Ալեքսանդր Հարությունի Աբելյան – Александр Арутюнович Абелян – Alexander Arutyunovich Abelyan

Հայ Թատերական Արվեստի Վառ Աստղ

1940 թվականի մայիսի 6-ին Ռոստով-Դոնում վախճանվեց Ալեքսանդր Հարությունի Աբելյանը՝ դրամատուրգ, թատրոնի դերասան, Հովհաննես Աբելյանի եղբայրը։

Նրա ստեղծագործական ժառանգությունը հայ թատերական արվեստի անգին գանձերից է։ Ալեքսանդր Աբելյանի կատակերգություններն ու դրամաները վառ կերպով պատկերում էին մանր արհեստավոր դասի կյանքն ու առօրյան՝ լցված սրամտությամբ և խոր իմաստով։ Նրա «Նավթի շատրվան» և «Վառվող լամպեր» պիեսները մեծ հաջողություն ունեցան ոչ միայն Կովկասում, այլև Կոստանդնուպոլսում, ինչպես նաև հայկական սփյուռքի թատերական կենտրոններում։ Աբելյանը սերտ բարեկամություն էր պահպանում հայ մշակույթի մեծեր՝ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի և Պետրոս Ադամյանի հետ, ինչը նրա ստեղծագործություններին հաղորդում էր յուրահատուկ խորություն և ոգեշնչում։ Նրա կյանքն ու աշխատանքը մնում են հայ թատերագրության վառ էջեր։
Р
Яркая звезда армянского театра
6 мая 1940 года в Ростове-на-Дону скончался Александр Арутюнович Абелян — драматург, актёр театра, брат драматурга Ованеса Абеляна. Творческое наследие Александра Абеляна стало неотъемлемой частью армянского театрального искусства. Его комедии и драмы ярко отражали жизнь и быт мелкого ремесленного класса, наполняя произведения остроумием и глубоким смыслом. Пьесы «Нефтяной фонтан» и «Горящие лампы» с триумфом ставились не только на Кавказе, но и в Константинополе, а позже — в театральных центрах армянской диаспоры. Александр Абелян поддерживал близкую дружбу с выдающимися деятелями армянской культуры — Александром Ширванзаде и Петросом Адамяном, что придавало его творчеству особую глубину и вдохновение. Его жизнь и работы остаются яркими страницами в истории армянской драматургии.

A Shining Star of Armenian Theater
On May 6, 1940, in Rostov-on-Don, Alexander Arutyunovich Abelyan — playwright, theater actor, and brother of dramatist Hovhannes Abelyan — passed away. His creative legacy is a treasured part of Armenian theatrical art. Alexander Abelyan’s comedies and dramas vividly depicted the life and daily struggles of the petty artisan class, infused with wit and profound meaning. His plays, The Oil Fountain and Burning Lamps, achieved great success not only in the Caucasus but also in Constantinople and later in the theatrical hubs of the Armenian diaspora. Abelyan maintained close friendships with prominent figures of Armenian culture, Alexander Shirvanzade and Petros Adamyan, which lent his works unique depth and inspiration. His life and contributions remain a vibrant chapter in the history of Armenian drama.

Սուրբ Նինո – Святая Нино -Saint Nino

«Հավատքի Լույս. Ինչպես Սուրբ Նինոն Քրիստոնեություն Պարգևեց Վրաստանին»

6 մայիսի, 319 թ., Վրաստան
Արաքյալահավասար Սուրբ Նինոն մկրտեց վրաց թագավոր Միրիանին և նրա մերձավորներին՝ դնելով Վրաստանի քրիստոնեացման սկիզբը:

327 թվականին Քրիստոնեությունը դարձավ Վրաստանի պաշտոնական կրոնը՝ դառնալով աշխարհում երրորդ երկիրը Հայաստանից և Հռոմեական կայսրությունից հետո, որն ընդունեց Քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն:
Սուրբ Նինոն, ով համարվում է Վրաստանի լուսավորիչ, իր հավատքի ուժով և խաչի խորհրդանիշով փոխակերպեց վրաց ժողովրդի հոգևոր աշխարհը: Լեգենդը պատմում է, որ Նինոն, առաջնորդվելով աստվածային տեսիլքով, ճանապարհորդեց դեպի Վրաստան՝ տարածելու Քրիստոսի ուսմունքները: Նրա քարոզները և հաշմանդամ աղջկա բժշկումը համոզեցին թագավոր Միրիանին ընդունել Քրիստոնեությունը: Այդ ժամանակվանից Վրաստանը դարձավ քրիստոնեական աշխարհի կարևոր կենտրոններից մեկը:
Մինչև 6-րդ դարը Վրաստանը գտնվում էր Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու ազդեցության ներքո: Սակայն 608-609 թվականներին Վրաստանի եկեղեցին ընդունեց 451 թվականի Քաղկեդոնի ժողովի որոշումները, ինչը հանգեցրեց Հայաստանյայց Եկեղեցու հետ հարաբերությունների խզմանը: Այս պատմական իրադարձությունը նշանակալի դեր խաղաց Վրաստանի եկեղեցու ինքնուրույնության ձևավորման գործում:
Այսօր Սուրբ Նինոյի ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել վրաց ժողովրդին: Նրա խաչը, որը խորհրդանշում է հավատք և նվիրվածություն, մնում է Վրաստանի հոգևոր սրտում:

«Свет Веры: Как Святая Нино Подарила Грузии Христианство»
На армянском языке6 мая 319 года, Грузия
Равноапостольная Святая Нино крестила грузинского царя Мириана и его приближенных, положив начало христианизации Грузии. В 327 году Христианство стало официальной религией Грузии, сделав её третьей страной в мире после Армении и Римской империи, принявшей христианство как государственную религию.
Святая Нино, почитаемая как просветительница Грузии, силой своей веры и символом креста преобразила духовный мир грузинского народа. Легенда гласит, что Нино, ведомая божественным видением, отправилась в Грузию, чтобы распространять учение Христа. Её проповеди и исцеление больной девушки убедили царя Мириана принять христианство. С этого момента Грузия стала одним из ключевых центров христианского мира.
До 6 века Грузия находилась под влиянием Армянской Апостольской Церкви. Однако в 608–609 годах Грузинская церковь приняла решения Халкидонского Собора 451 года, что привело к разрыву отношений с Армянской церковью. Это историческое событие сыграло важную роль в формировании независимости Грузинской церкви.
Сегодня наследие Святой Нино продолжает вдохновлять грузинский народ. Её крест, символизирующий веру и преданность, остаётся в сердце духовной Грузии.
На английском языке

Equal-to-the-Apostles Saint Nino baptized King Mirian of Georgia and his entourage, marking the beginning of Georgia’s Christianization. In 327, Christianity became the official religion of Georgia, making it the third country in the world, after Armenia and the Roman Empire, to adopt Christianity as its state religion.
Saint Nino, revered as the Enlightener of Georgia, transformed the spiritual landscape of the Georgian people through her unwavering faith and the symbol of the cross. Legend has it that Nino, guided by a divine vision, journeyed to Georgia to spread Christ’s teachings. Her sermons and the miraculous healing of a sick girl persuaded King Mirian to embrace Christianity. From that moment, Georgia emerged as a significant center of the Christian world.
Until the 6th century, Georgia remained under the influence of the Armenian Apostolic Church. However, in 608–609, the Georgian Church adopted the decisions of the Council of Chalcedon of 451, leading to a break with the Armenian Church. This historic event was pivotal in shaping the independence of the Georgian Church.
Today, Saint Nino’s legacy continues to inspire the Georgian people. Her cross, a symbol of faith and devotion, remains at the heart of Georgia’s spiritual identity.

6 მაისი, 319 წელი, საქართველო
წმინდა ნინო, თანასწორი მოციქულთა, ახლდა ქართლის მეფე მირიანსა და მის თანამოაზრეებს, რითაც დაიწყო საქართველოს ქრისტიანიზაცია. 327 წელს ქრისტეანობა გახდა საქართველოს ოფიციალური რელიგია, რითაც საქართველო გახდა მსოფლიოში მესამე ქვეყანა სომხეთისა და რომის იმპერიის შემდეგ, რომელმაც ქრისტეანობა სახელმწიფო რელიგიად აქცია.
წმინდა ნინო, საქართველოს განმანათლებელი, თავისი რწმენის ძალითა და ჯვრის სიმბოლოთი შეცვალა ქართველი ხალხის სულიერი სამყარო. ლეგენდის თანახმად, ნინო, ღვთაებრივი ხილვით ხელმძღვანელობით, გაემგზავრა საქართველოში ქრისტეს სწავლებების გასავრცელებლად. მისმა ქადაგებებმა და ავადმყოფი გოგონას განკურნებამ დაარწმუნა მეფე მირიანი, მიეღო ქრისტეანობა. ამ მომენტიდან საქართველო გახდა ქრისტიანული სამყაროს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცენტრი.
VI საუკუნემდე საქართველო სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. თუმცა, 608-609 წლებში ქართულმა ეკლესიამ მიიღო 451 წლის ქალკედონის კრების გადაწყვეტილებები, რამაც გამოიწვია სომხეთის ეკლესიასთან ურთიერთობის გაწყვეტა. ეს ისტორიული მოვლენა მნიშვნელოვანი იყო ქართული ეკლესიის დამოუკიდებლობის ჩამოყალიბებისთვის.
დღეს წმინდა ნინოს მემკვიდრეობა აგრძელებს ქართველი ხალხის შთაგონებას. მისი ჯვარი, რომელიც რწმენისა და ერთგულების სიმბოლოა, რჩება საქართველოს სულიერ გულში.

Համլետ Հմայակի Քոչարյան – Гамлет Амаякович Кочарян – Hamlet Amayakovich Kocharyan

Հայրենիքի աննկուն մարտիկը

6 մայիսի, 1991 թ., Կապանում զոհվեց Համլետ Հմայակի Քոչարյանը՝ քաղաքական գործիչ, ազատության մարտիկ, Կափանի «Ղարաբաղ» կոմիտեի նախագահ, գրող։

Արցախյան շարժման առաջին օրերից նա հիմնադրեց «Հայաստանի պատմական իրավունքների միություն»-ը և «Մեծն Գարեգին Նժդեհ» կամավորական ջոկատը։ Միաժամանակ ղեկավարում էր «Հայ Դատ»-ի Զանգեզուրի մասնաճյուղը։
1989 թ. օգոստոսին, Ադրբեջանի սահմանին գտնվող Սեյդլար գյուղի ազատագրման մարտերի ժամանակ, Համլետը ազատության մարտիկների խմբի հետ գերեվարվեց և տեղափոխվեց Բաքվի Բայիլովի բանտ։ 1990 թ. ապրիլին, գերիների փոխանակման արդյունքում, նա ազատ արձակվեց և վերադարձավ Հայաստան։
1990-1991 թթ. նա մասնակցեց Կապանի շրջանի սահմանամերձ գյուղերի և Գորիսի շրջանի Շուռնուխ, Խնձորեսկ, Կոռնիձոր գյուղերի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Բացի ռազմական գործողություններից, Համլետ Քոչարյանն ակտիվորեն զբաղվում էր քաղաքական և հասարակական գործունեությամբ, ինչի հետևանքով ձերբակալվեց ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտեի կողմից, սակայն շուտով ազատ արձակվեց և հիմնադրեց ռազմական ջոկատ։
Համլետ Կոչարյանը զոհվեց մարտական գործողություններից առաջ զենքի փորձարկման ժամանակ տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով։ Հետմահու պարգևատրվեց «Մարտական խաչ» առաջին աստիճանի շքանշանով։ Ի նշան նրա հիշատակի՝ Կապանի Աճանանի թաղամասը վերանվանվեց Համլետավան։ 1991 թ. նույն թաղամասում տեղադրվեց նրա հուշարձանը։
Համլետ Քոչարյանը հեղինակ է պատմվածքների, բանաստեղծությունների և երգերի։ Նրա մասին նկարահանվել է «Ես այնքան մոտ էի իրականությանը» ֆիլմը՝ ռեժիսոր Իրինա Հովհաննիսյանի կողմից։

Несгибаемый борец за Родину
6 мая 1991 года в Капане погиб Гамлет Амаякович Кочарян — политик, борец за свободу, командир, председатель Капанского комитета «Карабах», писатель. С первых дней арцахского движения он основал «Союз исторических прав Армении» и добровольческий отряд «Мецн Гарегин Нжде». Одновременно возглавлял Зангезурский филиал «Ай Дата».
В августе 1989 года, в ходе боев за освобождение села Сейдлар на границе с Азербайджаном, Гамлет вместе с группой борцов за свободу был схвачен и доставлен в Бакинскую Баиловскую тюрьму. В апреле 1990 года в результате обмена пленными он был освобожден и вернулся в Армению.
В 1990–1991 годах участвовал в боях самообороны приграничных сел Капанского района и сел Шурнух, Хндзореск, Корнидзор Горисского района. Помимо военных действий, Гамлет Кочарян вел активную политическую и общественную деятельность, из-за чего был арестован Комитетом государственной безопасности СССР, но вскоре освобожден и основал военный отряд.
Гамлет Кочарян погиб в результате взрыва, произошедшего во время испытания оружия перед боевыми действиями. Посмертно награжден орденом «Боевой крест» первой степени. В его честь Ачахлинский район города Капана был переименован в Гамлетаван. Его памятник был установлен в этом же районе в 1991 году.
Гамлет Кочарян — автор рассказов, стихов и песен. Ему посвящен фильм «Я был так близок к реальности» режиссера Ирины Оганян.

Indomitable Fighter for Homeland
On May 6, 1991, in Kapan, Hamlet Amayakovich Kocharyan — a politician, freedom fighter, commander, chairman of the Kapan “Karabakh” Committee, and writer — lost his life. From the earliest days of the Artsakh movement, he founded the “Union of Historical Rights of Armenia” and the “Metsn Garegin Nzhdeh” volunteer detachment. Simultaneously, he led the Zangezur branch of “Hay Dat.”
In August 1989, during battles to liberate the village of Seydlar on the border with Azerbaijan, Hamlet and a group of freedom fighters were captured and taken to Baku’s Bayil Prison. In April 1990, through a prisoner exchange, he was released and returned to Armenia.
In 1990–1991, he participated in self-defense battles in the border villages of Kapan District and the villages of Shurnukh, Khndzoresk, and Kornidzor in Goris District. Beyond military operations, Hamlet Kocharyan was actively involved in political and public spheres, leading to his arrest by the USSR State Security Committee. He was soon released and established a military detachment.
Hamlet Kocharyan died due to an explosion during a weapons test before combat operations. He was posthumously awarded the “Combat Cross” Order of the First Degree. In his honor, the Achanan district of Kapan was renamed Hamletavan, and a monument was erected there in 1991.
Hamlet Kocharyan was the author of stories, poems, and songs. A film dedicated to him, “I Was So Close to Reality,” was directed by Irina Ohanyan.

Ջոն Սահակի Կիրակոսյան – Джон Саакович Киракосян – John Sahak Kirakosyan

Հայոց Պատմության Լուսավոր Դեմք

6 մայիսի 1929 թվական, Երևան — ծնվել է Ջոն Սահակի Կիրակոսյանը՝ պատմական գիտությունների դոկտոր (1966), պրոֆեսոր (1969), քաղաքական գործիչ, Հայկական ԽՍՀ արտաքին գործերի նախարար (1975-1985):

Ջոն Կիրակոսյանի հիմնական հետազոտությունները նվիրված են հայ ժողովրդի նոր և նորագույն պատմությանը, հայկական հարցին և Հայոց ցեղասպանությանը: Նրա աշխատանքները խոր հետք են թողել հայագիտության մեջ, սակայն որոշ հակասություններ առաջացրել են նրա կողմից խորհրդային քարոզչությանը համահունչ կեղծված փաստաթղթի մասին պնդումները: Մասնավորապես, նա հիշատակել է Օսմանյան կայսրության ռազմական նախարար Էնվեր փաշային ուղղված հեռագիր, որը, իբր, գրվել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության ղեկավար Հովհաննես Քաջազնունու անունից: Այդ հեռագրի իսկությունը, սակայն, չի հաստատվել որևէ արխիվային փաստաթղթով: Ավելին, Կիրակոսյանը խեղաթյուրել է հեռագրի տակ ստորագրած երեք գործիչներից երկուսի դիրքորոշումները: Չնայած այս հակասություններին, Ջոն Կիրակոսյանի ներդրումը հայ ժողովրդի պատմության ուսումնասիրության և քաղաքական ասպարեզում անգնահատելի է:

Светоч армянской истории
6 мая 1929 года, Ереван — родился Джон Саакович Киракосян, доктор исторических наук (1966), профессор (1969), политик, министр иностранных дел Армянской ССР (1975-1985). Основные исследования Джона Киракосяна посвящены новой и новейшей истории армянского народа, армянскому вопросу и Геноциду армян. Его труды оставили значительный след в арменоведении, однако вызвали споры из-за утверждений о поддельной телеграмме, якобы отправленной от имени главы правительства Республики Армения Ованнеса Каджазнуни военному министру Османской империи Энвер-паше. Подлинность этой телеграммы не подтверждена ни одним архивным документом. Более того, Киракосян исказил позиции двух из трех фигур, подписавших эту сфабрикованную телеграмму. Несмотря на эти противоречия, вклад Джона Киракосяна в изучение истории армянского народа и его политическую деятельность остается неоценимым.

A Beacon of Armenian History
May 6, 1929, Yerevan — John Sahak Kirakosyan was born, a Doctor of Historical Sciences (1966), professor (1969), politician, and Minister of Foreign Affairs of the Armenian SSR (1975-1985). John Kirakosyan’s primary research focused on the modern and contemporary history of the Armenian people, the Armenian Question, and the Armenian Genocide. His works left a profound mark on Armenian studies, though they sparked controversy due to his claims about a fabricated telegram allegedly sent on behalf of the head of the Republic of Armenia’s government, Hovhannes Kajaznuni, to Enver Pasha, the Ottoman Empire’s Minister of War. The authenticity of this telegram has not been corroborated by any archival document. Furthermore, Kirakosyan misrepresented the positions of two of the three figures who supposedly signed the telegram. Despite these controversies, John Kirakosyan’s contributions to the study of Armenian history and his political career remain invaluable.

Հայկական լեռնաշխարհը և Կովկասը – Армянское нагорье и Кавказ – Armenian Highlands and Caucasus

Это изображение имеет пустой атрибут alt; его имя файла - d090d180d0bcd18fd0bdd181d0bad0bed0b5-d0bdd0b0d0b3d0bed180d18cd0b5-d0b8-d09ad0b0d0b2d0bad0b0d0b7.png

Геворг Ваагни (Вараги) Абгарян

Выдающийся филолог, историк, литературный критик, рукописец, источниковед, переводчик, доктор филологических наук

15 мая 1998 года в Ереване- скончался Геворг Ваагни (Вараги) Абгарян
В 1946 году он открыл настоящего автора «Истории» Григора Акнерцу, под именем которого были опубликованы английский, турецкий и грузинский переводы написанной в XIII веке поэмы о монгольских нашествиях. Он доказал, что «историка Закхея, жившего в VII веке», давно ходившего в арменоведческой литературе, не существовало. В 1966 году в одной из рукописей Матенадарана Абгарян обнаружил и опубликовал несколько глав армянского перевода Библии «Книга Сирака», который считался утерянным в XII веке и был заменен новым переводом, который переводился. в V веке.
Работы Геворга Абгаряна посвящены армянской средневековой литературе, рукописному делу, армяно-греческим, армяно-грузинским, армяно-славянским, армяно-французским, армяно-немецким библиографическим связям, истории европейского арменоведения. Он подготовил к научному изданию греческий и немецкий переводы «Хроники» греческого летописца Евсевия Кесарийского, «Историю армян» Павстоса Бузанда, оригинальную рукопись истории Себеоса, образцы средневековой прозы.
Составил сборник «Армянские источники об Абхазии и абхазах», благодаря которому у абхазов появились новые факты о своей истории.
Перевел с немецкого на армянский на польский Арменологические исследования Марквардта, Ганса Вальтера Пауля и других. Его книга «Матенадаран» вышла на русском, английском (Ереван, 1962 г.) и польском языках (Варшава, 1965 г.).
В своей работе «История армянского книгопечатания» (2001) он затронул вопросы становления армянского книгопечатания.
Абгарян посвятил отдельные статьи многим старым и новым писателям и поэтам: Хоренаци, Г. Нарекаци, Н. Ламбронаци, Х. Тлкуранци, Карапет Випох, Х. Абовян, Раффи, А. Исаакян, Варужан, Ф. Верфель, В. Хечумян и другие. Он поддержал эстонский перевод «Давида Сасунского». Под его пером также находится серия статей, посвященных европейским и американским арменоведам и истории арменоведения.

Арман Татевосович Манукян

Художник , известен в США как «гавайский Ван Гог»

15 мая 1904 года в Константинополе (Никея)- родился Арман Татевосович Манукян
В 1923 году он поступил в Корпус морской пехоты США на Гавайских островах. За время службы сделал 75 рисунков по истории Корпуса морской пехоты США, которые никогда не публиковались и сейчас находятся в музее Гонолулу.
После завершения военной службы в 1927 году Манукян решил остаться и творить на Гавайях. На этот раз он развивает тему моря в жанре настенной живописи. В Гонолулу он работает в журналах Honolulu Star-Bulletin и Paradise of the Pacific.
В 1929 году Арман Манукян провел свою первую персональную выставку. Сейчас его картины маслом высоко ценятся, их 31 штука. Академия изящных искусств Гонолулу организовала мемориальную выставку вскоре после смерти Армана Манукяна и ретроспективную выставку «Смысл в цвете/Выражение в линии: модернизм Армана Манукяна» с 4 ноября 2010 г. по 24 апреля 2011 г. Модернизм Армана Манукяна). Работы Армана Манукяна находятся в художественных музеях Бишопа и Гонолулу, а также в частных коллекциях.

Скончался 10 мая 1931 года в Гонолулу (штат Гавайские острова, США)

Товма Мецопеци

Армянский историк, педагог, культурно- общественный деятель.Автор ряда трудов исторического и педагогического содержания

15 мая 1446 года селе Акори (провинция Масяцотн)- скончался Товма Мецопеци— Наиболее известен трудом «История Тимура и его преемников» написанный в 1430—1440 годах. Труд описывает события 1386—1440 годов, и посвящено войнам и нашествиям Тамерлана, Шахруха и правителей Кара-Коюнлу, а также политической истории народов Закавказья. Труд является важным источником об эпохе Тамерлана в Армении и Ближнем Востоке.
Автор исторического труда «Хроника», учебника армянского языка. Умер во время проповеди.

Ստրելերի Ատլաս քարտեզը 1847 թ – Карта из атласа Стейлера 1847 год – Stielers Hand Atlas 1847

Гоар Микаэловна Гаспарян (Хачатрян)

Непревзойдённая оперная певица, чье исполнение было эталонным во всем мире

16 мая 2007 года в Ереване- скончалась Гоар Микаэловна Гаспарян (Хачатрян)— величайшая оперная певица (лирико-колоратурное сопрано), педагог. Народная артистка Армянской ССР, Народная артистка СССР
Аветик Исаакян, однажды окрестив певицу «армянским соловьем», писал о ней так: «Птицы научили Гоар пению, а она их – щебетанию». Зара Долуханян сказала: «Такие гиганты, как Гоар Микаэловна, рождаются раз в столетие. Самые сложные произведения мировых классиков, порою кажущиеся невозможными для исполнения, в гаспаряновской трактовке не только получают новую жизнь, но и становятся выше авторской трактовки. Гоар — звезда вокального искусства и стоит нескольких созвездий».

После концертов оперной певицы Гоар Гаспарян на сцену выходили и вставали на колени президент Франции Шарль де Голль и император Японии.
В Японии Гоар стоя аплодировали 57 минут!

Глядя на гору Арарат египетская армянка, величайшая армянская оперная певица Гоар Гаспарян крикнула:
– Как я счастлива, что армянка!

—————–
Гоар Гаспарян родилась 14 декабря 1924 года в Каире