Լեգենդ Քաջության և Պայքարի

19 մայիսի, 1875 թվականին ծնվել է Արսեն Տեր-Պողոսյանը՝ Հայաստանի ազգային և ռազմական գործիչ, աշխարհազորի հրամանատար և 1918 թվականի Բաշ-Ապարանի ճակատամարտի մասնակից:

1907 թվականին Արևմտյան Հայաստան զենք տեղափոխելու ժամանակ նա ձերբակալվել է ռուս սահմանապահների կողմից Արաքսի մոտ և բանտարկվել Կարսի բերդում: Հայրը՝ Սամսոն Տեր-Պողոսյանը, չի կարողացել ազատել որդուն: Արսենին դատապարտել են 7 տարվա բանտարկության, և 1908 թվականին նա աքսորվել է Սիբիր: Սակայն 1917 թվականին նա վերադարձել է Հայաստան: 
Հայրենիք վերադառնալով՝ Արսենը մեկնել է Արևմտյան Հայաստան և մասնակցել բազմաթիվ մարտերի՝ Անդրանիկ Օզանյանի հրամանատարությամբ՝ աչքի ընկնելով աննման խիզախությամբ և հնարամտությամբ: 1918 թվականի մայիսի 17-ին Արամ Մանուկյանի հրամանով Արսեն Տեր-Պողոսյանը ուղարկվել է Ապարան՝ պահակախմբով, որպեսզի կազմակերպի պաշտպանություն թուրքերի հնարավոր հարձակումից և կանխի նրանց առաջխաղացումը դեպի Երևան: Մայիսի 17-22- -ին Ապարանի մարզպետ Սեդրակ Ջալալյանը և տեղի հոգևոր հովիվ Հովհաննես Տեր-Մինասյանը լայնածավալ աշխատանքներ են տարել՝ կազմակերպելու համար տեղի բնակչության շրջանում աշխարհազորիկների տեղակայումը: 
Ապարանի գյուղերից հավաքվել է մոտ 700 բնակիչ, որոնք Արսեն Տեր-Պողոսյանի գլխավորությամբ մայիսի 22-23-ին պայքարել են Ապարանի պաշտպանության համար՝ կանխելով թուրքական դիվիզիայի առաջխաղացումը դեպի Երևան: Հաջորդ օրերին Արսենը հմտորեն ղեկավարել է ավելի քան 4000 հաշմանդամ և հետ մղել թշնամուն: Երբ մայիսի 28-ին Թիֆլիսում գործող Հայոց ազգային խորհուրդը հայտարարեց Հայաստանի անկախությունը, Ապարանի ճակատը դեռևս տեղյակ չէր դրա մասին, և պայքարը շարունակվում էր: Սակայն ավելի ուշ Արսեն Տեր-Պողոսյանի և Դրաստամատ Կանայանի միջև ծագած տարաձայնությունների պատճառով նա մեկնել է Հունաստան: 
Հունաստանում նա մասնակցել է 1919 թվականի Հունա-թուրքական պատերազմին: Ռազմական բացառիկ հմտությունների և կազմակերպչական բարձր կարողությունների համար Հունաստանի բանակում նրան շնորհվել է գնդապետի կոչում: Հունաստանի թագավոր Կոնստանտինը նրան պարգևատրել է մեդալով: 
Հունա-թուրքական պատերազմի ավարտից հետո Արսեն Տեր-Պողոսյանը վերադարձել է Հայաստան և կրկին անցել ծառայության: 1920 թվականի դեկտեմբերին նա կնոջ՝ Մարգարիտայի հետ տեղափոխվել է Թիֆլիս, ապա մեկնել արտասահման: 1935 թվականին նրա եղբայր Վասակ Տեր-Պողոսյանը, ով այդ ժամանակ Խորհրդային Հայաստանի ֆինանսների նախարարն էր, առաջարկել է վերադառնալ Հայաստան, սակայն դա անհնար է եղել: 1938 թվականին Արսեն Տեր-Պողոսյանը ծանր վիրահատության է ենթարկվել, որի ժամանակ էլ մահացել է: Մահվանից առաջ նա կտակ է թողել՝ ցանկանալով թաղվել հայրենի հողում: 

Легенда Отваги и Борьбы
19 мая 1875 года родился Арсен Тер-Погосян — национальный и военный деятель Армении, командир ополчения и участник Баш-Апаранского сражения 1918 года.
В 1907 году при переправке оружия в Западную Армению он был арестован российскими пограничниками у реки Аракс и заключён в крепость Карс. Попытки его отца, Самсона Тер-Погосяна, освободить сына не увенчались успехом. Арсена приговорили к 7 годам тюрьмы, и в 1908 году он был сослан в Сибирь. Однако в 1917 году он вернулся в Армению. 
Вернувшись на родину, Арсен отправился в Западную Армению и участвовал во многих сражениях под командованием Андраника Озаняна, отличившись необыкновенным мужеством и изобретательностью. 17 мая 1918 года по приказу Арама Манукяна Арсен Тер-Погосян был направлен в Апаран с отрядом для организации обороны на случай возможного нападения турок и предотвращения их продвижения к Еревану. С 17 по 22 мая 1918 года глава Апаранского марза Седрак Джалалян и духовный пастырь района Ованес Тер-Минасян провели масштабную подготовительную работу по организации и размещению ополчения среди населения Апарана. 
Из сёл Апарана было собрано около 700 жителей, которые под руководством Арсена Тер-Погосяна 22–23 мая сражались за оборону Апарана, преграждая путь турецкой дивизии, идущей на Ереван. В последующие дни Арсен умело руководил более чем 4000 ополченцами и успешно отражал атаки врага. Когда 28 мая Армянский национальный совет в Тифлисе провозгласил независимость Армении, Апаранский фронт с Арсеном ещё не знал об этом, и борьба продолжалась. Однако позже у Арсена Тер-Погосяна возникли разногласия с Драстаматом Канаяном, после чего он уехал в Грецию. 
В Греции Арсен участвовал в Греко-турецкой войне 1919 года. За выдающиеся военные навыки и организаторские способности в греческой армии ему было присвоено звание полковника. Король Греции Константин наградил его медалью. 
После окончания войны Арсен Тер-Погосян вернулся в Армению и вновь поступил на службу. В декабре 1920 года он переехал в Тифлис с женой Маргаритой, а затем уехал за границу. В 1935 году его брат Васак Тер-Погосян, бывший в то время министром финансов Советской Армении, предложил ему вернуться, но это оказалось невозможным. В 1938 году Арсен перенёс сложную операцию, во время которой скончался. Перед смертью он оставил завещание, в котором выразил желание быть похороненным на родной земле. 

Legend of Valor and Struggle
On May 19, 1875, Arsen Ter-Poghosyan was born — a national and military figure of Armenia, commander of the militia, and participant in the Bash-Aparan Battle of 1918.
In 1907, while transporting weapons to Western Armenia, he was arrested by Russian border guards near the Araks River and imprisoned in the Kars fortress. His father, Samson Ter-Poghosyan, was unable to secure his release. Arsen was sentenced to 7 years in prison and exiled to Siberia in 1908. Nevertheless, he returned to Armenia in 1917. 
Upon returning to his homeland, Arsen went to Western Armenia and fought in numerous battles under the command of Andranik Ozanyan, distinguished by extraordinary courage and ingenuity. On May 17, 1918, by order of Aram Manukyan, Arsen Ter-Poghosyan was sent to Aparan with a guard detachment to organize defenses against a possible Turkish attack and to prevent their advance toward Yerevan. From May 17 to 22, 1918, the head of the Aparan region, Sedrak Jalalyan, and the district’s spiritual leader, Hovhannes Ter-Minasyan, carried out extensive preparatory work to organize and deploy the militia among the local population. 
About 700 residents were gathered from the villages of Aparan, who, under Arsen Ter-Poghosyan’s leadership, fought for the defense of Aparan on May 22–23, blocking the Turkish division advancing toward Yerevan. In the following days, Arsen skillfully commanded over 4,000 militiamen and successfully repelled the enemy. When the Armenian National Council in Tiflis proclaimed Armenia’s independence on May 28, the Aparan front, led by Arsen, was still unaware of this, and the fighting continued. However, disagreements later arose between Arsen Ter-Poghosyan and Drastamat Kanayan, prompting Arsen to leave for Greece. 
In Greece, he participated in the Greco-Turkish War of 1919. For his exceptional military skills and organizational abilities, he was awarded the rank of colonel in the Greek army. King Constantine of Greece honored him with a medal. 
After the war, Arsen Ter-Poghosyan returned to Armenia and resumed his service. In December 1920, he moved to Tiflis with his wife, Margarita, and later went abroad. In 1935, his brother Vasak Ter-Poghosyan, then the Minister of Finance of Soviet Armenia, suggested he return, but this was not possible. In 1938, Arsen underwent a serious operation, during which he passed away. Before his death, he left a will expressing his wish to be buried in his homeland.