Թեհրանի Հայկական Երաժշտության Պահապան

Նիկոլ Գասպարի Գալանդերյանը ծնվել է 1881 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Ակնում, Խարբերդի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն։ Նա հայ կոմպոզիտոր, մանկավարժ և երաժշտական-հասարակական գործիչ էր։

1900-1903 թվականներին սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, ապա դասավանդել է երգեցողություն Շումենի, Վառնայի և Թեհրանի հայկական դպրոցներում։ 1911 թվականից հաստատվել է Թեհրանում, որտեղ 1925 թվականին հիմնել է «Գողթան» երգչախումբը (1942 թվականից՝ «Գալանդերյան»)։ Նրա ստեղծագործությունները, հիմնականում քաղաքային ժողովրդական երգի ոճով, գրված են Վահան Տերյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Եղիշե Չարենցի, Միսաք Մեծարենցի և այլոց բանաստեղծությունների հիման վրա։ Նրա հայտնի երգ-ռոմանսները, ինչպիսիք են «Արդյոք ո՞ւր ես», «Ես սիրում եմ», «Հեռանալ մոռանալ», «Կապույտ աղջիկ», «Ափսոսանք», «Հովիկ» և այլն, անձնական քնարերգության արտահայտություն են։ Գեղջկական ոճով գրված «Գյուղական էսքիզներ»-ում առանձնանում է «Ակնա հարսանիք» խմբերգերի շարքը («Վարդ եմ քաղել օյ նար», «Գյուլիզար», «Դալիլո-լիլո»)։ Գալանդերյանը գրել է նաև «Լալվարի որսը» (1928, 1930, Թեհրան), «Փարվանա» (1932) և «Հովիվը» (1933) օպերաները, մանկական երգեր ու օպերաներ («Չարի վերջը», «Պողոս-Պետրոս», «Պապն ու շաղգամը», «Ուլիկը»), ինչպես նաև ջութակի, թավջութակի և դաշնամուրի մանրանվագներ։ Նիկոլ Գալանդերյանի ստեղծագործությունները կարևոր ներդրում են ունեցել հայ երաժշտական մշակույթի զարգացման մեջ։

### Русский

Хранитель армянской музыки Тегерана

Никол Гаспарович Галандерян родился 7 сентября 1881 года в Акне, вилайет Харберд, Османская империя. Он был армянским композитором, педагогом и музыкально-общественным деятелем. В 1900–1903 годах учился в Геворгянской семинарии в Эчмиадзине, затем преподавал пение в армянских школах Шумена, Варны и Тегерана. С 1911 года жил в Тегеране, где в 1925 году основал хор «Гохтан» (с 1942 года — «Галандерян»). Его произведения, в основном в стиле городской народной песни, созданы на стихи Вахана Теряна, Ованеса Туманяна, Аветика Исаакяна, Егише Чаренца, Мисака Мецаренца и других. Его лучшие песни-романсы, такие как «Где же ты», «Я люблю», «Уйти и забыть», «Голубая девушка», «Сожаление», «Овик» и другие, являются выражением личной лирики. В народном стиле написаны «Сельские эскизы», среди которых выделяется цикл хоровых песен «Акнийская свадьба» («Я розу сорвал», «Гюлизара», «Далило-лило»). Галандерян написал оперы «Охота Лалвара» (1928, 1930, Тегеран), «Парвана» (1932) и «Пастух» (1933), детские песни и оперы («Конец зла», «Погос-Петрос», «Дед и репа», «Улик»), а также миниатюры для скрипки, виолончели и фортепиано. Творчество Никола Галандеряна внесло значительный вклад в развитие армянской музыкальной культуры.

### English

Guardian of Armenian Music in Tehran

Nikol Gasparovich Galanderyan was born on September 7, 1881, in Akn, Kharberd Vilayet, Ottoman Empire. He was an Armenian composer, educator, and musical-public figure. From 1900 to 1903, he studied at the Gevorgyan Seminary in Etchmiadzin and later taught singing in Armenian schools in Shumen, Varna, and Tehran. From 1911, he lived in Tehran, where he founded the “Gohtan” choir in 1925 (renamed “Galanderyan” in 1942). His works, mostly in the style of urban folk songs, are based on poems by Vahan Teryan, Hovhannes Tumanyan, Avetik Isahakyan, Yeghishe Charents, Misak Metsarents, and others. His finest song-romances, such as “Where Are You,” “I Love,” “Leave and Forget,” “Blue Girl,” “Regret,” “Hovik,” and others, express personal lyricism. His “Rural Sketches,” written in a folk style, include the notable choral cycle “Akn Wedding” (“I Picked a Rose,” “Gyulizara,” “Dalilo-Lilo”). Galanderyan composed the operas “Lalvar Hunt” (1928, 1930, Tehran), “Parvana” (1932), and “The Shepherd” (1933), as well as children’s songs and operas (“The End of Evil,” “Pogos-Petros,” “Grandfather and the Turnip,” “Ulik”), and miniatures for violin, cello, and piano. Nikol Galanderyan’s work significantly contributed to the development of Armenian musical culture.