համադրություն։ Նրա ստեղծագործությունները ցուցադրվել են Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում, Հոլանդիայում, Ռուսաստանում, Վրաստանում, Էստոնիայում և Լատվիայում։ Աշխատանքները պահպանվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում, Արևելյան ժողովուրդների արվեստի պետական թանգարանում և արտասահմանյան այլ թանգարաններում։ Նա արժանացել է ՀԼԿԵՄ մրցանակի (1985) և Հայաստանի վաստակավոր նկարչի կոչման (2014)։ Նրա նշանավոր աշխատանքներից են՝ «Ավետաբեր» հուշարձան-կոթող (1981, Գյումրի), «Պարույր Սևակ» դիմաքանդակ (1986), «Շառլ Ազնավուր» հուշարձան (2001, Գյումրի), «Կոմիտաս» հուշարձան (2013, Գյումրի), «Ամենափրկիչ» խաչարձան (1993, Շուշի), «Գիրն հայոց» կոմպոզիցիոն աշխատանք (2005)։ Պետրոսյանի ստեղծագործությունները արտացոլում են հայ մշակույթի խորքերը՝ միաժամանակ ներկայացնելով ժամանակակից արվեստի մոտեցումներ։

### Русский
Армянский скульптор

Самвел Гарегинович Петросян родился 12 октября 1951 года в Ленинакане (ныне Гюмри), Армянская ССР, СССР. Армянский скульптор, заслуженный художник Армении (2014). В 1976 году окончил скульптурное отделение Ереванского художественно-театрального института в мастерской Ара Арутюняна. С 1980 года — член Союза художников Армении. Работает в области монументальной и станковой скульптуры. Работы Петросяна отличаются оригинальным сочетанием национального и современного формообразования. Его произведения выставлялись во Франции, США, Нидерландах, России, Грузии, Эстонии и Латвии. Они хранятся в Национальной галерее Армении, Третьяковской галерее в Москве, Государственном музее искусств народов Востока и других музеях за рубежом. Награждён премией ЦК ВЛКСМ (1985) и званием заслуженного художника Армении (2014). Среди его известных работ: монумент «Вестник» (1981, Гюмри), портретный бюст Паруйра Севака (1986), памятник Шарлю Азнавуру (2001, Гюмри), памятник Комитасу (2013, Гюмри), крестовый камень «Аменапркич» (1993, Шуши), композиция «Гирн Айоц» (2005). Творчество Петросяна отражает глубину армянской культуры, сочетая её с современными подходами к искусству.

### English
Armenian Sculptor

Samvel Gareginovich Petrosyan was born on October 12, 1951, in Leninakan (now Gyumri), Armenian SSR, USSR. An Armenian sculptor and Honored Artist of Armenia (2014). In 1976, he graduated from the sculpture department of the Yerevan Art and Theater Institute under Ara Harutyunyan’s workshop. Since 1980, he has been a member of the Artists’ Union of Armenia. He works in monumental and easel sculpture. Petrosyan’s works are distinguished by a unique blend of national and contemporary form-making. His sculptures have been exhibited in France, the USA, the Netherlands, Russia, Georgia, Estonia, and Latvia, and are held in the National Gallery of Armenia, Moscow’s Tretyakov Gallery, the State Museum of Oriental Art, and other international museums. He received the Komsomol Prize (1985) and the title of Honored Artist of Armenia (2014). Notable works include the *Herald* monument (1981, Gyumri), portrait bust of Paruyr Sevak (1986), Charles Aznavour monument (2001, Gyumri), Komitas monument (2013, Gyumri), *Amenaprkich* khachkar (1993, Shushi), and *Girn Hayots* composition (2005). Petrosyan’s art reflects the depth of Armenian culture while incorporating contemporary artistic approaches.

Յուրի Սուրենի Մինասյանը ծնվել է 1942 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Թբիլիսիում, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ քանդակագործ է, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2015)։

1963 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1969 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1970 թվականից դասավանդում է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում։ Նրա կոմպոզիցիաները առանձնանում են հայ քանդակագործության ավանդույթների հարազատությամբ, որտեղ համատեղվում են պլաստիկայի նրբությունը, ձևի հստակությունը և թեմատիկ խորությունը։ Մինասյանը ստեղծել է հուշարձաններ, դիմաքանդակներ և դեկորատիվ աշխատանքներ, որոնք արտացոլում են հայ պատմության, մշակույթի և ժամանակակից կյանքի թեմաները։ Նրա աշխատանքները պահվում են Հայաստանի թանգարաններում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, արտասահմանյան մի քանի պատկերասրահներում և մասնավոր հավաքածուներում։ 1969 թվականից մասնակցում է հանրապետական և միջազգային ցուցահանդեսների, մրցույթներում արժանացել է մրցանակների։ Նրա ստեղծագործություններից են՝ «Ալեքսանդր Գրիբոեդով» հուշարձանը (1967), «Ուսուցիչ» հուշարձանը (1967), «Սպասում» (1973), «Անմահություն» (1977), «Գարնանային երթ» (1975), «Ատոմային դար» (1974), «Իսրայել Օրի» (1978) և այլն։ Մահացել է 2024 թվականի հունիսի 2-ին։ Յուրի Մինասյանի արվեստը կարևոր ներդրում է հայ քանդակագործության մեջ, որտեղ նա պահպանել է ավանդույթները՝ հարստացնելով ժամանակակից ձևերով։

### Русский
Армянский скульптор

Юрий Суренович Минасян родился 12 октября 1942 года в Тбилиси, Грузинская ССР, СССР. Армянский скульптор, заслуженный деятель искусств Армении (2015). В 1963 году окончил Ереванское художественное училище, в 1969 году — Ереванский художественно-театральный институт. С 1970 года преподаёт в Ереванском художественном училище. Его композиции отличаются родством с традициями армянской скульптуры, где сочетаются тонкая пластика, ясность формы и глубина тематики. Минасян создавал памятники, портретные бюсты и декоративные работы, отражающие темы армянской истории, культуры и современной жизни. Его произведения хранятся в музеях Армении, Национальной галерее Армении, нескольких зарубежных галереях и частных коллекциях. С 1969 года участвует в республиканских и международных выставках, получал награды на конкурсах. Среди его работ: памятник Александру Грибоедову (1967), памятник учителю (1967), «Ожидание» (1973), «Бессмертие» (1977), «Весенний марш» (1975), «Атомный век» (1974), «Исраэль Ори» (1978) и другие. Умер 2 июня 2024 года. Искусство Юрия Минасяна — важный вклад в армянскую скульптуру, где он сохранил традиции, обогащая их современными формами.

### English
Armenian Sculptor

Yuri Surenovich Minasyan was born on October 12, 1942, in Tbilisi, Georgian SSR, USSR. An Armenian sculptor and Honored Artist of Armenia (2015). He graduated from the Yerevan Art College in 1963 and the Yerevan Art and Theater Institute in 1969. Since 1970, he has taught at the Yerevan Art College. His compositions are distinguished by their kinship with Armenian sculptural traditions, combining subtle plasticity, clarity of form, and thematic depth. Minasyan created monuments, portrait busts, and decorative works reflecting Armenian history, culture, and modern life. His pieces are held in Armenian museums, the National Gallery of Armenia, several international galleries, and private collections. Since 1969, he has participated in republican and international exhibitions, winning prizes in competitions. Notable works include the monument to Alexander Griboedov (1967), monument to the Teacher (1967), *Waiting* (1973), *Immortality* (1977), *Spring March* (1975), *Atomic Age* (1974), *Israel Ori* (1978), and others. He passed away on June 2, 2024. Yuri Minasyan’s art is a significant contribution to Armenian sculpture, preserving traditions while enriching them with contemporary forms.