Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյանը մահացել է 2010 թվականի հունվարի 10-ին Երևանում՝ 86 տարեկան հասակում, թողնելով հետևում հայկական գիտության, տեխնիկայի և պետական կառավարման ոսկե դարաշրջանի անմոռանալի ժառանգություն։ Ծնվել է 1923 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Երևանում։

Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյանը եղել է հայկական գիտության և պետական կյանքի ամենավառ դեմքերից մեկը։ 1940–1942 թվականներին սովորել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, 1942–1946 թվականներին՝ Լենինգրադի Ս. Մ. Բուդյոնու անվան ռազմական ակադեմիայում։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1975), պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1990, թղթակից անդամ՝ 1971-ից)։

1946–1959 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարության հրթիռահրետանային գլխավոր վարչությունում տարբեր ղեկավար պաշտոններում։ 1963–1977 թվականներին եղել է Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի (ԵՄՄԳՀԻ) տնօրենը։ 1977–1989 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահը։ 1989–1993 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիկատեխնիկական գիտությունների և մեխանիկայի բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար, 1993–2006 թվականներին՝ ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահը։ 2006 թվականից մինչև վերջը՝ ՀՀ վարչապետի խորհրդական։

Նրա գիտական գործունեությունը կենտրոնացած էր էլեկտրոնային հաշվողական տեխնիկայի, կառավարման ավտոմատացված համակարգերի և ռադիոլոկացիոն համակարգերի վրա։ Նա մեծ ներդրում ունեցավ հայկական գիտության զարգացման և պետական կառավարման արդիականացման գործում։

Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյանը մնաց Երևանից մինչև հայկական գիտության և պետականության բարձունքներ տանող կամուրջը՝ իր գիտական նվաճումներով, պետական առաջնորդությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական գիտության և պետականության խորքերով։

Русский

председатель Совета Министров АрмССР и академик

Фадей Тачатович Саркисян скончался 10 января 2010 года в Ереване в возрасте 86 лет — учёный, академик, государственный деятель, бывший председатель Национальной академии наук Армении, председатель Совета Министров Армянской ССР, бывший депутат Национального собрания РА, генерал.

В 1940–1942 годах учился в Ереванском политехническом институте, в 1942–1946 годах — в Ленинградской военной академии им. С. М. Будённого. Доктор технических наук (1975), профессор, академик НАН РА (1990, член-корреспондент с 1971).

В 1946–1959 годах работал на различных руководящих должностях в Главном артиллерийско-ракетном управлении Министерства обороны СССР. В 1963–1977 годах — директор Ереванского НИИ математических машин (ЕрНИИММ). В 1977–1989 годах — председатель Совета Министров Армянской ССР. В 1989–1993 годах — академик-секретарь отделения физико-технических наук и механики НАН РА, в 1993–2006 годах — президент Национальной академии наук Армении. С 2006 года до конца жизни — советник премьер-министра РА.

Его научная деятельность была сосредоточена на электронной вычислительной технике, автоматизированных системах управления и радиолокационных системах. Он внёс огромный вклад в развитие армянской науки и модернизацию государственного управления.

Фадей Тачатович Саркисян остался мостом от Еревана до вершин армянской науки и государственности — своими научными достижениями, государственным руководством и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской науки и государственности.

English

Chairman of the Council of Ministers of Armenian SSR and Academician

Fadey Tachatovich Sarkisyan died on January 10, 2010, in Yerevan at the age of 86 — scientist, academician, statesman, former President of the National Academy of Sciences of Armenia, Chairman of the Council of Ministers of the Armenian SSR, former deputy of the National Assembly of RA, general.

In 1940–1942 studied at the Yerevan Polytechnic Institute, in 1942–1946 — at the Leningrad Military Academy named after S. M. Budyonny. Doctor of Technical Sciences (1975), professor, academician of NAS RA (1990, corresponding member since 1971).

In 1946–1959 worked in various leadership positions in the Main Artillery-Rocket Directorate of the Ministry of Defense of the USSR. In 1963–1977 — director of the Yerevan Research Institute of Mathematical Machines (YerNIIMM). In 1977–1989 — Chairman of the Council of Ministers of the Armenian SSR. In 1989–1993 — academician-secretary of the department of physical-technical sciences and mechanics of NAS RA, in 1993–2006 — president of the National Academy of Sciences of Armenia. From 2006 until the end of his life — advisor to the Prime Minister of RA.

His scientific activity was focused on electronic computing technology, automated control systems and radar systems. He made a huge contribution to the development of Armenian science and the modernization of state administration.

Fadey Tachatovich Sarkisyan remained the bridge from Yerevan to the heights of Armenian science and statehood — with his scientific achievements, state leadership and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian science and statehood.

1. Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյան՝ գիտնական և ՀՀ ԳԱԱ նախկին նախագահ / Фадей Тачатович Саркисян — учёный и бывший президент НАН РА / Fadey Tachatovich Sarkisyan — Scientist and Former President of NAS RA
2. Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյան՝ ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահ և ակադեմիկոս / Фадей Тачатович Саркисян — председатель Совета Министров АрмССР и академик / Fadey Tachatovich Sarkisyan — Chairman of the Council of Ministers of Armenian SSR and Academician
3. Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյան՝ Երևանից մինչև հայկական գիտության գագաթներ / Фадей Тачатович Саркисян — от Еревана до вершин армянской науки / Fadey Tachatovich Sarkisyan — From Yerevan to the Heights of Armenian Science
4. Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյան՝ հայկական գիտության և պետականության խորհրդանիշ / Фадей Тачатович Саркисян — символ армянской науки и государственности / Fadey Tachatovich Sarkisyan — Symbol of Armenian Science and Statehood
5. Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյան՝ տեխնիկական գիտությունների դոկտոր և պետական գործիչ / Фадей Тачатович Саркисян — доктор технических наук и государственный деятель / Fadey Tachatovich Sarkisyan — Doctor of Technical Sciences and Statesman

Գեղամ Լևոնի Սևանը ծնվել է 1926 թվականի հունվարի 8-ին Ստամբուլում՝ հայ արձակագիր, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1983), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1963-ից), ԽՄԿԿ անդամ (1969-ից): Մահացել է 1991 թվականի մայիսի 8-ին Երևանում։

Սովորել է Ստամբուլի Վիեննայի Մխիթարյան վարժարանում, ապա իրավաբանական համալսարանում։ 1949-ին տեղափոխվել է Լիբանան, որտեղ մինչև 1962-ը դասավանդել է Բեյրութի Վիեննայի Մխիթարյան վարժարանում հայոց լեզու և գրականություն։ 1962-ին ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան, ավարտել Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։

1962-ից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող։ 1968-ին պաշտպանել է թեկնածուական դիսերտացիա «Վազգեն Շուշանյան» թեմայով, 1983-ին ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։

Նրա արձակը պատկերում է սփյուռքի և Թուրքիայի հայերի կյանքը՝ առանցքում դնելով ազգային արժանապատվության պահպանման գաղափարը։ Հրատարակվել են պատմվածքների և վիպակների ժողովածուներ՝ «Ագռավները թառեցան» (1949), «Սև ծովը նույնն է միշտ» (1954), «Կանաչ անապատ» (1957), «Ծիծեռնակները ցածեն անցան» (1964), «Հայոց թաղը» (1967), «Երեք սերունդ» (1974), «Ամեն մարդ իր ճանապարհով» (1979), վեպեր՝ «Բյուրեղյա դղյակ» (1959), «Ինչո՞ւ, ինչի՞ համար» (1982), «Հող և սեր» (1986)։

Գրականագիտական աշխատությունները նվիրված են սփյուռքահայ գրականությանը՝ «Վազգեն Շուշանյան» (1968), «Սփյուռքահայ գրականության պատմության ուրվագծեր. 1920-1945» (1980), «Հակոբ Մնձուրի» (1981), «Հայրենիք-Սփյուռք գրական կապերը. 1920-1985» (1988), «Համաստեղ» (1989)։ Շ. Վարսյանի և Վ. Պետոյանի հետ համահեղինակել է սփյուռքահայ դպրոցների համար «Հայ գրականություն» դասագիրքը (5-րդ դասարան)։

Русский

армянский прозаик и исследователь литературы диаспоры
Гегам Левонович Севан (настоящее имя — Гегам Сваджян) родился 8 января 1926 года в Стамбуле — армянский прозаик, литературовед, доктор филологических наук (1983), член Союза писателей СССР (с 1963), член КПСС (с 1969). Умер 8 мая 1991 года в Ереване.

Учился в венской мхитаристской школе в Стамбуле, затем на юридическом факультете. В 1949 году переехал в Ливан, где до 1962 года преподавал армянский язык и литературу в венской мхитаристской школе в Бейруте. В 1962 году репатриировался в Советскую Армению, окончил заочный факультет языка и литературы Ереванского педагогического института.

С 1962 года работал старшим научным сотрудником в Институте литературы им. Манука Абегяна АН АрмССР. В 1968 году защитил кандидатскую диссертацию по теме «Вазген Шушанян», в 1983 году получил степень доктора филологических наук.

Его проза изображает жизнь армянской диаспоры и армян Турции, центральной идеей является сохранение национального достоинства. Опубликованы сборники рассказов и повестей: «Вороны сели» (1949), «Чёрное море всегда то же» (1954), «Зелёная пустыня» (1957), «Ласточки пролетели внизу» (1964), «Армянский квартал» (1967), «Три поколения» (1974), «Каждый человек своим путём» (1979), романы: «Хрустальный дворец» (1959), «Почему, для чего» (1982), «Земля и любовь» (1986).

Литературоведческие работы посвящены литературе армянской диаспоры: «Вазген Шушанян» (1968), «Очерки истории литературы армянской диаспоры. 1920–1945» (1980), «Акоп Мнцур» (1981), «Литературные связи Родина–Диаспора. 1920–1985» (1988), «Гамастег» (1989). Совместно с Ш. Варсяном и В. Петояном составил учебник «Армянская литература» для 5-го класса школ диаспоры.

English

Armenian Prose Writer and Researcher of Diaspora Literature
Gegam Levonovich Sevan (real name — Gegam Svajyan) was born on January 8, 1926, in Istanbul — Armenian prose writer, literary scholar, Doctor of Philology (1983), member of the USSR Writers’ Union (since 1963), member of the CPSU (since 1969). Died on May 8, 1991, in Yerevan.

Studied at the Viennese Mekhitarist school in Istanbul, then at the law faculty. In 1949 moved to Lebanon, where until 1962 taught Armenian language and literature at the Viennese Mekhitarist school in Beirut. In 1962 repatriated to Soviet Armenia, graduated from the correspondence language and literature faculty of Yerevan Pedagogical Institute.

From 1962 worked as senior researcher at the Manuk Abegyan Institute of Literature of the Academy of Sciences of the Armenian SSR. In 1968 defended a candidate dissertation on “Vazgen Shushanyan”, in 1983 received the degree of Doctor of Philology.

His prose depicts the life of the Armenian diaspora and Armenians in Turkey, with the central idea of preserving national dignity. Published collections of stories and novellas: Ravens Have Perched (1949), The Black Sea Is Always the Same (1954), Green Desert (1957), Swallows Flew Low (1964), Armenian Quarter (1967), Three Generations (1974), Each Man His Own Way (1979), novels: Crystal Palace (1959), Why, For What (1982), Land and Love (1986).

Literary studies are devoted to Armenian diaspora literature: Vazgen Shushanyan (1968), Outlines of the History of Armenian Diaspora Literature. 1920–1945 (1980), Hakob Mntsuri (1981), Literary Ties Homeland–Diaspora. 1920–1985 (1988), Hamastegh (1989). Co-authored with Sh. Varsyan and V. Petoyan the textbook Armenian Literature for 5th grade diaspora schools.

1. Գեղամ Լևոնի Սևան՝ հայ արձակագիր և սփյուռքահայ գրականության հետազոտող / Гегам Левонович Севан — армянский прозаик и исследователь литературы диаспоры / Gegam Levonovich Sevan — Armenian Prose Writer and Researcher of Diaspora Literature
2. Գեղամ Լևոնի Սևան՝ «Բյուրեղյա դղյակ»-ի և «Հող և սեր»-ի հեղինակ / Гегам Левонович Севан — автор «Хрустального дворца» и «Земля и любовь» / Gegam Levonovich Sevan — Author of Crystal Palace and Land and Love
3. Գեղամ Լևոնի Սևան՝ Ստամբուլից Երևան / Гегам Левонович Севан — от Стамбула до Еревана / Gegam Levonovich Sevan — From Istanbul to Yerevan
4. Գեղամ Լևոնի Սևան՝ բանասիրական գիտությունների դոկտոր և գրականագետ / Гегам Левонович Севан — доктор филологических наук и литературовед / Gegam Levonovich Sevan — Doctor of Philology and Literary Scholar
5. Գեղամ Լևոնի Սևան՝ սփյուռքահայ գրականության ձայնը հայ գրքերում / Гегам Левонович Севан — голос литературы армянской диаспоры в армянских книгах / Gegam Levonovich Sevan — Voice of Diaspora Armenian Literature in Armenian Books

Շահում Արամի Ղազարյան մահացել է 2007 թվականի հունվարի 9-ին Երևանում՝ 74 տարեկան հասակում, թողնելով հետևում հայկական թատրոնի և կինոյի ոսկե դարաշրջանի անմոռանալի դերեր և մանկավարժական ժառանգություն։ Ծնվել է 1932 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Ախալցխայում։

1955 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտը։ 1955–1993 թվականներին եղել է Երևանի Սունդուկյանի անվան թատրոնի դերասան, 1993-ից՝ Համազգային թատրոնի դերասան։ 1997 թվականից դասավանդել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում, 2005-ից՝ պրոֆեսոր։ Հանդես է եկել նաև ասմունքով։

Դերերին բնորոշ են հոգեբանական խորությունը, տիպային գծերի մեղմ ու ճշգրիտ վերարտադրումը։ Լավագույն դերերից են՝

• Կելին («Սրբություն սրբոց», Դրուցե),
• Վասիլկով («Կատաղի փողեր», Օստրովսկի),
• Աբիսողոմ աղա («Մեծապատիվ մուրացկաններ», Պարոնյան),
• Դենի («Մի գավաթ բարություն», Սարոյան),
• Մուշեղ Գալշոյանի «Մամփրե արքան» և Արտաշես Քալանթարյանի «Մովսես ապեր» (հեռուստաթատրոն)։

Կինոյում հիշարժան է նրա խաղը «Կյանքի լավագույն կեսը» (Հայկ, 1979), «Հին օրերի երգը» (Մուշեղ, 1982), «Սայաթ-Նովա» (Շալիկո), «Քաոս», «Համագյուղացիներ», «Օգոստոս», «Խոշոր շահում» (Սերժիկ) ֆիլմերում։

Պարգևատրվել է ՀԽՍՀ Պետական մրցանակով (1981), Մովսես Խորենացու մեդալով (1999)։

Շահում Արամի Ղազարյանը մնաց Ախալցխայից Երևան տանող հայկական բեմի կամուրջը՝ իր խորքային դերերով, մանկավարժական նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական թատրոնի և կինոյի խորքերով ու հավերժականությամբ։

Русский

глубокий актёр армянской сцены и экрана

Шагум Арамович Казарян скончался 9 января 2007 года в Ереване в возрасте 74 лет — армянский актёр, заслуженный артист Армянской ССР (1978), всю жизнь посвятивший армянскому театру и кино, ставший одной из самых ярких фигур Театра им. Сундукяна и Театра Гамазгайн. Родился 22 сентября 1932 года в Ахалцихе.

В 1955 году окончил Ереванский художественно-театральный институт. В 1955–1993 годах был актёром Театра им. Сундукяна в Ереване, с 1993 года — актёром Театра Гамазгайн. С 1997 года преподавал в Ереванском государственном институте театра и кино, с 2005 года — профессор. Выступал также с декламацией.

Его ролям свойственны психологическая глубина, мягкое и точное воспроизведение типических черт. Лучшие роли:

• Келин («Святая святых», Друце),
• Васильков («Бешеные деньги», Островский),
• Абисогом-ага («Мецапатива мурацканнер», Паронян),
• Дени («Чашка доброты», Сароян),
• Мушет Галшоян «Мампре аркан» и Арташес Калантарян «Мовсес Апер» (телетеатр).

В кино запомнились роли в фильмах «Лучшая половина жизни» (Айк, 1979), «Песня старых дней» (Мушет, 1982), «Саят-Нова» (Шалико), «Хаос», «Односельчане», «Август», «Крупный выигрыш» (Сержик).

Награждён Государственной премией АрмССР (1981), медалью Мовсеса Хоренаци (1999).

Шагум Арамович Казарян остался мостом армянской сцены от Ахалцихе до Еревана — своими глубокими ролями, педагогической преданностью и бесконечной любовью, вдохновляя поколения глубинами армянского театра и кино и вечностью.

English

Profound Actor of the Armenian Stage and Screen

Shagum Aramovich Ghazaryan died on January 9, 2007, in Yerevan at the age of 74 — Armenian actor, Honored Artist of the Armenian SSR (1978), who dedicated his entire life to Armenian theater and cinema, becoming one of the brightest figures of the Sundukyan Theater and the Hamazgayin Theater. Born on September 22, 1932, in Akhaltsikhe.

In 1955 graduated from the Yerevan Art and Theater Institute. In 1955–1993 was an actor at the Sundukyan Theater in Yerevan, since 1993 — actor at the Hamazgayin Theater. Since 1997 taught at the Yerevan State Institute of Theater and Cinema, since 2005 — professor. Also performed declamation.

His roles are characterized by psychological depth, soft and precise reproduction of typical features. Best roles:

• Kelin (“Holy of Holies”, Drutse),
• Vasilkov (“Mad Money”, Ostrovsky),
• Abisoghom-aga (“Metsapativa Muratskanner”, Paronyan),
• Deni (“A Cup of Kindness”, Saroyan),
• Mushet Galshoyan “Mampre Arkan” and Artashes Kalantaryan “Movses Aper” (television theater).

In cinema remembered for roles in films “The Best Half of Life” (Hayk, 1979), “Song of Old Days” (Mushet, 1982), “Sayat-Nova” (Shaliko), “Chaos”, “Fellow Villagers”, “August”, “Big Win” (Serzhik).

Awarded the State Prize of the Armenian SSR (1981), Medal of Movses Khorenatsi (1999).

Shagum Aramovich Ghazaryan remained the bridge of the Armenian stage from Akhaltsikhe to Yerevan — with his profound roles, pedagogical dedication, and boundless love, inspiring generations with the depths of Armenian theater and cinema and eternity.

1. Շահում Արամի Ղազարյան՝ հայ դերասան և վաստակավոր արտիստ / Шагум Арамович Казарян — армянский актёр и заслуженный артист / Shagum Aramovich Ghazaryan — Armenian Actor and Honored Artist
2. Շահում Արամի Ղազարյան՝ Սունդուկյանի թատրոնի և կինոյի լեգենդ / Шагум Арамович Казарян — легенда Театра Сундукяна и кино / Shagum Aramovich Ghazaryan — Legend of Sundukyan Theater and Cinema
3. Շահում Արամի Ղազարյան՝ Ախալցխայից Երևան / Шагум Арамович Казарян — от Ахалцихе до Еревана / Shagum Aramovich Ghazaryan — From Akhaltsikhe to Yerevan
4. Շահում Արամի Ղազարյան՝ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ և պրոֆեսոր / Шагум Арамович Казарян — заслуженный артист АрмССР и профессор / Shagum Aramovich Ghazaryan — Honored Artist of the Armenian SSR and Professor
5. Շահում Արամի Ղազարյան՝ հայկական բեմի և էկրանի խորքային դերասան / Шагум Арамович Казарян — глубокий актёр армянской сцены и экрана / Shagum Aramovich Ghazaryan — Profound Actor of the Armenian Stage and Screen

Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան ծնվել է 1942 թվականի հունվարի 8-ին Գառնահովիտ գյուղում (Թալինի շրջան, Արագածոտնի մարզ)՝ հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, Հայաստանի գրողների միության անդամ (1982-ից): Մահացել է 2015 թվականի հունիսի 19-ին։

1961 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 45 միջնակարգ դպրոցը։ 1962–1964 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1965 թվականին ընդունվել և 1970-ին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի հնագիտության և ազգագրության բաժինը։ 1971–1972 թվականներին աշխատել է Հայաստանի պատմության պետական թանգարանի ազգագրության բաժնում։ 1972-ից աշխատել է Հայկական Սովետական Հանրագիտարանի խմբագրությունում՝ սկզբում որպես գիտխմբագիր, 1979-ից՝ ավագ գիտխմբագիր։

Առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են 1967-ին «Գարուն» ամսագրում։ Նրա ստեղծագործությունները ներառում են բանաստեղծությունների ժողովածուներ՝ «Օրերի սերը» (1978), «Անհասցե նամակներ» (1983), «Կաթիլներ ապակու վրա» (1988), «Ներսիկի թութակը» (մանկական, 1992), «Ծանր խաչ» (1996), «Կյանքին դեմառդեմ» (2000-ականներ), «Մինչև վերջին անձրևը» (հատընտիր, 2007), «Կասկածի ջրերի վրա» (2009), «Կարուսել» (մանկական, 2010)։

Ռուսերենից թարգմանել է Հին Արևելքի պոեզիայի ընտիրներ (Իրանի բաժին, «Հիմն՝ Արդվիսուրա Անահիտային»), XX դարասկզբի ռուսական բանաստեղծություն (Վելիմիր Խլեբնիկովի բանաստեղծություններ) և Բուլղարական էպոսը «Կրալի Մարկո»։

1992-ին արժանացել է Հայաստանի գրողների միության, 1997-ին՝ Թեքեյան մշակութային միության մրցանակներին։

Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյանը մնաց Գառնահովիտից Երևան տանող հայ բանաստեղծության կամուրջը՝ իր խորքային տողերով, թարգմանություններով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայ գրականության խորքերով և ազգային հոգու ջերմությամբ։

Русский

армянский поэт и переводчик

Варлен Гургенович Алексанян родился 8 января 1942 года в селе Гарнахови́т (Талинский район, Арагацотнская область) — армянский поэт, переводчик, член Союза писателей Армении (с 1982). Умер 19 июня 2015 года.

В 1961 году окончил среднюю школу № 45 в Ереване. В 1962–1964 годах служил в Советской армии. В 1965 году поступил и в 1970 году окончил факультет истории Ереванского государственного университета (специальность археология и этнография). В 1971–1972 годах работал в отделе этнографии Государственного музея истории Армении. С 1972 года работал в редакции Армянской Советской Энциклопедии — сначала научным редактором, с 1979 года — старшим научным редактором.

Первые стихи опубликовал в 1967 году в журнале «Гарун». Его произведения включают сборники стихов: «Любовь дней» (1978), «Письма без адреса» (1983), «Капли на стекле» (1988), «Попугай Нерсика» (детские, 1992), «Тяжёлый крест» (1996), «Жизни наперекор» (2000-е), «До последнего дождя» (избранное, 2007), «На водах сомнения» (2009), «Карусель» (детские, 2010).

Переводил с русского: избранное поэзии Древнего Востока (раздел Иран, «Гимн Ардвисуре Анахите»), поэзию начала XX века в России (стихи Велимира Хлебникова) и болгарский эпос «Крали Марко».

В 1992 году удостоен премии Союза писателей Армении, в 1997 году — премии Текеянского культурного союза.

Варлен Гургенович Алексанян остался мостом армянской поэзии от Гарнахови́та до Еревана — своими глубокими строками, переводами и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской литературы и теплотой национальной души.

English

Armenian Poet and Translator

Varlen Gurgenovich Aleksanyan was born on January 8, 1942, in the village of Garnahovit (Talin district, Aragatsotn region) — Armenian poet, translator, member of the Writers’ Union of Armenia (since 1982). Died on June 19, 2015.

In 1961 graduated from secondary school No. 45 in Yerevan. In 1962–1964 served in the Soviet Army. In 1965 enrolled and in 1970 graduated from the Faculty of History of Yerevan State University (specialty archaeology and ethnography). In 1971–1972 worked in the ethnography department of the State Museum of History of Armenia. From 1972 worked in the editorial office of the Armenian Soviet Encyclopedia — first as scientific editor, from 1979 as senior scientific editor.

First poems were published in 1967 in the magazine “Garun”. His works include collections of poetry: Love of Days (1978), Letters Without Address (1983), Drops on Glass (1988), Nersik’s Parrot (children’s, 1992), Heavy Cross (1996), Against Life (2000s), Until the Last Rain (selected, 2007), On the Waters of Doubt (2009), Carousel (children’s, 2010).

Translated from Russian: selected poetry of the Ancient East (Iran section, “Hymn to Ardwisura Anahita”), Russian poetry of the early 20th century (poems by Velimir Khlebnikov), and Bulgarian epic “Krali Marko”.

In 1992 awarded the prize of the Writers’ Union of Armenia, in 1997 — the prize of the Tekeyan Cultural Union.

Varlen Gurgenovich Aleksanyan remained the bridge of Armenian poetry from Garnahovit to Yerevan — with his profound lines, translations, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian literature and the warmth of the national soul.

1. Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան՝ հայ բանաստեղծ և թարգմանիչ / Варлен Гургенович Алексанян — армянский поэт и переводчик / Varlen Gurgenovich Aleksanyan — Armenian Poet and Translator
2. Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան՝ «Օրերի սերը» և «Կաթիլներ ապակու վրա»-ի հեղինակ / Варлен Гургенович Алексанян — автор «Любовь дней» и «Капли на стекле» / Varlen Gurgenovich Aleksanyan — Author of Love of Days and Drops on Glass
3. Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան՝ Գառնահովիտից Երևան / Варлен Гургенович Алексанян — от Гарнахови́та до Еревана / Varlen Gurgenovich Aleksanyan — From Garnahovit to Yerevan
4. Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան՝ Հայաստանի գրողների միության անդամ և մրցանակակիր / Варлен Гургенович Алексанян — член Союза писателей Армении и лауреат премий / Varlen Gurgenovich Aleksanyan — Member of the Writers’ Union of Armenia and Prize Winner
5. Վառլեն Գուրգենի Ալեքսանյան՝ հայ գրականության խորքային ձայնը / Варлен Гургенович Алексанян — глубокий голос армянской литературы / Varlen Gurgenovich Aleksanyan — Profound Voice of Armenian Literature

Սերգեյ Հայկի Մատինյանը ծնվել է 1931 թվականի հունվարի 8-ին Թիֆլիսում՝ հայ ֆիզիկոս, ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1969), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1990, թղթակից անդամ՝ 1982-ից): Մահացել է 2017 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Դարհեմում (Հյուսիսարևելյան Անգլիա, Մեծ Բրիտանիա)։

1954 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի համալսարանը։ 1968–1994 թվականներին ղեկավարել է Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի տարրական մասնիկների տեսության լաբորատորիան, միաժամանակ 1970–1994 թվականներին եղել է նաև ինստիտուտի փոխտնօրենը։ 1994 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում։

Նրա աշխատանքները վերաբերում են թույլ, էլեկտրամագնիսական և ուժեղ փոխազդեցությունների, տարրական մասնիկների տեսությանը, դաշտի քվանտային տեսությանը, բարձր էներգիայի միջուկային ֆիզիկային, քվանտային քրոմոդինամիկային և նեյտրոնային աստղաֆիզիկային։ Կարևոր արդյունքներ է ստացել չեզոք K-մեզոնների օպտիկայի և վեկտորական մեզոնների ֆոտոծնման բնագավառներում։ Հայտնաբերել է քվանտային քրոմոդինամիկայի վակուումի անկայունությունը և ոչաբելյան տրամաչափական դաշտերի դինամիկ քաոսը։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Սերգեյ Հայկի Մատինյանը մնաց Թիֆլիսից մինչև ԱՄՆ տանող հայկական ֆիզիկայի կամուրջը՝ իր տեսական նվաճումներով, դոկտորական աստիճանով և գիտական նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական գիտության խորքերով և համաշխարհային նշանակությամբ։

Русский

деятель армянской физики мирового значения
Сергей Гайкович Матиньян родился 8 января 1931 года в Тифлисе — армянский физик, доктор физико-математических наук (1968), профессор (1969), академик НАН Армении (1990, член-корреспондент с 1982). Умер 8 сентября 2017 года в Дареме (Северо-Восточная Англия, Великобритания).

В 1954 году окончил Тбилисский университет. В 1968–1994 годах руководил лабораторией теории элементарных частиц Ереванского физического института, одновременно в 1970–1994 годах был заместителем директора института. С 1994 года жил в США.

Его работы относятся к слабым, электромагнитным и сильным взаимодействиям, теории элементарных частиц, квантовой теории поля, физике высоких энергий, квантовой хромодинамике и нейтронной астрофизике. Получил важные результаты в оптике нейтральных K-мезонов и фотрождении векторных мезонов. Открыл нестабильность вакуума квантовой хромодинамики и динамический хаос неабелевых калибровочных полей.

Награждён орденом Трудового Красного Знамени.

Сергей Гайкович Матиньян остался мостом армянской физики от Тифлиса до США — своими теоретическими достижениями, докторской степенью и научной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской науки и мировым значением.

English

Figure of World Significance in Armenian Physics
Sergey Gaikovich Matinyan was born on January 8, 1931, in Tiflis — Armenian physicist, Doctor of Physical and Mathematical Sciences (1968), Professor (1969), Academician of the National Academy of Sciences of Armenia (1990, corresponding member since 1982). Died on September 8, 2017, in Durham (North East England, United Kingdom).

In 1954 graduated from Tbilisi University. In 1968–1994 headed the Laboratory of Elementary Particle Theory at the Yerevan Physics Institute, simultaneously serving as Deputy Director of the Institute in 1970–1994. Since 1994 lived in the USA.

His works concern weak, electromagnetic, and strong interactions, elementary particle theory, quantum field theory, high-energy nuclear physics, quantum chromodynamics, and neutron astrophysics. Obtained important results in optics of neutral K-mesons and photoproduction of vector mesons. Discovered the instability of the quantum chromodynamics vacuum and the dynamic chaos of non-Abelian gauge fields.

Awarded the Order of the Red Banner of Labor.

Sergey Gaikovich Matinyan remained the bridge of Armenian physics from Tiflis to the USA — with his theoretical achievements, doctoral degree, and scientific dedication, inspiring generations with the depths of Armenian science and global significance.

Նարբե Ռոբերտի Պողոսյան  ծնվել է 1985 թվականի հունվարի 6-ին Թեհրանում՝ հայ դերասան, ռեժիսոր և պրոդյուսեր, ով իր կարիերան սկսել է Երևանում և դարձել հայկական հեռուստատեսության և կինոյի վառ դեմքերից մեկը։ Ամուսնացած է դերասանուհի Աստղիկ Ալավերդյանի հետ։

Սովորել է Թեհրանի Նվարդ Գյուլբենկյան և Գոհար հայկական դպրոցներում։ 17 տարեկանում տեղափոխվել է Երևան։ Ընդունվել է «Գալիք» համալսարանի իրավաբանական բաժին, հետո՝ Ճարտարապետության և շինարարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի համակարգչային ծրագրավորման բաժին, սակայն երկուսն էլ կիսատ թողնելով՝ 2002–2007 թվականներին սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտում։

Կարիերան սկսել է հեռուստատեսությունից՝ 
– 2005 թվականի դեկտեմբերի 25-ից մինչև 2006 թվականի ապրիլի 20-ը «Կենտրոն» հեռուստաընկերության «Տարբերակ» հաղորդման հեղինակ, 
– 2006–2007 թվականներին «TV5»-ի «Ընտանեկան իրավիճակներ» հաղորդաշարի պրոդյուսեր, դերասան և ռեժիսոր, 
– 2007 թվականի մայիսի 22-ից մինչև 2008 թվականի հունվարի 2-ը Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության «Երջանկության մեխանիկա» նախագծերի պրոդյուսեր, դերասան և ռեժիսոր։ 

2008 թվականի մարտի 10-ից մինչև դեկտեմբերի 31-ը նկարահանել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության «Այսպես էլ ապրում ենք» հեռուստասերիալը (121 սերիա)։ 2010 թվականի հուլիսից մինչև 2014 թվականի ապրիլի 14-ը՝ «Ընտանեկան պատմություններ» հաղորդաշարի պրոդյուսեր, դերասան և ռեժիսոր։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 1-ից մինչև 2014 թվականի հունվարի 5-ը աշխատել է «ATV»-ում։ Նաև «Անցնենք գործի» հաղորդաշարի ռեժիսոր և պրոդյուսեր է, ինչպես նաև «Հեռախոսագրքույկ» գովազդային ամսագրի հեղինակ։

Նարբե Պողոսյանը մնաց Թեհրանից Երևան տանող ստեղծագործական կամուրջը՝ իր դերերով, ռեժիսորական և պրոդյուսերական աշխատանքով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական հեռուստատեսության և կինոյի խորքերով և հումորով։



**Русский** 

многогранный мастер армянского телевидения 
Нарбе Aльбертович Погосян родился 6 января 1985 года в Тегеране — армянский актёр, режиссёр и продюсер, большую часть карьеры посвятивший армянскому телевидению и кино. Женат на актрисе Астгик Алавердян.

Учился в тегеранских армянских школах Нвард Гюльбенкян и Гоар. В 17 лет переехал в Ереван. Поступил на юридический факультет университета «Галик», затем на факультет компьютерного программирования Национального университета архитектуры и строительства Армении, но оба направления оставил незаконченными. В 2002–2007 годах окончил Ереванский государственный институт театра и кино.

Карьеру начал на телевидении: 
– с 25 декабря 2005 по 20 апреля 2006 — автор программы «Тарберак» на телеканале «Центр», 
– 2006–2007 — продюсер, актёр и режиссёр программы «Семейные ситуации» на TV5, 
– с 22 мая 2007 по 2 января 2008 — продюсер, актёр и режиссёр проекта «Механика счастья» на Общественном телевидении Армении. 

С 10 марта по 31 декабря 2008 снял телесериал «Так и живём» (121 серия) на Общественном телевидении. С июля 2010 по 14 апреля 2014 — продюсер, актёр и режиссёр программы «Семейные истории». С 1 декабря 2013 по 5 января 2014 работал на ATV. Также режиссёр и продюсер программы «Давайте к делу», автор рекламного журнала «Телефонная книжечка».

Нарбе Погосян остался творческим мостом от Тегерана до Еревана — своими ролями, режиссурой и продюсерской работой вдохновляя поколения глубинами армянского телевидения и кино.


**English** 

Versatile Master of Armenian Television

Narbe Albert Poghosyan was born on January 6, 1985, in Tehran — Armenian actor, director, and producer who dedicated most of his career to Armenian television and cinema. Married to actress Astghik Alaverdyan.

Studied at Tehran Armenian schools Nvard Gyulbenkian and Goar. At 17 moved to Yerevan. Enrolled in the law faculty of Galik University, then in computer programming at the National University of Architecture and Construction of Armenia, but left both unfinished. In 2002–2007 graduated from the Yerevan State Institute of Theater and Cinema.

Career began on television: 
– from December 25, 2005 to April 20, 2006 — author of the program “Variant” on Kentron TV, 
– 2006–2007 — producer, actor, and director of “Family Situations” on TV5, 
– from May 22, 2007 to January 2, 2008 — producer, actor, and director of the project “Mechanics of Happiness” on Public Television of Armenia. 

From March 10 to December 31, 2008 filmed the TV series “That’s How We Live” (121 episodes) for Public Television. From July 2010 to April 14, 2014 — producer, actor, and director of “Family Stories”. From December 1, 2013 to January 5, 2014 worked at ATV. Also director and producer of “Let’s Get to Work”, author of the advertising magazine “Telephone Booklet”.

Narbe Poghosyan remained the creative bridge from Tehran to Yerevan — with his roles, directing, and producing inspiring generations with the depths of Armenian television and cinema.

Տիգրան Նիկիտայի Այվազյանը ծնվել է 1893 թվականի հունվարի 6-ին՝ հայ խորհրդային դերասան, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1935), ով իր կյանքը նվիրել է հայկական թատրոնի և կինոյի զարգացմանը՝ դառնալով Սունդուկյանի անվան թատրոնի առաջին սերնդի ականավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Մահացել է 1956 թվականի նոյեմբերի 21-ին Երևանում։

Բեմական կարիերան սկսել է 1922 թվականից՝ Երևանի Սունդուկյանի անվան թատրոնում, որտեղ երկար տարիներ խաղացել է բազմաթիվ դերեր՝ դառնալով հայկական թատերական արվեստի կայունության և ավանդույթների կրողը։ 1926 թվականից սկսել է նկարահանվել կինոյում՝ մասնակցելով հայկական և խորհրդային կինոյի առաջին շրջանի ֆիլմերին։

Նրա կինոգրաֆիայում հիշարժան են՝ 
– «Հարսնատես» (1954)՝ հյուրի դեր, 
– «Դավիթ Բեկ» (1943)՝ ծերունի Տիգրանի դեր, 
– «Քրդեր-եզդիներ» (1932)՝ շեյխի դեր, 
– «Միշտ պատրաստ» (1930)՝ կարդինալի դեր, 
– «Հաշիմ» (1929), 
– «Տունը հրաբխի վրա» (1928)՝ նավթարդյունաբերող Ղուկասովի դեր, 
– «Խասփուշ» (1927)՝ Ահմեդի դեր։ 

Տիգրան Այվազյանը մնաց հայկական թատրոնի և կինոյի առաջամարտիկներից մեկը՝ իր դերերով, նվիրումով և անսահման սիրով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական արվեստի խորքերով և հավերժականությամբ։


**Русский** 

пионер армянского театра и кино 
Тигран Айвазян  родился 6 января 1893 года — армянский советский актёр, заслуженный артист АрмССР (1935), один из пионеров армянского театра и кино. Умер 21 ноября 1956 года в Ереване.

Сценическую карьеру начал в 1922 году в Ереванском театре им. Сундукяна, где долгие годы играл множество ролей, став одной из опор армянского театрального искусства. С 1926 года начал сниматься в кино, участвуя в первых армянских и советских фильмах.

В его фильмографии запоминающиеся роли: 
– гость в «Свадьба» (1954), 
– старик Тигран в «Давид-беке» (1943), 
– шейх в «Курды-езиды» (1932), 
– кардинал в «Всегда готов» (1930), 
– в «Хашим» (1929), 
– нефтепромышленник Гукасов в «Дом на вулкане» (1928), 
– Ахмед в «Хаспуш» (1927).

Тигран Айвазян остался одним из пионеров армянского театра и кино — своими ролями, преданностью и бесконечной любовью вдохновляя поколения глубинами армянского искусства и вечностью.

**Варианты заголовков** 
1. Тигран Айвазян — пионер армянского театра и кино 
2. Тигран Айвазян — заслуженный артист АрмССР в театре Сундукяна 
3. Тигран Айвазян — актёр «Давид-бека» и «Свадьбы» 
4. Тигран Айвазян — первый поколение армянского кино и заслуженный артист 
5. Тигран Айвазян — легенда армянской сцены и экрана 

**English** 

Pioneer of Armenian Theater and Cinema
Tigran Ayvazyan was born on January 6, 1893 — Armenian Soviet actor, Honored Artist of the Armenian SSR (1935), one of the pioneers of Armenian theater and cinema. Died on November 21, 1956, in Yerevan.

He began his stage career in 1922 at the Sundukyan Theater in Yerevan, where he played numerous roles for many years, becoming one of the pillars of Armenian theatrical art. From 1926 he started acting in films, participating in the first Armenian and Soviet movies.

Memorable roles in his filmography: 
– guest in *Wedding* (1954), 
– old Tigran in *David Bek* (1943), 
– sheikh in *Kurds-Yezidis* (1932), 
– cardinal in *Always Ready* (1930), 
– in *Hashim* (1929), 
– oil industrialist Gukasov in *House on the Volcano* (1928), 
– Ahmed in *Khaspush* (1927).

Tigran Ayvazyan remained one of the pioneers of Armenian theater and cinema — with his roles, dedication, and boundless love inspiring generations with the depths of Armenian art and eternity.

Լևոն Համբարձումի Բեյբությանը ծնվել է 1954 թվականի հունվարի 5-ին Էջմիածնի շրջանում՝ հայ քանդակագործ, ով իր ստեղծագործական կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ դառնալով ռուս-հայկական քանդակագործության կարևոր դեմքերից մեկը։

1973 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1973–1974 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, 1974–1977 թվականներին եղել է Ղուկաս Չուբարյանի աշակերտը։ 1977 թվականից ապրում և ստեղծագործում է Սանկտ Պետերբուրգում։ 1985 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի Մուխինայի անվան գեղարվեստաարդյունաբերական բարձրագույն ակադեմիայի քանդակագործության ֆակուլտետը՝ Վ. Ռիբալկոյի դասարանում։ 1987 թվականից հրավիրյալ դասախոս է, 2000 թվականից՝ քանդակագործության ամբիոնի դոցենտ։ 1985 թվականից ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ է։

Նրա աշխատանքները գտնվում են Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության ցուցահանդեսային ֆոնդում, Սանկտ Պետերբուրգի պատմության պետական թանգարանում, ՌԽՖՍՀ ֆոնդերում, ինչպես նաև Ռուսաստանի, Դանիայի, Ֆինլանդիայի, Շվեյցարիայի մասնավոր հավաքածուներում։

Հիշարժան աշխատանքներից են՝ 
– «Տղան կատվի հետ» (1987, գրանիտ, Վիբորգ), 
– «Սպիտակ» (1988, մարմար, նվիրված 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժի զոհերին, Սուրբ Հարություն եկեղեցու դիմաց), 
– Ցիոլկովսկու հուշարձան (2005, գրանիտ, Սանկտ Պետերբուրգ), 
– «Հուշարձան զինվորին» (2005, բրոնզ, Լենինգրադի մարզ), 
– Վախթանգի հուշարձան (2009, բրոնզ, Սուրբ Հարություն եկեղեցու հայկական գերեզմանատուն), 
– Օրբելու հուշարձան (2010, բրոնզ, գրանիտ, Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարան), 
– Կոմիտասի հուշարձան (2015, Սանկտ Պետերբուրգ)։ 

1983 թվականից մասնակցում է քաղաքային, միջազգային ցուցահանդեսների և սիմպոզիումների։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Սանկտ Պետերբուրգում, Կազինոյում, Կոնտիում, Մոսկվայում և այլուր։

Պարգևատրվել է Պանֆիլովյան մրցանակով (1981), ՌԽՖՍՀ սիմպոզիումի 2-րդ մրցանակով (1988), միջազգային սիմպոզիումների դիպլոմներով (1998, Ֆինլանդիա), Երևանի քաղաքապետի ոսկե մեդալով (2016) և այլն։

Լևոն Բեյբությանը մնաց Էջմիածնից Սանկտ Պետերբուրգ տանող քանդակագործության կամուրջը՝ իր հուշարձաններով, մասնավորապես հայկական թեմատիկայով աշխատանքներով և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական արվեստի խորքերով և հավերժականությամբ։



**Русский** 

мастер армянской скульптуры в Санкт-Петербурге
Левон Бейбутян  родился 5 января 1954 года в районе Эчмиадзина — армянский скульптор, большую часть творческой жизни проведший в Санкт-Петербурге, ставший одной из ключевых фигур русско-армянской скульптуры.

В 1973 окончил Ереванское художественное училище. В 1973–1974 учился в Ереванском педагогическом институте им. Хачатура Абовяна, в 1974–1977 был учеником Гукаса Чубаряна. С 1977 живёт и творит в Санкт-Петербурге. В 1985 окончил факультет скульптуры Высшей художественно-промышленной академии им. Мухиной (класс В. Рыбалко). С 1987 приглашённый преподаватель, с 2000 — доцент кафедры скульптуры. С 1985 — член Союза художников СССР.

Его работы находятся в выставочном фонде Союза художников Санкт-Петербурга, Государственном музее истории Санкт-Петербурга, фондах РСФСР, а также в частных коллекциях России, Дании, Финляндии, Швейцарии.

Значимые работы: 
– «Мальчик с кошкой» (1987, гранит, Выборг), 
– «Белый» (1988, мрамор, посвящён жертвам Спитакского землетрясения 1988, перед церковью Воскресения Христова), 
– Памятник Циолковскому (2005, гранит, Санкт-Петербург), 
– «Памятник воину» (2005, бронза, Приозерский район Ленинградской области), 
– Памятник Вахтангу (2009, бронза, армянское кладбище церкви Воскресения), 
– Памятник Орбели (2010, бронза, гранит, СПбГУ), 
– Памятник Комитасу (2015, Санкт-Петербург).

С 1983 участвует в городских, международных выставках и симпозиумах. Провёл персональные выставки в Санкт-Петербурге, Казино, Конти, Москве и др.

Награждён Памфиловской премией (1981), 2-й премией РСФСР симпозиума (1988), дипломами международных симпозиумов (1998, Финляндия), золотой медалью мэра Еревана (2016) и др.

Левон Бейбутян остался мостом скульптуры от Эчмиадзина до Санкт-Петербурга — своими памятниками, в том числе армянской тематики, и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянского искусства и вечностью.

**English** 

Master of Armenian Sculpture in Saint Petersburg
Levon Beybutyan  was born on January 5, 1954, in the Echmiadzin region — Armenian sculptor who spent most of his creative life in Saint Petersburg, becoming one of the key figures in Russian-Armenian sculpture.

In 1973 graduated from Yerevan Art College. In 1973–1974 studied at the Khachatur Abovyan Pedagogical Institute in Yerevan, in 1974–1977 was a student of Gukas Chubaryan. Since 1977 lives and works in Saint Petersburg. In 1985 graduated from the Sculpture Faculty of the Mukhina Higher Art and Industrial Academy (class of V. Rybalko). Since 1987 invited lecturer, since 2000 — associate professor of the Sculpture Department. Since 1985 member of the USSR Artists’ Union.

His works are held in the exhibition fund of the Saint Petersburg Artists’ Union, the State Museum of History of Saint Petersburg, RSFSR funds, as well as private collections in Russia, Denmark, Finland, Switzerland.

Notable works: 
– “Boy with a Cat” (1987, granite, Vyborg), 
– “White” (1988, marble, dedicated to the victims of the 1988 Spitak earthquake, in front of the Church of the Resurrection), 
– Monument to Tsiolkovsky (2005, granite, Saint Petersburg), 
– “Monument to the Soldier” (2005, bronze, Priozersky District, Leningrad Region), 
– Monument to Vakhtang (2009, bronze, Armenian cemetery of the Church of the Resurrection), 
– Monument to Orbeli (2010, bronze, granite, Saint Petersburg State University), 
– Monument to Komitas (2015, Saint Petersburg).

Since 1983 participates in city, international exhibitions and symposia. Held personal exhibitions in Saint Petersburg, Casino, Conti, Moscow, etc.

Awarded the Panfilov Prize (1981), 2nd prize of the RSFSR symposium (1988), diplomas of international symposia (1998, Finland), gold medal of the Mayor of Yerevan (2016), etc.

Levon Beybutyan remained the sculpture bridge from Echmiadzin to Saint Petersburg — with his monuments, especially those of Armenian themes, and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian art and eternity.

Մարտին (Մարտիրոս) Սարգսի Մազմանյանը ծնվել է 1899 թվականի դեկտեմբերի 24-ին (հունվարի 5, 1900՝ նոր ոճով) Թիֆլիսում՝ հայ խորհրդային կոմպոզիտոր, խմբավար, մանկավարժ, երաժշտական-հասարակական գործիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1965)։

Նա իր ողջ կյանքը նվիրել է հայկական երաժշտական մշակույթի զարգացմանը՝ դառնալով խմբերգային արվեստի, մանկական երաժշտության և երաժշտական կրթության խոշորագույն դեմքերից մեկը։

1921 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ 1922–1924 թվականներին սովորել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում (հոբոյ և խմբավարություն), 1926–1930 թվականներին՝ Թիֆլիսի կոնսերվատորիայում (կոմպոզիցիա՝ Սարգիս Բարխուդարյանի մոտ), իսկ 1930-ին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան։

Մազմանյանը հիմնադիրներից էր Հայաստանի երաժշտական ընկերության, երկար տարիներ եղել է ընկերության նախագահի տեղակալը։ Հայաստանի տարբեր քաղաքներում, Թբիլիսիում և Մոսկվայում հիմնել և ղեկավարել է երգչախմբեր։ 1950–1954 թվականներին եղել է Հայֆիլհարմոնիայի տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար, 1954–1962 թվականներին՝ Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի տնօրեն, 1961–1977 թվականներին Երևանի պետական կոնսերվատորիայում դասավանդել է խմբավարություն։

Նրա ստեղծագործությունները ներառում են մանկական օպերա «Ճուտիկ», սիմֆոնիկ գործեր («Մամե և Աշե», «Հաղթանակի պոեմ»), կամերային գործիքային երկեր, խմբերգեր, ռոմանսներ, երգեր և բազմաթիվ ստեղծագործություններ մանուկների համար։ Նրա գործունեությունը մեծապես նպաստել է հայկական խմբերգային ավանդույթների պահպանմանը և զարգացմանը։

Մարտին Մազմանյանը մնաց Թիֆլիսից Երևան տանող երաժշտության կամուրջը՝ իր ստեղծագործություններով, խմբավարական գործունեությամբ և անսահման նվիրումով ոգեշնչելով սերունդներին հայկական երաժշտության խորքերով և մանկական երաժշտության գեղեցկությամբ։



**Русский** 

легенда детской музыки и хорового искусства
Мартин Мазманян родился 24 декабря 1899 года (5 января 1900 по новому стилю) в Тифлисе — армянский советский композитор, хормейстер, педагог, музыкально-общественный деятель, народный артист АрмССР (1965). 

В 1921 году окончил Тифлисскую Нерсисяновскую школу. В 1922–1924 годах учился в Московской консерватории (гобой и хоровое дирижирование), в 1926–1930 годах — в Тифлисской консерватории (композиция у Саркиса Бархударяна), в 1930 году окончил Ереванскую государственную консерваторию. 

Мазманян был одним из основателей Армянского музыкального общества и многие годы занимал пост заместителя председателя. В городах Армении, Тбилиси и Москве основывал и руководил хорами. В 1950–1954 годах — директор и художественный руководитель Армфилармонии, в 1954–1962 годах — директор Музыкального училища имени Романоса Меликяна, в 1961–1977 годах преподавал хоровое дирижирование в Ереванской государственной консерватории. 

Его творчество включает детскую оперу «Цыплёнок», симфонические произведения («Маме и Аше», «Поэма победы»), камерные инструментальные работы, хоры, романсы, песни и множество сочинений для детей. Его деятельность сыграла огромную роль в сохранении и развитии армянских хоровых традиций. 

Мартин Мазманян остался мостом музыки от Тифлиса до Еревана — своими сочинениями, хоровой деятельностью и безграничной преданностью, вдохновляя поколения глубинами армянской музыки и красотой детского музыкального творчества.



**English** 

Legend of Children’s Music and Choral Art
Martin Mazmanyan was born on December 24, 1899 (January 5, 1900, new style) in Tiflis — Armenian Soviet composer, choral conductor, pedagogue, musical and public figure, People’s Artist of the Armenian SSR (1965). 

In 1921 he graduated from the Nersisyan School in Tiflis. From 1922 to 1924 studied at the Moscow Conservatory (oboe and choral conducting), from 1926 to 1930 — at the Tiflis Conservatory (composition with Sarkis Barkhudaryan), and in 1930 graduated from the Yerevan State Conservatory. 

Mazmanyan was one of the founders of the Armenian Musical Society and for many years served as deputy chairman. In various cities of Armenia, Tbilisi and Moscow he founded and led choirs. From 1950 to 1954 — director and artistic director of Armphilharmony, from 1954 to 1962 — director of the Romanos Melikyan Music School, from 1961 to 1977 taught choral conducting at the Yerevan State Conservatory. 

His works include the children’s opera *Chick*, symphonic pieces («To Mame and Ashe», «Victory Poem»), chamber instrumental works, choruses, romances, songs and numerous compositions for children. His activity played a huge role in preserving and developing Armenian choral traditions. 

Martin Mazmanyan remained the bridge of music from Tiflis to Yerevan — with his compositions, choral work and boundless dedication, inspiring generations with the depths of Armenian music and the beauty of children’s musical creativity.

2014 թ-ի հոընվարի 5-ւն  Երևանում- մահացել է Նորայր Սարգսի Կարգանյանը–  քանդակագործ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (2009)։

1965 թվականից հանրապետական, համամիութենական և միջազգային մրցույթների մշտական մասնակից և բազմակի դիպլոմակիր։ Աշխատանքները գտնվում են Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Տրետյակովյան պատկերասրահում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Մոնումենտալ ստեղծագործություններ
Հովհաննես Բաղրամյանի հուշարձան (2003, բրոնզ, գրանիտ, Երևան)
Վահան Տերյանի հուշարձան (2000, բազալտ, Երևան)
Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (2006, բրոնզ, գրանիտ, բազալտ, Երևան)
Գոհար Գասպարյանի հուշարձան (քաղաքային պանթեոն), մարմար, 2008
«Անտառային հեքիաթ», Երևանի մանկական երկաթուղի, տուֆ, 1994
«Մայրություն», Երևան, Սայաթ-Նովա փողոց, մարմար, 2002։ 2023 թվականին, Երևան քաղաքի ավագանու որոշմամբ, Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի Ներքին Շենգավիթի 2-րդ փողոցն անվանակոչվել է Նորայր Կարգանյանի անունով։

5 января 2014 года в Ереване скончался Норайр Саргсян Карганян, скульптор, заслуженный художник Республики Армения (2009)..  С 1965 года — постоянный участник и многократный дипломант республиканских, всесоюзных и международных конкурсов.  Работы находятся в Ереванском музее современного искусства, Третьяковской галерее и Национальной галерее Армении.  Монументальные работы
Памятник Ованнесу Баграмяну (2003, бронза, гранит, Ереван)
Памятник Ваану Терьяну (2000, базальт, Ереван)
Памятник Тиграну Петросяну (2006, бронза, гранит, базальт, Ереван)
Памятник Гоар Гаспарян (городской пантеон), мрамор, 2008 г.
«Лесная сказка», Ереванская детская железная дорога, туф, 1994
«Материнство», Ереван, ул. Саят-Нова, мрамор, 2002.  В 2023 году решением Ереванского городского совета 2-я улица Неркин Шенгавит в административном районе Шенгавит города Еревана была названа именем Норайра Карганяна.

On January 5, 2014, in Yerevan, Norayr Sargsyan Karganyan, sculptor, Honored Artist of the Republic of Armenia (2009),  Since 1965, he has been a regular participant in republican, all-union and international competitions and a multiple diploma winner. His works are in the Yerevan Museum of Modern Art, the Tretyakov Gallery, and the National Gallery of Armenia.  Monumental works
Monument to Hovhannes Baghramyan (2003, bronze, granite, Yerevan)
Monument to Vahan Teryan (2000, basalt, Yerevan)
Monument to Tigran Petrosyan (2006, bronze, granite, basalt, Yerevan)
Monument to Gohar Gasparyan (city pantheon), marble, 2008
“Forest Fairy Tale”, Yerevan Children’s Railway, tuff, 1994
“Motherhood”, Yerevan, Sayat-Nova Street, marble, 2002. In 2023, by the decision of the Yerevan City Council, the 2nd street of Nerkin Shengavit, Shengavit administrative district of Yerevan, was named after Norayr Karganyan.