Կարևոր դեր խաղաց արևելահայության մեջ «դեպի էրգիրի» գաղափարախոսության տարածման գործում։

1913 թվականի նոյեմբերի 26-ին Օրյոլի բանտում մահացավ ազգությամբ ուդին հայ ազգային-ազատագրական շարժման առաջնորդ Սարգիս Մովսեսովիսի Կուկունյանը (Ավետիսյան)։

Թուրքերի դեմ ազգային-ազատագրական հայացքների համար ցարական ռեժիմի հալածանքների արդյունքում (զինված արշավանք է կազմակերպել դեպի  Հայաստանի թուրքական մաս և այնտեղ հարձակումներ իրականացրել) և միացել է Ռուսաստանում ցարիզմի դեմ հեղափոխական շարժումներին։
Ընդունվել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։   1884 թվականին մեկնել է Բաքու, մասնավոր դասեր տվել։   Շուտով, հեռանալով Բաքվից, նա մեկնում է Սանկտ Պետերբուրգ և ուսումը շարունակում տեղի համալսարանում, որտեղ տարված հայրենասիրական գաղափարներով՝ շուտով դառնում է Պետերբուրգի հայ ուսանողների կենտրոնական դեմքերից մեկը։   Ուսման ընթացքում Կուկունյանը մոտ մեկ տարի ազատ ժամանակը անցկացրել է զորավարժություններ, իսկ Հայաստան վերադառնալուն պես ջոկատ է կազմակերպել։  Կուկունյանի արշավանքը աննախադեպ խանդավառություն առաջացրեց և կարևոր դեր խաղաց արևելահայության մեջ «դեպի էրգիրի» գաղափարախոսության տարածման գործում։
Ռուսաստանի  տարածք վերադառնալուց հետո նա ձերբակալվել է ցարական գաղտնի ոստիկանության կողմից, դատապարտվել  և աքսորվել Սախալին։  Համաներումից հետո նա վերադարձավ Հայաստան և սկսեց պայքարել ցարիզմի անարդարության դեմ, կրկին ձերբակալվեց և բանտարկվեց Օրյոլի բանտում, որտեղ մահացավ կյանքի ծանր պայմաններից առաջացած հիվանդություններից։

26 ноября 1913 года в Орловской тюрьме- скончался Саргис Мовсесовис  Кукунян (Аветисян) по национальности удин- деятель армянского национально- освободительного движения.
В результате преследований царского режима за национально освободительные взгляды против турков (организовал вооруженный  рейд в турецкую часть Армении и совершил  там нападения) примкнул к революционным движениям против царизма в России.
Был принят в школу Нерсисяна в Тифлисе .  В 1884 году он уехал в Баку и давал частные уроки.  Вскоре, покинув Баку, он уехал в Петербург и продолжил обучение в местном университете, где, увлекшись патриотическими идеями, вскоре стал одной из центральных фигур армянского студенчества Петербурга.  Во время учебы Кукунян около года в свободное время занимается военными учениями, вернувшись в Армению организовал отряд. Рейд Кукуняна вызвал небывалое воодушевление и сыграл  важную роль  среди восточных армян к распространению идеологии «депи Ергир».
По возвращению на территорию РИ был арестован царской охранкой осужден за убийства и сослан в Сахалин. После амнистии вернулся в Армению и начал бороться с несправедливостями царизма, вновь был арестован и заключен в орловскую тюрьму где скончался от болезней возникших  в результате тяжёлых условий пребывания.

On November 26, 1913, Sargis Movsesovis Kukunyan (Avetisyan), an Udi by nationality, an activist of the Armenian national liberation movement, died in the Oryol prison.
As a result of persecution by the tsarist regime for his national liberation views against the Turks (he organized an armed raid into the Turkish part of Armenia and carried out attacks there), he joined the revolutionary movements against tsarism in Russia.
He was accepted to the Nersisyan school in Tiflis. In 1884, he left for Baku and gave private lessons. Soon, having left Baku, he went to St. Petersburg and continued his studies at the local university, where, carried away by patriotic ideas, he soon became one of the central figures of the Armenian students of St. Petersburg. During his studies, Kukunyan spent about a year in his free time engaged in military exercises, and upon returning to Armenia, he organized a detachment.  Kukunyan’s raid caused unprecedented enthusiasm and played an important role among the Eastern Armenians in spreading the ideology of “Depi Yergir”. Upon returning to the territory of the Republic of Ingushetia, he was arrested by the tsarist secret police, convicted of murder and exiled to Sakhalin. After the amnesty, he returned to Armenia and began to fight the injustices of tsarism, was again arrested and imprisoned in Oryol prison, where he died from diseases caused by the difficult conditions of stay.