Հայ կին Գիտնականի Փայլուն Ուղին

1906 թ. մայիսի 20, Մուրշուդալի գյուղում ծնվել է Նատալյա Մելիքի Մելիքյան (Տեր-Մելիքսեթյան) – բուսաբան պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով (1953), կառավարական մեդալներով և ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչմամբ

Ծնվել է Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառի հայաբնակ գյուղում՝ Արաքս գետի աջ ափին։ Հայրը՝ Մելիք Տեր-Մելիքսեթյան, մայրը՝ Մարիամ Մկրտչյան։ Երկու տարի սովորել է Իգդիրի նախնական դպրոցում, սակայն Հայոց ցեղասպանությունից փրկվելով՝ 1918 թ. նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան։
1926 թ. Նատալյա Մելիքյանն ավարտել է Երևանի Ալ. Մյասնիկյանի անվան դպրոցը և երկու տարի աշխատել որպես ուսուցիչ Հրազդանի շրջանում։ 1928-1931 թթ. սովորել է Երևանի պետական համալսարանի (ԵՊՀ) մանկավարժական ֆակուլտետի կենսաբանության բաժնում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո ընդունվել է ասպիրանտուրա՝ բույսերի անատոմիայի և ֆիզիոլոգիայի ամբիոնում, իսկ 1933 թ. հետազոտություններ է կատարել Մոսկվայի պետական համալսարանում՝ պրոֆեսոր Դմիտրի Սաբինինի ղեկավարությամբ։
1931 թ. Նատալյա ամուսնացել է Բարսեղ Մուրադյանի հետ, ունեցել երկու երեխա՝ Վիուլ (1932) և Նելլի (1942)։ 1934 թ. վերադարձել է Երևան և աշխատանքի անցել ԵՊՀ-ի կենսաբանության ֆակուլտետում՝ որպես ասիստենտ, այնուհետև՝ լաբորատորիայի վարիչ։ 1939 թ. Լենինգրադի համալսարանում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Հայաստանի կտավատի յուղի ուսումնասիրությունը» թեմայով, ստացել դոցենտի կոչում։ Նա համագործակցել է բուսաբան Ալեքսանդր Արարատյանի հետ՝ ուսումնասիրելով Հայաստանի վայրի յուղատու բույսերը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը խոչընդոտել է հետազոտություններին, իսկ 1942 թ. նրա ամուսինը զոհվել է ռազմաճակատում։
Պրոֆեսոր Մ. Ք. Չայլախյանի հետ Նատալյա Մելիքյանն սկսել է ուսումնասիրել բույսերի ցողուններում լիգնինի կուտակումը։ Այդ աշխատանքներն ամփոփվել են 1959 թ. հրատարակված «Բույսերի անատոմիական փոփոխությունները և լիգնինի կուտակման դինամիկան» մենագրությունում։ 1964 թ. նա պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն, իսկ 1966 թ. ստացել պրոֆեսորի կոչում։
1962-1977 թթ. Նատալյա Մելիքյանը ղեկավարել է ԵՊՀ-ի բույսերի անատոմիայի և ֆիզիոլոգիայի ամբիոնը, ապա մինչև 1985 թ. եղել է խորհրդական։ Նրա ղեկավարությամբ կատարվել են բազմաթիվ հետազոտություններ, պաշտպանվել են թեկնածուական ատենախոսություններ։ Նա ակտիվորեն մասնակցել է հասարակական կյանքին։
(1967)։ Նա վախճանվել է 1989 թ. հուլիսի 25-ին Երևանում։

Путь Блистательного Ученого
20 мая 1906, в селе Муршудали, Российская империя родилась
Наталья Меликовна Меликян (Тер-Меликсетян) родилась в армянском селе  Сурмалинского уезда Эриванской губернии, на правом берегу реки Аракс. Отец — Мелик Тер-Меликсетян, мать — Мариам Мкртчян. Два года училась в начальной школе в Игдире, но, спасаясь от Геноцида армян, в 1918 году её семья переехала в Ереван.
В 1926 году Наталья окончила школу им. Ал. Мясникяна в Ереване и два года работала учителем в районе Раздана. В 1928–1931 годах училась на биологическом отделении педагогического факультета Ереванского государственного университета (ЕГУ). После окончания университета поступила в аспирантуру на кафедру анатомии и физиологии растений, а в 1933 году проводила исследования в МГУ под руководством профессора Дмитрия Сабинина.
В 1931 году Наталья вышла замуж за Барсега Мурадяна, у них родились двое детей: Виул (1932) и Нелли (1942). В 1934 году, вернувшись в Ереван, она начала работать на биологическом факультете ЕГУ ассистентом, затем заведующей лабораторией. В 1939 году в Ленинградском университете защитила кандидатскую диссертацию на тему «Исследование масла льна Армении» и получила звание доцента. Вместе с ботаником Александром Араратяном она изучала дикорастущие масличные растения Армении. Вторая мировая война прервала исследования, а в 1942 году её муж погиб на фронте.
Совместно с профессором М. К. Чайлахяном Наталья Меликян начала исследования накопления лигнина в стеблях растений. Результаты были обобщены в монографии 1959 года «Анатомические изменения растений и динамика накопления лигнина в зависимости от экологических условий». В 1964 году она защитила докторскую диссертацию, а в 1966 году получила звание профессора.
В 1962–1977 годах Наталья Меликян возглавляла кафедру анатомии и физиологии растений ЕГУ, а до 1985 года была её профессором и консультантом. Под её руководством проводились исследования, защищались кандидатские диссертации. Она активно участвовала в общественной жизни.
Наталья Меликян была награждена орденом «Знак Почёта» (1953), правительственными медалями и званием заслуженного деятеля науки Армянской ССР (1967). Скончалась 25 июля 1989 года в Ереване.

The Journey of a Brilliant Scientist
May 20, 1906, Murshudali Village, Russian Empire was born
Natalya Melikovna Melikyan (Ter-Meliksetyan) was born in the Armenian village on Surmalu District, Erivan Governorate, on the right bank of the Arax River. Her father was Melik Ter-Meliksetyan, and her mother was Mariam Mkrtchyan. She studied for two years at a primary school in Igdir but fled the Armenian Genocide with her family, relocating to Yerevan in 1918.
In 1926, Natalya graduated from the Al. Myasnikyan School in Yerevan and worked as a teacher in the Razdan region for two years. From 1928 to 1931, she studied biology at the pedagogical faculty of Yerevan State University (YSU). After graduating, she enrolled in postgraduate studies at the Department of Plant Anatomy and Physiology and conducted research at Moscow State University in 1933 under Professor Dmitry Sabinin.
In 1931, Natalya married Barsegh Muradyan, and they had two children: Viul (1932) and Nelli (1942). Returning to Yerevan in 1934, she joined YSU’s Biology Faculty as an assistant and later became a laboratory head. In 1939, she defended her candidate’s dissertation at Leningrad University on “The Study of Armenian Flax Oil” and was appointed associate professor. Collaborating with botanist Alexander Araratyann, she researched wild oil-bearing plants in Armenia. World War II disrupted her work, and in 1942, her husband was killed in action.
Together with Professor M. K. Chailakhyan, Natalya began studying lignin accumulation in plant stems. Her findings were published in the 1959 monograph “Anatomical Changes in Plants and the Dynamics of Lignin Accumulation Under Ecological Conditions.” In 1964, she defended her doctoral dissertation, and in 1966, she was awarded the title of professor.
From 1962 to 1977, Natalya Melikyan headed YSU’s Department of Plant Anatomy and Physiology, and until 1985, she served as a professor and consultant. She supervised numerous studies and candidate dissertations while actively participating in public life.
Natalya Melikyan was honored with the Order of the Badge of Honour (1953), government medals, and the title of Honored Scientist of the Armenian SSR (1967). She passed away on July 25, 1989, in Yerevan.