Հալեպի Աղետը 1138-ին՝ Հայերի Տառապանք

1138 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Հալեպում  տեղի ունեցավ աղետալի երկրաշարժ, որն ընդգրկեց մերձավորարևելյան տարածաշրջանը և համարվում է միջնադարի ամենակործանարար բնական աղետներից մեկը:

Պիկը ընկավ հոկտեմբերի 11-ին, երբ Հալեպը կրեց ամենամեծ վնասը: Ընդհանուր զոհերի թիվը գերազանցում է 230,000-ը, որից մեծ մասը՝ Հալեպում և նրա շրջակայքում: Հալեպի հայ համայնքը, որը բնակվում էր քաղաքում դարեր շարունակ, կրեց ծանր կորուստներ՝ կորցնելով տներ, եկեղեցիներ և ընտանիքներ: Այս աղետը խորապESsոր ազդեցություն ունեցավ հայկական մշակույթի և կենսամիջոցների վրա:

**Նախապատմություն** 
Հալեբը 12-րդ դարում Զենգյան դինաստիայի կենտրոնն էր և հայ համայնքի կարևոր կենտրոն, որտեղ հայերը զբաղվում էին արհեստներով, առևտրով և կրոնական գործունեությամբ: Տարածաշրջանը գտնվում էր սեյսմիկ ակտիվ գոտում՝ Մեռյալ ծովի վերափոխման գոտում: Երկրաշարժը սկսվեց հոկտեմբերի 10-ին նախահարվածներով, որոնք նախապատրաստեցին ավերածությունների գագաթնակետը հաջորդ օրը: Հայերը, որպես քաղաքի մշակութային և տնտեսական բաղկացուցիչ, հայտնվեցին խոցելի վիճակում:

**Երկրաշարժի ընթացքը** 
Հոկտեմբերի 10-ին սկսված նախահարվածները հանգեցրին մեծ ավերածությունների, բայց հիմնական հարվածը տեղի ունեցավ հոկտեմբերի 11-ին: Հալեբի քաղաքային կենտրոնը, ներառյալ բերդը և եկեղեցիները, ավերվեցին: Հայկական թաղամասերը, որտեղ գտնվում էին Սուրբ Հակոբ և Սուրբ Կարապետ եկեղեցիները, տուժեցին անդառնալիորեն: Երկրաշարժը տևեց մոտ 30-40 վայրկյան, հաջորդեցին ուժեղ հետոհարվածներ, որոնք ավելացրին փլուզումները: Հայերը, չնայած կորուստներին, մասնակցեցին փրկարարական աշխատանքներին, սակայն սահմանափակ միջոցներով:

**Հետևանքները հայերի համար** 
Երկրաշարժը սպանեց հազարավոր հայեր, խափանեց համայնքի կյանքը և ավերեց նրանց կրոնական և տնտեսական կառույցները: Շատ հայ ընտանիքներ տեղափոխվեցին Կիլիկիա կամ Կոստանդնուպոլս, փորձելով վերականգնել կորուստները: Այս աղետը դարձավ հայկական պատմության կարևոր մաս, որը նպաստեց մշակութային և դեմոգրաֆիկ փոփոխություններին:

—

### Русская версия
“Катастрофа Халеба 1138: Страдания Армян”

11 октября 1138 года в Халебе (ныне город Халеб в Сирии) произошло катастрофическое землетрясение, охватившее Ближний Восток и считающееся одним из самых разрушительных природных бедствий Средневековья. Магнитуда оценивается в 7.1–7.3 Ms, интенсивность — X (разрушительная) по шкале EMS. Пик разрушений пришелся на 11 октября, когда Халеб понес наибольший ущерб. Общее число жертв превысило 230,000 человек, преимущественно в Халебе и окрестностях. Армянское сообщество, проживавшее в городе веками, столкнулось с тяжелыми потерями — разрушены дома, церкви и семьи, что оказало глубокое влияние на их культуру и средства к существованию.

**Предыстория** 
В XII веке Халеб был центром династии Зенгидов и важным очагом армянской общины, где армяне занимались ремеслами, торговлей и религиозной деятельностью. Регион находился в сейсмически активной зоне — зоне трансформации Мертвого моря. Землетрясение началось с предшоков 10 октября, подготовивших кульминацию разрушений на следующий день. Армяне, как культурная и экономическая составляющая города, оказались в уязвимом положении.

**Ход землетрясения** 
Предшоки 10 октября вызвали начальные разрушения, но главный удар пришелся на 11 октября. Городской центр Халеба, включая цитадель и церкви, был разрушен. Армянские кварталы, где находились церкви Святого Иакова и Святого Карапета, пострадали необратимо. Землетрясение длилось около 30–40 секунд, за которым последовали сильные афтершоки, усилившие обрушения. Несмотря на потери, армяне участвовали в спасательных работах с ограниченными ресурсами.

**Последствия для армян** 
Землетрясение унесло тысячи армянских жизней, нарушило жизнь общины и уничтожило их религиозные и экономические структуры. Многие семьи переехали в Киликию или Константинополь, пытаясь восстановить утраченное. Эта катастрофа стала значимой частью армянской истории, способствуя культурным и демографическим изменениям.

—

### English Version

The 1138 Aleppo Catastrophe: Armenian Suffering

On October 11, 1138, a catastrophic earthquake struck Aleppo (now Halab in Syria), affecting the Near East and considered one of the most destructive natural disasters of the Middle Ages. With an estimated magnitude of 7.1–7.3 Ms and intensity X (devastating) on the EMS scale, the peak of destruction occurred on October 11, when Aleppo suffered the greatest damage. The total death toll exceeded 230,000, mostly in Aleppo and its surroundings. The Armenian community, residing in the city for centuries, endured severe losses—homes, churches, and families were destroyed, deeply impacting their culture and livelihoods.

**Background** 
In the 12th century, Aleppo was a center of the Zengid dynasty and a key hub for the Armenian community, where Armenians engaged in crafts, trade, and religious activities. The region lay in a seismically active zone—the Dead Sea Transform fault. The earthquake began with foreshocks on October 10, setting the stage for the peak of destruction the following day. Armenians, as a cultural and economic component of the city, found themselves vulnerable.

**Course of the Earthquake** 
Foreshocks on October 10 caused initial damage, but the main shock hit on October 11, razing Aleppo’s urban center, including its citadel and churches. Armenian quarters, home to St. James and St. Karapet churches, suffered irreparable harm. The quake lasted about 30–40 seconds, followed by strong aftershocks that worsened the collapse. Despite losses, Armenians participated in rescue efforts with limited resources.

**Consequences for Armenians** 
The earthquake killed thousands of Armenians, disrupted community life, and demolished their religious and economic structures. Many families relocated to Cilicia or Constantinople, seeking to rebuild. This disaster became a pivotal chapter in Armenian history, driving cultural and demographic shifts.

—