Նիկոլայ Վիկտորի Բասկովը ծնվել է 1976 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Մոսկվայում, ԽՍՀՄ։ Ռուս էստրադային և օպերային երգիչ, կոմպոզիտոր, հեռուստահաղորդավար, կինոդերասան

ՌԴ ժողովրդական արտիստ (2009), Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստ , ՌԴ-ի «Ոսկե գոլ» և «Նատուրալ բլոնդ» տիտղոսների ամենակարևոր ստանողը։ Բասկովի ընտանիքում հայկական կապեր չկան, սակայն նրա կարիերան կապված է հայկական մշակույթի հետ՝ հաճախակի այցերով, համերգներով և հայ արտիստների հետ համագործակցություններով։ 2016 թվականին Երևանում համերգ է ունեցել Ռիտա Սարգսյանի հովանու ներքո՝ «Կանայք» թեմայով, որտեղ հանդես է եկել հայկական երգերով, ինչպես նաև «Մայր Արցախ» հիմնադրամի բարերար է, աջակցելով հայկական հիմնադրամներին և երեխաներին։ 2019 թվականին Երևանում է եղել «Նշան» փառատոնի ժյուրի անդամ, 2020 թվականին՝ «Մայր Արցախ»-ի համերգին, որտեղ հայկական հերոսներին է նվիրել։ 2023 թվականին Երևանում համերգ է ունեցել «Գոլден» թատրոնում, 2024 թվականին՝ «Շնորհավոր ծնունդդ» համերգով, որտեղ կատարել է հայկական հիթեր, ինչպես «Ես քեզ սիրում եմ»։ Բասկովի հայկական կապերը հաճախ քննադատվում են որպես PR, սակայն նրա համերգները հանդիսատեսին հաճույք են պատճառում, իսկ հայկական ժողովրդին՝ հպարտության զգացում՝ ռուս արտիստի կողմից հայ մշակույթի հարգանքի արտահայտման միջոցով։

### Русский
Известен поддержкой Арцаха и Армении

Николай Викторович Басков родился 15 октября 1976 года в Москве, СССР. Российский эстрадный и оперный певец, композитор, телеведущий, киноактёр, народный артист РФ (2009), народный артист Украины , обладатель титулов «Золотой голос России» и «Натуральный блондин». У Баскова нет армянских корней, однако его карьера тесно связана с армянской культурой через частые визиты, концерты и сотрудничество с армянскими артистами. В 2016 году в Ереване дал концерт под покровительством первой леди Армении Риты Саргсян, посвящённый женщинам, где исполнил армянские песни, а также является благотворителем фонда «Мать Арцах», помогая армянским детям и беженцам. В 2019 году был членом жюри фестиваля «Знак» в Ереване, в 2020 году выступил на концерте «Мать Арцах», посвятив армянским героям. В 2023 году дал концерт в «Голден» театре Еревана, в 2024 году — «С днём рождения» с армянскими хитами, такими как «Я тебя люблю». Армянские связи Баскова часто критикуют как PR, но его концерты приносят радость зрителям, а армянам — гордость за уважение к армянской культуре со стороны русского артиста.

### English
Supporter of Artsakh and Armenia

Nikolai Viktorovich Baskov was born on October 15, 1976, in Moscow, USSR. A Russian pop and opera singer, composer, TV host, and actor, he is a People’s Artist of Russia (2009) and People’s Artist of Ukraine, known as the “Golden Voice of Russia” and “Natural Blonde.” Baskov has no Armenian roots, but his career is connected to Armenian culture through frequent visits, concerts, and collaborations with Armenian artists. In 2016, he performed in Yerevan under the patronage of Armenia’s First Lady Rita Sargsyan, dedicating the event to women and singing Armenian songs, and is a benefactor of the “Mother Artsakh” foundation, aiding Armenian children and refugees. In 2019, he was a jury member at the “Sign” festival in Yerevan, in 2020 at the “Mother Artsakh” concert, honoring Armenian heroes. In 2023, he held a concert at Yerevan’s “Golden” theater, and in 2024, a “Happy Birthday” show with Armenian hits like “I Love You.” Baskov’s Armenian ties are often criticized as PR, but his performances bring joy to audiences and pride to Armenians for a Russian artist’s respect toward Armenian culture.

Ստեփան Ֆիլիպի Պուչինյանը մահացել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Մոսկվայում, Ռուսաստան։ Խորհրդային հայ կինոռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, հնչյունային ռեժիսոր, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1991), ՌԴ ժողովրդական արտիստ (1997)։

Ծնվել է 1927 թվականի նոյեմբերի 28-ին Բաթումում, Վրացական ԽՍՀ։ 1950 թվականին ավարտել է ՎԳԻԿ-ի (Համամիութենական պետական կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտ) տնտեսագիտական ֆակուլտետը, իսկ 1966 թվականին՝ ռեժիսուրայի ֆակուլտետը՝ Յակով Սեգելի արվեստանոցում։ 1950-1964 թվականներին աշխատել է Մ․ Գորկու անվան կինոստուդիայում որպես տնօրեն, իսկ 1964 թվականից՝ որպես ռեժիսոր նույն ստուդիայում։ Պուչինյանի ռեժիսորական աշխատանքները ներառում են խորհրդային կինոյի մի շարք նշանակալի ֆիլմեր, որոնք արտացոլում են նրա բազմակողմանի տաղանդը։ Նա նկարահանել է ֆիլմեր, որոնք ընդգրկում են տարբեր ժանրեր՝ դրամայից մինչև սոցիալական թեմաներով աշխատանքներ, հաճախ ընդգծելով մարդկային հարաբերություններն ու հասարակական խնդիրները։ Բացի ռեժիսուրայից, նա հանդես է եկել որպես դերասան, սցենարիստ և հնչյունային ռեժիսոր՝ նպաստելով խորհրդային կինոարվեստի զարգացմանը։ Նրա աշխատանքները ճանաչում են գտել ինչպես ԽՍՀՄ-ում, այնպես էլ միջազգային ասպարեզում, ինչը վկայում է նրա ներդրումը կինոարվեստում։ Պուչինյանի ստեղծագործական ժառանգությունը ներառում է բազմաթիվ ֆիլմեր, որոնք մինչ օրս գնահատվում են կինոսիրողների կողմից։ Նրա նվիրվածությունը հայկական և խորհրդային կինոյին արժանացել է բարձր գնահատականի՝ նրան դարձնելով հայկական ծագումով ամենահայտնի կինոգործիչներից մեկը։

—

### Русский
Многогранный Армянский кинорежиссёр и актёр

Степан Филиппович Пучинян скончался 15 октября 2018 года в Москве, Россия. Советский армянский кинорежиссёр, актёр, сценарист, звукорежиссёр, заслуженный деятель искусств РСФСР (1991), народный артист РФ (1997). Родился 28 ноября 1927 года в Батуми, Грузинская ССР. В 1950 году окончил экономический факультет ВГИКа (Всесоюзного государственного института кинематографии), а в 1966 году — режиссёрский факультет в мастерской Якова Сегеля. В 1950–1964 годах работал директором киностудии им. М. Горького, а с 1964 года — режиссёром на той же студии. Режиссёрские работы Пучиняна включают ряд значимых фильмов советского кинематографа, отражающих его многогранный талант. Он снимал фильмы различных жанров, от драм до работ на социальные темы, часто акцентируя внимание на человеческих отношениях и общественных проблемах. Помимо режиссуры, он выступал в качестве актёра, сценариста и звукорежиссёра, внося вклад в развитие советского киноискусства. Его работы получили признание как в СССР, так и на международной арене, что подчёркивает его значимость в кинематографии. Творческое наследие Пучиняна включает множество фильмов, которые до сих пор ценятся кинолюбителями. Его преданность армянскому и советскому кино была высоко оценена, сделав его одним из самых известных кинодеятелей армянского происхождения.

—

### English
Armenian Versatile Master of Cinema 

Stepan Filippovich Puchinyan passed away on October 15, 2018, in Moscow, Russia. A Soviet Armenian film director, actor, screenwriter, and sound designer, he was named Honored Artist of the RSFSR (1991) and People’s Artist of Russia (1997). Born on November 28, 1927, in Batumi, Georgian SSR, he graduated from the economics faculty of VGIK (All-Union State Institute of Cinematography) in 1950 and later completed its directing faculty in 1966 under Yakov Segel’s mentorship. From 1950 to 1964, he served as the director of the M. Gorky Film Studio, and from 1964 onward, he worked as a film director at the same studio. Puchinyan’s directorial works include several significant Soviet films that showcase his versatile talent. He directed films across various genres, from dramas to socially themed works, often highlighting human relationships and societal issues. In addition to directing, he performed as an actor, screenwriter, and sound designer, contributing to the development of Soviet cinema. His works gained recognition both in the USSR and internationally, underscoring his importance in cinematography. Puchinyan’s creative legacy includes numerous films that remain appreciated by film enthusiasts. His dedication to Armenian and Soviet cinema earned high acclaim, making him one of the most prominent filmmakers of Armenian descent.

—

Շավարշ Սեդրակի Մարգարյանը մահացել է 2000 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Իջևանում, Հայաստան։ Հայ տնտեսագետ, տնտեսագիտության դոկտոր (1976), պրոֆեսոր (1977)։

Ծնվել է 1930 թվականի հունիսի 16-ին Սևքարում, Հայաստան։ 1947 թվականին ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը, 1950 թվականին՝ Երևանի վիճակագրական տեխնիկումը, 1955 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի (ԵՊՀ) տնտեսագիտության ֆակուլտետը։ 1955-1958 թվականներին աշխատել է ԵՊՀ քաղաքատնտեսության ամբիոնում որպես ասիստենտ։ 1961 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական, իսկ 1976 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն։ 1959-1974 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի տնտեսագիտության ինստիտուտում՝ սկզբում որպես գիտքարտուղար, ապա՝ քաղաքատնտեսության բաժնի վարիչ, ղեկավարելով հանրապետության միջճյուղային հաշվեկշիռները։ 1974-1979 թվականներին եղել է Երևանի Կ. Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քաղաքատնտեսության ամբիոնի վարիչ։ 1979-1984 թվականներին ծառայել է որպես Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ռեկտոր, 1984-1995 թվականներին՝ ԵՊՀ քաղաքատնտեսության ամբիոնի վարիչ, իսկ 1995-2000 թվականներին՝ ԵՊՀ Իջևանի մասնաճյուղի տնօրեն։ Հեղինակ է շուրջ 80 գիտական աշխատությունների, այդ թվում՝ 7 մենագրությունների, որոնցից առանձնանում են «Հայկական ՍՍՌ մեքենաշինության մասնագիտացումն ու կոոպերացումը» (1961), «Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական տնտեսության միջճյուղային կապերը» (1970) և «Զարգացած սոցիալիզմի ընդլայնված վերարտադրության բնորոշ գծերը» (1979)։ Զեկուցումներով հանդես է եկել միջազգային գիտաժողովներում Գերմանիայի ՖԴՀ-ում, Իսպանիայում, Հունաստանում, Սիրիայում, Ռուսաստանում և այլուր։ Նրա ղեկավարությամբ և խորհրդատվությամբ թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսություններ են պաշտպանել շուրջ 20 մասնագետներ։ Պարգևատրվել է «Աշխատանքային փառք» մեդալով և ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատվոգրով։ Շավարշ Մարգարյանի գիտական և կրթական գործունեությունը կարևոր ներդրում է ունեցել հայկական տնտեսագիտության և կրթության զարգացման գործում, նրա աշխատանքները նպաստել են ԽՍՀՄ և Հայաստանի տնտեսական համակարգերի ուսումնասիրությանը։

—

### Русский
Армянский экономист и организатор образования

Шаварш Седракович Маргарян скончался 14 октября 2000 года в Иджеване, Армения. Армянский экономист, доктор экономических наук (1976), профессор (1977). Родился 16 июня 1930 года в селе Севкар, Армения. В 1947 году окончил местную среднюю школу, в 1950 году — Ереванский статистический техникум, в 1955 году — экономический факультет Ереванского государственного университета (ЕГУ). В 1955–1958 годах работал ассистентом кафедры политической экономии ЕГУ. В 1961 году защитил кандидатскую, а в 1976 году — докторскую диссертацию. В 1959–1974 годах работал в Институте экономики АН Армянской ССР, сначала в качестве учёного секретаря, затем заведующего отделом политической экономии, руководя межотраслевыми балансами республики. В 1974–1979 годах возглавлял кафедру политической экономии Ереванского политехнического института им. К. Маркса. В 1979–1984 годах был ректором Ереванского института народного хозяйства, в 1984–1995 годах — заведующим кафедрой политической экономии ЕГУ, а в 1995–2000 годах — директором Иджеванского филиала ЕГУ. Автор около 80 научных работ, включая 7 монографий, среди которых выделяются «Специализация и кооперация машиностроения Армянской ССР» (1961), «Межотраслевые связи народного хозяйства Армянской ССР» (1970) и «Характерные черты расширенного воспроизводства развитого социализма» (1979). Выступал с докладами на международных конференциях в ФРГ, Испании, Греции, Сирии, России и других странах. Под его руководством и консультированием около 20 специалистов защитили кандидатские и докторские диссертации. Награждён медалью «Трудовая слава» и почётной грамотой Верховного Совета Армянской ССР. Научная и образовательная деятельность Шаварша Маргаряна внесла значительный вклад в развитие армянской экономической науки и образования, его работы способствовали изучению экономических систем СССР и Армении.

—

### English
Armenian Economist and Education Organizer

Shavarsh Sedrakovich Margaryan passed away on October 14, 2000, in Ijevan, Armenia. An Armenian economist, Doctor of Economic Sciences (1976), and professor (1977), he was born on June 16, 1930, in Sevkar, Armenia. He completed secondary school in 1947, graduated from the Yerevan Statistical Technical School in 1950, and earned a degree from the Faculty of Economics at Yerevan State University (YSU) in 1955. From 1955 to 1958, he served as an assistant at YSU’s Department of Political Economy. He defended his candidate’s dissertation in 1961 and his doctoral dissertation in 1976. From 1959 to 1974, he worked at the Institute of Economics of the Armenian SSR Academy of Sciences, initially as a scientific secretary and later as head of the Political Economy Department, overseeing the republic’s intersectoral balances. From 1974 to 1979, he headed the Department of Political Economy at the Yerevan K. Marx Polytechnic Institute. From 1979 to 1984, he served as rector of the Yerevan Institute of National Economy, from 1984 to 1995 as head of YSU’s Department of Political Economy, and from 1995 to 2000 as director of YSU’s Ijevan Branch. He authored around 80 scientific works, including 7 monographs, notably *Specialization and Cooperation of Machine Building in the Armenian SSR* (1961), *Intersectoral Relations of the Armenian SSR National Economy* (1970), and *Characteristic Features of Expanded Reproduction in Developed Socialism* (1979). He presented at international conferences in West Germany, Spain, Greece, Syria, Russia, and elsewhere. Under his guidance and consultation, about 20 specialists defended candidate and doctoral dissertations. He was awarded the “Labor Glory” medal and an honorary certificate from the Supreme Council of the Armenian SSR. Shavarsh Margaryan’s scientific and educational contributions significantly advanced Armenian economic science and education, and his works supported the study of the economic systems of the USSR and Armenia.

—

1922 թ-ի հոկտեմբերի 14-ին Ադրբեջանի Շեմախիի ջրջանի  Սահյան գյուղում ծնվել է Վաչագան Հրաչյայի Վլասովը, խորհրդային բանակի գեներալ-մայոր, հայ ծագմամբ ռազմական գործիչ, ով իր կարիերայով նշանակալի ներդրում է ունեցել ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 

Վաչագան Վլասովը ծնվել է 1922 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Սահյան գյուղում։ Նա ավարտել է Բաքվի Ս. Օրջոնիկիձեի անվան հետևակային ուսումնարանը 1942 թվականին, Մ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան 1959 թվականին և բարձրագույն ակադեմիական կուրսեր 1968 թվականին։ 1942 թվականի փետրվարին զորակոչվել է Կարմիր բանակ, որտեղ սեպտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին ծառայել է Անդրկովկասյան ռազմաճակատի 45-րդ բանակի առանձին հրաձգային բրիգադում՝ որպես գնդացրային դասակի հրամանատար։ 1943 թվականի մարտից մինչև 1945 թվականի հունիսը եղել է 261-րդ հրաձգային դիվիզիայի 978-րդ գնդի գնդացրային վաշտի հրամանատար։ 1945-1956 թվականներին ծառայությունը շարունակել է Անդրկովկասյան ռազմական օկրուգում՝ որպես գումարտակի հրամանատարի տեղակալ, հրամանատար և գնդի դպրոցի պետ։ 1959 թվականին տեղափոխվել է Թուրքեստանյան ռազմական օկրուգ՝ զբաղեցնելով գնդի հրամանատարի և ստորաբաժանման հրամանատարի տեղակալի պաշտոնները։ 1970 թվականի հունվարից եղել է հրամանատարական բարձրագույն ուսումնարանի պետ։ 1978 թվականին զորացրվելուց հետո նշանակվել է Ղազախական ԽՍՀ ԴՕՍԱԱՖ-ի Կենտկոմի նախագահի տեղակալ։ 

Վլասովի ծառայությունները գնահատվել են բազմաթիվ պարգևներով, այդ թվում՝ «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ, Կարմիր Աստղի շքանշան, «ԽՍՀՄ զինված ուժերում Հայրենիքին ծառայելու համար» 3-րդ աստիճանի շքանշան, «Մարտական ծառայությունների» մեդալ և Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան։ 

Վաչագան Վլասովի հիշատակը հավերժացվել է Ալմաթիի Դոտիսկ պողոտայի թիվ 42 տանը, որտեղ նա ապրել է ավելի քան 30 տարի։ 2010 թվականի սեպտեմբերին այնտեղ տեղադրվել է հուշատախտակ։ Նրա ռազմական ծառայությունն ու նվիրվածությունը հայ ժողովրդի համար մնում են ոգեշնչման օրինակ։ 



—


14 октября 1922 года в селе Сахян Шемахинского уезда Азербайджана родился Вачаган Грачья оглы Власов — генерал-майор Советской Армии, военный деятель армянского происхождения. За свою карьеру он внёс значительный вклад в развитие Вооружённых Сил СССР.

Вачаган Власов родился 14 октября 1922 года в селе Сахьян, Азербайджанская ССР. Он окончил Бакинское пехотное училище имени С. Орджоникидзе в 1942 году, Военную академию имени М. Фрунзе в 1959 году и высшие академические курсы в 1968 году. В феврале 1942 года был призван в Красную армию, где с сентября по декабрь служил командиром пулемётного взвода отдельной стрелковой бригады 45-й армии Закавказского фронта. С марта 1943 года по июнь 1945 года командовал пулемётной ротой 978-го полка 261-й стрелковой дивизии. В 1945–1956 годах продолжил службу в Закавказском военном округе в качестве заместителя командира батальона, командира батальона и начальника полковой школы. В 1959 году был переведён в Туркестанский военный округ, где занимал должности командира полка и заместителя командира дивизии. С января 1970 года возглавлял высшее командное училище. После увольнения в запас в октябре 1978 года стал заместителем председателя Центрального комитета ДОСААФ Казахской ССР. 

За свою службу Власов был удостоен множества наград, включая медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.», орден Красной Звезды, орден «За службу Родине в Вооружённых силах СССР» 3-й степени, медаль «За боевые заслуги» и орден Отечественной войны II степени. 

Память о Вачагане Власове увековечена в Алматы, где на доме №42 по проспекту Достык, в котором он прожил более 30 лет, в сентябре 2010 года была установлена мемориальная доска. Его военная служба и преданность остаются примером вдохновения для армянского народа. 

—


On October 14, 1922, in the village of Sahyan, Shemakhi Province, Azerbaijan, Vachagan Hrachya Vlasov, a major general of the Soviet Army, a military figure of Armenian origin, was born. He made a significant contribution to the USSR Armed Forces during his career.

Vachagan Vlasov was born on October 14, 1922, in the village of Sahyan, Azerbaijan SSR. He graduated from the Baku Infantry School named after S. Ordzhonikidze in 1942, the M. Frunze Military Academy in 1959, and higher academic courses in 1968. In February 1942, he was drafted into the Red Army, serving from September to December as a machine-gun platoon commander in a separate rifle brigade of the 45th Army of the Transcaucasian Front. From March 1943 to June 1945, he commanded a machine-gun company in the 978th Regiment of the 261st Rifle Division. From 1945 to 1956, he continued his service in the Transcaucasian Military District as a deputy battalion commander, battalion commander, and head of a regimental school. In 1959, he was transferred to the Turkestan Military District, serving as a regiment commander and deputy division commander. From January 1970, he headed a higher command school. After retiring in October 1978, he served as deputy chairman of the Central Committee of DOSAAF in the Kazakh SSR. 

Vlasov was awarded numerous honors, including the Medal “For Victory over Germany in the Great Patriotic War 1941–1945,” the Order of the Red Star, the Order “For Service to the Homeland in the Armed Forces of the USSR” 3rd Degree, the Medal “For Combat Merits,” and the Order of the Patriotic War II Degree. 

Vachagan Vlasov’s legacy is commemorated in Almaty, where a memorial plaque was installed in September 2010 on the house at 42 Dostyk Avenue, where he lived for over 30 years. His military service and dedication remain an inspiring example for the Armenian people.

Համազասպ Հովակիմի Հարությունյանը ծնվել է 1902 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Բաքվում, Ռուսական կայսրություն։ Խորհրդային դիվանագետ, տնտեսագետ, տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր (1942), արտակարգ և լիազոր դեսպանի կոչում։

1922 թվականին գործուղվել է Հայաստան՝ կոմերիտական ղեկավար աշխատանքի։ 1923-1928 թվականներին սովորել է Մոսկվայի համալսարանում, որից հետո մեկ տարով մեկնել է ԱՄՆ՝ ուսանելու Մինեսոտայի համալսարանում։ 1930-1943 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի տնտեսագիտության ինստիտուտում։ 1943 թվականից անցել է դիվանագիտական ծառայության։ 1944-1954 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ արտգործնախարարության տնտեսության բաժնի վարիչի տեղակալ, ապա վարիչ, ներկայացուցիչ ՄԱԿ-ի տնտեսական և սոցիալական խորհրդում և Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողովում։ 1948-1953 թվականներին եղել է արտգործնախարարության կոլեգիայի անդամ, 1954-1955 թվականներին՝ խորհրդական, 1955-1958 թվականներին՝ եվրոպական բաժնի վարիչ, ԽՍՀՄ ներկայացուցիչ Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության ադմինիստրատիվ խորհրդում։ 1958-1963 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ դեսպան Կանադայում, իսկ 1963-1970 թվականներին՝ արտգործնախարարության կենտրոնական ապարատի պատասխանատու աշխատող։ Հարությունյանը մասնակցել է Թեհրանի, Ղրիմի, Պոտսդամի կոնֆերանսներին, Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսին, ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի նստաշրջաններին և այլ միջազգային խորհրդակցություններին։ Կյանքի վերջին տարիներին դասավանդել է Մոսկվայի պետական համալսարանում և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտում։ Նրա գիտական աշխատանքները նվիրված են բուրժուական տնտեսագիտության քննադատությանը, համաշխարհային տնտեսության խնդիրներին (տնտեսական ճգնաժամեր, ցիկլերի պարբերականություն, զբաղվածություն, սպառում) և միջազգային տնտեսական հարաբերությունների զարգացման միտումներին, ինչպես նաև ԽՍՀՄ արտաքին քաղաքականության և ժողտնտեսության հարցերին։ Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի (2) և «Պատվո նշան» շքանշաններով։ Համազասպ Հարությունյանի դիվանագիտական և գիտական գործունեությունը կարևոր ներդրում է ունեցել ԽՍՀՄ արտաքին քաղաքականության և տնտեսագիտության զարգացման մեջ, իսկ նրա ժառանգությունը շարունակում է կարևոր նշանակություն ունենալ հայ և խորհրդային պատմության համատեքստում։

—

### Русский
Армянский дипломат и экономист

Хамазасп Овакимович Арутюнян родился 14 октября 1902 года в Баку, Российская империя. Советский дипломат, экономист, доктор экономических наук, профессор (1942), обладатель ранга чрезвычайного и полномочного посла. В 1922 году был направлен в Армению для работы в комсомольском руководстве. В 1923–1928 годах учился в Московском университете, после чего год обучался в Миннесотском университете в США. В 1930–1943 годах работал в Институте экономики АН СССР. С 1943 года перешёл на дипломатическую службу. В 1944–1954 годах занимал должности заместителя и руководителя экономического отдела МИД СССР, представителя СССР в Экономическом и социальном совете ООН и Европейской экономической комиссии ООН. В 1948–1953 годах был членом коллегии МИД СССР, в 1954–1955 годах — советником министерства, в 1955–1958 годах — начальником европейского отдела и представителем СССР в административном совете Международной организации труда. В 1958–1963 годах был послом СССР в Канаде, а в 1963–1970 годах — ответственным сотрудником центрального аппарата МИД СССР. Арутюнян участвовал в Тегеранской, Ялтинской и Потсдамской конференциях антигитлеровской коалиции, Парижской мирной конференции, сессиях Генеральной Ассамблеи ООН и других международных совещаниях. В последние годы жизни преподавал в МГУ и Институте международных отношений. Его научные труды посвящены критике буржуазной экономической мысли, проблемам мировой экономики (экономические кризисы, цикличность, занятость, потребление), тенденциям развития международных экономических отношений, а также вопросам внешней политики и народного хозяйства СССР. Награждён орденами Ленина, Трудового Красного Знамени (2) и «Знак Почёта». Дипломатическая и научная деятельность Хамазаспа Арутюняна внесла значительный вклад в развитие внешней политики и экономики СССР, а его наследие остаётся важным в контексте армянской и советской истории.

—

### English
Armenian Diplomat and Economist

Hamzasp Hovakimovich Harutyunyan was born on October 14, 1902, in Baku, Russian Empire. A Soviet diplomat and economist, he held the rank of Extraordinary and Plenipotentiary Ambassador, was a Doctor of Economic Sciences, and a professor (1942). In 1922, he was sent to Armenia for Komsomol leadership work. From 1923 to 1928, he studied at Moscow University, followed by a year of study at the University of Minnesota in the USA. From 1930 to 1943, he worked at the Institute of Economics of the USSR Academy of Sciences. In 1943, he transitioned to diplomatic service. From 1944 to 1954, he served as deputy and head of the economic department of the USSR Ministry of Foreign Affairs, USSR representative to the UN Economic and Social Council, and the UN European Economic Commission. From 1948 to 1953, he was a member of the Ministry’s collegium, in 1954–1955 a counselor, in 1955–1958 head of the European department and USSR representative to the International Labour Organization’s administrative council. From 1958 to 1963, he was the USSR Ambassador to Canada, and from 1963 to 1970, a senior official in the central apparatus of the Ministry of Foreign Affairs. Harutyunyan participated in the Tehran, Yalta, and Potsdam conferences of the anti-Hitler coalition, the Paris Peace Conference, UN General Assembly sessions, and other international meetings. In his final years, he taught at Moscow State University and the Institute of International Relations. His academic works focused on critiquing bourgeois economic thought, global economic issues (crises, cyclicality, employment, consumption), trends in international economic relations, and USSR foreign policy and economic development. He was awarded the Order of Lenin, two Orders of the Red Banner of Labour, and the Order of the Badge of Honour. Hamzasp Harutyunyan’s diplomatic and academic contributions significantly impacted Soviet foreign policy and economics, and his legacy remains important in the context of Armenian and Soviet history.

—

Գայանե Սերգեյի Ասլամազյանը, ծնվել է  1976 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ, շարունակում է իր ակտիվ գործունեությունը որպես հայտնի հայ հաղորդավար, դերասանուհի և երիտասարդական շաբաթաթերթերի լրագրող։

1983-1991 թվականներին սովորել է Երևանի Նիկոլայ Գոգոլի անվան թիվ 35 դպրոցում, 1993 թվականին ավարտել է «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրը։ 1993 թվականին ընդունվել է Երևանի Գեղարվեստի պետական ակադեմիայի արվեստի տեսության և պատմության բաժին, ավարտել 1998 թվականին, իսկ 1999-2002 թվականներին սովորել է ասպիրանտուրայում։ Նույն 1993 թվականին սկսել է լրագրողի կարիերան «Այո» երիտասարդական շաբաթաթերթում, 1998 թվականից դարձել է «Հայկական Ռերիխյան կենտրոն» հասարակական կազմակերպության անդամ։ 2002-2003 թվականներին հեղինակել, սցենարավորել և ռեժիսորել է «Հայրենիք» հեռուստաընկերության «Մեր հայրենիքի մշակույթը» հաղորդումը, որը 2002 թվականին Յալթայի միջազգային հեռուստակինոփառատոնում արժանացել է «Լավագույն մանկական հաղորդում» մրցանակին, իսկ Գայանեն ստացել է ՌԴ ժուռնալիստների միության «Տարվա լրագրող» կոչումը։ 2003 թվականին մասնակցել է «Ռուսաստան. հայացք կողքից» ծրագրին, որտեղ նրա «Սիբիրյան գրառումներ» աշխատանքը ստացել է ոսկե մեդալ և ՌԴ ժուռնալիստների միության հատուկ մրցանակ, իսկ 2005 թվականին Ալմաթիում ճանաչվել է լավագույնը «ճանապարհային գրառումներ» ժանրում «ՄԻՐ» հեռուստաընկերության մրցույթում։ 2003-2006 թվականներին եղել է Հայաստանի Հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդի նախագահի մամուլի քարտուղար, վարել է «Բարի լույս» հաղորդումը, 2005-2006 թվականներին՝ «Երևան» ռադիոկայանի տնօրեն։ 2006 թվականին բացել է «Ասլամազյան ցուցասրահ»-ը՝ լինելով դրա հեղինակ և տնօրեն, ապա աշխատել է «Երկիր Մեդիա»-ում՝ վարելով «Երկիրն այսօր» ռուսալեզու լրատվական հաղորդումը։ 2008 թվականից «Մշակույթի պահպանման լիգա»-ի նախագահ է, 2009-2010 թվականներին ղեկավարել է ՀՀՌ խորհրդի վերլուծության և տեխնիկական հսկողության վարչությունը։ 2008-2010 թվականներին Վալդիս Պելշի հետ վարել է «Կարոտ» փառատոնը, որի ընթացքում Ժերար Դեպարդիեն սիրո առաջարկություն է արել նրան։ 2010-2017 թվականներին «Արմենիա» հեռուստաընկերությունում վարել է «Բարի լույս, հայեր» հաղորդումը։ Դերասանուհու կարիերայում նկարահանվել է բազմաթիվ ֆիլմերում և սերիալներում, այդ թվում՝ «Լքյալները» (2006-2008), «Ուր է իմ տղամարդը» (2010-2011), «Եզրագծից այն կողմ» (2011-2012), «Խաղից դուրս» (2013), «Ուրիշ կինո» (2014), «Անավարտ թռիչք» (2015), «Վերջին ցանկություն» (2016), «Հատուկ բաժին» (2016-2017, գլխավոր դեր), ինչպես նաև ռուսական «Убийство на 100 миллионов» (2013) և «Отель» (2015, գլխավոր դեր) ֆիլմերում։ Նկարահանվել է Հայկոյի «Բարև Երջանկություն» (2012) և Սևակ Ամրոյանի «Ախպերս ու ես» (2014) տեսահոլովակներում։ 2013-2014 թվականներին եղել է «Օրիֆլեյմ» ընկերության գովազդային դեմք, 2015 թվականին՝ «DeSheli» կոսմետիկ գծի և իսպանական «Majorica» զարդերի դեմք Հայաստանում։ 2012 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ Ոստիկանության «Համագործակցության ամրապնդման համար» մեդալով, 2015 թվականին՝ «Союз-2015 Наследники победы» մեդալով։ Գայանե Ասլամազյանը ակտիվորեն մասնակցում է ֆոտոսեսիաների և շարունակում է նպաստել հայկական մշակույթի զարգացմանը՝ իր հաղորդումներով, դերերով և հասարակական գործունեությամբ։

—

### Русский
Посол армянской культуры

Гаяне Сергеевна Асламазян, родившаяся 13 октября 1976 года в Ереване, Армянская ССР, СССР, продолжает свою активную деятельность как известная армянская телеведущая, актриса и журналист молодёжных газет. В 1983–1991 годах училась в ереванской школе №35 имени Николая Гоголя, в 1993 году окончила образовательный комплекс «Мхитар Себастаци». В 1993 году поступила на факультет теории и истории искусства Ереванской государственной академии художеств, окончила в 1998 году, а в 1999–2002 годах училась в аспирантуре. В 1993 году начала карьеру журналиста в молодёжной газете «Да», с 1998 года является членом общественной организации «Армянский Рериховский центр». В 2002–2003 годах была автором, сценаристом и режиссёром программы «Культура нашей родины» на телеканале «Родина», которая в 2002 году на международном ТВ-кинофестивале в Ялте получила приз «Лучшая детская программа», а Гаяне удостоилась награды Союза журналистов РФ «Журналист года». В 2003 году по приглашению Союза журналистов РФ и Международной академии теле- и радиовещания IATR участвовала в программе «Россия — взгляд сбоку», где её работа «Сибирские заметки» получила золотую медаль и специальный приз, а в 2005 году в Алматы была признана лучшей в жанре «дорожных заметок» на конкурсе телекомпании «МИР». В 2003–2006 годах работала пресс-секретарём председателя Совета Общественного телевидения и радио Армении, вела программу «Доброе утро», в 2005–2006 годах была директором радио «Ереван». В 2006 году открыла «Галерею Асламазян» как автор и директор, затем работала на «Еркир Медиа», ведя русскоязычную новостную программу «Еркир сегодня». С 2008 года — президент «Лиги сохранения культуры». В 2009–2010 годах возглавляла отдел анализа и технического контроля Совета Общественного телевидения. В 2008–2010 годах вела фестиваль «Ностальгия» с Валдисом Пельшем, во время которого Жерар Депардьё сделал ей предложение любви. В 2010–2017 годах на телеканале «Армения» вела программу «Доброе утро, армяне». Снималась в многочисленных фильмах и сериалах, включая «Беженцы» (2006–2008), «Где мой мужчина» (2010–2011), «За линией» (2011–2012), «Вне игры» (2013), «Чужое кино» (2014), «Незавершённый полёт» (2015), «Последнее желание» (2016), «Специальный отдел» (2016–2017, главная роль), а также в российских фильмах «Убийство на 100 миллионов» (2013) и «Отель» (2015, главная роль). Участвовала в клипах Хайко «Барев, счастье» (2012) и Севака Амрояна «Брат и я» (2014). В 2013–2014 годах была лицом компании «Oriflame», в 2015 году — косметической линии «DeSheli» и испанских украшений «Majorica» в Армении. В 2012 году награждена медалью полиции РА «За укрепление сотрудничества», в 2015 году — медалью «Союз-2015 Наследники победы». Гаяне активно участвует в фотосессиях и продолжает вносить вклад в развитие армянской культуры своими программами, ролями и общественной деятельностью.

—

### English
Ambassador of Armenian Culture

Gayane Sergeevna Aslamazyan, born on October 13, 1976, in Yerevan, Armenian SSR, USSR, continues her active career as a prominent Armenian television presenter, actress, and youth newspaper journalist. From 1983 to 1991, she studied at Yerevan’s School No. 35 named after Nikolai Gogol, graduating from the “Mkhitar Sebastatsi” educational complex in 1993. In 1993, she enrolled in the Art Theory and History Department of the Yerevan State Academy of Fine Arts, graduating in 1998, and pursued postgraduate studies from 1999 to 2002. In 1993, she began her journalism career at the youth newspaper *Yes*, and since 1998, she has been a member of the “Armenian Roerich Center” public organization. From 2002 to 2003, she authored, scripted, and directed the program *The Culture of Our Homeland* on the “Hayrenik” TV channel, which won the “Best Children’s Program” award at the 2002 Yalta International TV and Film Festival, while Gayane received the “Journalist of the Year” award from the Russian Journalists’ Union. In 2003, invited by the Russian Journalists’ Union and the International Academy of Television and Radio (IATR), she participated in the *Russia: A View from Outside* program, where her work *Siberian Notes* earned a gold medal and a special prize, and in 2005, it was recognized as the best in the “travel notes” genre at a contest by the MIR TV company in Almaty. From 2003 to 2006, she served as press secretary to the chairman of the Public Television and Radio Council of Armenia, hosting the *Good Morning* program, and from 2005 to 2006, she was the director of “Yerevan” radio. In 2006, she opened the “Aslamazyan Gallery” as its creator and director, then worked at “Yerkir Media,” hosting the Russian-language news program *Yerkir Today*. Since 2008, she has been the president of the “League for Cultural Preservation.” From 2009 to 2010, she headed the Analysis and Technical Control Department of the Public Television Council. From 2008 to 2010, she co-hosted the *Nostalgia* festival with Valdis Pelsh, during which Gérard Depardieu made a romantic proposal to her. From 2010 to 2017, she hosted *Good Morning, Armenians* on the “Armenia” TV channel. Her acting career includes roles in numerous films and series, such as *Refugees* (2006–2008), *Where Is My Man* (2010–2011), *Beyond the Line* (2011–2012), *Out of the Game* (2013), *Another Cinema* (2014), *Unfinished Flight* (2015), *Last Wish* (2016), *Special Department* (2016–2017, lead role), and Russian films *Murder for 100 Million* (2013) and *Hotel* (2015, lead role). She appeared in music videos for Hayko’s *Hello, Happiness* (2012) and Sevak Amroyan’s *My Brother and I* (2014). From 2013 to 2014, she was a brand ambassador for “Oriflame,” in 2015 for the “DeSheli” cosmetic line and the Spanish jewelry brand “Majorica” in Armenia. In 2012, she received the RA Police Medal “For Strengthening Cooperation,” and in 2015, the “Soyuz-2015 Heirs of Victory” medal. Gayane actively participates in photoshoots and continues to contribute to Armenian culture through her programs, roles, and public work.

—

1863  թվականի հոկտեմբերի 13-ին Արտանուջում ծնվել է պատմաբան, բանասեր, գրող, հասարակական գործիչ Առաքել Զատիկի Սարուխանյանը։

1911-1917 թթ մի շարք արտասահմանյան նավթարդյունաբերական ընկերությունների վստահված անձը Ռուսաստանում։
Իր պաշտոնի բերումով այցելելով բազմաթիվ երկրներ՝ նա ուսումնասիրել է հայկական բնակավայրերի պատմությունն ու մշակույթը։   Նրա «Սև ծովի ռուսական շրջանը» (1895 թ.), «Կովկասյան լեռների միջով» (1896 թ.) տեղեկատու գրքերը պարունակում են արժեքավոր տեղագրական, ազգագրական, պատմագրական տեղեկություններ Սևծովյան տարածաշրջանի և Կովկասի հայ համայնքների մասին։   Բելգիայում և Հոլանդիայում արխիվների հիման վրա գրել է «Հոլանդիան և հայերը դարերի միջով» (1926 թ.), «Բելգիան և հայերը» (1937 թ.) գրացուցակները, որոնք հարուստ տեղեկություններ են պարունակում բելգիացիների և հոլանդացիների հետ հայերի սերտ կապերի մասին՝ սկսած միջնադարից։
Սարուխանը տեղեկություններ է տալիս Կովկասում հայկական կապիտալի ծագման և ընդարձակման, Բաքվի նավթարդյունաբերության զարգացման մասին՝ իր «Ալեքսանդր Մանթաշյանց, մեծ վաճառական և մարդասեր» (1931) հուշերում։
«Հայկական հարցը և Թուրքիայի ազգային սահմանադրությունը» (1912) գրքում Սարուխանը ներկայացրել է Օսմանյան կայսրության տնտեսական և քաղաքական պատկերը, եվրոպական պետությունների դիվանագիտությունը Հայկական հարցի շուրջ, հայ գործիչների դերը Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորման գործում…
Նա նաև գրել է գեղարվեստական ստեղծագործություններ, այդ թվում՝ հայտնի ռեալիստական վեպը՝ հյուսված ինքնակենսագրական դրվագներից՝ «Առեղծվածային աղջիկը և նրա գաղտնիքը» (1924):

13 октября 1863 года в Артанудже  родился историк, филолог, писатель и общественный деятель Аракел Затикович Саруханян.
В 1894-1911 годах он был уполномоченным управляющим нефтяной промышленно- торговой компании Александра Манташьяна в Батуме, Баку, Тифлисе, Петербурге, а в 1911-1917 годах – доверенным лицом. ряда зарубежных нефтепромышленных компаний.
Бывая в силу своей должности во многих странах, он изучал историю и культуру армянских поселений. Его справочники «Русский край Черного моря» (1895 г.), «Среди Кавказских гор» (1896 г.) содержат ценные топографические, этнографические, историографические сведения об армянских общинах Причерноморья и Кавказа,. В Бельгии и Голландии написал на основе архивов справочники «Голландия и армяне в веках» (1926), «Бельгия и армяне» (1937) – содержат богатые сведения о тесных связях армян с бельгийцами и голландцами, начиная со средних веков.
Сарухан дает информацию о зарождении и экспансии армянского капитала на Кавказе, развитии нефтяной промышленности Баку- в мемуарах «Александр Манташеанц, великий купец и меценат» (1931).
В книге «Армянский вопрос и национальная конституция Турции» (1912 г.) Сарухан представил экономическую и политическую картину Османской империи, дипломатию европейских государств по армянскому вопросу, роль армянских деятелей в формировании Турецкой республики…
Он также писал художественные произведения, среди которых известен реалистический роман, сотканный из автобиографических эпизодов, «Таинственная девушка и ее тайна» (1924).

On October 13, 1863, historian, philologist, writer, and public figure Arakel Zatik Sarukhanyan was born in Artanuj.
In 1894-1911, he was the authorized manager of the oil industrial and trading company of Alexander Mantashyan in Batum, Baku, Tiflis, St. Petersburg, and in 1911-1917, he was a trusted person. of a number of foreign oil companies.
Visiting many countries due to his position, he studied the history and culture of Armenian settlements. His reference books “The Russian Region of the Black Sea” (1895), “Among the Caucasus Mountains” (1896) contain valuable topographic, ethnographic and historiographic information about the Armenian communities of the Black Sea region and the Caucasus.  In Belgium and Holland, based on archives, he wrote reference books “Holland and the Armenians in the Centuries” (1926), “Belgium and the Armenians” (1937) – contain rich information about the close ties of Armenians with the Belgians and the Dutch, starting from the Middle Ages.
Sarukhan provides information about the emergence and expansion of Armenian capital in the Caucasus, the development of the oil industry of Baku – in the memoirs “Alexander Mantashants, the Great Merchant and Patron” (1931).
In the book “The Armenian Question and the National Constitution of Turkey” (1912), Sarukhan presented an economic and political picture of the Ottoman Empire, the diplomacy of European states on the Armenian question, the role of Armenian figures in the formation of the Turkish Republic …
He also wrote fiction, among which is known a realistic novel, woven from autobiographical episodes, “The Mysterious Girl and Her Secret” (1924).

Երևանի տոնը նշվում է հոկտեմբերի երկրորդ կիրակի օրը, որը 2025 թվականին ընկնում է հոկտեմբերի 12-ին: Այս օրը նշանակում է մայրաքաղաքի 3000-ամյա պատմությունը, նրա դերը որպես ազգի սիրտ և ժառանգությունը, որը սկիզբ է առել Ուրարտուի ժամանակաշրջանից:

Տոնը նշվում է տոնական միջոցառումներով, համերգներով, ցուցահանդեսներով և քաղաքային տոներով, որոնք նվիրված են Երևանի հիմնադրմանը և դիմադրությանը: Երևանը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 թվականին Ուրարտուի արքա Արգիշտի I-ի կողմից՝ որպես Էրեբունի ամրոց, շարունակելով իր հոր՝ Մենուայի կառավարման ավանդույթները: Մենուան, որպես Ուրարտուի հզոր արքա, կառուցել էր Վանա լճի մոտ ամրոցներ, և Արգիշտի I-ը ընդլայնեց այդ ժառանգությունը՝ հիմնելով Էրեբունին Արարատյան դաշտում: Պեղումներից հայտնաբերված կնիքներն արձանագրում են, որ Մենուայի դարաշրջանը դարձավ Երևանի զարգացման հիմքը:

Երևանը կրում է Հայաստանի նախկին մայրաքաղաքների՝ Վանի, Անիի,Կարսի ժառանգությունը: Վանը, որպես Ուրարտուի մայրաքաղաք, դարձավ Մենուայի և Արգիշտիի կենտրոն, իսկ Անին՝ Բագրատունիների մայրաքաղաքը (X-XI դդ.), ծաղկեց որպես մշակութային օջախ: Երևանը ժառանգեց այդ քաղաքների ավանդույթները՝ դառնալով նոր կենտրոն, որտեղ պահպանվեցին հայկական ինքնությունը և դիմադրություն: Քաղաքի պատմությունը սկսվում է ուրարտական շրջանից (մ.թ.ա. 782-585), երբ Էրեբունին դարձավ ռազմավարական կենտրոն: Ախեմենյան Պարսկաստանի տիրապետության տակ (մ.թ.ա. 550-330) Երևանը դարձավ սատրապիա, Սելևկյանների շրջանում (մ.թ.ա. 330-190)՝ առևտրային կենտրոն, իսկ Արտաշեսյան դինաստիայի ժամանակ (մ.թ.ա. 189-1)՝ Հայկական թագավորության մաս: Ռոմեական և Բյուզանդյան շրջաններում (մ.թ. 1-428), Սասանյան Պարսկաստանի տակ (428-651), արաբական նվաճումից (651-885), Բագրատունիների (885-1045) և Զաքարյանների (1045-1236) ժամանակ Երևանը պահպանեց իր կարևորությունը: Մոնղոլական ներխուժումից (1236-1380) հետո քաղաքը վերածնվեց Աք-Քոյունլու և Ղարա-Քոյունլու շրջաններում (1380-1501), Սեֆյան Պարսկաստանի (1501-1722), Օսմանյան-Պարսկական (1722-1828) և Ռուսական կայսրության (1828-1917) տիրապետությունների ընթացքում: Խորհրդային շրջանում (1917-1991) Երևանը վերակառուցվեց Թամանյանի պլանի շրջանակներում, իսկ անկախության ժամանակ (1991-ից) դարձավ ժամանակակից մայրաքաղաք:

Երևանի ժամանակակից շրջանները կրում են խորքային հուզական և պատմական նշանակություն: Շատ վարչական շրջաններ կրում են կորսված արևմտյան հայկական հողերի անվանումներ՝ Արաբկիր, Քանաքեռ-Զեյթուն, որոնք հիշեցնում են Անի, Կարս և Զեյթուն քաղաքները: Այս անվանումները ընտրվել են 1920-ական և 1930-ական թվականներին, երբ Հայաստան տեղափոխվեցին Ցեղասպանությունից փրկված արևմտահայ փախստականներ: Օրինակ՝ Արաբկիր անվանումը գալիս է Կարսի մոտակայքի հայկական բնակավայրից, իսկ Կենտրոնը պահպանում է քաղաքի պատմական կորիզը: Բացի այդ, Մալաթիա-Սեբաստիա շրջանը կրում է Մալաթիա (Խարբերդ) և Սեբաստիա (Սիվաս) քաղաքների անունները, որոնք խորհրդանշում են արևմտահայկական կորուստները: Այս շրջանում հայտնաբերվել են Կարմիր Բլուրի հնագույն բնակավայրերը, որոնք վերաբերում են մ.թ.ա. II-I հազարամյակներին և կապված են Էրեբունի ամրոցի հետ: Շենգավիթ շրջանը ևս ունի հնագույն արմատներ՝ Էրեբունի և Կարմիր Բլուր բնակավայրերով, որոնք վկայում են քաղաքի 3000-ամյա պատմության մասին: Այս շրջանները ոչ միայն հիշեցնում են կորսված հայրենիքը, այլև ցույց են տալիս հայ ժողովրդի վերածնունդը: Այսօր Երևանը 3000-ամյա քաղաք է, որի տոնը արժևորում է նրա պատմական ժառանգությունը:

—

### Русская версия
От Вана и Ани к Современной Столице.День Еревана: Символ истории и наследия города

День Еревана отмечается во второе воскресенье октября, которое в 2025 году приходится на 12 октября. Этот день посвящен 3000-летней истории столицы, ее роли как сердца нации и наследию, уходящему корнями в урартский период. Праздник сопровождается торжествами, концертами, выставками и городскими гуляниями, прославляющими основание города и его стойкость. Ереван был основан в 782 г. до н.э. урартским царем Аргишти I как крепость Эребуни, продолжая традиции своего отца Менуа. Менуа, как могущественный царь Урарту, строил крепости у озера Ван, а его сын Аргишти I перенес это наследие в Араратскую долину. Клинописные надписи, найденные при раскопках, подтверждают, что эпоха Менуа стала основой развития Еревана.

Ереван несет в себе наследие прежних столиц Армении — Вана, Ани,  Карса. Ван, как столица Урарту, был центром Менуа и Аргишти, а Ани, столица Багратидов (X–XI века), процветал как культурный очаг. Ереван унаследовал их традиции, став новым центром, где сохранялась армянская идентичность. История города начинается с урартского периода (782–585 до н.э.), когда Эребуни стал стратегическим центром. Под Ахеменидской Персией (550–330 до н.э.) Ереван стал сатрапией, в Селевкидскую эпоху (330–190 до н.э.) — торговым узлом, а при Арташесидах (189 до н.э. – 1 н.э.) вошел в состав Армянского царства. В римско-византийский (1–428 н.э.), сасанидский (428–651), арабский (651–885), багратидский (885–1045) и закарянский (1045–1236) периоды Ереван сохранял свою значимость. После монгольского нашествия (1236–1380) город возродился в эпохи Ак-Коюнлу и Кара-Коюнлу (1380–1501), Сефевидской Персии (1501–1722), османско-персидского периода (1722–1828) и Российской империи (1828–1917). В советский период (1917–1991) Ереван был перестроен по плану Таманяна, а в независимой Армении (с 1991 года) стал современной столицей.

Современные районы Еревана несут глубокий исторический и эмоциональный смысл. Многие административные округа названы в честь потерянных западных армянских земель — Арабкир, Канакар-Зейтун, напоминая об Ани, Карсе и Зейтуне. Эти названия появились в 1920-х и 1930-х годах, когда в Армению прибыли беженцы, спасшиеся от Геноцида. Например, Арабкир назван в честь армянского села недалеко от Карса, а Кентрон сохраняет историческое ядро города. Район Малатия-Себастия носит имена Малатии (Харберд) и Себастии (Сивас), символизируя утраченные западноармянские земли. Здесь обнаружены древние поселения Кармир Блур, относящиеся к II–I тысячелетиям до н.э. и связанные с Эребуни. Район Шенгавит также богат археологическими находками — поселениями Эребуни и Кармир Блур, свидетельствующими о 3000-летней истории города. Эти районы не только хранят память о потерянной родине, но и отражают возрождение армянского народа. Сегодня Ереван — 3000-летний город, чей праздник прославляет его историческое наследие.

—

### English Version
From Van and Ani to a Modern Capital. Yerevan Day: Celebrating the City’s History and Heritage**

Yerevan Day is celebrated on the second Sunday of October, which falls on October 12 in 2025. This day honors the 3000-year history of the capital, its role as the nation’s heart, and its legacy tracing back to the Urartian period. The holiday features festive events, concerts, exhibitions, and city celebrations dedicated to Yerevan’s foundation and resilience. Yerevan was founded in 782 BC by Urartian King Argishti I as the fortress Erebuni, continuing the traditions of his father Menua. Menua, a powerful Urartian king, built fortresses near Lake Van, and his son Argishti I extended this legacy by establishing Erebuni in the Ararat Valley. Cuneiform inscriptions from excavations confirm that Menua’s era laid the foundation for Yerevan’s development.

Yerevan carries the legacy of Armenia’s former capitals—Van, Ani,  Kars. Van, as the capital of Urartu, was the center of Menua and Argishti, while Ani, the Bagratid capital (X–XI centuries), flourished as a cultural hub. Yerevan inherited their traditions, becoming a new center where Armenian identity and resilience were preserved. The city’s history begins with the Urartian period (782–585 BC), when Erebuni became a strategic center. Under Achaemenid Persia (550–330 BC), Yerevan became a satrapy; in the Seleucid era (330–190 BC), a trade hub; and under the Artaxiads (189 BC – 1 AD), part of the Armenian kingdom. In the Roman-Byzantine (1–428 AD), Sassanid (428–651), Arab (651–885), Bagratid (885–1045), and Zakarian (1045–1236) periods, Yerevan maintained its significance. After the Mongol invasion (1236–1380), it revived in the Ak-Koyunlu and Kara-Koyunlu eras (1380–1501), under Safavid Persia (1501–1722), the Ottoman-Persian period (1722–1828), and the Russian Empire (1828–1917). In the Soviet era (1917–1991), Yerevan was rebuilt per Tamanyan’s plan, and in independent Armenia (since 1991), it became a modern capital.

Yerevan’s modern districts carry profound historical and emotional significance. Many administrative areas bear the names of lost western Armenian lands—Arabkir, Kanaker-Zeytun—evoking memories of Ani, Kars, and Zeytun. These names were adopted in the 1920s and 1930s when refugees, survivors of the Genocide, resettled in Armenia. For instance, Arabkir is named after an Armenian village near Kars, while Kentron preserves the city’s historical core. The Malatia-Sebastia district carries the names of Malatia (Kharberd) and Sebastia (Sivas), symbolizing lost western Armenian lands. This area features ancient settlements like Karmir Blur, dating to the II–I millennia BC and linked to Erebuni. The Shengavit district also holds ancient roots, with settlements of Erebuni and Karmir Blur, testifying to the city’s 3000-year history. These districts not only preserve the memory of a lost homeland but also reflect the rebirth of the Armenian people. Today, Yerevan is a 3000-year-old city whose holiday celebrates its historical legacy.

—

1492 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Կրիստափոր Քոլումբոսի արշավանքը, որը բաղկացած էր երեք նավերից («Սանտա Մարիա», «Պինտա» և «Նինյա»), հասավ Բահամյան կղզիներ («Սան Սալվադոր» կղզի), և Քոլումբոսը կարծեց, որ հասել է Արևելյան Հնդկաստան:

Այս իրադարձությունը համարվում է Եվրոպայի կողմից Ամերիկայի «գտնաբերում», որը հանգեցրեց գաղութացման, ստրկավաճառության և ինդիգեն ժողովուրդների ոչնչացման: ԱՄՆ-ում 1792 թվականից հոկտեմբերի 12-ը նշվում է որպես Քոլումբոսի օր, սակայն այն քննադատվում է որպես «Կոլոնիզատորի օր»: Հայերի համար այս «բացումը» դարձավ սկիզբն Ամերիկայի հետ կապեր հաստատելու համար, որն ընդլայնվեց դարեր շարունակ:

**Նախապատմություն** 
Քոլումբոսի արշավանքը ֆինանսավորվել էր Իսպանիայի թագուհի Իզաբելլա I-ի կողմից՝ նպատակ ունենալով գտնել արևմտյան ուղի դեպի Հնդկաստան՝ խուսափելով օսմանյան արգելքներից: 1492 թվականի օգոստոսի 3-ին նավերը լքեցին Պալոսը, և հոկտեմբերի 12-ին հայտնաբերեցին Բահամներ: Թեև հայերը չէին մասնակցում արշավանքին, նրանց առևտրական կապերը Միջերկրական ծովում և գիտելիքները Եվրոպայում (օրինակ՝ Մոնպելիեի համալսարանում) դարձան հետագա միգրացիայի նախապայման:

**Հայերի ամերիկյան արկածները** 
Հայերի ներգրավումը Ամերիկայում սկսվեց 17-րդ դարում: Առաջին հայը՝ Հովհաննես Մարտիկյան (Ջոն Մարտին), 1618 թվականին հասավ Ջեյմսթաուն, Վիրջինիա, որպես ծխախոտագործ: 1653-1654 թվականներին Կոստանդնուպոլսից երկու հայ վարդապետներ (անուններ հայտնի չեն) հրավիրվեցին Վիրջինիայի գեներալ-գубերնատորի կողմից՝ մետաքսագործության զարգացման համար: 19-րդ դարում հայ միսիոներներ, ինչպիսին էր Խաչատուր Օհանյան, հասան ԱՄՆ՝ կրոնական և կրթական գործունեություն ծավալելու համար: Խոշոր միգրացիոն ալիք սկսվեց 1890-ականներին՝ Համիդյան ջարդերի (1894-1896) և 1909 թվականի Ադանայի ջարդերի արդյունքում: 1899-1917 թվականներին ԱՄՆ միգրացրեց 54,057 հայ, հիմնականում կանայք, երեխաներ և որբեր: 1915 թվականի Հայոց Ցեղասպանությունից հետո հայկական դիասպորան աճեց մինչև 60,000: Հայերը հաստատվեցին Ֆրեզնոյում (Կալիֆորնիա, գյուղատնտեսություն), Վորցեստերում (Մասաչուսեթս, 1867 թվականից) և Չիկագոյում: 1924 թվականի Իմիգրացիոն ակտը սահմանափակեց միգրացիան, բայց 1965 թվականի օրենսդրական փոփոխությունները (Հարթի-Քելլի օրենք) խթանեցին նոր ալիք՝ բերելով 500,000-1,500,000 հայ: Գլենդելը (Լոս Անջելես) դարձավ ամենամեծ հայկական համայնքը՝ 65,000 հայերով (2010 թվականի մարդահամար):

**Հետևանքները հայերի համար** 
Քոլումբոսի «բացումը» բացեց Ամերիկան եվրոպացիների համար, և հայերը, օգտվելով առևտրական և մշակութային կապերից, աստիճանաբար մտան այդ աշխարհ: 19-20-րդ դարերում միգրացիան դարձավ փրկության և վերածննդի միջոց՝ Հայոց Ցեղասպանությունից հետո: Հայերը նպաստեցին ԱՄՆ-ի տնտեսությանը՝ ստեղծելով ընկերություններ (օրինակ՝ Hood Rubber, 1896 թ., Ուոթերթաուն), եկեղեցիներ (Սուրբ Վարդան, Նյու Յորք, 1930 թ.) և կազմակերպություններ (AGBU, 1906 թ.): Այսօր հայկական դիասպորան ԱՄՆ-ում կազմում է 1-2 միլիոն, կենտրոնանալով Կալիֆորնիայում, Նյու Յորքում և Մասաչուսեթսում:

—

### Русская версия

Открытие Колумба и армянские приключения

12 октября 1492 года экспедиция Христофора Колумба на трех кораблях («Санта-Мария», «Пинта» и «Нинья») достигла Багамских островов («Сан-Сальвадор»), где мореплаватель предположил, что открыл Ост-Индию. Это событие считается днем открытия Америки для европейцев, положив начало колонизации, работорговле и уничтожению коренных народов. В США с 1792 года 12 октября отмечается как День Колумба, однако с 2020-х годов праздник подвергается критике как «День колонизатора». Для армян это стало отправной точкой знакомства с Новым Светом, что со временем привело к формированию диаспоры.

**Предыстория** 
Экспедиция Колумба финансировалась королевой Испании Изабеллой I с целью найти западный путь в Индию, избегая османских барьеров. 3 августа 1492 года корабли отплыли из Палоса, и 12 октября достигли Багам. Хотя армяне не участвовали в экспедиции, их торговые связи в Средиземноморье и знания в Европе (например, через Монпелье) стали предпосылкой будущей миграции.

**Армянские приключения в Америке** 
Армяне начали осваивать Америку в XVII веке. Первый армянин, Hovhannes Martikyan (Джон Мартин), прибыл в Джеймстаун, Вирджиния, в 1618 году как табачный фермер. В 1653–1654 годах два армянских специалиста из Константинополя были приглашены губернатором Вирджинии для развития шелководства. В XIX веке армянские миссионеры, такие как Хачатур Оганян, прибыли в США для религиозной и образовательной работы. Массовый приток начался в 1890-х из-за Хамидянских резней (1894–1896): С 1899 по 1917 год в США приехало 54,057 армян, преимущественно женщины, дети и сироты. После резни в Адане (1909) и Геноцида (1915) диаспора выросла до 60,000. Армяне основали общины в Фресно (Калифорния, сельское хозяйство), Вустере (Массачусетс, с 1867 года) и Чикаго. Закон 1924 года ограничил миграцию, но с 1965 года (Иммиграционный акт) число армян увеличилось до 500,000–1,500,000. Глендейл (Лос-Анджелес) стал крупнейшим центром с 65,000 армянами (перепись 2010 года).

**Последствия для армян** 
Открытие Колумба открыло Америку для европейцев, и армяне, используя торговые и культурные связи, постепенно осваивали новый мир. Миграция XIX–XX веков стала спасением и возрождением после Геноцида 1915 года. Армяне внесли вклад в экономику США, основав компании (например, Hood Rubber, 1896, Уотертаун), церкви (Св. Вардан, Нью-Йорк, 1930) и организации (AGBU, 1906). Сегодня армянская диаспора в США насчитывает 1–2 миллиона, сосредоточившись в Калифорнии, Нью-Йорке и Массачусетсе.

—

### English Version

Columbus’s Discovery and Armenian Adventures

On October 12, 1492, Christopher Columbus’s expedition, consisting of three ships («Santa Maria», «Pinta», and «Niña»), reached the Bahamas («San Salvador»), where the navigator believed he had arrived in the East Indies. This event is regarded as the “discovery” of America by Europeans, sparking colonization, slavery, and the decimation of indigenous peoples. In the United States, October 12 has been celebrated as Columbus Day since 1792, though it has faced criticism since the 2020s as “Colonizer’s Day,” highlighting the genocide of Native Americans. For Armenians, this “discovery” marked the beginning of engagement with the New World, eventually leading to the formation of a diaspora.

**Background** 
Columbus’s expedition was funded by Queen Isabella I of Spain to find a western route to India, bypassing Ottoman control. The ships departed from Palos on August 3, 1492, and reached the Bahamas on October 12. Though Armenians did not participate in the voyage, their trade networks in the Mediterranean and knowledge in Europe (e.g., through Montpellier) laid the groundwork for future migration.

**Armenian Adventures in America** 
Armenians began arriving in America in the 17th century. The first Armenian, Hovhannes Martikyan (John Martin), reached Jamestown, Virginia, in 1618 as a tobacco farmer. In 1653–1654, two Armenian silk experts from Constantinople were invited by Virginia’s governor to develop sericulture. In the 19th century, Armenian missionaries, such as Khachatur Ohanyan, arrived in the U.S. for religious and educational work. Mass migration began in the 1890s due to the Hamidian Massacres (1894–1896): Between 1899 and 1917, 54,057 Armenians, mostly women, children, and orphans, immigrated to the U.S. After the Adana Massacre (1909) and the Genocide (1915), the diaspora grew to over 60,000. Armenians established communities in Fresno (California, agriculture), Worcester (Massachusetts, since 1867), and Chicago. The 1924 Immigration Act restricted migration, but the 1965 Hart-Celler Act spurred a new wave, bringing 500,000–1,500,000 Armenians. Glendale (Los Angeles) became the largest center with 65,000 Armenians (2010 census).

**Consequences for Armenians** 
Columbus’s “discovery” opened America to Europeans, and Armenians, leveraging trade and cultural ties, gradually integrated into this new world. Migration in the 19th and 20th centuries became a means of survival and renewal post-Genocide (1915). Armenians contributed to the U.S. economy, founding companies (e.g., Hood Rubber, 1896, Watertown), churches (St. Vartan, New York, 1930), and organizations (AGBU, 1906). Today, the Armenian diaspora in the U.S. numbers 1–2 million, concentrated in California, New York, and Massachusetts.

—

Հովհաննես Սարգսի Ավագյանը ծնվել է 1882 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Բինկյան գյուղում, Ակնա գավառակ, Սիվասի մարզ, Օսմանյան կայսրություն։ Ամերիկահայ գրականագետ, գրող և լրագրող, նա հանդես է եկել Վաղարշ Վաղարշյան, Հրայր, Ասպարունի և Գրասեր ծածկանուններով։

Ավագյանը կրթություն է ստացել Մարզվանի «Անատոլիա» քոլեջում, որտեղ 1907 թվականին ստացել է «պսակավոր արվեստի» տիտղոս։ 1907-1909 թվականներին եղել է Մարզվանի Ավետարանական քոլեջի տնօրեն-ուսուցիչ, իսկ 1909-1915 թվականներին՝ Վանի Ամերիկյան վարժարանի ուսուցիչ։ 1911-1912 թվականներին խմբագրել է «Վան-Տոսպ» թերթը, 1917-1919 թվականներին եղել է Բոստոնի «Ազգ» օրաթերթի օգնական խմբագիր, 1919-1944 թվականներին՝ Նյու Յորքի «Հայաստանի կոչնակ»-ի օգնական խմբագիր, իսկ 1944-1958 թվականներին՝ նրա խմբագրապետ։ Նա զբաղվել է հայ նոր և սփյուռքահայ գրականության ուսումնասիրությամբ, հեղինակել է «Գրական դեմքեր» (1925) աշխատությունը։ Գրել է վիպակներ, պատմվածքներ և կատարել թարգմանություններ, որոնցից առանձնանում է Ալեքսեյ Տոլստոյի «Ցար Ֆեոդոր Իվանովիչ» դրամայի թարգմանությունը («Հայաստանի կոչնակ», 1928)։ Հովհաննես Ավագյանի աշխատանքները կարևոր դեր են խաղացել ամերիկահայ մշակույթի և գրականության զարգացման գործում, նպաստելով հայկական սփյուռքի ինքնության պահպանմանը։ Մահացել է 1959 թվականի հունիսի 10-ին Նյու Յորքում։ Նրա գրքերը, ինչպիսիք են «Գոհարներ հայ գրականություն» (1916) և «Նշանավոր օփերաներ» (1927), մնում են արժեքավոր ներդրում հայ գրականագիտության մեջ։

### Русский
Автор «Жемчужин армянской литературы

Ованес Саркисович Авагян родился 12 октября 1882 года в селе Бинкян, округ Акн, вилайет Сивас, Османская империя. Американо-армянский литературовед, писатель и журналист, выступал под псевдонимами Вагарш Вагаршян, Храир, Аспаруни и Грасер. Получил образование в колледже «Анатолия» в Марзване, где в 1907 году был удостоен звания «коронованного искусством». В 1907–1909 годах был директором-учителем Евангелического колледжа в Марзване, в 1909–1915 годах — учителем Американской школы в Ване. В 1911–1912 годах редактировал газету «Ван-Тосп», в 1917–1919 годах был помощником редактора газеты «Азг» в Бостоне, в 1919–1944 годах — помощником редактора журнала «Айастани Кочнак» в Нью-Йорке, а с 1944 по 1958 год — его главным редактором. Авагян занимался изучением современной армянской и диаспорной литературы, автор труда «Литературные лица» (1925). Писал повести, рассказы и переводил, в частности, драму Алексея Толстого «Царь Фёдор Иоаннович» («Айастани Кочнак», 1928). Работы Ованеса Авагяна сыграли важную роль в развитии американо-армянской культуры и литературы, способствуя сохранению армянской идентичности в диаспоре. Умер 10 июня 1959 года в Нью-Йорке. Его книги, такие как «Жемчужины армянской литературы» (1916) и «Знаменитые оперы» (1927), остаются ценным вкладом в армянское литературоведение.

### English
Author of Pearls of Armenian Literature

Hovhannes Sargsi Avagyan was born on October 12, 1882, in Binkyan village, Akn district, Sivas Province, Ottoman Empire. An Armenian-American literary scholar, writer, and journalist, he used pseudonyms such as Vagharsh Vagharshyan, Hrair, Asparuni, and Graser. He graduated from the “Anatolia” College in Marzvan, earning a “crowned with art” degree in 1907. From 1907 to 1909, he served as director-teacher at Marzvan’s Evangelical College, and from 1909 to 1915, as a teacher at the American School in Van. He edited the “Van-Tosp” newspaper in 1911–1912, was assistant editor of the “Azg” newspaper in Boston from 1917 to 1919, assistant editor of “Hayastani Kochknak” in New York from 1919 to 1944, and its chief editor from 1944 to 1958. Avagyan studied modern Armenian and diaspora literature, authoring *Literary Figures* (1925). He wrote novellas, short stories, and translated works, notably Alexei Tolstoy’s drama *Tsar Fyodor Ioannovich* (*Hayastani Kochknak*, 1928). Hovhannes Avagyan’s work played a significant role in advancing Armenian-American culture and literature, contributing to the preservation of Armenian identity in the diaspora. He passed away on June 10, 1959, in New York. His books, such as *Pearls of Armenian Literature* (1916) and *Famous Operas* (1927), remain valuable contributions to Armenian literary scholarship.