Նա որոշիչ դեր է խաղացել ներկայիս Սյունիքի մարզը խորհրդայնացված Հայաստանի կազմում ընդգրկելու գործում

1955 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Վլադիմիրի կենտրոնական բանտում – մահացել է  Գարեգին Նժդեհը (Առաքել Եղիշեի Տեր-Հարությունյան), ցարական բանակի սպա, Հայաստանի ռազմական և պետական գործիչ։

Հայ ազգային-ազատագրական շարժման առաջնորդ,«Ցեխակրոն»  ազգային գաղափարախոսությոան հիմնադիր։ Լեռնային Հայաստանի Հանրապետության ղեկավար, թուրքական և բոլշևիկյան զինված ուժերի դեմ ռազմական գործողությունների հրամանատար։

1920 թվականի օգոստոսի 25-ին Կապանի Կավարտ գյուղի եկեղեցում Նժդեհի զինվորները Դավիթ Բեկի անունով երդվեցին հավատարիմ լինել հայրենի երկրի ազատությանը, իրենց սպարապետ Նժդեհին և պայքարել մինչև վերջին շունչը։ .  .   Մինչև 1921 թվականը անհավասար մարտեր մղելով 11-րդ կարմիր բանակի հետ՝ նա հեռացավ Զանգեզուրից միայն իշխանություններից երաշխիք ստանալով, որ Սյունիքը կմնա Հայաստանի կազմում։   1921 թվականին Նժդեհն իր ընկերների հետ անցավ Պարսկաստան, ապա Բուլղարիա մեկնեց։
Հարկադիր արտագաղթի տարիներին Նժդեհի համար կարեւոր ու հրատապ դարձավ հայերին հոգեբանորեն նախապատրաստելու եւ բարոյական նոր ոգով զինելու խնդիրը։   Այդ նպատակով 1937-1938 թվականներին Հայկ Ասատրյանի, Ներսես Հացվատատուրյանի և այլոց հետ նախաձեռնել է «Տարոն» շարժումը։
1938-1939 թվականներին լույս է տեսել շարժման պաշտոնաթերթ Տարոնի Արծիվը։ Նժդեհը որոշակի մասնակցություն է ունեցել 1942 թվականի դեկտեմբերին Բեռլինում ստեղծված և մինչև 1943 թվականի վերջը գործող Հայոց ազգային խորհրդի աշխատանքներին (խորհրդի նախագահն էր Արտաշես Աբեղյանը), որում եղել է «Ազատ Հայաստան» թերթի խմբագրի տեղակալը։ (խմբ.՝ Աբրահամ Գուլխանդանյան).
1944 թվականի սեպտեմբերին խորհրդային զորքերը մտան Բուլղարիա, որտեղ նա գտնվում էր։
«Ես գիտեմ, թե ինչ է սպասվում ինձ, բայց ես, այնուամենայնիվ, որոշեցի մնալ, չնայած նրան, որ հնարավորություն ունեմ մեկնել Վիեննա, որպեսզի մեր կազմակերպությունները չհալածվեն, ես ավելի լուրջ պատճառներ ունեմ մնալու Կյանքի հետ կապված եմ միայն այնքանով, որքանով դեռ պարտավորված եմ զգում ծառայելու Հայաստանին… – Նժդեհ, սեպտեմբեր 1944, ձերբակալությունից քիչ առաջ։
Նժդեհը ձերբակալվել և դատապարտվել է 1920-21 թվականներին հակասովետական գործունեության համար և դատապարտվել 25 տարվա ազատազրկման։
Բեռլինում հայկական հրատարակության խմբագրի տեղակալ աշխատելը նացիստական Գերմանիայի հետ որպես  համագործակցության ակտ չէր բնորոշվել։ 
Ի հիշատակ Նժդեհի՝ Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո Երևանի մետրոյի կայարան վերանվանվելց Գարեգին Նժդեհի պատվին։
Երեւանի մեծությամբ երկրորդ հրապարակը, որը գտնվում է Շենգավիթ համայնքում, վերանվանվել է Գարեգին Նժդեհի։
Երևանի Շենգավիթ և Էրեբունի վարչական շրջաններում գտնվում է Գարեգին Նժդեհի փողոցը։
2016 թվականի մայիսի 25-ին Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում՝ Նալբանդյան-Արամի-Բուզանդի-Հանրապետության փողոցների հարակից պուրակում բացվեց Գարեգին Նժդեհի հուշարձանը։
Վերջին տարիներին Ռուսաստանի Դաշնությունում լայն արշավ է ծավալվել Գարեգին Նժդեհի հիշատակը նսեմացնելու ուղղությամբ. Ադրբեջանի հետ սերտ կապեր ունեցող ռուսական որոշ շրջանակներ նրան համառորեն ներկայացնում են որպես «ֆաշիստ», ով իբր համագործակցել է գերմանացի նացիստների հետ, որոնց ազդեցության տակ ՌԴ ԱԳՆ մամուլի քարտուղարը հայտարարել է, որ «Մոսկվան զարմացած է Երևանում ֆաշիստ գեներալի հուշարձանի տեղադրմամբ»։
Այս բոլոր մեղադրանքները հիմնավորված չեն, հիմնված են լուրերի վրա և չունեն փաստաթղթային ապացույցներ։

21 декабря 1955 года во  Владимирской центральной тюрьме- скончался Гарегин Нжде ( Аракел Егишеи Тер-Арутюнян)- офицер царской армии, военный и государственный деятель Армении, деятель армянского национально-освободительного движения, основоположник национальной идеологии «Цехакрон», военный. и государственный деятель Первой Республики Армения.  Лидер Республики Горная Армения, командующий военными действиями против турецких и большевистских вооруженных сил.
Сыграл решающую роль во включении ныне Сюникской области в состав советизированной Армении.
25 августа 1920 года в церкви села Каварт в Капане воины Нжде дали клятву именем Давида Бека быть верными свободе родной страны, своему командиру Нжде и сражаться до последнего вздоха. .  Ведя до 1921 года неравные бои с превосходящей 11-й Красной Армией, он покинул Зангезур только после получения гарантии властей, согласно которой Сюник останется в составе Армении.  В 1921 году Нжде со своими соратниками переправился в Персию, а затем в Болгарию
В годы вынужденной эмиграции  задача психологической подготовки армян  и вооружения ее новым моральным духом стала важной и актуальной для Нжде.  С этой целью в 1937-1938 годах вместе с Айком Асатряном, Нерсесом Ацвататуряном и другими он инициировал движение «Тарона».
В 1938-1939 годах выходила официальная газета движения «Тарони Арцив».
Нжде принимал некоторое  участие в работе Армянского национального совета, созданного в Берлине в декабре 1942 года и действовавшего до конца 1943 года (президентом совета был Арташес Абегян), в котором он был заместителем редактора газеты “Свободная  Армения” (редактор: Авраам Гулханданян).
В сентябре 1944 года советские войска вошли в Болгарию где он находился.
“Я знаю, что меня ждет, но все равно решил остаться, несмотря на то, что у меня есть возможность полететь в Вену.  Я не ухожу для того, чтобы наши организации не подвергались преследованиям .  У меня есть более серьезные причины остаться… Сегодня я связан с жизнью лишь постольку, поскольку чувствую себя еще обязанным служить Армении….- Нжде, сентябрь 1944 г., незадолго до ареста.
Нжде был арестован и осуждён за антисоветскую деятельность в 1920-21 годах и приговорен к 25 годам тюрьмы.
Работа заместителем редактора армянского издания в Берлине не была расценена как акт сотрудничества с нацистской Германией.Других фактов деятельности Нжде в нацисткой Германии выявлено не было.
В память Нжде – станция метро Еревана была переименована в честь Гарегина Нжде после провозглашения независимости Армении.
Вторая по величине площадь Еревана, расположенная в общине Шенгавит, была переименована в Гарегин Нждеи.
В административных районах Шенгавит и Эребуни Еревана есть улица Гарегин Нждеи.
25 мая 2016 года в административном районе Кентрон города Еревана, в парке, прилегающем к улицам Налбандяна-Арами-Бузанди-Анрапетутян, был открыт памятник Гарегину Нжде.
В последние годы в Российской Федерации идет широкая кампания по очернению памяти Гарегина Нжде —  некоторые российские круги имеющие тесные связи с Азербайджаном упорно  представляют его «фашистом» якобы сотрудничавшим с немецкими нацистами  под влиянием которых пресс-секретарь МИД России  заявила, что “Москва удивлена установкой памятника фашистскому генералу в Ереване”.
Все эти обвинения бездоказательны основаны на слухах и не имеют документальных подтверждений.

On December 21, 1955, Garegin Nzhdeh (Arakel Yeghishe Ter-Harutyunyan) died in Vladimir Central Prison. He was an officer in the Tsarist army, a military and statesman of Armenia, a leader of the Armenian national liberation movement, the founder of the national ideology “Tseghakron”, a military and statesman of the First Republic of Armenia. Leader of the Republic of Mountainous Armenia, commander of military operations against the Turkish and Bolshevik armed forces. He played a decisive role in the inclusion of the now Syunik region in the Sovietized Armenia. On August 25, 1920, in the church of the village of Kavart in Kapan, Nzhdeh’s soldiers took an oath in the name of David Bek to be faithful to the freedom of their native country, to their commander Nzhdeh and to fight until their last breath.  Fighting unequal battles with the superior 11th Red Army until 1921, he left Zangezur only after receiving a guarantee from the authorities that Syunik would remain part of Armenia. In 1921, Nzhdeh and his comrades crossed over to Persia and then to Bulgaria. During the years of forced emigration, the task of psychologically preparing Armenians and arming them with a new moral spirit became important and relevant for Nzhdeh. To this end, in 1937-1938, together with Hayk Asatryan, Nerses Atsvataturyan and others, he initiated the “Taron” movement. In 1938-1939, the official newspaper of the movement “Taroni Artsiv” was published.Nzhdeh took some part in the work of the Armenian National Council, created in Berlin in December 1942 and operating until the end of 1943 (the president of the council was Artashes Abeghyan), in which he was deputy editor of the newspaper “Free Armenia” (editor: Avraham Gulhandanyan). In September 1944, Soviet troops entered Bulgaria, where he was located.  “I know what awaits me, but I have decided to stay despite the fact that I have the opportunity to fly to Vienna. I am not leaving so that our organizations will not be persecuted. I have more serious reasons to stay… Today I am connected with life only insofar as I still feel obliged to serve Armenia… – Nzhdeh, September 1944, shortly before his arrest.
Nzhdeh was arrested and convicted of anti-Soviet activities in 1920-21 and sentenced to 25 years in prison.
Working as a deputy editor of an Armenian publication in Berlin was not regarded as an act of collaboration with Nazi Germany. No other facts of Nzhdeh’s activities in Nazi Germany were revealed.
In memory of Nzhdeh – a metro station in Yerevan was renamed in honor of Garegin Nzhdeh after the declaration of Armenia’s independence.
The second largest square in Yerevan, located in the Shengavit community, was renamed  Garegin Nzhdeh.
There is a Garegin Nzhdeh street in the Shengavit and Erebuni administrative districts of Yerevan.
On May 25, 2016, a monument to Garegin Nzhdeh was unveiled in the Kentron administrative district of Yerevan, in a park adjacent to the Nalbandyan-Arami-Buzandi-Hanrapetutyan streets.
In recent years, a broad campaign to denigrate the memory of Garegin Nzhdeh has been underway in the Russian Federation – some Russian circles with close ties to Azerbaijan persistently present him as a “fascist” who allegedly collaborated with the German Nazis, under whose influence the press secretary of the Russian Foreign Ministry stated that “Moscow is surprised by the installation of a monument to a fascist general in Yerevan.”
All these accusations are unsubstantiated, based on rumors and have no documentary evidence.