Բոլշեվիկյան կառավարությանը ներկայացրել են Հայաստանին առնչվող հարցերի վերաբերյալ զեկույցներ, առաջարկություններ, նախագծեր։

1917 թ-ի դեկտեմբերի 1-ին  Խորհրդային Ռուսաստանի ազգությունների գործերի ժողովրդական կոմիսարիատին կից Մոսկվայում ստեղծվում է հայկական գործերի կոմիսարիատ

կոմիսար է նշանակվում ականավոր պետական գործիչ Վառլամ Ավանեսովը, իսկ տեղակալ՝ բանաստեղծ Վահան Տերյանը Կոմիտեում ընդգրկված էին Սարգիս Լուկաշինը, Պողոս Մակինցյանը, իսկ ավելի ուշ՝ Արտ.  Կարինյանը, Աշոտ Իոաննիսյանը, Հայկ Հովսեփյանը և այլք։  Այս կոմիսարիատը Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդին է ներկայացրել Հայաստանին առնչվող հարցերի վերաբերյալ զեկույցներ, առաջարկություններ, նախագծեր։  Արևմտյան Հայաստանից հայ փախստականներին անհապաղ օգնություն կազմակերպելու համար Պետրոգրադից և Մոսկվայից կոմիսարիատի 30 ներկայացուցիչներ ուղարկվեցին այն շրջաններ, որտեղ փախստականների մեծ կենտրոն էր ձևավորվել։  1918 թվականի հունվարին Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարությունը քննարկեց «Հայկական գործերի կոմիսարիատի հայտարարությունը հայ փախստականներին անհապաղ օգնություն ցուցաբերելու մասին» և որոշեց այդ նպատակով որպես անհատույց հատկացնել 6 194 784 ռուբլի։  Միաժամանակ հրահանգներ է ուղարկել բոլոր հեղափոխական կոմիտեներին և խորհրդային այլ տեղական մարմիններին՝ օգնություն ցուցաբերելու հայկական կազմակերպություններին. ստեղծել հայկական կամավորական ջոկատներ, զինել դրանք և ապահովել անարգել տեղափոխումը Հայաստան։  Սկսվեց հրատարակվել Ազգային գործերի կոմիսարիատի «Կոմունիստ» ամսագիրը։  Մեծ քանակությամբ մարքսիստական գրականություն է թարգմանվել հայերեն։  Արևմտյան Հայաստանում և Ռուսաստանի հայ փախստականների շրջանում աշխատելու համար ստեղծվեց Հայաստանի կոմունիստական կուսակցությունը, որը մեծ աշխատանք կատարեց կոմունիստական գաղափարների տարածման գործում։  Թիֆլիսում կոմունիստական կուսակցությունը հրատարակել է իր «Կարմիր դրոշակ» («Կարմիր դրոշ») թերթը։  Հրամանագիրն անմիջականորեն կատարելու համար խորհրդային կառավարությունը նշանակեց Ս.Գ.  Շաումյանը՝ որպես Կովկասի հարցերով արտակարգ հանձնակատար.

1 декабря 1917 года в Москве был создан комиссариат по делам армян при Наркомате по делам национальностей Советской России, комиссаром которого был назначен видный государственный деятель Варлам Аванесов, а заместителем – поэт Ваан Терьян. В комитет вошли Саркис Лукашин, Погос Макинцян, позднее Арт. Каринян, Ашот Иоаннисян, Айк Овсепян и другие. Этот Комиссариат представлял в Совнарком доклады, предложения, проекты по вопросам, относящимся к Армении. Для организации немедленной помощи армянским беженцам из западной Армении 30 представителей Комиссариата были посланы из Петрограда и Москвы в области, где образовалось большое скопление беженцев. В январе 1918 года правительство Советской России обсудило «Заявление Комиссариата по армянским делам об оказании немедленной помощи армянским беженцам» и решило выделить на эти цели 6 194 784 рубля в качестве безвозмездного пособия. Одновременно оно разослало инструкцию всем ревкомам и другим местным советским органам об оказании помощи армянским организациям: сформировать армянские добровольческие отряды, вооружить их и обеспечить беспрепятственную переброску в Армению. Начал издаваться журнал Комиссариата по национальным делам «Коммунист». На армянский язык переводилось большое количество марксистской литературы. Для работы в западной Армении и среди беженцев-армян России была создана Коммунистическая партия Армении, которая вела огромную работу по распространению коммунистических идей. Компартия в Тифлисе издавала свою газету «Кармир дрошак» («Красное знамя»). Для непосредственной реализации декрета Советское правительство назначило С.Г. Шаумяна чрезвычайным комиссаром по делам Кавказа.

On December 1, 1917, a commissariat for Armenian affairs was established in Moscow, attached to the People’s Commissariat for the Affairs of Nationalities of Soviet Russia, with the prominent statesman Varlam Avanesov appointed as its commissar, and the poet Vahan Teryan as its deputy. The committee included Sarkis Lukashin, Poghos Makintsyan, later Art. Karinyan, Ashot Ioannisyan, Hayk Hovsepyan and others. This Commissariat submitted reports, proposals and projects on issues related to Armenia to the Council of People’s Commissars. In order to organize immediate assistance to Armenian refugees from Western Armenia, 30 representatives of the Commissariat were sent from Petrograd and Moscow to the regions where a large concentration of refugees had formed. In January 1918, the government of Soviet Russia discussed the “Statement of the Commissariat for Armenian Affairs on the provision of immediate assistance to Armenian refugees” and decided to allocate 6,194,784 rubles for this purpose as a gratuitous allowance. At the same time, it sent instructions to all revolutionary committees and other local Soviet bodies on providing assistance to Armenian organizations: to form Armenian volunteer detachments, arm them and ensure unimpeded transfer to Armenia[10].  The journal of the Commissariat for National Affairs, Kommunist, began to be published. A large amount of Marxist literature was translated into Armenian. The Communist Party of Armenia was created to work in Western Armenia and among the Armenian refugees of Russia, which carried out a huge amount of work to disseminate communist ideas. The Communist Party in Tiflis published its own newspaper, Karmir Droshak (Red Banner). For the direct implementation of the decree, the Soviet government appointed S.G. Shaumyan as extraordinary commissioner for Caucasian affairs.