Հայ Դրամատուրգիայի Եվրոպական Դարպաս «Հնախօսութիւն»-ի Հայերեն Հեղինակ

Գևորգ Հյուրմյուզյանը (Հյուրմյուզ) ծնվել է 1797 թվականի նոյեմբերի 11-ին Կոստանդնուպոլսում, Օսմանյան կայսրություն։ Հայ մեծ թարգմանիչ, եկեղեցական, կրթական և մշակութային գործիչ, Մխիթարյան միաբանության անդամ (1819), աբբահայր (1846), ով իր 79-ամյա կյանքով դարձել է XIX դարի հայ մտավորականության կամուրջը դեպի եվրոպական լուսավորության աշխարհ՝ առաջին անգամ հայերեն ներմուծելով համաշխարհային պատմության և դրամատուրգիայի գլուխգործոցները։ Սովորել է Վենետիկի Մխիթարյան վարժարանում։

Մինչև 1848 թվականը հայկաբանություն է դասավանդել Կ. Պոլսի և Վենետիկի Մխիթարյան վարժարաններում։ Եղբոր՝ Էդուարդ Հյուրմյուզյանի հետ թարգմանել է Շառլ Ռոլենի «Հնախօսութիւն» (հատոր 1-6, 1825–1829)՝ առաջին անգամ հայ ընթերցողին ներկայացնելով Հին Եգիպտոսի, Ասորեստանի, Բաբելոնի, Մարաստանի, Պարսկաստանի, Հունաստանի և Մակեդոնիայի պատմությունը։ Թարգմանել է Պիեռ Կոռնելի «Պոլիկտոս վկա Հայկազն» (1858), Ժան Ռասինի «Գոթողիա» (1862), Պիետրո Մետաստազիոյի «Թեմիստոկլես» (1886, «Բազմավեպ») չափածո ողբերգությունները, գրել կատակերգություններ։ Նրա թարգմանությունները դարձել են հայ գրական լեզվի զարգացման հիմնասյուն՝ հարստացնելով արևմտահայերենը եվրոպական գրականության լավագույն նմուշներով։ Մահացել է 1876 թվականի ապրիլի 11-ին Վենետիկում՝ թաղվել Սուրբ Ղազար կղզում։ Գևորգ Հյուրմյուզյանը մնաց Մխիթարյան թարգմանչական դպրոցի փայլուն շարունակողը՝ իր աշխատանքով բացելով հայ ընթերցողի աչքերը համաշխարհային մշակույթի գանձարանի առջև և ոգեշնչելով սերունդներին գիտելիքի ու գրականության անսահման սիրով։

—

### Русский
Золотые ворота армянского перевода Европейские ворота армянской драматургии

Геворг Хюрмюзян (Хюрмюз) родился 11 ноября 1797 года в Константинополе, Османская империя. Великий армянский переводчик, церковный, образовательный и культурный деятель, член Мхитарянской конгрегации (1819), аббат-отец (1846), который за 79 лет жизни стал мостом армянской интеллигенции XIX века к европейскому Просвещению, впервые представив на армянском шедевры мировой истории и драматургии. Учился в Мхитарянской школе Венеции. До 1848 года преподавал арменистику в константинопольской и венецианской мхитарянских школах. Вместе с братом Эдуардом Хюрмюзяном перевёл «Древнюю историю» Шарля Роллена (тт. 1–6, 1825–1829), впервые познакомив армянского читателя с историей Древнего Египта, Ассирии, Вавилона, Мидии, Персии, Греции и Македонии. Перевёл «Полиевкта, мученика Армянского» Пьера Корнеля (1858), «Готолию» Жана Расина (1862), «Фемистокла» Пьетро Метастазио (1886, «Базмавеп»), писал комедии. Его переводы стали основой развития армянского литературного языка, обогатив западноармянский лучшими образцами европейской литературы. Умер 11 апреля 1876 года в Венеции, похоронен на Сан-Ладзаро. Геворг Хюрмюзян остался блестящим продолжателем мхитарянской переводческой школы, открыв армянскому читателю сокровищницу мировой культуры и вдохновив поколения безграничной любовью к знанию и литературе.

—

### English
European Gate of Armenian Drama Author of Armenian Ancient History

Gevorg Hyurmyuzyan (Hyurmuz) was born on November 11, 1797, in Constantinople, Ottoman Empire. Outstanding Armenian translator, churchman, educator, and cultural figure, member of the Mekhitarist Congregation (1819), abbot-father (1846), who over 79 years became the bridge of 19th-century Armenian intelligentsia to European Enlightenment, introducing for the first time in Armenian the masterpieces of world history and drama. Studied at the Mekhitarist school in Venice. Until 1848 taught Armenian studies in Constantinople and Venice Mekhitarist schools. Together with his brother Eduard Hyurmyuzyan, translated Charles Rollin’s *Ancient History* (vols. 1–6, 1825–1829), first presenting to Armenian readers the history of Ancient Egypt, Assyria, Babylon, Media, Persia, Greece, and Macedonia. Translated Pierre Corneille’s *Polyeuctes, Armenian Martyr* (1858), Jean Racine’s *Athaliah* (1862), Pietro Metastasio’s *Themistocles* (1886, *Bazmavep*), and wrote comedies. His translations became the cornerstone of Armenian literary language development, enriching Western Armenian with the finest European literary models. Died on April 11, 1876, in Venice, buried on San Lazzaro. Gevorg Hyurmyuzyan remains a brilliant continuer of the Mekhitarist translation school, opening the treasury of world culture to Armenian readers and inspiring generations with boundless love for knowledge and literature.

—