Գրիգորի Միխայիլի Պոժենյանը ծնվել  է 1922 թվականի սեպտեմբերի 20 -ին Խարկովում , Ռուսաստան։ Խորհրդային և ռուս ռազմաճակատային բանաստեղծ, գրող, Մոսկվայի գրողների միության անդամ, Ռուսաստանի պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր, մի քանի կինոսցենարների հեղինակ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից էր։

Հայրը՝ Միխայիլ Պոժենյանը, ծագումով հայ էր, Խարկովի տրակտորային գործարանի հիմնադիրներից։ Մայրը՝ Ելիզավետա Քերները, հրեա, բժշկական գիտությունների թեկնածու, աշխատել է որպես թերապևտ և պրոֆեսոր։ Պոժենյանը ծառայել է Սևծովյան նավատորմում, մասնակցել Օդեսայի և Սևաստոպոլի պաշտպանությանը, եղել է հետախույզ։ Նա մասնակցել է Բելյաևկայի ջրամատակարարման կայանի հետգրավմանը, վիրավորվել, բայց ողջ մնացել։ Պատերազմն ավարտել է լեյտենանտի կոչումով։ Նրա սխրանքները ներշնչել են «Ծարավ» ֆիլմի սցենարը։

Պոժենյանը բանաստեղծություններ է գրել պատերազմի ժամանակ, աշխատել «Боевая вахта» և «Красный Черноморец» թերթերում։ Նրա առաջին գիրքը՝ «Քամի ծովից» (1955), բանաստեղծությունների ժողովածու էր։ Գրել է «Ծարավ» (1959), «Երբեք» (1962), «Ցտեսություն» (1966), «Գնացք դեպի հեռավոր օգոստոս» (1971) ֆիլմերի սցենարները։ Նրա բանաստեղծությունների հիման վրա ստեղծվել են ավելի քան 60 երգ, որոնք կատարել են Իոսիֆ Կոբզոնը, Մուսլիմ Մագոմաևը, Յուրի Անտոնովը և այլք։ 1972-ին գրել է «Ջին Գրինը անձեռնմխելի է» վեպը։ Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի I և II աստիճանի, Կարմիր աստղի, Պատվո նշան շքանշաններով, ինչպես նաև «Օդեսայի պաշտպանության համար», «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալներով։

### Русский

Отважный голос войны и литературы

Григорий Михайлович Поженян родился  29 сентября 1922  года в Харькове , Россия. Советский и российский фронтовой поэт, писатель, член Союза писателей Москвы, дважды лауреат Государственной премии России, автор нескольких киносценариев. Участник Великой Отечественной войны.

Отец, Михаил Поженян, армянин по происхождению, был одним из основателей Харьковского тракторного завода. Мать, Елизавета Кернер, еврейка, кандидат медицинских наук, работала терапевтом и профессором. Поженян служил в Черноморском флоте, участвовал в обороне Одессы и Севастополя, был разведчиком. Участвовал в операции по возвращению водоснабжающей станции в Беляевке, получил ранение, но выжил. Войну окончил в звании лейтенанта. Его подвиги легли в основу сценария фильма «Жажда».

Поженян начал писать стихи во время войны, работал в газетах «Боевая вахта» и «Красный Черноморец». Первая книга — сборник стихов «Ветер с моря» (1955). Написал сценарии к фильмам «Жажда» (1959), «Никогда» (1962), «Прощай» (1966), «Поезд в далекий август» (1971). На его стихи создано более 60 песен, исполненных Иосифом Кобзоном, Муслимом Магомаевым, Юрием Антоновым и другими. В 1972 году написал роман «Джин Грин — неприкасаемый». Награждён орденами Отечественной войны I и II степени, Красной Звезды, Почётного знака, а также медалями «За оборону Одессы», «За оборону Севастополя» и «За оборону Кавказа».

### English

Courageous Voice of War and Literature

Grigory Mikhailovich Pozhenyan was born on September 20 , 1922 , in Khatkov , Russia. A Soviet and Russian frontline poet, writer, member of the Moscow Writers’ Union, two-time laureate of the Russian State Prize, and author of several screenplays. He was a participant in the Great Patriotic War.

His father, Mikhail Pozhenyan, of Armenian descent, was a founder of the Kharkiv Tractor Plant. His mother, Elizaveta Kerner, a Jew, was a candidate of medical sciences and worked as a therapist and professor. Pozhenyan served in the Black Sea Fleet, took part in the defense of Odesa and Sevastopol, and worked as a scout. He participated in the recapture of the Belyaevka water supply station, was wounded, but survived. He ended the war as a lieutenant. His exploits inspired the screenplay for the film “Thirst.”

Pozhenyan began writing poetry during the war, contributing to the newspapers *Boevaya Vakhta* and *Krasny Chernomorets*. His first book, the poetry collection *Wind from the Sea*, was published in 1955. He wrote screenplays for films including *Thirst* (1959), *Never* (1962), *Farewell* (1966), and *Train to Distant August* (1971). Over 60 songs based on his poems were performed by artists like Iosif Kobzon, Muslim Magomayev, and Yuri Antonov. In 1972, he co-authored the novel *Jin Green — Untouchable*. He was awarded the Orders of the Patriotic War I and II degrees, the Red Star, the Badge of Honor, and medals for the Defense of Odesa, Sevastopol, and the Caucasus.

Ալեքսանդր Նիկոլայի Շաքարյանը մահացել է 1984 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Երևանում։ Հայ նկարիչ է, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1956)։

1929-1934 թվականներին սովորել է Լենինգրադի համառուսաստանյան գեղարվեստի ակադեմիայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում։ 1951-1964 թվականներին եղել է Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի գլխավոր նկարիչը։

Նա հեղինակ է մի շարք թատերական ներկայացումների ձևավորումների, այդ թվում՝ Անտոն Չեխովի «Երեք քույր» (1952), Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Չար ոգի» (1959), Ալեքսեյ Արբուզովի «Իրկուտսկյան պատմություն» (1960), Ուիլյամ Շեքսպիրի «Ռիչարդ III» (1965, բոլորը՝ Երևանի Պարոնյանի անվան թատրոնում)։ Նաև ձևավորել է օպերային ներկայացումներ՝ Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ» (1942), Տիգրան Չուխաջյանի «Արշակ Բ» (1956), բալետային ներկայացումներ՝ Լյուդվիգ Մինկուսի «Դոն Կիխոտ» (1953), Արիստակեսյանի «Պրոմեթևս» (1968, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն), Արամ Խաչատրյանի «Սպարտակ» (1966, Սվերդլովսկի օպերային թատրոն)։ Շաքարյանը մասնակցել է «Քաոս» (1972) և «Աքսորական № 011» (1978, երկուսն էլ՝ Հայֆիլմ) ֆիլմերի ձևավորումներին։

Նրա կտավներից են՝ «Աղջկա դիմանկար» (1932), «Գյուղական տեսարան» (1934), «Հին Երևան» (1943)։ 1962 թվականին Երևանում կայացել է նրա անհատական ցուցահանդեսը։ Շաքարյանի ստեղծագործությունները արտացոլում են հայ մշակույթի և թատերական արվեստի խորքային ընկալումը, նրա աշխատանքները նշանակալի ներդրում են ունեցել հայկական գեղարվեստական և թատերական ժառանգության մեջ։

### Русский

Живопись и театральное оформление 

Александр Николаевич Шакарян умер 20 сентября 1984 года в Ереване. Армянский художник, заслуженный деятель искусств Армянской ССР (1956). В 1929–1934 годах учился в Ленинградском институте живописи, скульптуры и архитектуры Всесоюзной академии художеств. В 1951–1964 годах был главным художником Ереванского театра музыкальной комедии имени Акопа Пароняна.

Он оформлял театральные постановки, включая «Три сестры» Антона Чехова (1952), «Чар огы» Александра Ширванзаде (1959), «Иркутская история» Алексея Арбузова (1960), «Ричард III» Уильяма Шекспира (1965, все — в Ереванском театре им. Пароняна). Также занимался оформлением оперных постановок: «Фауст» Шарля Гуно (1942), «Аршак II» Тиграна Чухаджяна (1956), и балетных постановок: «Дон Кихот» Людвига Минкуса (1953), «Прометей» Аристакесяна (1968, Ереванский театр оперы и балета), «Спартак» Арама Хачатуряна (1966, Свердловский оперный театр). Шакарян участвовал в оформлении фильмов «Хаос» (1972) и «Изгнанник № 011» (1978, оба — «Арменфильм»).

Среди его картин: «Портрет девушки» (1932), «Сельский пейзаж» (1934), «Старый Ереван» (1943). В 1962 году в Ереване прошла его персональная выставка. Творчество Шакаряна отражает глубокое понимание армянской культуры и театрального искусства, его работы внесли значительный вклад в армянское художественное и театральное наследие.

### English

Painting and Theatrical Design 

Alexander Nikolayevich Shakaryan died on September 20, 1984, in Yerevan. An Armenian artist, he was honored as a Merited Artist of the Armenian SSR (1956). From 1929 to 1934, he studied at the Leningrad Institute of Painting, Sculpture, and Architecture of the All-Union Academy of Arts. From 1951 to 1964, he served as the chief artist of the Hakob Paronyan Musical Comedy Theater in Yerevan.

He designed sets for theatrical productions, including Anton Chekhov’s *Three Sisters* (1952), Alexander Shirvanzade’s *Char Ogy* (1959), Alexey Arbuzov’s *Irkutsk Story* (1960), and William Shakespeare’s *Richard III* (1965, all at the Paronyan Theater). He also worked on opera productions, such as Charles Gounod’s *Faust* (1942) and Tigran Chukhajyan’s *Arshak II* (1956), and ballet productions, including Ludwig Minkus’s *Don Quixote* (1953), Aristakesyan’s *Prometheus* (1968, Yerevan Opera and Ballet Theater), and Aram Khachaturian’s *Spartacus* (1966, Sverdlovsk Opera Theater). Shakaryan contributed to the set design of the films *Chaos* (1972) and *Exile No. 011* (1978, both by Armenfilm).

His paintings include *Portrait of a Girl* (1932), *Rural Landscape* (1934), and *Old Yerevan* (1943). In 1962, he held a solo exhibition in Yerevan. Shakaryan’s work reflects a deep understanding of Armenian culture and theatrical art, making a significant contribution to Armenia’s artistic and theatrical heritage.

Շառլ Ժերարը (Նուբար Աճեմյան, ֆր.՝ Charles Gérard) մահացել է 2019 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Վերսալում, Ֆրանսիա։ Հայկական ծագմամբ ֆրանսիացի դերասան է, ով նկարահանվել է ավելի քան 50 ֆիլմերում 1957 թվականից սկսած։

Հռչակ է ձեռք բերել «Փամփուշտը տակառում» ֆիլմով։ Խաղացել է այնպիսի դերասանների հետ, ինչպիսիք են Ժան Պոլ Բելմոնդոն, Պիեռ Ռիշարը, Լինո Վենտուրան, և աշխատել է հայտնի ֆրանսիացի ռեժիսորների՝ Կլոդ Զադինի, Ֆրանսիս Վեբերի, Կլոդ Լելուշի և Անրի Վեռնոյի հետ։ Կլոդ Լելուշի հետ ընկերությունը հանգեցրել է նրան, որ Ժերարը նկարահանվել է նրա 18 ֆիլմերում, այդ թվում՝ «Անպիտանը» (1970)։

Նրա հայտնի ֆիլմերից են՝ «Շնորհավոր Ամանոր» (1973), «Ամուսնություն» (1974), «Թշնամուս դիակը» (1976), «Խաղալիք» (1976), «Հրեշը» (1977), «Ով ով է, ոստիկան, թե ավազակ» (1979), «Խաղ չորս ձեռքով» (1980), «Հեռանալ, վերադառնալ» (1985), «Զգուշացեք ավազակներից» (1986), «Կինը և տղամարդը 20 տարի անց» (1986), «Լինում են օրեր, լինում են գիշերներ» (1990), «Մարդը և շունը» (2008), «Մարդը և նրա շունը» (2009), «Դավաճանության իրավունք» (2012), «Վերջին դասը» (2015)։ Որպես ռեժիսոր նկարահանել է «Թշնամին խավարում», «Մարդկանց օրենքը» և «Մաֆիային դավաճանած մարդը» ֆիլմերը։ Ժերարի աշխատանքը կարևոր դեր է խաղացել ֆրանսիական կինոյում՝ ընդգծելով նրա բազմակողմանի տաղանդը և հայկական ծագման ազդեցությունը։

### Русский

Многогранный армянский талант французского кино 

Шарль Жерар (Нубар Аджемян, фр. Charles Gérard, Charles Atchémian) умер 19 сентября 2019 года в Версале, Франция. Французский актёр армянского происхождения, снявшийся более чем в 50 фильмах с 1957 года. Славу ему принёс фильм «Пуля в стволе». Снимался с такими актёрами, как Жан-Поль Бельмондо, Пьер Ришар, Лино Вентура, и работал с известными французскими режиссёрами — Клодом Зиди, Франсисом Вебером, Клодом Лелушем и Анри Вернёем. Дружба с Клодом Лелушем привела к участию в 18 его фильмах, включая «Негодяй» (1970).

Среди известных фильмов: «С Новым годом» (1973), «Брак» (1974), «Труп моего врага» (1976), «Игрушка» (1976), «Чудовище» (1977), «Кто есть кто: полицейский или бандит» (1979), «Игра в четыре руки» (1980), «Уйти, чтобы вернуться» (1985), «Берегись бандитов» (1986), «Мужчина и женщина 20 лет спустя» (1986), «Бывают дни, бывают ночи» (1990), «Человек и собака» (2008), «Человек и его собака» (2009), «Право на измену» (2012), «Последний урок» (2015). Как режиссёр снял фильмы «Враг в тени», «Закон людей» и «Человек, предавший мафию». Работа Жерара сыграла важную роль во французском кинематографе, подчёркивая его многогранный талант и армянское происхождение.

### English

Versatile Armenian Talent of French Cinema 

Charles Gérard (Nubar Adjemian, fr. Charles Gérard, Charles Atchémian) died on September 19, 2019, in Versailles, France. A French actor of Armenian descent, he appeared in over 50 films since 1957. He gained fame with the film “Bullet in the Barrel.” He acted alongside stars like Jean-Paul Belmondo, Pierre Richard, and Lino Ventura, collaborating with renowned French directors such as Claude Zidi, Francis Veber, Claude Lelouch, and Henri Verneuil. His friendship with Claude Lelouch led to roles in 18 of Lelouch’s films, including “The Scoundrel” (1970).

His notable films include “Happy New Year” (1973), “Marriage” (1974), “The Corpse of My Enemy” (1976), “The Toy” (1976), “The Beast” (1977), “Cop or Hood” (1979), “The Game of Four Hands” (1980), “Go and Come Back” (1985), “Beware of Bandits” (1986), “Man and Woman 20 Years Later” (1986), “There Are Days and Nights” (1990), “Man and Dog” (2008), “A Man and His Dog” (2009), “The Right to Cheat” (2012), and “The Last Lesson” (2015). As a director, he made “Enemy in the Shadows,” “The Law of Men,” and “The Man Who Betrayed the Mafia.” Gérard’s work played a significant role in French cinema, highlighting his versatile talent and Armenian heritage.

### Français

Arménienne Talent polyvalent du cinéma français

Charles Gérard (Nubar Adjemian, fr. Charles Gérard, Charles Atchémian) est décédé le 19 septembre 2019 à Versailles, France. Acteur français d’origine arménienne, il a joué dans plus de 50 films depuis 1957. Il s’est fait connaître grâce au film « Une balle dans le canon ». Il a partagé l’affiche avec des stars comme Jean-Paul Belmondo, Pierre Richard et Lino Ventura, et a travaillé avec des réalisateurs français renommés tels que Claude Zidi, Francis Veber, Claude Lelouch et Henri Verneuil. Son amitié avec Claude Lelouch l’a conduit à apparaître dans 18 de ses films, dont « Le Voyou » (1970).

Parmi ses films notables : « Bonne Année » (1973), « Le Mariage » (1974), « Le Corps de mon ennemi » (1976), « Le Jouet » (1976), « La Bête » (1977), « Flic ou voyou » (1979), « Le Jeu à quatre mains » (1980), « Partir, revenir » (1985), « Méfiez-vous des bandits » (1986), « L’Homme et la femme 20 ans après » (1986), « Il y a des jours et des nuits » (1990), « L’Homme et le chien » (2008), « Un homme et son chien » (2009), « Le Droit de tromper » (2012) et « La Dernière Leçon » (2015). En tant que réalisateur, il a dirigé « L’Ennemi dans l’ombre », « La Loi des hommes » et « L’Homme qui a trahi la mafia ». Le travail de Gérard a joué un rôle important dans le cinéma français, mettant en lumière son talent polyvalent et son héritage arménien.

Աշոտ Նադանյանը ծնվել է 1972 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Բաքվում, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ շախմատիստ է, միջազգային վարպետ (1997), Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ (1998), ՖԻԴԵ-ի մարզիչ (2007), ՖԻԴԵ-ի ավագ մարզիչ (2017)։

Մարզել է Քուվեյթի և Սինգապուրի ազգային հավաքականները, իսկ 2011 թվականից եղել է Լևոն Արոնյանի մարտավկան։ Նրա անունով է կոչվում շախմատային սկզբնախաղ՝ Գրյունֆելդի պաշտպանություն, Նադանյանի տարբերակ։

Վաղ տարիներին սովորել է շախմատ խաղալ հորից՝ յոթ տարեկանում։ Առաջին մարզիչը եղել է Ռաֆայել Սարկիսովը Բաքվի «Սպարտակ» սպորտային ընկերությունում։ Նադանյանը հիշում է, որ մանկության տարիներին բակային խաղերը եղել են նրա համար կարևոր դպրոց, քանի որ լուրջ մրցաշարեր գրեթե չեն եղել։ 1986-1987 թվականներին հաղթել է մինչև 16 տարեկանների Ադրբեջանի առաջնությունում։ 1988 թվականին, Արցախյան պատերազմի սկզբին, ընտանիքը ստիպված լքել է Բաքուն և տեղափոխվել Հայաստան։

Նադանյանի հարձակողական ոճը նրան բերել է «հանճարեղ էքսցենտրիկ», «հայկական Տալ» և «Կասպարովի խորթ եղբայր» մականունները։ Վալերի Չեխովը նշել է, որ Նադանյանն ունի ահռելի ներուժ, բայց ժամանակի սղության պատճառով չի կարողացել լիովին նվիրվել շախմատին։ Լևոն Արոնյանը նշել է, որ Հայաստանում առկա իրավիճակը խոչընդոտել է նրա տաղանդի լիարժեք բացահայտմանը։

Նադանյանը մասնակցել է բազմաթիվ մրցաշարերի, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ մինչև 20 տարեկանների առաջնություններին (1987, 1988, 1989), Հայաստանի առաջնություններին (1997, 1998, 1999), 32-րդ շախմատային օլիմպիադային (1996), Եվրոպայի ակումբային առաջնությանը (1997), Եվրոպայի անհատական առաջնություններին (2000, 2004) և ՖԻԴԵ-ի արագ շախմատի առաջնությանը (2013)։ Նրա նվաճումներից են՝ Չեստոխովա օփեն (1992, 1-2-րդ), Թբիլիսի օփեն (1996, 1-ին), Պասանաուրի օփեն (1997, 1-2-րդ), Նյու Յորք օփեն (1998, 4-7-րդ), Աերոֆլոտ օփեն (2002, 35-րդ; 2004, 5-15-րդ), Գոլդբերգի հիշատակին (2004, 2-3-րդ), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6-10-րդ; 2008, 3-7-րդ), ASEAN Masters Circuit (2008, 2-3-րդ), Կորեայի օփեն (2008, 6-10-րդ), Սինգապուրի արագ շախմատի առաջնություն (2010, 2-րդ), Երևանի առաջնություն (2011, 2-4-րդ), Կարեն Ասրյանի հիշատակին (2011, 7-13-րդ), Անդրանիկ Մարգարյանի հիշատակին (2012, 2-4-րդ), Հայաստանի արագ շախմատի առաջնություն (2012, 7-10-րդ)։ 2014 թվականին օգնել է Երևանի ԲԿՄԱ թիմին նվաճել արծաթե մեդալ Հայաստանի թիմային առաջնությունում։

### Русский

Мастер атакующих шахмат Гениальный эксцентрик армянских шахмат

Ашот Наданян родился 19 сентября 1972 года в Баку, Азербайджанская ССР, СССР. Армянский шахматист, международный мастер (1997), заслуженный тренер Армении (1998), тренер ФИДЕ (2007), старший тренер ФИДЕ (2017). Тренировал национальные сборные Кувейта и Сингапура, с 2011 года — тактический тренер Левона Ароняна. Его именем назван шахматный дебют (защита Грюнфельда, вариант Наданяна).

В ранние годы научился играть в шахматы у отца в возрасте семи лет. Первым тренером был Рафаэль Саркисов в бакинском спортивном обществе «Спартак». Наданян вспоминает, что в детстве дворовые игры стали для него важной школой, так как серьёзных турниров для юных шахматистов почти не было. В 1986–1987 годах он выиграл чемпионат Азербайджана среди юношей до 16 лет. В 1988 году, с началом Карабахской войны, семья была вынуждена покинуть Баку и переехать в Армению.

Агрессивный стиль игры принёс Наданяну прозвища «гениальный эксцентрик», «армянский Таль» и «сводный брат Каспарова». Валерий Чехов отмечал, что у Наданяна огромный потенциал, но он не мог найти достаточно времени для профессиональной работы над шахматами. Левон Аронян указывал, что ситуация в Армении помешала ему полностью раскрыть свой талант.

Наданян участвовал в многочисленных турнирах, включая чемпионаты СССР среди юношей до 20 лет (1987, 1988, 1989), чемпионаты Армении (1997, 1998, 1999), 32-ю шахматную олимпиаду (1996), 13-й клубный чемпионат Европы (1997), индивидуальные чемпионаты Европы (2000, 2004) и чемпионат ФИДЕ по быстрым шахматам (2013). Среди его достижений: Ченстохова опен (1992, 1–2-е), Тбилиси опен (1996, 1-е), Пасанаури опен (1997, 1–2-е), Нью-Йорк опен (1998, 4–7-е), Аэрофлот опен (2002, 35-е; 2004, 5–15-е), мемориал Гольдберга (2004, 2–3-е), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6–10-е; 2008, 3–7-е), ASEAN Masters Circuit (2008, 2–3-е), Корея опен (2008, 6–10-е), чемпионат Сингапура по быстрым шахматам (2010, 2-е), чемпионат Еревана (2011, 2–4-е), мемориал Карена Асряна (2011, 7–13-е), мемориал Андраника Маргаряна (2012, 2–4-е), чемпионат Армении по быстрым шахматам (2012, 7–10-е). В 2014 году помог команде Ереванского БКМА завоевать серебряную медаль на командном чемпионате Армении.

### English

Master of Attacking Chess, Genius Eccentric of Armenian Chess

Ashot Nadanian was born on September 19, 1972, in Baku, Azerbaijan SSR, USSR. He is an Armenian chess player, international master (1997), honored coach of Armenia (1998), FIDE coach (2007), and FIDE senior coach (2017). He has coached the national teams of Kuwait and Singapore and has been Levon Aronian’s tactical trainer since 2011. A chess opening, the Nadanian Variation in the Grünfeld Defense, is named after him.

He learned chess from his father at age seven. His first coach was Rafael Sarkisov at Baku’s “Spartak” sports society. Nadanian recalls that backyard games in his childhood were a crucial training ground due to the lack of serious tournaments for young players. In 1986–1987, he won the Azerbaijan Championship for players under 16. In 1988, with the onset of the Karabakh War, his family was forced to flee Baku and relocate to Armenia.

Nadanian’s attacking style earned him nicknames like “genius eccentric,” “Armenian Tal,” and “Kasparov’s half-brother.” Valery Chekhov noted his immense potential but said he lacked time to focus on chess professionally. Levon Aronian remarked that circumstances in Armenia prevented Nadanian from fully showcasing his talent.

Nadanian competed in numerous tournaments, including the USSR Under-20 Championships (1987, 1988, 1989), Armenian Championships (1997, 1998, 1999), the 32nd Chess Olympiad (1996), the 13th European Club Championship (1997), European Individual Championships (2000, 2004), and the FIDE Rapid Chess Championship (2013). His achievements include: Częstochowa Open (1992, 1st–2nd), Tbilisi Open (1996, 1st), Pasanauri Open (1997, 1st–2nd), New York Open (1998, 4th–7th), Aeroflot Open (2002, 35th; 2004, 5th–15th), Goldberg Memorial (2004, 2nd–3rd), IGB Dato Arthur Tan Malaysia Open (2006, 6th–10th; 2008, 3rd–7th), ASEAN Masters Circuit (2008, 2nd–3rd), Korea Open (2008, 6th–10th), Singapore Rapid Championship (2010, 2nd), Yerevan City Championship (2011, 2nd–4th), Karen Asrian Memorial (2011, 7th–13th), Andranik Margaryan Memorial (2012, 2nd–4th), and Armenian Rapid Championship (2012, 7th–10th). In 2014, he helped Yerevan’s BKMA team win a silver medal at the Armenian Team Championship.

Սամվել Ռուբենի Տեր-Սահակյանը ծնվել է 1993 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Վանաձորում, Հայաստան։ Հայ շախմատիստ է, հայկական շախմատի պատմության մեջ ամենակրտսեր գրոսմայստեր՝ 14 տարեկան 7 ամսական հասակում (2009)։ Տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի և Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն է, Հայաստանի չեմպիոն 2020 և 2023 թվականներին։

Սովորել է Վանաձորի Վազգեն Առաջինի անվան թիվ մեկ դպրոցում։ Շախմատ խաղալ սկսել է 5 տարեկանում։ Վանաձորում նրա առաջին մարզիչը եղել է Տիգրան Գյոզալյանը։ Երևանում մարզվել է ՀՀ բազմակի չեմպիոն, միջազգային վարպետ Էդուարդ Մնացականյանի ղեկավարությամբ։ Կարճ ժամանակ վարպետության դասեր է ստացել գրոսմայստեր Վլադիմիր Հակոբյանից, իսկ 2009 թվականի սեպտեմբերից նրա մարզիչն է գրոսմայստեր Տիգրան Նալբանդյանը։

Առաջին լուրջ հաջողությունը եղել է մինչև 10 տարեկանների Հայաստանի չեմպիոն դառնալը։ 2002 թվականից ներկայացրել է Հայաստանը տարբեր տարիքային խմբերի աշխարհի և Եվրոպայի առաջնություններում՝ նվաճելով ութ մեդալ, որոնցից երեքը ոսկե՝ 2003 (Բուդվա, մինչև 10 տարեկանների Եվրոպայի առաջնություն), 2009 (Ֆերմո, մինչև 18 տարեկանների Եվրոպայի առաջնություն), 2011 (Կալդաս Նովաս, մինչև 18 տարեկանների աշխարհի առաջնություն)։ Արծաթե մեդալներ է նվաճել 2004 (Թուրքիա, մինչև 12 տարեկաններ), 2008 (Չեռնոգորիա, մինչև 16 տարեկաններ), 2010 (Վրաստան և Հունաստան, մինչև 18 տարեկաններ)։ Բրոնզե մեդալ է ստացել 2005-ին (Ֆրանսիա, մինչև 12 տարեկաններ)։

2007 թվականին Երևանում բաժանել է 1-ին տեղը Հրանտ Մելքումյանի և Դավիթ Քալաշյանի հետ։ 2008-ին մասնակցել է մինչև 16 տարեկանների օլիմպիադային և 3-րդ տեղը զբաղեցրել Հայաստանի առաջնությունում՝ լրացնելով գրոսմայստերական առաջին նորմը։ Երկրորդ նորմը լրացրել է 2008-ի Պլովդիվի Եվրոպայի առաջնությունում, իսկ 2009-ի հունվարին ՖԻԴԵ-ն նրան շնորհել է գրոսմայստերի կոչում։ 2009-ին հաղթել է Ջերմուկի Կարեն Ասրյանի հուշամրցաշարում և 3-րդ տեղը բաժանել Մարտունիում։ 2011-ին արժանացել է Հայաստանի առաջնության արծաթե մեդալի։ 2015-ին հաղթել է «Moscow-Open 2015» ուսանողական մրցաշարում։ 2017-ին դարձել է Karpos Open-ի հաղթող Սկոպյեում, 2019-ին՝ Vergani Cup-ի հաղթող Իտալիայում։ Հնդկաստանում 2019-ին հաղթել է Գոայի մրցաշարում, 3-րդը եղել KIIT մրցաշարում և 4-րդը՝ մեկ այլ մրցաշարում։ 2020 և 2023 թվականներին դարձել է Հայաստանի չեմպիոն։ Անհատական վարկանիշի առավելագույն ցուցանիշը (2640) գրանցել է 2020-ի փետրվարին։

### Русский

Самый молодой гроссмейстер Армении

Самвел Рубенович Тер-Саакян родился 19 сентября 1993 года в Ванадзоре, Армения. Армянский шахматист, самый молодой гроссмейстер в истории армянских шахмат — в возрасте 14 лет и 7 месяцев (2009). Многократный чемпион мира и Европы в различных возрастных категориях, чемпион Армении 2020 и 2023 годов.

Учился в ванадзорской школе №1 имени Вазгена I. Начал играть в шахматы в 5 лет. Первым тренером в Ванадзоре был Тигран Гёзалян. В Ереване тренировался под руководством многократного чемпиона Армении, международного мастера Эдуарда Мнацаканяна. Короткое время брал уроки мастерства у гроссмейстера Владимира Акопяна, а с сентября 2009 года его тренером стал гроссмейстер Тигран Налбандян.

Первый серьёзный успех — победа на чемпионате Армении среди игроков до 10 лет. С 2002 года представлял Армению на чемпионатах мира и Европы в разных возрастных категориях, завоевав восемь медалей, из которых три золотые: 2003 (Будва, до 10 лет, чемпионат Европы), 2009 (Фермо, до 18 лет, чемпионат Европы), 2011 (Калдас-Новас, до 18 лет, чемпионат мира). Серебряные медали: 2004 (Турция, до 12 лет), 2008 (Черногория, до 16 лет), 2010 (Грузия и Греция, до 18 лет). Бронзовая медаль: 2005 (Франция, до 12 лет).

В 2007 году поделил 1-е место в Ереване с Грантом Мелкумяном и Давидом Калашяном. В 2008 году участвовал в олимпиаде до 16 лет и занял 3-е место на чемпионате Армении, выполнив первую гроссмейстерскую норму. Вторую норму выполнил на чемпионате Европы в Пловдиве (2008), а в январе 2009 года ФИДЕ присвоила ему звание гроссмейстера. В 2009 году победил на мемориале Карена Асряна в Джермуке и поделил 3-е место в Мартуни. В 2011 году завоевал серебряную медаль чемпионата Армении. В 2015 году выиграл студенческий турнир «Moscow-Open 2015». В 2017 году стал победителем Karpos Open в Скопье, в 2019 году — Vergani Cup в Италии. В 2019 году в Индии победил на турнире в Гоа, занял 3-е место на KIIT и 4-е на другом турнире. В 2020 и 2023 годах стал чемпионом Армении. Максимальный рейтинг Эло (2640) зафиксирован в феврале 2020 года.

### English

Armenia’s Youngest Grandmaster

Samvel Rubenovich Ter-Sahakyan was born on September 19, 1993, in Vanadzor, Armenia. He is an Armenian chess player and the youngest grandmaster in Armenian chess history, achieving the title at 14 years and 7 months in 2009. He is a multiple world and European champion in various age categories and the Armenian champion in 2020 and 2023.

He studied at Vanadzor’s School No. 1 named after Vazgen I. He began playing chess at age 5. His first coach in Vanadzor was Tigran Gyoazalyan. In Yerevan, he trained under multiple Armenian champion and international master Eduard Mnatsakanyan. He briefly took master classes from grandmaster Vladimir Akopian, and since September 2009, his coach has been grandmaster Tigran Nalbandian.

His first major success was winning the Armenian Championship for under-10 players. Since 2002, he has represented Armenia in world and European youth championships, winning eight medals, three of them gold: 2003 (Budva, U10 European Championship), 2009 (Fermo, U18 European Championship), 2011 (Caldas Novas, U18 World Championship). Silver medals: 2004 (Turkey, U12), 2008 (Montenegro, U16), 2010 (Georgia and Greece, U18). Bronze medal: 2005 (France, U12).

In 2007, he shared 1st place in Yerevan with Hrant Melkumyan and David Kalashyan. In 2008, he competed in the U16 Olympiad and took 3rd place at the Armenian Championship, earning his first grandmaster norm. He completed his second norm at the 2008 European Championship in Plovdiv, and FIDE awarded him the grandmaster title in January 2009. In 2009, he won the Karen Asrian Memorial in Jermuk and shared 3rd place in Martuni. In 2011, he won a silver medal at the Armenian Championship. In 2015, he won the “Moscow-Open 2015” student tournament. In 2017, he won the Karpos Open in Skopje, and in 2019, the Vergani Cup in Italy. In 2019 in India, he won the Goa tournament, took 3rd at the KIIT tournament, and 4th at another event. He became the Armenian champion in 2020 and 2023. His peak Elo rating of 2640 was recorded in February 2020.

Ահարոն Ստեփանի Տատուրյանը ծնվել է 1886 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Օվաճըգ գյուղում, Իզմիթի սանջակ, Թուրքիա։ Հայ բանաստեղծ է, ստորագրել է Ահարոն գրչանունով։

Սովորել է Կոստանդնուպոլսի Մխիթարյան վարժարանում, ապա 1907-1909 թվականներին՝ Վենետիկի Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում։ Օսմանյան սահմանադրության հռչակումից հետո վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս և զբաղվել ուսուցչությամբ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ աքսորվել է Կոնիա, 1919 թվականին վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս։ 1922 թվականին տեղափոխվել է Բուլղարիա, ապա՝ Չեխոսլովակիա, որտեղ Պրահայի համալսարանում հետևել է գրականության դասընթացներին։ 1929 թվականին հաստատվել է Ֆրանսիայում՝ Փարիզում և Մարսելում, շարունակելով ուսուցչական գործունեությունը։

Գրական ասպարեզ է իջել 1902 թվականին՝ աշխատակցելով «Բազմավեպ», «Մեհյան» և այլ պարբերականների։ Իր ստեղծագործությունները հրատարակել է ավելի ուշ՝ Փարիզում լույս ընծայելով «Մագաղաթներ» (1938), «Պոհեմականք» (1939), «Սօսեաց անտառ» (1948), «Երկնէր երկիր» (1957), «Բագիններուս կրակին դէմ» (1958), «Կարմիր ավետարան» (1959) ժողովածուները։ Հետմահու հրատարակվել են «Վերջին կաթիլներ» և «Հին քերթուածներ» (երկուսն էլ՝ 1971) ժողովածուները։ Տատուրյանի բանաստեղծությունները նվիրված են մարդկային վշտին և «խեղճ մարդկանց» կյանքին՝ պատկերելով նրանց պայքարը հակասություններով լի աշխարհում։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես արտացոլում են սփյուռքահայ կյանքի զգացմունքային և գոյաբանական խնդիրները։

### Русский

Горе и борьба: Армянский поэт Парижа

Агарон Степанович Татурян родился 19 сентября 1886 года в селе Оваджыг, санджак Измит, Турция. Армянский поэт, публиковался под псевдонимом Агарон.

Учился в Мхитарянской школе в Константинополе, затем в 1907–1909 годах — в школе Мурад-Рафаэлян в Венеции. После провозглашения Османской конституции вернулся в Константинополь, занимался преподаванием. Во время Первой мировой войны был сослан в Конью, в 1919 году вернулся в Константинополь. В 1922 году переехал в Болгарию, затем в Чехословакию, где посещал курсы литературы в Пражском университете. В 1929 году обосновался во Франции (Париж, Марсель), продолжая преподавательскую деятельность.

В литературную деятельность вступил в 1902 году, сотрудничая с журналами «Базмавеп», «Меян» и другими изданиями. Свои произведения публиковал позже, выпустив в Париже сборники: «Пергаменты» (1938), «Богема» (1939), «Сосеацский лес» (1948), «Небеса на землю» (1957), «К огню моих алтарей» (1958), «Красное евангелие» (1959). Посмертно были изданы сборники «Последние капли» и «Старые стихи» (оба в 1971 году). Поэзия Татуряна воспевает человеческое горе, изображая судьбу «бедных людей» в мире, полном противоречий. Его произведения глубоко отражают эмоциональные и экзистенциальные проблемы жизни армянской диаспоры.

### English

Sorrow and Struggle:Armenian Poet of Paris

Aharon Stepanovich Taturyan was born on September 19, 1886, in the village of Ovajyg, Izmit Sanjak, Turkey. He was an Armenian poet who published under the pseudonym Aharon.

He studied at the Mkhitarian School in Constantinople and, from 1907 to 1909, at the Murat-Raphaelian School in Venice. After the proclamation of the Ottoman Constitution, he returned to Constantinople and worked as a teacher. During World War I, he was exiled to Konya, returning to Constantinople in 1919. In 1922, he moved to Bulgaria, then to Czechoslovakia, where he attended literature courses at the University of Prague. In 1929, he settled in France (Paris and Marseille), continuing his teaching career.

He entered the literary scene in 1902, contributing to periodicals such as “Bazmavep” and “Mehyan.” His works were published later, with collections released in Paris: “Parchments” (1938), “Bohemia” (1939), “Soseats Forest” (1948), “Heavens to Earth” (1957), “To the Fire of My Altars” (1958), and “Red Gospel” (1959). Posthumously, his collections “Last Drops” and “Old Poems” (both 1971) were published. Taturyan’s poetry focuses on human sorrow, portraying the struggles of “poor people” in a world full of contradictions. His works deeply reflect the emotional and existential challenges of the Armenian diaspora.

Գրիգորի Միխայիլի Պոժենյանը մահացել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Մոսկվայում, Ռուսաստան։ Խորհրդային և ռուս ռազմաճակատային բանաստեղծ, գրող, Մոսկվայի գրողների միության անդամ, Ռուսաստանի պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր, մի քանի կինոսցենարների հեղինակ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից էր։

Հայրը՝ Միխայիլ Պոժենյանը, ծագումով հայ էր, Խարկովի տրակտորային գործարանի հիմնադիրներից։ Մայրը՝ Ելիզավետա Քերները, հրեա, բժշկական գիտությունների թեկնածու, աշխատել է որպես թերապևտ և պրոֆեսոր։ Պոժենյանը ծառայել է Սևծովյան նավատորմում, մասնակցել Օդեսայի և Սևաստոպոլի պաշտպանությանը, եղել է հետախույզ։ Նա մասնակցել է Բելյաևկայի ջրամատակարարման կայանի հետգրավմանը, վիրավորվել, բայց ողջ մնացել։ Պատերազմն ավարտել է լեյտենանտի կոչումով։ Նրա սխրանքները ներշնչել են «Ծարավ» ֆիլմի սցենարը։

Պոժենյանը բանաստեղծություններ է գրել պատերազմի ժամանակ, աշխատել «Боевая вахта» և «Красный Черноморец» թերթերում։ Նրա առաջին գիրքը՝ «Քամի ծովից» (1955), բանաստեղծությունների ժողովածու էր։ Գրել է «Ծարավ» (1959), «Երբեք» (1962), «Ցտեսություն» (1966), «Գնացք դեպի հեռավոր օգոստոս» (1971) ֆիլմերի սցենարները։ Նրա բանաստեղծությունների հիման վրա ստեղծվել են ավելի քան 60 երգ, որոնք կատարել են Իոսիֆ Կոբզոնը, Մուսլիմ Մագոմաևը, Յուրի Անտոնովը և այլք։ 1972-ին գրել է «Ջին Գրինը անձեռնմխելի է» վեպը։ Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի I և II աստիճանի, Կարմիր աստղի, Պատվո նշան շքանշաններով, ինչպես նաև «Օդեսայի պաշտպանության համար», «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալներով։

### Русский

Отважный голос войны и литературы

Григорий Михайлович Поженян умер 19 сентября 2005 года в Москве, Россия. Советский и российский фронтовой поэт, писатель, член Союза писателей Москвы, дважды лауреат Государственной премии России, автор нескольких киносценариев. Участник Великой Отечественной войны.

Отец, Михаил Поженян, армянин по происхождению, был одним из основателей Харьковского тракторного завода. Мать, Елизавета Кернер, еврейка, кандидат медицинских наук, работала терапевтом и профессором. Поженян служил в Черноморском флоте, участвовал в обороне Одессы и Севастополя, был разведчиком. Участвовал в операции по возвращению водоснабжающей станции в Беляевке, получил ранение, но выжил. Войну окончил в звании лейтенанта. Его подвиги легли в основу сценария фильма «Жажда».

Поженян начал писать стихи во время войны, работал в газетах «Боевая вахта» и «Красный Черноморец». Первая книга — сборник стихов «Ветер с моря» (1955). Написал сценарии к фильмам «Жажда» (1959), «Никогда» (1962), «Прощай» (1966), «Поезд в далекий август» (1971). На его стихи создано более 60 песен, исполненных Иосифом Кобзоном, Муслимом Магомаевым, Юрием Антоновым и другими. В 1972 году написал роман «Джин Грин — неприкасаемый». Награждён орденами Отечественной войны I и II степени, Красной Звезды, Почётного знака, а также медалями «За оборону Одессы», «За оборону Севастополя» и «За оборону Кавказа».

### English

Courageous Voice of War and Literature

Grigory Mikhailovich Pozhenyan died on September 19, 2005, in Moscow, Russia. A Soviet and Russian frontline poet, writer, member of the Moscow Writers’ Union, two-time laureate of the Russian State Prize, and author of several screenplays. He was a participant in the Great Patriotic War.

His father, Mikhail Pozhenyan, of Armenian descent, was a founder of the Kharkiv Tractor Plant. His mother, Elizaveta Kerner, a Jew, was a candidate of medical sciences and worked as a therapist and professor. Pozhenyan served in the Black Sea Fleet, took part in the defense of Odesa and Sevastopol, and worked as a scout. He participated in the recapture of the Belyaevka water supply station, was wounded, but survived. He ended the war as a lieutenant. His exploits inspired the screenplay for the film “Thirst.”

Pozhenyan began writing poetry during the war, contributing to the newspapers *Boevaya Vakhta* and *Krasny Chernomorets*. His first book, the poetry collection *Wind from the Sea*, was published in 1955. He wrote screenplays for films including *Thirst* (1959), *Never* (1962), *Farewell* (1966), and *Train to Distant August* (1971). Over 60 songs based on his poems were performed by artists like Iosif Kobzon, Muslim Magomayev, and Yuri Antonov. In 1972, he co-authored the novel *Jin Green — Untouchable*. He was awarded the Orders of the Patriotic War I and II degrees, the Red Star, the Badge of Honor, and medals for the Defense of Odesa, Sevastopol, and the Caucasus.

### Українська

Відважний голос війни та літератури

Григорій Михайлович Поженян помер 19 вересня 2005 року в Москві, Росія. Радянський і російський фронтовий поет, письменник, член Спілки письменників Москви, дворазовий лауреат Державної премії Росії, автор кількох кіносценаріїв. Учасник Великої Вітчизняної війни.

Його батько, Михайло Поженян, вірменин за походженням, був одним із засновників Харківського тракторного заводу. Мати, Єлизавета Кернер, єврейка, кандидатка медичних наук, працювала терапевтом і професором. Поженян служив у Чорноморському флоті, брав участь в обороні Одеси та Севастополя, був розвідником. Брав участь у відвоюванні водонапірної станції в Біляївці, був поранений, але вижив. Війну закінчив у званні лейтенанта. Його подвиги лягли в основу сценарію фільму «Спрага».

Поженян почав писати вірші під час війни, працюючи в газетах «Боевая вахта» і «Красный Черноморец». Перша книга — збірка віршів «Вітер з моря» (1955). Написав сценарії до фільмів «Спрага» (1959), «Ніколи» (1962), «Прощай» (1966), «Поїзд у далекий серпень» (1971). На його вірші створено понад 60 пісень, виконаних Йосипом Кобзоном, Муслімом Магомаєвим, Юрієм Антоновим та іншими. У 1972 році співавтор роману «Джин Грін — недоторканний». Нагороджений орденами Вітчизняної війни I і II ступеня, Червоної Зірки, Почесного знака, а також медалями за оборону Одеси, Севастополя і Кавказу.

Կարեն Գարեգինի Ավանեսյանը ծնվել է 1957 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Բաքվում, Ադրբեջանական ԽՍՀ։ Խորհրդային և ռուսական էստրադային արտիստ է, կինոդերասան, համերգավար, ծաղրերգու, հումորիստ, Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստ (2009)։

Մանկությունից ցուցաբերել է տաղանդ, լավ նկարելով, և հայրը նրան տեսել է որպես լուրջ նկարիչ։ Ուսումնասիրել է երեխաների թատրոնի ստուդիայում, դպրոցում ծաղրել է ուսուցիչներին և տնօրենին՝ զվարճացնելով հասակակիցներին։ 1985 թվականին ավարտել է Բաքվի արվեստի ինստիտուտի ռեժիսուրայի բաժինը։ 1978-1988 թվականներին աշխատել է Ազկոնցերտում որպես արտիստ։ Ուսանելու ընթացքում մասնակցել է «Աստղերի շքերթ» ծրագրին։ 1986 թվականին Մոսկվայում ելույթ է ունեցել «Ծաղրերգուների շքերթ» ծրագրում՝ ցուցադրելով ծաղրերգություններ՝ ճշգրիտ կերպով փոխանցելով ձայներն ու վարքագիծը։ 1987 թվականին արժանացել է Էստրադային արտիստների VIII համամիութենական մրցույթի դիպլոմի։ 1990-1998 թվականներին աշխատել է Մաշա Ռասպուտինայի կոլեկտիվում։ 1991-1998 թվականներին ելույթներ է վարել Ֆիլիպ Կիրկորովի, Մաշա Ռասպուտինայի, Վալերի Լեոնտևի, Ալեքսեյ Գլիզինի, Իրինա Պոնարովսկայայի մենահամերգներին։ Եղել է Մոսկվայի «Ծուռ հայելի» հումորի թատրոնի դերասան՝ Եվգենի Պետրոսյանի ղեկավարությամբ, հումորային բազմաթիվ հեռուստահաղորդումների մշտական մասնակից։ 2021 թվականին եղել է «Ռոսիա 1» հեռուստաալիքի «Հումորի շքերթ» հաղորդման հաղորդավար՝ Ելենա Ստեպանենկոյի հետ։

Նրա ծաղրերգությունները ներառում են Հարություն Հակոբյանին, Լեոնիդ Բրեժնևին, Վլադիմիր Վիսոցկուն, Միխայիլ Գորբաչովին, Արմեն Ջիգարխանյանին, Միխայիլ Զադորնովին, Ալեքսանդր Իվանովին, Ռոման Կարցևին, Վախթանգ Կիկաբիձեին, Ֆիլիպ Կիրկորովին, Սավելի Կրամարովին, Եվգենի Լեոնովին, Վասիլի Լիվանովին, Կոտե Մախարաձեին, Գեորգի Միլյարին, Սպարտակ Միշուլինին, Ֆրունզիկ Մկրտչյանին, Յուրի Նիկուլինին, Նիկոլայ Օզերովին, Անատոլի Պապանովին, Զուրաբ Սոտկիլավային, Վլադիմիր Էտուշին։ Կինոյում խաղացել է բազմաթիվ ֆիլմերում, այդ թվում՝ «Գողացել են փեսային» (1985, վարսահարդար Աշոտ), «Սրիկա» (1986, արհմիությունների կոմիտեի քարտուղար), «Նոր Օդեոն» (1992), «Իմպոտենտ» (1996), «Ինքնակոչերը» (1998, սերիալ), «Վերջնագիր» (1999), «Առողջարանային սիրավեպ» (2001), «Օպերատիվ կեղծանուն» (2003), «Դետեկտիվ ռուսերեն լեզվով» (2003), «Միայնակ երկինք» (2004), «Կյանքը որսի դաշտ է» (2005), «Յոթ անգամ չափիր» (2006), «Երալաշ» (2010, 2016), «Սարդոստայն-5» (2011), «Ալադինի նոր արկածները» (2011), «Խարդախ» (2013), «Ծով։ Լեռները. Կերամզիտ» (2013), «Կազակական հեքիաթ» (2015)։

Ամուսնացած է Նոննա Ավանեսյանի հետ, ունի որդի՝ Սամվել, և թոռ՝ Մարսել։ Կարեն Ավանեսյանի տաղանդն ու հումորի զգացումը մեծ ազդեցություն են ունեցել ռուսական էստրադայի վրա։

### Русский

Пародист эстрады и кино

Карен Гарегиныч Аванесян родился 18 сентября 1957 года в Баку, Азербайджанская ССР. Советский и российский эстрадный артист, киноактёр, конферансье, пародист, юморист, заслуженный артист России (2009).

С детства проявил талант, хорошо рисовал, и отец видел в нём серьёзного художника. Учился в детской театральной студии, в школе развлекал одноклассников пародиями на учителей и директора. В 1985 году окончил режиссёрский факультет Бакинского института искусств. В 1978–1988 годах работал артистом Азконцерта. Ещё во время учёбы участвовал в шоу-программе «Парад звёзд». В 1986 году выступил в Москве в программе «Парад пародистов», демонстрируя пародии, точно передавая голоса и манеры с комическим оттенком. В 1987 году получил диплом VIII Всесоюзного конкурса артистов эстрады. В 1990–1998 годах работал в коллективе Маши Распутиной. В 1991–1998 годах вёл концерты Филиппа Киркорова, Маши Распутиной, Валерия Леонтьева, Алексея Глызина, Ирины Понаровской. Был актёром Театра юмора «Кривое зеркало» в Москве под руководством Евгения Петросяна, постоянным участником множества юмористических телепрограмм. В 2021 году вёл программу «Парад юмора» на телеканале «Россия 1» вместе с Еленой Степаненко.

Его пародии включают Арутюна  Акобяна, Леонида Брежнева, Владимира Высоцкого, Михаила Горбачёва, Армена Джигарханяна, Михаила Задорнова, Александра Иванова, Романа Карцева, Вахтанга Кикабидзе, Филиппа Киркорова, Савелия Крамарова, Евгения Леонова, Василия Ливанова, Коте Махарадзе, Георгия Милляра, Спартака Мишулина, Фрунзика Мкртчяна, Юрия Никулина, Николая Озерова, Анатолия Папанова, Зураба Соткилава, Владимира Этуша. В кино снимался в фильмах: «Говорят, украли жениха» (1985, парикмахер Ашот), «Срика» (1986, секретарь профкома), «Новый Одеон» (1992), «Импотент» (1996), «Самозванцы» (1998, сериал), «Ультиматум» (1999), «Курортный роман» (2001), «Оперативный псевдоним» (2003), «Детектив по-русски» (2003), «Одинокое небо» (2004), «Жизнь — поле для охоты» (2005), «Семь раз отмерь» (2006), «Ералаш» (2010, 2016), «Сардостейн-5» (2011), «Новые приключения Аладдина» (2011), «Хардкор» (2013), «Море. Горы. Керамзит» (2013), «Казачья сказка» (2015).

Женат на Нонне Аванесян, сын Самвел, внук Марсель. Талант и чувство юмора Карена Аванесяна оказали значительное влияние на российскую эстраду.

### English

Parodist of Variety and Cinema

Karen Gareginovich Avanesyan was born on September 18, 1957, in Baku, Azerbaijan SSR. He is a Soviet and Russian variety artist, film actor, master of ceremonies, parodist, and humorist, Honored Artist of Russia (2009).

From childhood, he showed talent, drawing well, and his father envisioned him as a serious artist. He studied at a children’s theater studio, entertaining classmates with parodies of teachers and the principal. In 1985, he graduated from the directing department of the Baku Institute of Arts. From 1978 to 1988, he worked as an artist at Azconcert. During his studies, he participated in the “Parade of Stars” show. In 1986, he performed in Moscow’s “Parade of Parodists,” showcasing parodies with precise voice imitation and comic flair. In 1987, he received a diploma at the VIII All-Union Variety Artists Competition. From 1990 to 1998, he worked with Masha Rasputina’s collective. From 1991 to 1998, he hosted concerts for Philip Kirkorov, Masha Rasputina, Valery Leontiev, Alexey Glyzin, and Irina Ponarovskaya. He was an actor at Moscow’s “Crooked Mirror” Theater of Humor under Evgeny Petrosyan’s direction and a regular participant in numerous humorous TV programs. In 2021, he co-hosted the “Humor Parade” on Russia 1 with Elena Stepanenko.

His parodies include Harutyun Hakobyan, Leonid Brezhnev, Vladimir Vysotsky, Mikhail Gorbachev, Armen Jigarkhanyan, Mikhail Zadornov, Alexander Ivanov, Roman Kartsev, Vakhtang Kikabidze, Philip Kirkorov, Savely Kramarov, Evgeny Leonov, Vasily Livanov, Kote Makharadze, Georgy Millyar, Spartak Mishulin, Frunzik Mkrtchyan, Yuri Nikulin, Nikolai Ozerov, Anatoly Papanov, Zurab Sotkilava, and Vladimir Etush. He appeared in films such as *They Say, the Groom Was Stolen* (1985, hairdresser Ashot), *Srika* (1986, union committee secretary), *New Odeon* (1992), *Impotent* (1996), *Impostors* (1998, series), *Ultimatum* (1999), *Sanatorium Love Story* (2001), *Operational Alias* (2003), *Detective in Russian* (2003), *Lonely Sky* (2004), *Life is a Hunting Ground* (2005), *Measure Seven Times* (2006), *Yeralash* (2010, 2016), *Sardostain-5* (2011), *New Adventures of Aladdin* (2011), *Hardcore* (2013), *Sea. Mountains. Keramzit* (2013), and *Cossack Tale* (2015).

Married to Nonna Avanesyan, he has a son, Samvel, and a grandson, Marcel. Karen Avanesyan’s talent and sense of humor have significantly influenced Russian variety.

Ուզեիր Աբդուլ-Հուսեյն Հաջիբեկովը, Ծնվել է  Շուշիից ոչ հեռու գտնվող Աղջաբադ գյուղում, 1899 թվականի սեպտեմբերի 18-ին , Արցախցի  ազգությամբ ավարացի  կոմպոզիտոր, ավարտել է Շուշիի քաղաքի հայկական մասի քաղաքային դպրոցը

Հաջիբեկովի նախնիները Դաղստանից տեղափոխվել են Շուշի։  1992 թվականին, Շուշիի ազատագրումից հետո, Դաղստանի ավար ժողովրդի առաջնորդ, Պետդումայի պատգամավոր Հաջի Նուխիի Մախաչովը դիմել է Արցախի կառավարությանը՝ խնդրելով թույլատրել վերականգնել ավար ժողովրդի որդու՝ անվանի կոմպոզիտորի հուշարձանը Շուշիում՝ դրանով իսկ պատճառ ստեղծելով որդու հայրենի ժողովուրդ վերադառնալու համար։
1899 թվականին, ավարտելով քաղաքի հայկական մասի քաղաքային դպրոցը, Հաջիբեկովը ուսումը շարունակել է Գորիի մանկավարժական ճեմարանում։  Ավարտելով այն՝ աշխատում է Արութ գյուղի հայկական դպրոցում (Արցախ)։  1908 թվականին գրել է «Լեյլի և Մաջնուն» օպերան։  Այնուհետեւ երաժշտական կրթություն է ստանում Մոսկվայում եւ Սանկտ Պետերբուրգում։
Ուզեյիրը երկար ժամանակ հետապնդվել է Փարիզ տեղափոխվելու և եղբոր՝ Ջեյհան բեյ Դաղստանլիի ազգության պատճառով։  Նա դժգոհ էր Բաքվի իշխանությունների խտրական քաղաքականությունից աբորիգեն ժողովուրդների՝ ավարների, լեզգիների, հայերի, լաքերի և այլոց նկատմամբ։  Առանձնահատուկ ոտնձգություններ են հնչել Ադրբեջանական ԽՍՀ ղեկավար Միրջաֆար Բաղիրովի կողմից։  Այնուամենայնիվ, 1940 թվականին Մոսկվայում «Կորոգլի» օպերայի հսկայական հաջողությունը Ստալինյան մրցանակի շնորհմամբ կոմպոզիտորին փրկեց այդ տարիներին սովորական հաշվեհարդարից։
Լինելով ավար՝ Գաջիբեկովն իր ստեղծագործության մեջ լայնորեն օգտագործել է թաթարական, հայկական, պարսկական և դաղստանյան ժողովրդական մեղեդիներ։  Հեղինակ է «Շեյխ Սանան», «Ռուստամ և Զոհրաբ», «Ասլի և Քերիմ» օպերաների, «Ոչ այս մեկը, այնպես որ սա», «Արշին-մալ-ալան» երաժշտական կատակերգությունները։  Զբաղվել է լրագրողական և մանկավարժական գործունեությամբ։
Ադրբեջանական գրքերում, ուսումնասիրություններում, հոդվածներում ոչ մի խոսք չի ասվում նրա՝ ավար ժողովրդին պատկանելու մասին։  Ուստի, ավար հանրության ներկայացուցիչները երազում են մեծ կոմպոզիտորի վերադարձի մասին նրան ծնած ժողովրդի հոտը։  Այդ իսկ պատճառով նրանք ձգտել են իրենց ձեռքերով Հաջիբեկովի հուշարձանը կանգնեցնել Շուշիում, որտեղ ծնվել է կոմպոզիտորը։

Узеир Абдул-Гусейн Гаджибеков, родился 18 сентября 1899 года в селе Агджабад, недалеко от Шуши, аварский композитор арцахского происхождения, окончил городскую школу армянской части города Шуши. Предки Гаджибекова переселились из Дагестана в Шуши. В 1992 году после освобождения Шуши, лидер аварского народа Дагестана, депутат Госдумы РФ Гаджи Нухиевич Махачев обратился к правительству Арцаха с просьбой разрешить   восстановить в Шуши памятник сыну аварского народа, известному композитору, создав тем самым повод для возвращения родному народу его сына.
Он родился в 1885 году в селе Агджабад, неподалеку от Шуши, куда вскоре переместилась семья. В 1899 году, окончив городскую школу в армянской части города, Гаджибеков продолжает образование в педагогической семинарии Гори. Завершив ее, работает в армянской школе села Арут (Арцах). В 1908 г. пишет оперу «Лейли и Меджнун». Затем получает музыкальное образование в Москве и Санкт-Петербурге.
Узеир долгое время подвергался преследованиям из-за переезда в Париж и национальной принадлежности своего брата Джейхан-бека Дагстанли. Он был недоволен дискриминационной политикой бакинских властей в отношении народов-аборигенов: аварцев, лезгин, армян, лакцев и других. Особые притеснения исходили от руководителя Азербайджанской ССР Мирджафара Багирова. Однако огромный успех в 1940 г. в Москве оперы «Кероглы» с вручением Сталинской премии спас композитора от обычной в те годы расправы.
Являясь аварцем, Гаджибеков в своем творчестве широко использовал татарские, армянские, персидские и дагестанские народные мелодии. Он автор опер «Шейх Санан», «Рустам и Зохраб», «Асли и Керим», музыкальных комедий «Не та – так эта», «Аршин-мал-алан». Занимался журналистской и педагогической деятельностью.
В азербайджанских книгах, исследованиях, статьях ни слова не говорится о его принадлежности к аварскому народу. Поэтому представители аварской общественности мечтают о возвращении большого композитора в лоно породившего его народа. Вот почему они стремились  своими руками установить памятник Гаджибекову в Шуши, там, где родился композитор.

Uzeir Abdul-Huseyn Hajibekov, born in the village of Aghjabad, not far from Shushi, on September 18, 1899, an Avar composer of Artsakh origin, graduated from the city school of the Armenian part of the city of Shushi։ Hajibeyov’s ancestors moved from Dagestan to Shushi. In 1992, after the liberation of Shushi, the leader of the Avar people of Dagestan, deputy of the State Duma of the Russian Federation, Haji Nukhievich Makhachev, appealed to the government of Artsakh with a request to allow him to restore a monument to the son of the Avar people, a famous composer, in Shushi, thereby creating a reason for his son to return to his native people. He was born in 1885 in the village of Agjabad, not far from Shushi, where the family soon moved. In 1899, after graduating from a city school in the Armenian part of the city, Hajibeyov continued his education at the Gori Pedagogical Seminary. After completing it, he worked at the Armenian school in the village of Harut (Artsakh). In 1908 he wrote the opera “Leyli and Majnun”. Then he received a musical education in Moscow and St. Petersburg.  Uzeyir was persecuted for a long time because of his move to Paris and the nationality of his brother Ceyhan-bey Dagstanli. He was dissatisfied with the discriminatory policy of the Baku authorities towards the aboriginal peoples: Avars, Lezgins, Armenians, Laks and others. Particular oppression came from the leader of the Azerbaijan SSR Mirjafar Bagirov. However, the huge success of the opera “Koroghly” in Moscow in 1940 with the awarding of the Stalin Prize saved the composer from the reprisals common in those years. Being an Avar, Hajibeyov widely used Tatar, Armenian, Persian and Dagestani folk melodies in his work. He is the author of the operas “Sheikh Sanan”, “Rustam and Zohrab”, “Asli and Kerim”, musical comedies “Not that – then this”, “Arshin-mal-alan”. He was engaged in journalistic and pedagogical activities.  In Azerbaijani books, studies, articles not a word is said about his belonging to the Avar people. Therefore, representatives of the Avar community dream of the return of the great composer to the bosom of the people who gave birth to him. That is why they sought to erect a monument to Hajibeyov in Shushi, where the composer was born, with their own hands.

23 Üzeyir Əbdül-Hüseyn Hacıbəyov 1899-cu il sentyabrın 18-də Şuşi yaxınlığındakı Ağcabad kəndində anadan olub, artsax əsilli avar bəstəkarı, Şuşi şəhərinin erməni hissəsinin şəhər məktəbini bitirib.  1992-ci ildə Şuşi azad edildikdən sonra Dağıstan avar xalqının lideri, Dövlət Dumasının deputatı Hacı Nuxiyeviç Mahaçev Artsax hökumətinə avar xalqının oğlu, məşhur bəstəkarın abidəsinin bərpasına icazə verilməsi xahişi ilə müraciət etdi. , Şuşidə bununla da oğlunun doğma xalqına qayıtmasına səbəb yaradır.
O, 1885-ci ildə Şuşi yaxınlığındakı Ağcabad kəndində anadan olub və ailəsi tezliklə buradan köçüb.  1899-cu ildə şəhərin erməni hissəsində şəhər məktəbini bitirən Hacıbəyov təhsilini Qori Pedaqoji Seminariyasında davam etdirir.  Onu bitirdikdən sonra Arut (Artsax) kəndindəki erməni məktəbində işləyir.  1908-ci ildə “Leyli və Məcnun” operasını yazır.  Sonra Moskva və Sankt-Peterburqda musiqi təhsili alır.
Üzeyir Parisə köçdüyünə və qardaşı Ceyhan bəy Dağstanlının milliyyətinə görə uzun müddət təqiblərə məruz qalmışdı.  O, Bakı hakimiyyətinin aborigen xalqlara: avarlara, ləzgilərə, ermənilərə, laklara və başqalarına qarşı ayrı-seçkilik siyasətindən narazı idi.  Xüsusilə təqib Azərbaycan SSR-in rəhbəri Mircəfər Bağırovdan gəldi.  Lakin 1940-cı ildə Moskvada “Koroğlu” operasının böyük uğuru, Stalin mükafatı alması bəstəkarı həmin illərdə adi repressiyalardan xilas etdi.
Avar olan Hacıbəyov yaradıcılığında tatar, erməni, fars və Dağıstan xalq melodiyalarından geniş istifadə etmişdir.  “Şeyx Sənan”, “Rüstəm və Zöhrab”, “Əsli və Kərim” operalarının, “Bu yox, bu, bu”, “Arşın-mal-alan” musiqili komediyalarının müəllifidir.  O, jurnalist və pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub.
Azərbaycan kitablarında, araşdırmalarında, məqalələrində onun avar xalqına mənsub olması barədə bir kəlmə də söz deyilmir.  Buna görə də avar ictimaiyyətinin nümayəndələri böyük bəstəkarın onu dünyaya gətirən xalqın sinəsinə qayıtmasını arzulayırlar.  Ona görə də bəstəkarın doğulduğu Şuşidə öz əlləri ilə Hacıbəyovun abidəsini ucaltmağa can atırdılar.