Նիկոլայ Ռաֆայելի Արությունովը մահացել է 2021 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Մոսկվայում։ Հայազգի ռուս երգիչ, երգահան, բլյուզ և ռոք երաժիշտ էր, «Լիգա բլյուզա», «Funky Soul», «Արությունով & Quorum» և այլ խմբերի վոկալիստ։

Նա ծնվել էր Մոսկվայում հայկական ծագմամբ ընտանիքում (Տեր-Հարությունյան), և նրա պապը՝ Նժդեհը, հաստատվել էր Մոսկվայում Հայոց ցեղասպանությունից հետո։

11 տարեկանից երգել է դպրոցական ռոք խմբում։ 1979 թվականին հիմնել է «Լիգա բլյուզա» խումբը, որտեղ եղել է վոկալիստ, երգահան և տեքստերի մի մասի հեղինակ։ Խումբը հայտնի էր երկլեզու ձևաչափով՝ անգլերեն բլյուզային ստանդարտներ և ռուսերեն բլյուզ-ռոք երգեր։ Ամենահայտնի երգերն են՝ «Արձակիր ձեռքերս», «Հուլիսյան բլյուզ», «Ձեր դուստրը»։ Խումբը գոյատևել է մինչև 1999 թվականը՝ թողարկելով երկու LP, երեք CD և մեկ DVD։ 1990 թվականին խումբը ելույթ է ունեցել Երևանի Մարզահամերգային համալիրում։

1997 թվականին Դմիտրի Չետվերգովի հետ ստեղծել է «Չետվերգ Արությունովա» անսամբլը, որը մինչև 2001 թվականը կատարել է 70-ականների ամերիկյան և անգլիական հարդ ռոք։ 2001 թվականին սկսել է ֆանկի նախագիծ, որն ավարտվել է «Nikolay Arutyunov & Funky Soul» խմբի ստեղծմամբ (2005)։ 2014-2018 թվականներին եղել է «Arutyunov & Quorum» խմբի վոկալիստ՝ կատարելով բրիտանական դասական և 70-ականների պրոգրեսիվ ռոք։ Այս խումբը թողարկել է երկու DVD և մեկ ձայնասկավառակ։

2004-2012 թվականներին ելույթներ է ունեցել Մինսկում «Nikolay Arutyunov & The Blues Barbarians» նախագծով՝ բելառուսական «Կրամա» խմբի երաժիշտների հետ։ Երգել է երեք լեզվով՝ անգլերեն (B.B. King, Ronnie Hawkins, J.J. Cale, Lynyrd Skynyrd, Doors, Rolling Stones), ռուսերեն («Լիգա բլյուզա»-ի երգեր) և բելառուսերեն («Կրամա»-ի երգեր)։ 2013 թվականին թողարկվել է «Live in Minsk» ձայնասկավառակը։ 2006 թվականին եղել է անգլիական The Booze Band-ի վոկալիստ՝ Մոսկվայում մի քանի համերգներով։

Արությունովը համագործակցել է բազմաթիվ արվեստագետների հետ, այդ թվում՝ 1992 թվականին մասնակցել է «E.S.T.» խմբի «We’ll Be Back» երգի տեսահոլովակի ձայնագրությանը՝ Նիկոլայ Նոսկովի, Վալերի Կիպելովի և այլոց հետ։ Նրա մահը կորոնավիրուսային վարակի հետևանք էր։ Արությունովի երաժշտական ժառանգությունը նշանակալի ներդրում է հայ և ռուս բլյուզ-ռոք երաժշտության մեջ։

### Русский

Мастер армяно-русского блюз-рока 

Николай Рафаэлович Арутюнов умер 22 сентября 2021 года в Москве. Армяно-русский певец, композитор, блюз- и рок-музыкант, вокалист групп «Лига блюза», «Funky Soul», «Арутюнов & Quorum» и других. Родился в Москве в армянской семье (Тер-Арутюнян), его дед Нждех обосновался в Москве после Геноцида армян.

С 11 лет пел в школьной рок-группе. В 1979 году основал группу «Лига блюза», где был вокалистом, композитором и автором части текстов. Группа отличалась двуязычным форматом: половина репертуара состояла из англоязычных блюзовых стандартов, а половина — из русскоязычных блюз-рок песен. Среди известных песен — «Отпусти мои руки», «Июльский блюз», «Ваша дочь». Группа существовала до 1999 года, выпустив два LP, три CD и один DVD. В 1990 году «Лига блюза» выступила в Ереванском спортивно-концертном комплексе.

В 1997 году вместе с гитаристом Дмитрием Четверговым создал ансамбль «Четверг Арутюнова», исполнявший хард-рок 70-х годов до 2001 года. В 2001 году начал фанк-проект, который в 2005 году привёл к созданию группы «Nikolay Arutyunov & Funky Soul». В 2014–2018 годах пел в группе «Arutyunov & Quorum», специализировавшейся на британской классике и прогрессивном роке 70-х, выпустив два DVD и один альбом.

В 2004–2012 годах выступал в Минске с проектом «Nikolay Arutyunov & The Blues Barbarians» совместно с музыкантами белорусской группы «Крама». Пел на трёх языках: английском (B.B. King, Ronnie Hawkins, J.J. Cale, Lynyrd Skynyrd, Doors, Rolling Stones), русском (песни «Лиги блюза») и белорусском (песни «Крамы»). В 2013 году вышел альбом «Live in Minsk». В 2006 году был вокалистом английской группы The Booze Band, выступавшей в Москве.

Арутюнов активно сотрудничал с другими артистами, включая участие в записи и съёмках клипа «We’ll Be Back» группы «E.S.T.» в 1992 году с Николаем Носковым, Валерием Кипеловым и другими. Умер от последствий коронавирусной инфекции. Музыкальное наследие Арутюнова — значимый вклад в армянскую и русскую блюз-рок культуру.

### English

Master of Armenian-Russian Blues-Rock 

Nikolay Rafaelovich Arutyunov died on September 22, 2021, in Moscow. An Armenian-Russian singer, composer, and blues and rock musician, he was the vocalist for bands such as “Liga Blyuza,” “Funky Soul,” “Arutyunov & Quorum,” and others. Born in Moscow to an Armenian family (Ter-Harutyunyan), his grandfather Nzhdeh settled in Moscow after the Armenian Genocide.

He began singing in a school rock band at age 11. In 1979, he founded “Liga Blyuza,” where he served as vocalist, composer, and co-author of lyrics. The band was known for its bilingual format, with half its repertoire consisting of English blues standards and the other half Russian blues-rock songs. Notable tracks include “Let Go of My Hands,” “July Blues,” and “Your Daughter.” The band existed until 1999, releasing two LPs, three CDs, and one DVD. In 1990, they performed at the Yerevan Sports and Concert Complex.

In 1997, with guitarist Dmitry Chetvergov, he formed the ensemble “Chetvergov Arutyunova,” which performed American and British hard rock from the 1970s until 2001. In 2001, he started a funk project that led to the creation of “Nikolay Arutyunov & Funky Soul” in 2005. From 2014 to 2018, he sang with “Arutyunov & Quorum,” focusing on British classics and 1970s progressive rock, releasing two DVDs and one album.

From 2004 to 2012, he performed in Minsk with the project “Nikolay Arutyunov & The Blues Barbarians” alongside musicians from the Belarusian band “Krama.” He sang in three languages: English (B.B. King, Ronnie Hawkins, J.J. Cale, Lynyrd Skynyrd, Doors, Rolling Stones), Russian (“Liga Blyuza” songs), and Belarusian (“Krama” songs). In 2013, the album “Live in Minsk” was released. In 2006, he was the vocalist for the English band The Booze Band, performing several concerts in Moscow.

Arutyunov collaborated with many artists, including participating in the recording and video shoot for “We’ll Be Back” by the band “E.S.T.” in 1992 alongside Nikolay Noskov, Valery Kipelov, and others. He died from complications of a coronavirus infection. Arutyunov’s musical legacy is a significant contribution to Armenian and Russian blues-rock culture.

Ուզեիր Աբդուլ-Հուսեյն Հաջիբեկովը, Ծնվել է  Շուշիից ոչ հեռու գտնվող Աղջաբադ գյուղում, 1899 թվականի սեպտեմբերի 18-ին , Արցախցի  ազգությամբ ավարացի  կոմպոզիտոր, ավարտել է Շուշիի քաղաքի հայկական մասի քաղաքային դպրոցը

Հաջիբեկովի նախնիները Դաղստանից տեղափոխվել են Շուշի։  1992 թվականին, Շուշիի ազատագրումից հետո, Դաղստանի ավար ժողովրդի առաջնորդ, Պետդումայի պատգամավոր Հաջի Նուխիի Մախաչովը դիմել է Արցախի կառավարությանը՝ խնդրելով թույլատրել վերականգնել ավար ժողովրդի որդու՝ անվանի կոմպոզիտորի հուշարձանը Շուշիում՝ դրանով իսկ պատճառ ստեղծելով որդու հայրենի ժողովուրդ վերադառնալու համար։
1899 թվականին, ավարտելով քաղաքի հայկական մասի քաղաքային դպրոցը, Հաջիբեկովը ուսումը շարունակել է Գորիի մանկավարժական ճեմարանում։  Ավարտելով այն՝ աշխատում է Արութ գյուղի հայկական դպրոցում (Արցախ)։  1908 թվականին գրել է «Լեյլի և Մաջնուն» օպերան։  Այնուհետեւ երաժշտական կրթություն է ստանում Մոսկվայում եւ Սանկտ Պետերբուրգում։
Ուզեյիրը երկար ժամանակ հետապնդվել է Փարիզ տեղափոխվելու և եղբոր՝ Ջեյհան բեյ Դաղստանլիի ազգության պատճառով։  Նա դժգոհ էր Բաքվի իշխանությունների խտրական քաղաքականությունից աբորիգեն ժողովուրդների՝ ավարների, լեզգիների, հայերի, լաքերի և այլոց նկատմամբ։  Առանձնահատուկ ոտնձգություններ են հնչել Ադրբեջանական ԽՍՀ ղեկավար Միրջաֆար Բաղիրովի կողմից։  Այնուամենայնիվ, 1940 թվականին Մոսկվայում «Կորոգլի» օպերայի հսկայական հաջողությունը Ստալինյան մրցանակի շնորհմամբ կոմպոզիտորին փրկեց այդ տարիներին սովորական հաշվեհարդարից։
Լինելով ավար՝ Գաջիբեկովն իր ստեղծագործության մեջ լայնորեն օգտագործել է թաթարական, հայկական, պարսկական և դաղստանյան ժողովրդական մեղեդիներ։  Հեղինակ է «Շեյխ Սանան», «Ռուստամ և Զոհրաբ», «Ասլի և Քերիմ» օպերաների, «Ոչ այս մեկը, այնպես որ սա», «Արշին-մալ-ալան» երաժշտական կատակերգությունները։  Զբաղվել է լրագրողական և մանկավարժական գործունեությամբ։
Ադրբեջանական գրքերում, ուսումնասիրություններում, հոդվածներում ոչ մի խոսք չի ասվում նրա՝ ավար ժողովրդին պատկանելու մասին։  Ուստի, ավար հանրության ներկայացուցիչները երազում են մեծ կոմպոզիտորի վերադարձի մասին նրան ծնած ժողովրդի հոտը։  Այդ իսկ պատճառով նրանք ձգտել են իրենց ձեռքերով Հաջիբեկովի հուշարձանը կանգնեցնել Շուշիում, որտեղ ծնվել է կոմպոզիտորը։

Узеир Абдул-Гусейн Гаджибеков, родился 18 сентября 1899 года в селе Агджабад, недалеко от Шуши, аварский композитор арцахского происхождения, окончил городскую школу армянской части города Шуши. Предки Гаджибекова переселились из Дагестана в Шуши. В 1992 году после освобождения Шуши, лидер аварского народа Дагестана, депутат Госдумы РФ Гаджи Нухиевич Махачев обратился к правительству Арцаха с просьбой разрешить   восстановить в Шуши памятник сыну аварского народа, известному композитору, создав тем самым повод для возвращения родному народу его сына.
Он родился в 1885 году в селе Агджабад, неподалеку от Шуши, куда вскоре переместилась семья. В 1899 году, окончив городскую школу в армянской части города, Гаджибеков продолжает образование в педагогической семинарии Гори. Завершив ее, работает в армянской школе села Арут (Арцах). В 1908 г. пишет оперу «Лейли и Меджнун». Затем получает музыкальное образование в Москве и Санкт-Петербурге.
Узеир долгое время подвергался преследованиям из-за переезда в Париж и национальной принадлежности своего брата Джейхан-бека Дагстанли. Он был недоволен дискриминационной политикой бакинских властей в отношении народов-аборигенов: аварцев, лезгин, армян, лакцев и других. Особые притеснения исходили от руководителя Азербайджанской ССР Мирджафара Багирова. Однако огромный успех в 1940 г. в Москве оперы «Кероглы» с вручением Сталинской премии спас композитора от обычной в те годы расправы.
Являясь аварцем, Гаджибеков в своем творчестве широко использовал татарские, армянские, персидские и дагестанские народные мелодии. Он автор опер «Шейх Санан», «Рустам и Зохраб», «Асли и Керим», музыкальных комедий «Не та – так эта», «Аршин-мал-алан». Занимался журналистской и педагогической деятельностью.
В азербайджанских книгах, исследованиях, статьях ни слова не говорится о его принадлежности к аварскому народу. Поэтому представители аварской общественности мечтают о возвращении большого композитора в лоно породившего его народа. Вот почему они стремились  своими руками установить памятник Гаджибекову в Шуши, там, где родился композитор.

Uzeir Abdul-Huseyn Hajibekov, born in the village of Aghjabad, not far from Shushi, on September 18, 1899, an Avar composer of Artsakh origin, graduated from the city school of the Armenian part of the city of Shushi։ Hajibeyov’s ancestors moved from Dagestan to Shushi. In 1992, after the liberation of Shushi, the leader of the Avar people of Dagestan, deputy of the State Duma of the Russian Federation, Haji Nukhievich Makhachev, appealed to the government of Artsakh with a request to allow him to restore a monument to the son of the Avar people, a famous composer, in Shushi, thereby creating a reason for his son to return to his native people. He was born in 1885 in the village of Agjabad, not far from Shushi, where the family soon moved. In 1899, after graduating from a city school in the Armenian part of the city, Hajibeyov continued his education at the Gori Pedagogical Seminary. After completing it, he worked at the Armenian school in the village of Harut (Artsakh). In 1908 he wrote the opera “Leyli and Majnun”. Then he received a musical education in Moscow and St. Petersburg.  Uzeyir was persecuted for a long time because of his move to Paris and the nationality of his brother Ceyhan-bey Dagstanli. He was dissatisfied with the discriminatory policy of the Baku authorities towards the aboriginal peoples: Avars, Lezgins, Armenians, Laks and others. Particular oppression came from the leader of the Azerbaijan SSR Mirjafar Bagirov. However, the huge success of the opera “Koroghly” in Moscow in 1940 with the awarding of the Stalin Prize saved the composer from the reprisals common in those years. Being an Avar, Hajibeyov widely used Tatar, Armenian, Persian and Dagestani folk melodies in his work. He is the author of the operas “Sheikh Sanan”, “Rustam and Zohrab”, “Asli and Kerim”, musical comedies “Not that – then this”, “Arshin-mal-alan”. He was engaged in journalistic and pedagogical activities.  In Azerbaijani books, studies, articles not a word is said about his belonging to the Avar people. Therefore, representatives of the Avar community dream of the return of the great composer to the bosom of the people who gave birth to him. That is why they sought to erect a monument to Hajibeyov in Shushi, where the composer was born, with their own hands.

23 Üzeyir Əbdül-Hüseyn Hacıbəyov 1899-cu il sentyabrın 18-də Şuşi yaxınlığındakı Ağcabad kəndində anadan olub, artsax əsilli avar bəstəkarı, Şuşi şəhərinin erməni hissəsinin şəhər məktəbini bitirib.  1992-ci ildə Şuşi azad edildikdən sonra Dağıstan avar xalqının lideri, Dövlət Dumasının deputatı Hacı Nuxiyeviç Mahaçev Artsax hökumətinə avar xalqının oğlu, məşhur bəstəkarın abidəsinin bərpasına icazə verilməsi xahişi ilə müraciət etdi. , Şuşidə bununla da oğlunun doğma xalqına qayıtmasına səbəb yaradır.
O, 1885-ci ildə Şuşi yaxınlığındakı Ağcabad kəndində anadan olub və ailəsi tezliklə buradan köçüb.  1899-cu ildə şəhərin erməni hissəsində şəhər məktəbini bitirən Hacıbəyov təhsilini Qori Pedaqoji Seminariyasında davam etdirir.  Onu bitirdikdən sonra Arut (Artsax) kəndindəki erməni məktəbində işləyir.  1908-ci ildə “Leyli və Məcnun” operasını yazır.  Sonra Moskva və Sankt-Peterburqda musiqi təhsili alır.
Üzeyir Parisə köçdüyünə və qardaşı Ceyhan bəy Dağstanlının milliyyətinə görə uzun müddət təqiblərə məruz qalmışdı.  O, Bakı hakimiyyətinin aborigen xalqlara: avarlara, ləzgilərə, ermənilərə, laklara və başqalarına qarşı ayrı-seçkilik siyasətindən narazı idi.  Xüsusilə təqib Azərbaycan SSR-in rəhbəri Mircəfər Bağırovdan gəldi.  Lakin 1940-cı ildə Moskvada “Koroğlu” operasının böyük uğuru, Stalin mükafatı alması bəstəkarı həmin illərdə adi repressiyalardan xilas etdi.
Avar olan Hacıbəyov yaradıcılığında tatar, erməni, fars və Dağıstan xalq melodiyalarından geniş istifadə etmişdir.  “Şeyx Sənan”, “Rüstəm və Zöhrab”, “Əsli və Kərim” operalarının, “Bu yox, bu, bu”, “Arşın-mal-alan” musiqili komediyalarının müəllifidir.  O, jurnalist və pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olub.
Azərbaycan kitablarında, araşdırmalarında, məqalələrində onun avar xalqına mənsub olması barədə bir kəlmə də söz deyilmir.  Buna görə də avar ictimaiyyətinin nümayəndələri böyük bəstəkarın onu dünyaya gətirən xalqın sinəsinə qayıtmasını arzulayırlar.  Ona görə də bəstəkarın doğulduğu Şuşidə öz əlləri ilə Hacıbəyovun abidəsini ucaltmağa can atırdılar.

Նիկողայոս Թաշչյանը մահացել է 1885 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Կոստանդնուպոլսում, Օսմանյան կայսրություն։ Նա հայ կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, մանկավարժ և խմբագիր էր։

Սովորել է Խասգյուղի Ներսիսյան դպրոցում՝ աշակերտելով Գաբրիել Երանյանին։ Երաժշտական կրթությունն ավարտելուց հետո նվիրվել է ուսուցչական աշխատանքի՝ դասավանդելով երաժշտություն հայկական դպրոցներում, ներառյալ Սկյուտարի Մեզպուրյան և Սամաթիայի Արամյան վարժարանները։ 1861 թվականին եղբոր՝ Հակոբիկ Թաշչյանի հետ հրատարակել է «Նվագ օսմանյան» կիսամյա հանդեսը, իսկ Գ. Երանյանի հետ՝ «Քնար հայկական» երաժշտական պարբերականը։ 1863 թվականին Վարդան Փափազյանի և Տիգրան Չուխաջյանի հետ հրատարակել է «Օսմանյան երաժշտություն» հանդեսը։ 1871 թվականին Գևորգ կաթողիկոսի հրավերով աշխատել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում՝ դասավանդելով երաժշտություն։ Այնտեղ հրատարակել է «Դասագիրք եկեղեցական ձայնագրության» (1874) և իր գլուխգործոցը՝ «Ձայնագրյալ երգեցողություն Ս. Պատարագի և ձայնագրյալ շարականը»։ 1880-ականներին վերադարձել է Կ. Պոլիս՝ շարունակելով երաժշտական գործունեությունը։ 1879 թվականից եղել է Կ. Պոլսի մայր եկեղեցու երաժշտապետ։ Նա վերաձայնավորել է հայկական հոգևոր երգեր՝ հրատարակելով դրանք «Ձայնագրեալ երգեցողութիւնք սրբոյ Պատարագի» (1874), «Ձայնագրեալ շարական հոգևոր երգոց» (1875) և «Երգք ձայնագրեալք ի ժամագրոց» (1877) հատորներով։ Նրա աշակերտներից է եղել կոմպոզիտոր Մակար Եկմալյանը։ Նիկողայոս Թաշչյանի աշխատանքը մեծ ներդրում է ունեցել հայ երաժշտության և եկեղեցական ձայնագրության զարգացման գործում։

### Русский

Новатор армянской церковной музыки

Никогос Ташчян скончался 9 сентября 1885 года в Константинополе, Османская империя. Он был армянским композитором, музыковедом, педагогом и редактором. Учился в школе Нерсисян в Хасгюхе под руководством Габриела Ераняна. После завершения музыкального образования посвятил себя преподавательской деятельности, обучая музыке в армянских школах, включая училища Мезбурян в Скутари и Арамян в Саматии. В 1861 году вместе с братом Акопиком Ташчяном издавал полугодовой журнал «Нваг османян», а с Габриелом Ераняном — музыкальный периодический журнал «Кнар айкакан». В 1863 году совместно с Варданом Папазяном и Тиграном Чухаджяном издавал журнал «Османская музыка». В 1871 году по приглашению католикоса Геворга был приглашён преподавать музыку в Геворгянской семинарии в Эчмиадзине. Там он опубликовал «Учебник церковной нотации» (1874) и свой главный труд — «Нотная запись литургии и шараканов». В 1880-х годах вернулся в Константинополь, продолжая музыкальную деятельность. С 1879 года был музыкальным руководителем соборной церкви Константинополя. Ташчян переложил армянские духовные песнопения, опубликовав их в сборниках «Нотная запись священной литургии» (1874), «Нотная запись духовных шараканов» (1875) и «Нотные записи церковных песнопений» (1877). Среди его учеников был композитор Макар Екмалян. Работа Никогоса Ташчяна внесла значительный вклад в развитие армянской музыки и церковной нотации.

### English

Innovator of Armenian Church Music

Nikoghayos Tashchyan passed away on September 9, 1885, in Constantinople, Ottoman Empire. He was an Armenian composer, musicologist, educator, and editor. He studied at the Nersisyan School in Khaskyugh under Gabriel Yeranyan. After completing his musical education, he dedicated himself to teaching, instructing music at Armenian schools, including the Mezburyan School in Scutari and the Aramyan School in Samatya. In 1861, with his brother Hakobik Tashchyan, he published the semi-annual journal *Nvag Osmanyan*, and with Gabriel Yeranyan, the musical periodical *Knar Haykakan*. In 1863, alongside Vardan Papazyan and Tigran Chukhajyan, he published *Ottoman Music*. In 1871, at the invitation of Catholicos Gevorg, he taught music at the Gevorgyan Seminary in Etchmiadzin. There, he published the *Textbook of Church Notation* (1874) and his masterpiece, *Notated Liturgical Chants and Sharakan*. In the 1880s, he returned to Constantinople, continuing his musical work. From 1879, he served as the musical director of Constantinople’s cathedral church. Tashchyan transcribed Armenian spiritual hymns, publishing them in collections such as *Notated Sacred Liturgy* (1874), *Notated Spiritual Sharakan* (1875), and *Notated Church Hymns* (1877). Among his students was composer Makar Yekmalyan. Nikoghayos Tashchyan’s work significantly contributed to the development of Armenian music and church notation.

Նիկոլ Գասպարի Գալանդերյանը ծնվել է 1881 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Ակնում, Խարբերդի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն։ Նա հայ կոմպոզիտոր, մանկավարժ և երաժշտական-հասարակական գործիչ էր։

1900-1903 թվականներին սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, ապա դասավանդել է երգեցողություն Շումենի, Վառնայի և Թեհրանի հայկական դպրոցներում։ 1911 թվականից հաստատվել է Թեհրանում, որտեղ 1925 թվականին հիմնել է «Գողթան» երգչախումբը (1942 թվականից՝ «Գալանդերյան»)։ Նրա ստեղծագործությունները, հիմնականում քաղաքային ժողովրդական երգի ոճով, գրված են Վահան Տերյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Եղիշե Չարենցի, Միսաք Մեծարենցի և այլոց բանաստեղծությունների հիման վրա։ Նրա հայտնի երգ-ռոմանսները, ինչպիսիք են «Արդյոք ո՞ւր ես», «Ես սիրում եմ», «Հեռանալ մոռանալ», «Կապույտ աղջիկ», «Ափսոսանք», «Հովիկ» և այլն, անձնական քնարերգության արտահայտություն են։ Գեղջկական ոճով գրված «Գյուղական էսքիզներ»-ում առանձնանում է «Ակնա հարսանիք» խմբերգերի շարքը («Վարդ եմ քաղել օյ նար», «Գյուլիզար», «Դալիլո-լիլո»)։ Գալանդերյանը գրել է նաև «Լալվարի որսը» (1928, 1930, Թեհրան), «Փարվանա» (1932) և «Հովիվը» (1933) օպերաները, մանկական երգեր ու օպերաներ («Չարի վերջը», «Պողոս-Պետրոս», «Պապն ու շաղգամը», «Ուլիկը»), ինչպես նաև ջութակի, թավջութակի և դաշնամուրի մանրանվագներ։ Նիկոլ Գալանդերյանի ստեղծագործությունները կարևոր ներդրում են ունեցել հայ երաժշտական մշակույթի զարգացման մեջ։

### Русский

Хранитель армянской музыки Тегерана

Никол Гаспарович Галандерян родился 7 сентября 1881 года в Акне, вилайет Харберд, Османская империя. Он был армянским композитором, педагогом и музыкально-общественным деятелем. В 1900–1903 годах учился в Геворгянской семинарии в Эчмиадзине, затем преподавал пение в армянских школах Шумена, Варны и Тегерана. С 1911 года жил в Тегеране, где в 1925 году основал хор «Гохтан» (с 1942 года — «Галандерян»). Его произведения, в основном в стиле городской народной песни, созданы на стихи Вахана Теряна, Ованеса Туманяна, Аветика Исаакяна, Егише Чаренца, Мисака Мецаренца и других. Его лучшие песни-романсы, такие как «Где же ты», «Я люблю», «Уйти и забыть», «Голубая девушка», «Сожаление», «Овик» и другие, являются выражением личной лирики. В народном стиле написаны «Сельские эскизы», среди которых выделяется цикл хоровых песен «Акнийская свадьба» («Я розу сорвал», «Гюлизара», «Далило-лило»). Галандерян написал оперы «Охота Лалвара» (1928, 1930, Тегеран), «Парвана» (1932) и «Пастух» (1933), детские песни и оперы («Конец зла», «Погос-Петрос», «Дед и репа», «Улик»), а также миниатюры для скрипки, виолончели и фортепиано. Творчество Никола Галандеряна внесло значительный вклад в развитие армянской музыкальной культуры.

### English

Guardian of Armenian Music in Tehran

Nikol Gasparovich Galanderyan was born on September 7, 1881, in Akn, Kharberd Vilayet, Ottoman Empire. He was an Armenian composer, educator, and musical-public figure. From 1900 to 1903, he studied at the Gevorgyan Seminary in Etchmiadzin and later taught singing in Armenian schools in Shumen, Varna, and Tehran. From 1911, he lived in Tehran, where he founded the “Gohtan” choir in 1925 (renamed “Galanderyan” in 1942). His works, mostly in the style of urban folk songs, are based on poems by Vahan Teryan, Hovhannes Tumanyan, Avetik Isahakyan, Yeghishe Charents, Misak Metsarents, and others. His finest song-romances, such as “Where Are You,” “I Love,” “Leave and Forget,” “Blue Girl,” “Regret,” “Hovik,” and others, express personal lyricism. His “Rural Sketches,” written in a folk style, include the notable choral cycle “Akn Wedding” (“I Picked a Rose,” “Gyulizara,” “Dalilo-Lilo”). Galanderyan composed the operas “Lalvar Hunt” (1928, 1930, Tehran), “Parvana” (1932), and “The Shepherd” (1933), as well as children’s songs and operas (“The End of Evil,” “Pogos-Petros,” “Grandfather and the Turnip,” “Ulik”), and miniatures for violin, cello, and piano. Nikol Galanderyan’s work significantly contributed to the development of Armenian musical culture.