1783 թվականի ապրիլի 19-ին Ռուսաստանին միացվեց Ղրիմի թերակղզին։ Վճռորոշ դեր խաղաց Ղրիմի քրիստոնյա բնակչության (հայերի, հույների) վերաբնակեցումը Ազովի ծովի ափերին և Դոնի գետաբերանում գտնվող նոր տարածքներ։
Այս ծրագիրը սկզբնապես առաջարկվել էր Եկատերինա II-ին 1778 թվականի մարտին գեներալ-ֆելդմարշալ կոմս Ռումյանցևի կողմից։ Հայերի և հույների Ղրիմից հեռացումը նպատակ ուներ տնտեսապես թուլացնել Ղրիմի խանությունը և մեծացնել նրա կախվածությունը Ռուսաստանից։ Սուվորովի գործողությունները զայրույթ առաջացրին Շահին Գիրեյի և տեղի թաթարական ազնվականության մոտ, քանի որ տնտեսապես ակտիվ բնակչության հեռանալով խանության գանձարանը զրկվեց եկամուտների զգալի աղբյուրներից։ 1700 թվականին 707 հազար մարդ կազմող Ղրիմի բնակչությունը 1785 թվականին կրճատվեց մինչև 92 հազար։ Սա կապված էր ինչպես Ռուսական կայսրության ռազմական արշավանքների հետևանքով կորուստների, այնպես էլ 1778 թվականին Սուվորովի կողմից քրիստոնյաների՝ հիմնականում հույների և հայերի (31 հազար մարդ) վերաբնակեցման հետ, որը տեղի ունեցավ Քյուչյուք-Քայնարջիի հաշտության պայմանագրից հետո, բայց մինչև Եկատերինա II-ի՝ Ղրիմի միացման մասին հրամանագիրը։ Տնտեսապես թուլացած Ղրիմի խանությունը չկարողացավ դիմակայել Ռուսական կայսրությանը։ Վերաբնակեցվածները նույնպես մեծ դժվարություններ կրեցին. մասնավորապես, հայերի 2/3-ը մահացավ Դոնի դատարկ տափաստաններ տանող ճանապարհին և առաջին դաժան ձմռան ընթացքում։ Վերջին Ղրիմի խան Շահին Գիրեյը եվրոպական օրինակով բարեփոխումներ էր իրականացնում, ինչի արդյունքում Ղրիմում քրիստոնյաների վիճակը վերաբնակեցումից առաջ զգալիորեն բարելավվել էր, և շատերը սկզբում չէին ցանկանում լքել խանությունը։ Ուստի ռուսական կողմը դիմեց հայ և հույն ազդեցիկ անձանց կաշառմանը՝ խոստանալով նրանց տիտղոսներ և պաշտոններ արքունիքում, եթե նրանք համոզեն իրենց հայրենակիցներին լքել Ղրիմի խանությունը։
On April 19, 1783, Russia annexed the Crimean Peninsula. A decisive role was played by the resettlement of Crimea’s Christian population (Armenians and Greeks) to new territories along the Azov Sea coast and the Don River estuary. The project was initially proposed to Catherine II in March 1778 by Field Marshal Count Rumyantsev. The removal of Armenians and Greeks from Crimea aimed to economically weaken the Crimean Khanate and increase its dependence on Russia. Suvorov’s actions sparked outrage among Shahin Giray and the local Tatar nobility, as the departure of the economically active population deprived the khanate’s treasury of significant revenue sources. Crimea’s population, which stood at 707,000 in 1700, plummeted to 92,000 by 1785. This decline was driven by losses from the Russian Empire’s military campaigns and the 1778 resettlement of Christians—primarily Greeks and Armenians (31,000 people)—orchestrated by Suvorov after the Treaty of Küçük Kaynarca but before Catherine II’s decree on Crimea’s annexation. The economically weakened Crimean Khanate could not resist the Russian Empire. The resettled communities also faced immense hardships, with two-thirds of the Armenians perishing en route to the barren Don steppes and during the first harsh winter. The last Crimean Khan, Shahin Giray, implemented European-style reforms, significantly improving the situation for Christians in Crimea before the resettlement. Many were initially reluctant to leave the khanate, prompting the Russian side to bribe influential Armenians and Greeks, promising them titles and court positions to persuade their compatriots to abandon the Crimean Khanate.
19 апреля 1783 года Россия аннексировала Крымский полуостров. Решающую роль сыграло переселение христианского населения Крыма (армян и греков) на новые территории побережья Азовского моря и устья Дона. Этот проект был впервые предложен Екатерине II в марте 1778 года генерал-фельдмаршалом графом Румянцевым. Вывоз армян и греков из Крыма был направлен на экономическое ослабление Крымского ханства и усиление его зависимости от России. Действия Суворова вызвали гнев Шахин Гирея и местной татарской знати, так как уход экономически активной части населения лишил казну значительных источников дохода. Население Крыма, составлявшее 707 тысяч человек в 1700 году, к 1785 году сократилось до 92 тысяч. Это было связано как с потерями от военных походов Российской империи, так и с переселением христиан Суворовым в 1778 году — после Кучук-Кайнарджийского мира, но до указа Екатерины II о присоединении Крыма, в ходе которого было переселено 31 тысяча человек, в основном греков и армян. Экономически ослабленное Крымское ханство не смогло противостоять Российской империи. Переселенцы также столкнулись с лишениями: две трети армян погибли по пути в пустынные донские степи и в первую суровую зиму. Последний крымский хан Шахин Гирей проводил реформы по европейскому образцу, что значительно улучшило положение христиан в Крыму перед переселением, и многие изначально не хотели покидать ханство. Поэтому российская сторона прибегла к подкупу влиятельных армян и греков, обещая им титулы и службу при дворе, чтобы они убедили своих соотечественников покинуть Крымское ханство.
19 Nisan 1783’te Rusya, Kırım Yarımadası’nı ilhak etti. Karar verici rol, Kırım’ın Hıristiyan nüfusunun (Ermeniler ve Rumlar) Azak Denizi kıyısındaki ve Don Nehri ağzındaki yeni bölgelere yeniden yerleştirilmesiyle oynandı. Bu proje ilk olarak Mart 1778’de Mareşal Kont Rumyantsev tarafından II. Ekaterina’ya önerilmişti. Ermenilerin ve Rumların Kırım’dan çıkarılması, Kırım Hanlığı’nı ekonomik olarak zayıflatmayı ve Rusya’ya bağımlılığını artırmayı amaçlıyordu. Suvorov’un eylemleri, Şahin Giray ve yerel Tatar soyluları arasında öfkeye neden oldu, çünkü ekonomik olarak aktif nüfusun ayrılması hanlığın hazinesini önemli gelir kaynaklarından yoksun bıraktı. 1700 yılında 707 bin olan Kırım nüfusu, 1785 yılına gelindiğinde 92 bine düştü. Bu, hem Rus İmparatorluğu’nun askeri seferlerinden kaynaklanan kayıplarla hem de 1778’de Suvorov tarafından Hıristiyanların —çoğunlukla Rumlar ve Ermenilerden oluşan 31 bin kişinin— Küçük Kaynarca Antlaşması’ndan sonra ancak II. Ekaterina’nın Kırım’ın ilhakına dair fermanından önce yeniden yerleştirilmesiyle bağlantılıydı. Ekonomik olarak zayıflamış Kırım Hanlığı, Rus İmparatorluğu’na karşı koyamadı. Yeniden yerleştirilenler de büyük zorluklarla karşılaştı; Ermenilerin üçte ikisi, Don steplerine giden yolda ve ilk sert kışta öldü. Son Kırım Hanı Şahin Giray, Avrupa tarzında reformlar gerçekleştirerek, yeniden yerleştirmeden önce Kırım’daki Hıristiyanların durumunu önemli ölçüde iyileştirmişti ve çoğu başlangıçta hanlığı terk etmek istememişti. Bu nedenle Rus tarafı, etkili Ermeni ve Rumları rüşvetle ikna etmeye çalıştı; onlara unvanlar ve sarayda görevler vaat ederek kendi halklarını Kırım Hanlığı’nı terk etmeye ikna etmelerini sağladı.
You must be logged in to post a comment.