Ալեքսանդր Հովակիմի Գրիգորյանը
մահացել է 2008 թվականի հոկտեմբերի 31-ին, Երևանում, շարունակում է ապրել հայ արվեստի պայծառ կտավներում: Ծնված 1927 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), նա դարձավ հայ կերպարվեստի վառ դեմքերից մեկը: ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1970)

նրա ստեղծագործությունները զարդարում են Տրետյակովյան պատկերասրահը, Հայաստանի ազգային պատկերասրահը և աշխարհի տասնյակ թանգարաններ՝ Մոսկվայից մինչև Փարիզ ու Տորոնտո:

Նրա ուղին սկսվեց պատերազմի տարիներին՝ Սերգեյ Մերկուրովի անվան դպրոցում, շարունակվեց Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի ուսումնարանում (Մարիամ Ասլամազյանի դասարան), ապա՝ Լենինգրադի Ռեպինի ինստիտուտում: 1953 թվականից նա արդեն ցուցահանդեսների մշտական մասնակից էր՝ հանրապետականից մինչև միջազգային: 1959-ին դարձավ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ, 1973-ին՝ նախագահության:

Գրիգորյանի կտավները լցված են հայկական բնության հյութեղ գույներով, մարդկային ջերմությամբ ու կենսուրախ ուժով: Նա նկարազարդել է Հովհաննես Թումանյանի «Սուտլիկ որսկանը» և Ավետիք Իսահակյանի «Լեգենդներ և հեքիաթներ» գրքերը՝ արժանանալով բրոնզե մեդալների: Նրա մոնումենտալ որմնանկարները՝ «Պուշկինը Հայաստանում», «Դավիթ Բեկ», «Զորավար Անդրանիկ»՝ դարձան հայ մշակույթի խորհրդանիշներ:

Անհատական ցուցահանդեսներով նա հանդես եկավ Մոսկվայում, Լոնդոնում, Փարիզում, Տորոնտոյում: 1998-ին լույս տեսավ նրա բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ բացահայտելով հոգու մեկ այլ կողմ: 

Գրիգոր Խանջյանը գրել է. «Նա ծնվել է նկարիչ, և դա հաստատված է նրա եռանդուն ու բեղմնավոր գործունեությամբ: Նա ունի հյութեղ և պայծառ ներկապնակ, կենսուրախ ու պայծառ ուժ…»:

Ալեքսանդր Գրիգորյանը հավերժացավ ոչ միայն կտավներում, այլև հայ արվեստի պատմության մեջ՝ որպես գույնի, լույսի և հայրենասիրության վարպետ:

—

### Русский

Солнце армянского искусства

Александр Овакимович Григорян
умер 31 октября 2008 года, в Ереване,  продолжает жить в ярких полотнах армянского искусства. Родившийся 8 октября 1927 года в Ленинакане (ныне Гюмри), он стал одним из самых солнечных художников Армении. Заслуженный художник АрмССР (1970), его работы украшают Третьяковскую галерею, Национальную картинную галерею Армении и десятки музеев мира — от Москвы до Парижа и Торонто.

Его путь начался в военные годы — в школе имени Сергея Меркурова, продолжился в Ереванском художественном училище имени Паноса Терлемезяна (класс Мариам Асламазян), затем — в Ленинградском институте имени Репина. С 1953 года он постоянный участник выставок — от республиканских до международных. В 1959-м стал членом Союза художников Армении, в 1973-м — членом правления.

Картины Григоряна полны сочных красок армянской природы, человеческого тепла и жизнерадостной силы. Он иллюстрировал «Лживого охотника» Ованеса Туманяна и «Легенды и сказки» Аветика Исаакяна — за что получил бронзовые медали. Его монументальные фрески — «Пушкин в Армении», «Давид Бек», «Полководец Андраник» — стали символами армянской культуры.

Персональные выставки прошли в Москве, Лондоне, Париже, Торонто. В 1998 году вышел сборник его стихов — открыв ещё одну грань души. 

Григор Ханджян писал: «То, что Александр Григорян родился художником, подтверждено десятилетиями его неутомимой и плодотворной деятельности. У него сочная и яркая палитра, жизнерадостная и светлая сила…»

Александр Григорян навсегда остался в полотнах и в истории армянского искусства — как мастер цвета, света и любви к Родине.

—

### English

The Sun of Armenian Art

Alexander Hovakimi Grigoryan died October 31, 2008, Yerevan, Armenia
Today, many years after his passing, Alexander Hovakimi Grigoryan lives on in the vibrant canvases of Armenian art. Born on October 8, 1927, in Leninakan (now Gyumri), he became one of Armenia’s most radiant painters. Honored Artist of the ArmSSR (1970), his works adorn the Tretyakov Gallery, the National Gallery of Armenia, and dozens of museums worldwide — from Moscow to Paris and Toronto.

His journey began during the war years at the Sergei Merkurov Art School, continued at the Panos Terlemezian Art College in Yerevan (under Mariam Aslamazyan), and later at the Repin Institute in Leningrad. From 1953, he was a regular participant in exhibitions — from republican to international. In 1959, he joined the Union of Artists of Armenia; in 1973, its board.

Grigoryan’s paintings overflow with the juicy colors of Armenian nature, human warmth, and joyful vitality. He illustrated Hovhannes Tumanyan’s *The Lying Hunter* and Avetik Isahakyan’s *Legends and Tales* — earning bronze medals. His monumental murals — *Pushkin in Armenia*, *David Bek*, *General Andranik* — became icons of Armenian culture.

Solo exhibitions were held in Moscow, London, Paris, and Toronto. In 1998, his poetry collection was published — revealing another facet of his soul.

Grigor Khanjyan wrote: “That Alexander Grigoryan was born a painter is confirmed by decades of his tireless and fruitful work. He has a juicy and bright palette, a joyful and luminous power…”

Alexander Grigoryan remains immortal — not only in his canvases but in the history of Armenian art — as a master of color, light, and love for his homeland.

—

Ցոլակ Վաղինակի Բեքարյանը ծնվել է 1922 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Ադիս Աբեբայում, Եթովպիա։ Հայ կոմպոզիտոր, ջութակահար, մանկավարժ, ով իր ստեղծագործություններով հարստացրել է հայկական երաժշտական ժառանգությունը՝ միավորելով ավանդույթն ու ժամանակակից մոտեցումները։

Ծնվել է Թուրքիայից Եթովպիա տեղափոխված մանկավարժներ Վաղինակ Բեքարյանի և Մարի Բեքարյանի ընտանիքում։ 1926 թվականին ծնողների հետ հայրենադարձել է Հայաստան։ 1940-1942 թվականներին սովորել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում՝ ջութակի բաժնում։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ջութակի բաժինը, 1960 թվականին՝ կոմպոզիցիայի բաժինը Էդուարդ Միրզոյանի ղեկավարությամբ։ 1945-1965 թվականներին նվագել է Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբում։ 1970-ական թվականներին դասավանդել է Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցի ստեղծագործական դասարանում։ 1965-1980 թվականներին դասավանդել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի Գեղարվեստական կրթության ֆակուլտետի Երաժշտության մանկավարժության ամբիոնում։ Մահացել է 1980 թվականի օգոստոսի 22-ին Սորտավալա քաղաքում, Կարելիա, հանգստյան տանը։

Ցոլակ Բեքարյանի ստեղծագործությունները ընդգրկում են նվագախմբային, գործիքային և վոկալ ժանրեր՝ արտացոլելով հայկական ֆոլկլորի ազդեցությունը և ժամանակակից երաժշտական մտածողությունը։ Նրա նշանավոր գործերից են՝ Կոնցերտ լարային նվագախմբի համար, Ռապսոդիա սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, Սյուիտ ժողգործիքների անսամբլի համար, Տոնական նախերգանք ջութակահարների անսամբլի և դաշնամուրի համար, Կերպարներ դաշնամուրային կվինտետի համար, Կոնցերտ ջութակի համար դաշնամուրի նվագակցությամբ, Պոեմ ջութակի համար դաշնամուրի նվագակցությամբ, Սյուիտ դաշնամուրի և ֆլեյտայի համար, Սոնատ N1 և N3 մենանվագ ջութակի համար, Ֆանտաստիկ պրելյուդ դաշնամուրի համար, Ազատության երգ կանտատ վոկալ-սիմֆոնիկ պոեմ, Ալագյազի մանիներ կանտատ ասմունքողի, երգեցիկ խմբի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, Իմ բախտին ձայնի և կամերային նվագախմբի համար, Ստրիպտիզ 20-րդ դարի Փարիզյան երգեր շարքից, Փարվանա պոեմ կամերային նվագախմբի և կանանց երգչախմբի համար, Ավե Մարիա պոեմ երկսեռ երգչախմբի համար, Երգ ազատության կանտատ ասմունքողի և խառը երգչախմբի համար առանց նվագակցության, Մարինե վանքում խառը երգչախմբի համար առանց նվագակցության, Սիմֆոնիա N1 և N2 խառը երգչախմբի համար առանց նվագակցության։

Նրա տպագիր ստեղծագործությունները ներառում են Պոեմ ջութակի համար դաշնամուրի նվագակցությամբ (1971, Երևան), Երկու սոնատ ջութակի համար սոլո (1973, Երևան), Պոեմ լարային նվագախմբի համար (1976, Մոսկվա), Իմ բախտին (1976, Մոսկվա), Մարինե վանքում (1978, Երևան), Սոլֆեջիո (1980, Երևան, համահեղինակությամբ), Սոնատ N3 ջութակի համար (1983, Երևան)։ Ձայնասկավառակներում ներկայացված են Սոնատ N2 մենանվագ ջութակի համար (Ռուբեն Ահարոնյան), Մարինե վանքում (Հայկական խմբերգային ընկերության խմբ), ռոմանսներ Ավետիք Իսահակյանի բանաստեղծություններով, Իմ բախտին (Կնարիկ Մալունցյան), Armenian Brilliance (2023, CD)։ Ցոլակ Բեքարյանը որպես մանկավարժ և կոմպոզիտոր նպաստել է հայկական երաժշտության զարգացմանը՝ ոգեշնչելով սերունդներին իր խորիմաստ և ազգային ոգով լցված ստեղծագործություններով։

—

### Русский

Ученик Эдуарда Мирзояна: Автор вокально-симфонических поэм

Цолак Вагинакович Бекарян родился 30 октября 1922 года в Аддис-Абебе, Эфиопия. Армянский композитор, скрипач, педагог, обогативший армянское музыкальное наследие, соединив традиции с современными подходами. Родился в семье педагогов Вагинака Бекаряна и Мари Бекарян, переехавших из Турции в Эфиопию. В 1926 году с родителями репатриировался в Армению. В 1940–1942 годах учился в музыкальном училище имени Романуса Меликяна по классу скрипки. В 1948 году окончил Ереванскую консерваторию по классу скрипки, в 1960 году — композицию под руководством Эдуарда Мирзояна. В 1945–1965 годах играл в Государственном симфоническом оркестре Армении. В 1970-е годы преподавал в творческом классе музыкальной школы имени Саят-Новы. В 1965–1980 годах преподавал на кафедре музыкальной педагогики факультета художественного образования Ереванского государственного педагогического института имени Хачатура Абовяна. Скончался 22 августа 1980 года в Сортавале, Карелия, в доме отдыха.

Творчество Цолака Бекаряна охватывает оркестровые, инструментальные и вокальные жанры, отражая влияние армянского фольклора и современного музыкального мышления. Среди значимых работ: Концерт для струнного оркестра, Рапсодия для симфонического оркестра, Сюита для ансамбля народных инструментов, Праздничная прелюдия для ансамбля скрипачей и фортепиано, Образы для фортепианного квинтета, Концерт для скрипки с фортепиано, Поэма для скрипки с фортепиано, Сюита для фортепиано и флейты, Соната №1 и №3 для скрипки соло, Фантастическая прелюдия для фортепиано, Песня свободы — кантата вокально-симфоническая поэма, Манины Алагяза — кантата для чтеца, хора и симфонического оркестра, Моему счастью для голоса и камерного оркестра, Стриптиз из серии парижских песен XX века, Парвана — поэма для камерного оркестра и женского хора, Аве Мария — поэма для смешанного хора, Песня свободы — кантата для чтеца и смешанного хора без сопровождения, В монастыре Марине — для смешанного хора без сопровождения, Симфония №1 и №2 для смешанного хора без сопровождения.

Печатные произведения включают Поэму для скрипки с фортепиано (1971, Ереван), Две сонаты для скрипки соло (1973, Ереван), Поэму для струнного оркестра (1976, Москва), Моему счастью (1976, Москва), В монастыре Марине (1978, Ереван), Сольфеджио (1980, Ереван, в соавторстве), Сонату №3 для скрипки (1983, Ереван). На дисках представлены Соната №2 для скрипки соло (Рубен Ахаронян), В монастыре Марине (Хор армянского хорового общества), романсы на стихи Аветика Исаакяна, Моему счастью (Кнарик Малунцян), Armenian Brilliance (2023, CD). Цолак Бекарян как педагог и композитор способствовал развитию армянской музыки, вдохновляя поколения своими глубокими и национально окрашенными произведениями.

—

### English

Student of Eduard Mirzoyan: Author of Vocal-Symphonic Poems

Tsolak Vaginakovich Bekaryan was born on October 30, 1922, in Addis Ababa, Ethiopia. An Armenian composer, violinist, and pedagogue who enriched Armenian musical heritage by blending tradition with contemporary approaches. Born to pedagogues Vaginak Bekaryan and Mari Bekaryan, who moved from Turkey to Ethiopia. In 1926, he repatriated to Armenia with his parents. From 1940 to 1942, he studied violin at the Romanos Melikyan Music School. In 1948, he graduated from Yerevan State Conservatory in violin, and in 1960, in composition under Eduard Mirzoyan. From 1945 to 1965, he played in the Armenian State Symphony Orchestra. In the 1970s, he taught in the creative class at the Sayat-Nova Music School. From 1965 to 1980, he taught at the Music Pedagogy Department of the Faculty of Artistic Education at Yerevan Khachatur Abovyan State Pedagogical Institute. He passed away on August 22, 1980, in Sortavala, Karelia, at a rest home.

Tsolak Bekaryan’s works span orchestral, instrumental, and vocal genres, reflecting Armenian folklore influences and modern musical thought. Notable compositions include Concerto for String Orchestra, Rhapsody for Symphony Orchestra, Suite for Folk Instrument Ensemble, Festive Prelude for Violin Ensemble and Piano, Images for Piano Quintet, Concerto for Violin with Piano, Poem for Violin with Piano, Suite for Piano and Flute, Sonata No. 1 and No. 3 for Solo Violin, Fantastic Prelude for Piano, Song of Freedom — cantata vocal-symphonic poem, Manins of Alagyaz — cantata for reciter, choir, and symphony orchestra, To My Fortune for voice and chamber orchestra, Striptease from the series of 20th-century Parisian songs, Parvana — poem for chamber orchestra and women’s choir, Ave Maria — poem for mixed choir, Song of Freedom — cantata for reciter and mixed choir without accompaniment, In Marine Monastery — for mixed choir without accompaniment, Symphony No. 1 and No. 2 for mixed choir without accompaniment.

Printed works include Poem for Violin with Piano (1971, Yerevan), Two Sonatas for Solo Violin (1973, Yerevan), Poem for String Orchestra (1976, Moscow), To My Fortune (1976, Moscow), In Marine Monastery (1978, Yerevan), Solfege (1980, Yerevan, co-authored), Sonata No. 3 for Violin (1983, Yerevan). Recordings feature Sonata No. 2 for Solo Violin (Ruben Aharonian), In Marine Monastery (Armenian Choral Society Choir), romances on Avetik Isahakyan’s poems, To My Fortune (Knarik Maluntsyan), Armenian Brilliance (2023, CD). As a pedagogue and composer, Tsolak Bekaryan contributed to Armenian music’s development, inspiring generations with his profound and nationally infused works.

—

Անդրանիկ Ռուբենի Հովսեփյանը (կյանքի վերջին տարիներին ստորագրել է նաև Անդրանիկ Սևադա գրական անունով) մահացել է 1968 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ արձակագիր, դրամատուրգ, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից

իր ստեղծագործություններով արտացոլել է հայկական կյանքի խորքերը, սոցիալական պայքարը և մարդկային ճակատագրերը։ Ծնվել է 1914 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Խնձորուտ գյուղում (այժմ՝ Վանաձորի շրջագծում), Ղազախի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Կովկասի փոխարքայություն, Ռուսական կայսրություն։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Լենինականի «Մանածագործ» և «Բանվոր» թերթերի խմբագրություններում։ Եղել է Հայաստանի գրողների միության Լենինականի բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղարը։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։

Հովսեփյանի ստեղծագործությունները ընդգրկում են վեպեր, դրամաներ և պատմվածքներ՝ նվիրված հայկական գյուղի և քաղաքի կյանքին, պատերազմին, սիրո և բարոյականության թեմաներին։ Նրա նշանավոր գործերից են՝ «Մուտք» (1938, Լենինական), «Սիրտը» վեպ (1940, Երևան; ռուսերեն՝ 1952; վերահրատարակումներ՝ 1947, 1957, 1974), «Կյանքի սերը» (1946, Լենինական), «Առավոտ» վեպ (1955, Երևան), «Ղուկաս Ղուկասյան» (1955, Երևան), «Անմահության ուղին» (1962, Երևան), «Հանգիստ խղճով» (1967, Երևան), «Բուք» (1970, Երևան)։ Լենինականի թատրոնը բեմադրել է նրա «Ղուկաս Ղուկասյան», «Արտակարգ լիազոր», «Բուք» դրամաները։ Գյումրիում նրա պատվին տեղադրված է հուշատախտակ այն շենքի պատին, որտեղ ապրել է 1942-1953 թվականներին։ Անդրանիկ Հովսեփյանի ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել հայ գրականության սերունդներին՝ ընդգծելով սոցիալական արդարության և մարդկային արժեքների թեմաները։

—

### Русский
Армянский прозаик, драматург, журналист

Андраник Рубенович Овсепян (в последние годы подписывался также литературным псевдонимом Андраник Севада) скончался 30 октября 1968 года в Ленинакане (ныне Гюмри), Армянская ССР, СССР. Армянский прозаик, драматург, журналист, член Союза писателей СССР с 1939 года, отразивший в своих произведениях глубины армянской жизни, социальную борьбу и человеческие судьбы. Родился 15 октября 1914 года в селе Хндзорут (ныне в окрестностях Ванадзора), Казакский уезд, Елизаветпольская губерния, Кавказское наместничество, Российская империя. Окончил филологический факультет Ереванского государственного университета. Работал в редакциях ленинаканских газет «Маназавор» и «Банвор». Был ответственным секретарём Ленинаканского отделения Союза писателей Армении. Член КПСС с 1939 года.

Произведения Овсепяна включают романы, пьесы и рассказы, посвящённые жизни армянской деревни и города, войне, темам любви и морали. Среди значимых работ: «Вход» (1938, Ленинакан), роман «Сердце» (1940, Ереван; на русском — 1952; переиздания — 1947, 1957, 1974), «Любовь к жизни» (1946, Ленинакан), роман «Утро» (1955, Ереван), «Гукас Гукасян» (1955, Ереван), «Путь к бессмертию» (1962, Ереван), «Со спокойной совестью» (1967, Ереван), «Буря» (1970, Ереван). Ленинаканский театр ставил его пьесы «Гукас Гукасян», «Чрезвычайный уполномоченный», «Буря». В Гюмри установлена мемориальная доска на здании, где он жил в 1942–1953 годах. Наследие Андраника Овсепяна продолжает вдохновлять поколения армянской литературы, подчёркивая темы социальной справедливости и человеческих ценностей.

—

### English
Armenian Prose Writer, Playwright, Journalist

Andranik Rubenovich Hovsepyan (in his later years also signed under the literary pseudonym Andranik Sevada) passed away on October 30, 1968, in Leninakan (now Gyumri), Armenian SSR, USSR. An Armenian prose writer, playwright, and journalist, member of the USSR Writers’ Union since 1939, who reflected the depths of Armenian life, social struggles, and human destinies in his works. Born on October 15, 1914, in the village of Khndzorut (now in the vicinity of Vanadzor), Kazak Uyezd, Elizavetpol Governorate, Caucasus Viceroyalty, Russian Empire. Graduated from the Philological Faculty of Yerevan State University. Worked in the editorial offices of Leninakan newspapers *Manazavod* and *Banvor*. Served as the responsible secretary of the Leninakan branch of the Writers’ Union of Armenia. Member of the CPSU since 1939.

Hovsepyan’s works encompass novels, plays, and stories dedicated to Armenian rural and urban life, war, and themes of love and morality. Notable works include *Entrance* (1938, Leninakan), the novel *Heart* (1940, Yerevan; Russian edition 1952; reprints 1947, 1957, 1974), *Love of Life* (1946, Leninakan), the novel *Morning* (1955, Yerevan), *Gukas Gukasyan* (1955, Yerevan), *Path to Immortality* (1962, Yerevan), *With a Clear Conscience* (1967, Yerevan), *Storm* (1970, Yerevan). The Leninakan Theater staged his plays *Gukas Gukasyan*, *Extraordinary Plenipotentiary*, and *Storm*. A memorial plaque in his honor is installed in Gyumri on the building where he lived from 1942 to 1953. Andranik Hovsepyan’s legacy continues to inspire generations of Armenian literature, emphasizing themes of social justice and human values.

—

Պետո Ալեքսանի Պողոսյանը ծնվել է 1983 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ նկարիչ, ջրաներկի վարպետ, հայ և միջազգային արվեստի նշանակալի դեմք, ով իր յուրօրինակ ստեղծագործություններով ներկայացրել է հայկական մշակույթը համաշխարհային բեմում։

Նրա կրթական ճանապարհը սկսվել է Գյումրու Մերկուրովի անվան նկարչական դպրոցում, որտեղ նա յուրացրել է գեղանկարչության հիմունքները։ 1998-2000 թվականներին Գյումրու գեղարվեստի ակադեմիայում հաճախել է գրաֆիկայի և քանդակի դասընթացների։ 2000-2005 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայի կերպարվեստի բաժնում, որտեղ կատարելագործել է իր հմտությունները։

Պետո Պողոսյանի ստեղծագործությունները առանձնանում են ջրաներկով աշխատելու յուրահատուկ մոտեցմամբ՝ առանց այլ նյութերի խառնուրդի, հիմնականում քաղաքանկարի ժանրում։ Նրա աշխատանքները արտացոլում են հայկական քաղաքների՝ հատկապես Գյումրու և Երևանի ճարտարապետական գեղեցկությունը, մշակութային նրբությունները և մարդկային կյանքի առօրյան։ Նրա կտավները հաճախ ներկայացնում են քաղաքային բնապատկերներ՝ լցված նոստալգիայով և ջերմությամբ։ Նրա աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի, Լիբանանի, Իրանի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Անգլիայի, Բելգիայի, Շվեյցարիայի, ԱՄՆ-ի, Արգենտինայի մասնավոր հավաքածուներում, ինչպես նաև Հայաստանի ամերիկյան համալսարանում և Հայաստանում Չինաստանի դեսպանատանը։

Պողոսյանը մասնակցել է բազմաթիվ անհատական և խմբային ցուցահանդեսների Հայաստանում և արտերկրում։ Նրա նշանավոր ցուցահանդեսներից են՝ Շանհայի ջրաներկի միջազգային բիենալե (2012), Տոկիոյի հայ-ճապոնական արվեստի ցուցահանդես (2012), «Արտակարգ ջրաներկ» մրցանակ (2013, Bold Brush Painting Competition), Լոս Անջելեսի «Սինթեզ» միջազգային մրցույթ՝ 3-րդ մրցանակ (2013), Շենժենի ջրաներկի միջազգային բիենալե (2013-2014), Թաիլանդի ջրաներկի միջազգային էքսպո (2014), «Քաղաք` երկու մոտեցում» (2011, Երևան, «Բյուրոկրատ» գրախանութ), «Քաղաքը» անհատական ցուցահանդես (2014, Երևանի պատմության թանգարան)։ Նրա արվեստը ճանաչում է ձեռք բերել միջազգային մակարդակով՝ ընդգծելով հայկական ջրաներկի յուրահատկությունը։ Պետո Պողոսյանի ստեղծագործությունները ոգեշնչում են արվեստասերներին՝ ներկայացնելով հայկական քաղաքների հոգին և մշակութային ժառանգությունը համաշխարհային արվեստի բեմում։

—

### Русский
Армянский художник

Пето Алексанович Погосян родился 28 октября 1983 года в Ленинакане (ныне Гюмри), Армянская ССР, СССР. Армянский художник, мастер акварели, значимая фигура в армянском и международном искусстве, чьи работы представили армянскую культуру на мировой сцене. Его творческий путь начался в Гюмрийской художественной школе имени Меркурова, где он освоил основы живописи. В 1998–2000 годах посещал курсы графики и скульптуры в Гюмрийской академии художеств. В 2000–2005 годах обучался на факультете изобразительного искусства Ереванской академии художеств, совершенствуя своё мастерство.

Творчество Пето Погосяна выделяется уникальным подходом к акварели без примеси других материалов, преимущественно в жанре городского пейзажа. Его работы отражают архитектурную красоту армянских городов, особенно Гюмри и Еревана, культурные нюансы и повседневную жизнь людей. Его полотна часто изображают городские пейзажи, наполненные ностальгией и теплом. Работы Погосяна находятся в частных коллекциях Армении, Ливана, Ирана, Франции, Германии, Англии, Бельгии, Швейцарии, США, Аргентины, а также в Американском университете Армении и посольстве Китая в Армении.

Погосян участвовал в многочисленных персональных и групповых выставках в Армении и за рубежом. Среди значимых выставок: Шанхайская международная акварельная биеннале (2012), армяно-японская выставка искусства в Токио (2012), премия «Выдающаяся акварель» (2013, Bold Brush Painting Competition), международный конкурс «Синтез» в Лос-Анджелесе, 3-е место (2013), Шэньчжэньская международная акварельная биеннале (2013–2014), Международная акварельная экспозиция в Таиланде (2014), «Город: два подхода» (2011, Ереван, книжный магазин «Бюрократ»), персональная выставка «Город» (2014, Музей истории Еревана). Его искусство получило международное признание, подчёркивая уникальность армянской акварели. Творчество Пето Погосяна вдохновляет любителей искусства, представляя душу армянских городов и культурное наследие на мировой арене.

—

### English

Armenian Art

Peto Alexanovich Poghosyan was born on October 28, 1983, in Leninakan (now Gyumri), Armenian SSR, USSR. An Armenian artist and master of watercolor, he is a significant figure in Armenian and international art, whose works have showcased Armenian culture on the global stage. His artistic journey began at the Merkurov Art School in Gyumri, where he mastered the fundamentals of painting. From 1998 to 2000, he attended graphics and sculpture courses at the Gyumri Academy of Fine Arts. From 2000 to 2005, he studied at the Fine Arts Department of the Yerevan Academy of Fine Arts, honing his skills.

Peto Poghosyan’s work is distinguished by a unique approach to watercolor, using no other materials, primarily in the genre of urban landscapes. His paintings capture the architectural beauty of Armenian cities, especially Gyumri and Yerevan, cultural nuances, and everyday human life. His canvases often depict cityscapes filled with nostalgia and warmth. Poghosyan’s works are held in private collections in Armenia, Lebanon, Iran, France, Germany, England, Belgium, Switzerland, the USA, and Argentina, as well as in the American University of Armenia and the Chinese Embassy in Armenia.

Poghosyan has participated in numerous solo and group exhibitions in Armenia and abroad. Notable exhibitions include the Shanghai International Watercolor Biennale (2012), the Armenian-Japanese Art Exhibition in Tokyo (2012), the “Outstanding Watercolor” award (2013, Bold Brush Painting Competition), the “Synthesis” international competition in Los Angeles, 3rd place (2013), the Shenzhen International Watercolor Biennale (2013–2014), the Thailand International Watercolor Expo (2014), “City: Two Approaches” (2011, Yerevan, Bureaucrat Bookstore), and the solo exhibition “The City” (2014, Yerevan History Museum). His art has gained international recognition, highlighting the uniqueness of Armenian watercolor. Peto Poghosyan’s work inspires art lovers, presenting the soul of Armenian cities and their cultural heritage on the global stage.

—

  Թագուհի Շահնազարյան-Զարյանը՝ հայ դաշնակահարուհի,  ծնվել է  1887 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Կոստանդնուպոլսում, Օսմանյան կայսրություն:

Նրա երաժշտական տաղանդը և կրթական նվիրվածությունը նրան դարձրին հայ երաժշտական մշակույթի կարևոր դեմքերից մեկը, իսկ նրա կյանքը, որը ներառում էր ճանապարհորդություններ, համերգներ և անձնական դրամաներ, արտացոլում է հայ սփյուռքի բարդ ճակատագիրը: 
Թագուհին ծնվել է հայտնի մտավորական ընտանիքում՝ «Հայրենիք» օրաթերթի հիմնադիր Հովհաննես Շահնազարի եղբոր ընտանիքում: Վաղ տարիքից նա ցուցաբերել է երաժշտական տաղանդ, և նրա ծնողները խրախուսել են նրա կրթությունը: Նա սովորել է Վենետիկի հեղինակավոր Բենեդետտո Մարչելլո երաժշտանոցում, որտեղ կատարելագործել է դաշնամուրի, հարմոնիայի և երաժշտության տեսության իր հմտությունները: Վենետիկ ճանապարհորդելու ժամանակ «Մոնտենեգրո» նավում նա ծանոթացել է հայտնի գրող Կոստան Զարյանի հետ: Նրանց սիրավեպը արագ զարգացել է, և 1912 թվականին նրանք ամուսնացել են: 
Ամուսնությունից հետո Թագուհին վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ դասավանդել է ամերիկյան քոլեջում և հանդես եկել համերգներով՝ ներկայացնելով դասական երաժշտություն և հայկական մեղեդիներ: 1916-1921 թվականներին նա ընտանիքի հետ բնակվել է Իտալիայում, որտեղ շարունակել է երաժշտական գործունեությունը: 1921-1922 թվականներին նրանք կրկին վերադարձել են Կոստանդնուպոլիս, սակայն 1922 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել են Հայաստան: Երևանի պետական կոնսերվատորիայում Թագուհին դասավանդել է դաշնամուր, հարմոնիա և երաժշտության տեսություն՝ նպաստելով երիտասարդ երաժիշտների կրթությանը: Նա նաև հանդես է եկել մենահամերգներով՝ գերելով հանդիսատեսին իր նուրբ կատարողական ոճով: 
1924 թվականին Թագուհին վերադարձել է Եվրոպա, որտեղ ելույթ է ունեցել բազմաթիվ համերգներով՝ ներկայացնելով հայ և եվրոպական երաժշտության լավագույն նմուշները: Ցավոք, նրա անձնական կյանքը բարդ ընթացք է ունեցել: 1929 թվականին Կոստան Զարյանը լքել է նրան՝ ամուսնանալով ամերիկացի նկարչուհի Ֆրանսիս Բրուքսի հետ: Այս բաժանումը խորապես ազդել է Թագուհու վրա, սակայն նա ցուցաբերել է արտասովոր կամքի ուժ: Կյանքի վերջին տարիներին նա մանրամասն գրի է առել իր և Կոստան Զարյանի համատեղ կյանքի պատմությունը, ինչպես նաև գրողի կյանքի 1930-ական թվականներից հետո տեղի ունեցած իրադարձությունները: Այս հուշերը դարձել են արժեքավոր վավերագրեր՝ լույս սփռելով Զարյանի կյանքի և ստեղծագործական ճանապարհի վրա: 
1936 թվականին Թագուհին հաստատվել է Հռոմում, որտեղ շարունակել է երաժշտական և կրթական գործունեությունը: Նա դասավանդել է երաժշտություն, կազմակերպել համերգներ և աջակցել հայ համայնքին: Նրա երեք երեխաները՝ Վահեն, Արմենը և Նվարդը, նույնպես ժառանգել են մոր սերը արվեստի հանդեպ: Թագուհի Շահնազարյան-Զարյանի երաժշտական ժառանգությունը, նրա նվիրվածությունը հայ մշակույթին և անձնական կյանքի դժվարություններին դիմակայելու ուժը նրան դարձնում են հայ երաժշտության պատմության ոգեշնչող կերպար: 

Виртуоз Армянской Музыки
Тагуи Шахназарян-Зарян — армянская пианистка, родилась  28 октября 1887 года в Константинополе, Османская империя. Её музыкальный талант и преданность образованию сделали её одной из ключевых фигур армянской музыкальной культуры, а её жизнь, полная путешествий, концертов и личных драм, отражает сложную судьбу армянской диаспоры. 
Тагуи родилась в известной интеллектуальной семье, в доме брата Ованеса Шахназаря, основателя газеты «Айреник». С юных лет она проявляла музыкальные способности, и её родители поощряли её обучение. Она училась в престижной консерватории Бенедетто Марчелло в Венеции, где совершенствовала своё мастерство игры на фортепиано, гармонии и теории музыки. Во время поездки в Венецию на корабле «Монтенегро» она познакомилась с известным писателем Костаном Заряном. Их роман стремительно развивался, и в 1912 году они поженились. 
После замужества Тагуи вернулась в Константинополь, где преподавала в американском колледже и выступала с концертами, исполняя классическую музыку и армянские мелодии. В 1916–1921 годах она с семьёй жила в Италии, продолжая музыкальную деятельность. В 1921–1922 годах они вернулись в Константинополь, но в 1922 году переехали в Армению. В Ереванской государственной консерватории Тагуи преподавала фортепиано, гармонию и теорию музыки, внося вклад в образование молодых музыкантов. Она также выступала с сольными концертами, покоряя публику утончённым стилем исполнения. 
В 1924 году Тагуи вернулась в Европу, где дала множество концертов, представляя лучшие образцы армянской и европейской музыки. К сожалению, её личная жизнь была омрачена трудностями. В 1929 году Костан Зарян покинул её, женившись на американской художнице Фрэнсис Брукс. Это расставание глубоко повлияло на Тагуи, но она проявила необыкновенную силу духа. В последние годы жизни она подробно записала историю своей совместной жизни с Заряном, а также события его жизни после 1930-х годов. Эти мемуары стали ценным документом, проливающим свет на жизнь и творческий путь писателя. 
В 1936 году Тагуи обосновалась в Риме, где продолжила музыкальную и педагогическую деятельность. Она преподавала музыку, организовывала концерты и поддерживала армянскую общину. Её трое детей — Ваэ, Армен и Нвард — унаследовали её любовь к искусству. Музыкальное наследие Тагуи Шахназарян-Зарян, её преданность армянской культуре и стойкость перед личными трудностями делают её вдохновляющей фигурой в истории армянской музыки. 

Virtuoso of Armenian Music
Taguhi Shahrazaryan-Zaryan —an Armenian pianist born on October 28, 1887, in Constantinople, Ottoman Empire. Her musical talent and dedication to education established her as a key figure in Armenian musical culture, while her life, filled with travels, concerts, and personal challenges, reflects the complex fate of the Armenian diaspora. 
Taguhi was born into a prominent intellectual family, the household of the brother of Hovhannes Shahnazar, founder of the Hayrenik newspaper. From a young age, she displayed musical talent, and her parents encouraged her education. She studied at the prestigious Benedetto Marcello Conservatory in Venice, where she honed her skills in piano, harmony, and music theory. While traveling to Venice aboard the Montenegro ship, she met the renowned writer Kostan Zaryan. Their romance blossomed quickly, and they married in 1912. 
After her marriage, Taguhi returned to Constantinople, where she taught at the American College and performed concerts, presenting classical music and Armenian melodies. From 1916 to 1921, she lived with her family in Italy, continuing her musical pursuits. In 1921–1922, they returned to Constantinople, but in 1922, they relocated to Armenia. At the Yerevan State Conservatory, Taguhi taught piano, harmony, and music theory, contributing to the education of young musicians. She also performed solo concerts, captivating audiences with her refined style. 
In 1924, Taguhi returned to Europe, where she gave numerous concerts, showcasing the finest examples of Armenian and European music. Unfortunately, her personal life was marked by hardship. In 1929, Kostan Zaryan left her to marry American artist Frances Brooks. This separation deeply affected Taguhi, but she demonstrated remarkable resilience. In her final years, she meticulously documented her life with Zaryan and the events of his life after the 1930s. These memoirs became valuable historical records, shedding light on the writer’s life and creative journey. 
In 1936, Taguhi settled in Rome, where she continued her musical and teaching activities. She taught music, organized concerts, and supported the Armenian community. Her three children—Vahe, Armen, and Nvard—inherited her passion for the arts. Taguhi Shahrazaryan-Zaryan’s musical legacy, her devotion to Armenian culture, and her strength in facing personal challenges make her an inspiring figure in the history of Armenian music.

Նունե Յուրիի Աղբալյանը ծնվել է 1959 թվականի մարտի 28-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ նկարչուհի, հայ և միջազգային արվեստի նշանակալի դեմք, ով իր ստեղծագործություններով կամրջել է հայկական մշակույթն ու համաշխարհային արվեստը։

1982 թվականին ավարտել է Մոսկվայի տեքստիլ ինստիտուտը, որտեղ յուրացրել է տեքստիլ նկարչության և դիզայնի հմտությունները։ 1988 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ, իսկ 1995 թվականից՝ Պրոֆեսիոնալ նկարիչների միջազգային միության անդամ։ 1990 թվականից դասավանդում է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայում, 2005 թվականից՝ պրոֆեսոր։

Նունե Աղբալյանի ստեղծագործությունները առանձնանում են տեքստիլ նյութերի, հատկապես մետաքսի, բամբակի, վուշի և թավիշի վրա աշխատելու նորարար մոտեցմամբ։ Նրա գործերն արտացոլում են խորը զգացմունքներ, մարդկային հարաբերություններ և մշակութային խորհրդանիշներ։ Նրա նշանավոր աշխատանքներից են՝ «Պալանգա» (1987, բամբակ), «Վախը» (1995, բամբակ), «Պսակադրություն» (1993, մետաքս), «Կինը և տղամարդը» (1998, մետաքս), «Հակադրություն» (2002, մետաքս), «Սեր» (2002, մետաքս)։ Նրա արվեստը հայտնի է գույների նուրբ համադրությամբ և խորհրդանշական կոմպոզիցիաներով, որոնք ուսումնասիրում են մարդու ներաշխարհը և հայկական մշակույթի էությունը։

Աղբալյանը մասնակցել է ավելի քան 90 ցուցահանդեսի Հայաստանում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Ավստրիայում, Շվեդիայում, Ֆրանսիայում և այլ երկրներում։ Նրա աշխատանքները ցուցադրվում են աշխարհի տարբեր թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում, ինչը վկայում է նրա արվեստի միջազգային ճանաչման մասին։ 2014 թվականին Հայաստանի նկարիչների միությունում կայացել է նրա անհատական ցուցահանդեսը, որը ներկայացրել է նրա ստեղծագործական ճանապարհի կարևոր փուլը։ Նունե Աղբալյանը ոչ միայն ստեղծագործող է, այլև կրթիչ, ով իր գիտելիքներով կիսվել է երիտասարդ արվեստագետների հետ՝ նպաստելով հայկական արվեստի զարգացմանը։ Նրա ժառանգությունը ոգեշնչում է սերունդներին՝ ընդգծելով հայ նկարչության յուրահատկությունն ու գլոբալ նշանակությունը։

—

### Русский
Армянская художница

Нунэ Юрьевна Агбалян родилась 28 марта 1959 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянская художница, значимая фигура армянского и международного искусства, чьи работы создали мост между армянской культурой и мировой художественной сценой. В 1982 году окончила Московский текстильный институт, где освоила мастерство текстильной живописи и дизайна. С 1988 года — член Союза художников Армении, с 1995 года — член Международного союза профессиональных художников. С 1990 года преподаёт в Ереванской академии художеств, с 2005 года — профессор.

Творчество Нунэ Агбалян отличается новаторским подходом к работе с текстильными материалами, особенно с шёлком, хлопком, льном и бархатом. Её работы отражают глубокие эмоции, человеческие отношения и культурные символы. Среди известных произведений: «Паланга» (1987, хлопок), «Страх» (1995, хлопок), «Венчание» (1993, шёлк), «Женщина и мужчина» (1998, шёлк), «Противоположность» (2002, шёлк), «Любовь» (2002, шёлк). Её искусство славится тонким сочетанием цветов и символическими композициями, исследующими внутренний мир человека и суть армянской культуры.

Агбалян участвовала в более чем 90 выставках в Армении, России, США, Германии, Австрии, Швеции, Франции и других странах. Её работы представлены в музеях и частных коллекциях по всему миру, что свидетельствует о международном признании её творчества. В 2014 году в Союзе художников Армении прошла её персональная выставка, отразившая важный этап её творческого пути. Нунэ Агбалян — не только творец, но и педагог, поделившаяся своими знаниями с молодыми художниками, способствуя развитию армянского искусства. Её наследие вдохновляет поколения, подчёркивая уникальность армянской живописи и её глобальное значение.

—

### English

Armenian Art

Nune Yurievna Aghbalyan was born on March 28, 1959, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. An Armenian artist, a significant figure in Armenian and international art, whose works have bridged Armenian culture with the global art scene. In 1982, she graduated from the Moscow Textile Institute, mastering the techniques of textile painting and design. Since 1988, she has been a member of the Artists’ Union of Armenia, and since 1995, a member of the International Union of Professional Artists. Since 1990, she has taught at the Yerevan Academy of Fine Arts, becoming a professor in 2005.

Nune Aghbalyan’s work is distinguished by an innovative approach to textile materials, particularly silk, cotton, linen, and velvet. Her creations reflect deep emotions, human relationships, and cultural symbols. Notable works include *Palanga* (1987, cotton), *Fear* (1995, cotton), *Wedding* (1993, silk), *Woman and Man* (1998, silk), *Contrast* (2002, silk), and *Love* (2002, silk). Her art is renowned for its subtle color combinations and symbolic compositions, exploring the human psyche and the essence of Armenian culture.

Aghbalyan has participated in over 90 exhibitions in Armenia, Russia, the USA, Germany, Austria, Sweden, France, and beyond. Her works are displayed in museums and private collections worldwide, attesting to her international recognition. In 2014, her solo exhibition at the Artists’ Union of Armenia showcased a significant phase of her creative journey. Nune Aghbalyan is not only a creator but also an educator, sharing her knowledge with young artists and contributing to the development of Armenian art. Her legacy inspires generations, highlighting the uniqueness and global significance of Armenian painting.

—

Մկրտիչ Մամբրեի Մկրյանը մահացել է 1983 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ: Հայ գրականագետ էր, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1956), պրոֆեսոր (1946), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1936 թվականից, մանկավարժ:

Ծնվել է 1907 թվականի նոյեմբերի 9-ին Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում, ուսուցչի ընտանիքում: 1915 թվականին գաղթել է Արևելյան Հայաստան: 1925 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան միջնակարգ դպրոցը և մեկ տարի ուսուցչություն արել գյուղում: 1930 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետը: Նույն թվականին ընդունվել է համալսարանի ասպիրանտուրան: 1933 թվականից հայ գրականություն է դասախոսել համալսարանում: 1954-1980 թվականներին եղել է համալսարանական հայ գրականության ամբիոնի վարիչը, 1941-1947 թվականներին և 1957-1976 թվականներին՝ համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի դեկանը, 1947-1953 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրենը: 1939 թվականին «Ֆրիկի ստեղծագործությունը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստի: 1945 թվականին «Գրիգոր Նարեկացի» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան: 1933 թվականից դպրոցական ծրագրերին համապատասխան գրել է հայկական միջնակարգ դպրոցի 7-րդ, 8-րդ, 9-րդ և 10-րդ դասարանների հայ գրականության դասագրքերը: Միաժամանակ «Հայ գրականության» դասագիրք է կազմել սփյուռքահայ դպրոցների համար: ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից: 1930-ական թվականների վերջում լույս է տեսել նրա «13-18-րդ դարերի հայ աշխարհիկ գրականությունը» անթոլոգիան և Ֆրիկին նվիրված առաջին մենագրությունը, իսկ 1955 թվականին՝ «Գրիգոր Նարեկացի» մենագրությունը: Մանկավարժական և գիտավարչական աշխատանքներին զուգընթաց գրել է իր գրքերը Մովսես Խորենացու և Հովհաննես Թումանյանի մասին՝ «Մովսես Խորենացի» (1970 թ.) և «Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործությունը» (1981 թ.): Գրել է նաև «Իսահակյանի հումանիզմը» (1975 թ.) գիրքը: Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Մովսես Խորենացի» (Երևան, 1969) գիրքը:



—

### Русский

Мкртич Мамбреевич Мкрян умер 26 октября 1983 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский литературовед, доктор филологических наук, член-корреспондент АН АрмССР (1956), профессор (1946), заслуженный деят

Основоположник Армяноведенияель науки АрмССР (1961), член Союза писателей СССР с 1936 года, педагог. Родился 9 ноября 1907 года в городе Ван Западной Армении, в семье учителя. В 1915 году эмигрировал в Восточную Армению. В 1925 году окончил среднюю школу имени Хачатура Абовяна в Ереване и один год преподавал в селе. В 1930 году окончил историко-литературный факультет Ереванского университета. В том же году поступил в аспирантуру университета. С 1933 года преподавал армянскую литературу в университете. В 1954–1980 годах был заведующим кафедрой армянской литературы университета, в 1941–1947 и 1957–1976 годах — деканом филологического факультета университета, в 1947–1953 годах — директором Института литературы имени Манук Абегяна АН АрмССР. В 1939 году защитил диссертацию на тему «Творчество Фрика» и получил степень кандидата филологических наук. В 1945 году защитил диссертацию на тему «Григор Нарекаци» и получил степень доктора филологических наук. С 1933 года написал учебники по армянской литературе для 7–10 классов армянских средних школ в соответствии со школьными программами. Одновременно составил учебник «Армянская литература» для армянских школ диаспоры. Член КПСС с 1941 года. В конце 1930-х годов вышла его антология «Армянская светская литература 13–18 веков» и первая монография, посвящённая Фрику, а в 1955 году — монография «Григор Нарекаци». Параллельно с педагогической и научно-административной работой написал книги о Мовсесе Хоренаци и Ованесе Туманяне — «Мовсес Хоренаци» (1970) и «Творчество Ованеса Туманяна» (1981). Также написал книгу «Гуманизм Исаакяна» (1975). На русском языке вышла его книга «Мовсес Хоренаци» (Ереван, 1969).

**Варианты привлекательных заголовков на русском** 
1. «Мкртич Мамбреевич Мкрян: Ванский Мастер Армяноведения» 
2. «Путь Мкртича Мкряна: От Вана до Монографии о Нарекаци» 
3. «Основоположник Армяноведения: Мкртич Мамбреевич Мкрян»

—

### English

Founder of Armenian Literary Studies

Mkrtich Mambreyevich Mkryan passed away on October 26, 1983, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. He was an Armenian literary scholar, Doctor of Philological Sciences, Corresponding Member of the Armenian SSR Academy of Sciences (1956), Professor (1946), Honored Scientist of the ArmSSR (1961), member of the USSR Writers’ Union since 1936, and educator. Born on November 9, 1907, in Van, Western Armenia, in a teacher’s family. In 1915, he emigrated to Eastern Armenia. In 1925, he graduated from Khachatur Abovyan Secondary School in Yerevan and taught in a village for one year. In 1930, he graduated from the historical-literary faculty of Yerevan University. In the same year, he entered the university’s graduate school. From 1933, he taught Armenian literature at the university. From 1954 to 1980, he was head of the Armenian literature department at the university, from 1941 to 1947 and 1957 to 1976 — dean of the philological faculty of the university, from 1947 to 1953 — director of the Manuk Abeghyan Institute of Literature of the ArmSSR Academy of Sciences. In 1939, he defended a dissertation on “Frik’s Works” and received the degree of Candidate of Philological Sciences. In 1945, he defended a dissertation on “Grigor Narekatsi” and received the degree of Doctor of Philological Sciences. From 1933, he wrote textbooks on Armenian literature for grades 7–10 of Armenian secondary schools in accordance with school curricula. At the same time, he compiled an “Armenian Literature” textbook for Armenian diaspora schools. Member of the CPSU since 1941. In the late 1930s, his anthology “Armenian Secular Literature of the 13th–18th Centuries” and the first monograph dedicated to Frik were published, and in 1955 — the monograph “Grigor Narekatsi.” Alongside pedagogical and scientific-administrative work, he wrote books about Movses Khorenatsi and Hovhannes Tumanyan — “Movses Khorenatsi” (1970) and “The Works of Hovhannes Tumanyan” (1981). He also wrote the book “Isaakyan’s Humanism” (1975). His book “Movses Khorenatsi” was published in Russian (Yerevan, 1969).

Ռուբեն Թադեոսի Աբրահամյանը մահացել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ: Հայ իրանագետ-լեզվաբան էր, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1935):

Ծնվել է 1881 թվականի փետրվարի 3-ին Գնիշիկ գյուղում (այժմ՝ Վայոց ձորի մարզ): Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը (1899), Երևանի գիմնազիան (1906), սովորել Կիևում (1907), Լայպցիգում (1909), Պետերբուրգի համալսարանում (1911): Զբաղվել է մանկավարժությամբ Թիֆլիսում (1912-1920), Իրանում (1921-1946): 1935 թվականին Թեհրանի համալսարանում հիմնադրել է հին պարսկերենի և պահլավերենի ամբիոնը: 1946 թվականին վերադարձել է Հայաստան: Գիտական գործունեությունն սկսել է 1911 թվականից: Զբաղվել է պարսկերենի պատմության պարբերացման հարցերով: Հիմնական աշխատությունն է «Պահլավերեն-պարսկերեն-հայերեն-ռուսերեն-անգլերեն բառարան»-ը (1965), որտեղ պահլավական համարժեքների դիմաց տրված են հայկական փոխառյալ բառերը: Թարգմանել է պարսկերենից՝ Բաբա Թահեր Օրիանի, Ֆիրդուսիի ստեղծագործություններից, պահլավերենից՝ «Արտա Վիրապ նամակ» և «Յուշտի Ֆրիան» երկերը: Երկեր՝ «Ֆերղովսին և իր Շահնամեն» (հ. 1, Թեհրան, 1934), «Սայաթ-Նովայի տաղերը» (ներածական հոդվածով, լեզվի ուսումնասիրությամբ, բառարանով և այլ հոդվածներով ու դիտողություններով, Թեհրան, 1943), «Dialectes des Israélites de Hamadan et d’Ispahan et dialecte de Baba Tahir» (Tehran, 1936):

—

### Русский

Автор Словаря Пехлеви

Рубен Тадеосович Абрагамян умер 26 октября 1951 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский иранист-лингвист, доктор филологических наук, профессор (1935). Родился 3 февраля 1881 года в селе Гнишик (ныне Вайоцдзорская область). Окончил Геворгянскую семинарию в Эчмиадзине (1899), Ереванскую гимназию (1906), учился в Киеве (1907), Лейпциге (1909), Петербургском университете (1911). Занимался преподаванием в Тифлисе (1912–1920), Иране (1921–1946). В 1935 году основал кафедру древнеперсидского и пехлеви в Тегеранском университете. В 1946 году вернулся в Армению. Научную деятельность начал в 1911 году. Занимался вопросами периодизации истории персидского языка. Основная работа — «Пехлеви-персидско-армянско-русско-английский словарь» (1965), где для пехлевийских эквивалентов даны армянские заимствования. Переводил с персидского — произведения Баба Тахир Ориана, Фирдоуси, с пехлеви — «Арта Вирап намаг» и «Юшты Фриан». Работы: «Фирдоуси и его Шахнаме» (ч. 1, Тегеран, 1934), «Песни Саята-Новы» (со вступительной статьей, исследованием языка, словарем и другими статьями и замечаниями, Тегеран, 1943), «Dialectes des Israélites de Hamadan et d’Ispahan et dialecte de Baba Tahir» (Тегеран, 1936).


—

### English

Author of the Pahlavi Dictionary

Ruben Tadeosovich Abrahamyan passed away on October 26, 1951, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. He was an Armenian Iranologist-linguist, Doctor of Philological Sciences, Professor (1935). Born on February 3, 1881, in Gnishik village (now Vayots Dzor Province). Graduated from Gevorgyan Seminary in Etchmiadzin (1899), Yerevan Gymnasium (1906), studied in Kyiv (1907), Leipzig (1909), St. Petersburg University (1911). Engaged in teaching in Tiflis (1912–1920), Iran (1921–1946). In 1935, founded the Department of Old Persian and Pahlavi at the University of Tehran. Returned to Armenia in 1946. Began scientific activity in 1911. Focused on the periodization of Persian language history. Main work — “Pahlavi-Persian-Armenian-Russian-English Dictionary” (1965), where Armenian borrowings are given for Pahlavi equivalents. Translated from Persian — works by Baba Tahir Oriyan, Ferdowsi; from Pahlavi — “Arta Virap Namak” and “Yushty Frian.” Works: “Ferdowsi and His Shahnameh” (Vol. 1, Tehran, 1934), “Songs of Sayat-Nova” (with introductory article, language study, dictionary, and other articles and notes, Tehran, 1943), “Dialectes des Israélites de Hamadan et d’Ispahan et dialecte de Baba Tahir” (Tehran, 1936).

Միխայիլ (Նշան) Սերգեյի Գալուստյանը ծնվել է 1979 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Սոչիում, Կրասնոդարի երկրամաս, ՌԽՖՍՀWC, ԽՍՀՄ: Ռուսաստանցի շոումեն է, հումորիստ, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, ՈՒՀԱ-ի նախկին մասնակից, «Comedy Club» շոուի հրավիրված ռեզիդենտ:

Սկզբում սովորել է Սոչիի № 2 դպրոցում: 3-ից 5-րդ դասարաններում սովորել է նաև երաժշտական դպրոցի՝ դաշնամուրի բաժնում: Աշխատել է տիկնիկային թատրոնում որպես ձյուդոյի տիկնիկի խաղավար: Հինգերորդ դասարանը ավարտելուց հետո ծնողները նրան տեղափոխել են № 8 գիմնազիա, որտեղ առաջին անգամ բեմ է դուրս եկել՝ Վինի Թուխի կերպարում: Տասներորդ դասարանում մասնակցել է հումորային նախագծին՝ ՈՒՀԱ-ին (КВН) և դասընկերների օգնությամբ հաղթել տասնմեկերորդ դասարանցիներին: Դարձել է թիմի ավագը և հաղթել բոլորին, բացի ՍԳՈՒ-ից: 1996 թվականին ավարտել է դպրոցը և ընդունվել բժշկական համալսարան՝ որպես ֆելդշեր: Այդ ժամանակ խաղացել է «Այրված արև» թիմում: 1998 թվականին համալսարանային թիմը ընդունվել է Վորոնեժում կայանալիք ՈՒՀԱ-ի մրցույթին և հասել եզրափակիչ: Հրավեր է ստացել Ալեքսանդր Մասլյակովից՝ մասնակցելու ՈՒՀԱ-ի բարձր լիգային: 2002 թվականին դարձել է «Այրվող արև» թիմի ավագը: Թիմը դարձել է ՈՒՀԱ-ի բարձր լիգայի հաղթող (2003) և երեք անգամ՝ ամառային գավաթի հաղթող (2004, 2005, 2009): 2006-2012 թվականներին մասնակցել է ՏՆՏ-ի «Наша Russia» հումորային սկետչկոմին: Նկարահանվել է «ChocoPie» և «Բասկին Ռոբինս» գովազդներում: 2011 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի պետական իրավաբանական ակադեմիա: 2012 թվականին մտել է «NG Production»՝ որպես կրեատիվ պրոդյուսեր: Հայրը՝ Սերգեյ Նշանի Գալուստյան՝ խոհարար: Մայրը՝ Սուսաննա Արդաշի Գալուստյան (ծն. 1948 թվականի դեկտեմբերի 31-ին): Եղբայրը՝ Դավիդ Գալուստյան (ծն. 1986 թվականի մարտի 20-ին)՝ հումորիստ: Տատիկը՝ Վալենտինա Մարկովի Գալուստյան՝ թոշակառու: Կինը (2007 թվականի հուլիսի 7-ից)՝ Վիկտորիա Գալուստյան (ծն. 1986 թվականին)՝ ավարտել է Կուբանի պետական համալսարանի հաշվապահական ֆակուլտետը: Աղջիկները՝ Էստելլա (ծն. 2010 թվականի օգոստոսի 25-ին), Էլինա (ծն. 2012 թվականի փետրվարի 16-ին):



—

### Русский

Король Юмора из Сочи

Михаил (Ншан)  Сергеевич Галустян  родился 25 октября 1979 года в Сочи, Краснодарский край, РСФСР, СССР. Российский шоумен, юморист, актёр, сценарист, продюсер, бывший участник КВН, приглашённый резидент шоу «Comedy Club». Сначала учился в школе № 2 Сочи. С 3 по 5 класс посещал музыкальную школу по классу фортепиано. Работал в кукольном театре ведущим куклы дзюдоиста. После пятого класса родители перевели его в гимназию № 8, где он впервые вышел на сцену в образе Винни-Пуха. В десятом классе участвовал в юмористическом проекте КВН и с помощью одноклассников победил одиннадцатиклассников. Стал капитаном команды и победил всех, кроме СГУ. В 1996 году окончил школу и поступил в медицинский университет на фельдшера. Тогда же играл в команде «Сгоревшие на солнце». В 1998 году университетская команда прошла в конкурс КВН в Воронеже и дошла до финала. После выступления команды Михаил получил приглашение от Александра Маслякова участвовать в Высшей лиге КВН. В 2002 году стал капитаном команды «Сгоревшие на солнце». Команда стала чемпионом Высшей лиги КВН (2003) и трижды выиграла Летний кубок КВН (2004, 2005, 2009). С 2006 по 2012 год участвовал в юмористическом скетчкоме «Наша Russia» на ТНТ. Снимался в рекламе бисквита «ChocoPie» и мороженого «Баскин Роббинс». В 2011 году поступил в Московскую государственную юридическую академию. В 2012 году вошёл в состав «NG Production» как креативный продюсер. Отец — Сергей Ншанович Галустян, повар. Мать — Сусанна Ардашевна Галустян (род. 31 декабря 1948). Брат — Давид Галустян (род. 20 марта 1986), также юморист. Бабушка — Валентина Марковна Галустян, пенсионерка. Жена (с 7 июля 2007) — Виктория Галустян (род. 1986), окончила Кубанский государственный университет по специальности бухгалтер. Дочери — Эстелла (род. 25 августа 2010), Элина (род. 16 февраля 2012).



—

### English

King of Humor from Sochi

Mikhail (Nshan) Sergeyevich Galustyan  was born on October 25, 1979, in Sochi, Krasnodar Krai, RSFSR, USSR. He is a Russian showman, comedian, actor, screenwriter, producer, former KVN participant, and invited resident of the “Comedy Club” show. He initially studied at Sochi School No. 2. From grades 3 to 5, he attended music school in the piano department. He worked at a puppet theater as a judo puppet operator. After fifth grade, his parents transferred him to Gymnasium No. 8, where he first appeared on stage as Winnie the Pooh. In tenth grade, he participated in the humorous KVN project and, with classmates’ help, defeated the eleventh-graders. He became team captain and won against all except SGU. In 1996, he graduated from school and entered medical university as a paramedic. At that time, he played for the “Burnt by the Sun” team. In 1998, his university team qualified for the KVN contest in Voronezh and reached the final. After the performance, Mikhail received an invitation from Alexander Maslyakov to join the KVN Major League. In 2002, he became captain of “Burnt by the Sun.” The team won the KVN Major League (2003) and the Summer Cup three times (2004, 2005, 2009). From 2006 to 2012, he participated in the humorous sketch comedy “Nasha Russia” on TNT. He appeared in advertisements for ChocoPie biscuits and Baskin Robbins ice cream. In 2011, he enrolled at the Moscow State Law Academy. In 2012, he joined “NG Production” as a creative producer. Father — Sergei Nshanovich Galustyan, cook. Mother — Susanna Ardashevna Galustyan (born December 31, 1948). Brother — David Galustyan (born March 20, 1986), also a comedian. Grandmother — Valentina Markovna Galustyan, retiree. Wife (since July 7, 2007) — Victoria Galustyan (born 1986), graduated from Kuban State University in accounting. Daughters — Estella (born August 25, 2010), Elina (born February 16, 2012).

Արտաշես Մնացականի Բաբայանը ծնվել է 1923 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Սարուխան գյուղում, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ: Հայ դրամատուրգ, թատերագետ, թարգմանիչ էր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1975), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1964 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից:

1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում: 1951 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ինստիտուտի թատերագիտական ֆակուլտետը: 1953-1966 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրությունում որպես խաղացանկային բաժնի պետ, գլխավոր խմբագիր, վարչության պետի տեղակալ: 1966-1974 թվականներին եղել է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի տնօրեն ու գեղարվեստական ղեկավարը: 1974 թվականին եղել է Հայկական թատերական ընկերության նախագահի առաջին տեղակալ: Անդրկովկասի հայկական պետական թատրոններն ու թատերական ինքնագործ խմբերը բեմադրել են նրա «Հայրը» (1951), «Հարազատներ» (1957), «Մոր սիրտը չի խաբի», «Նրա որդին», «Նրանք նորից հանդիպեցին», «Տոսկանա, Տոսկանա…», «Քեռիների քեփը կիսատ մնաց» (Ղափան, 1979), «Հեռու և մոտիկ գիշեր» (Արտաշատ, 1979), «Խոզուկի և արջուկի արկածները» (տիկնիկային թատրոն, 1979), «Լեգենդ սիրո և պատերազմի մասին» (Ստեփանակերտ, 1984) պիեսները: Նրա «Հարազատները» դրաման բեմադրել են նաև Բուլղարիայի հայկական թատերախմբերը: Ա. Բաբայանը պիեսի է վերածել Րաֆֆու «Ոսկե աքաղաղը», որը բեմադրվել է Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր), Ղափանում (այժմ՝ Կապան) և Կամոյում (այժմ՝ Գավառ): Թարգմանել է մի շարք պիեսներ: Մահացել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Երևանում:

Русский

Мастер Армянской Драматургии и Театра

Арташес Мнацаканович Бабаян родился 25 октября 1923 года в селе Сарухан, Ново-Баязетский уезд, Армянская ССР, ЗСФСР, СССР. Армянский драматург, театровед, переводчик, заслуженный деятель искусств АрмССР (1975), член Союза писателей СССР с 1964 года, член КПСС с 1945 года. В 1941–1945 годах служил в Советской армии. В 1951 году окончил театроведческий факультет Ереванского театрального института. В 1953–1966 годах работал в Министерстве культуры АрмССР начальником отдела репертуара, главным редактором, заместителем начальника управления. В 1966–1974 годах был директором и художественным руководителем Ереванского музыкального комедийного театра имени Акопа Пароняна. В 1974 году — первым заместителем председателя Армянского театрального общества. Закавказские армянские государственные театры и самодеятельные театральные коллективы ставили его пьесы «Отец» (1951), «Родные» (1957), «Сердце матери не обманешь», «Его сын», «Они снова встретились», «Тоскана, Тоскана…», «Дядюшкин кеп остался недоделанным» (Капан, 1979), «Далёкая и близкая ночь» (Арташат, 1979), «Приключения Поросёнка и Медвежонка» (кукольный театр, 1979), «Легенда о любви и войне» (Степанакерт, 1984). Его драму «Родные» ставили также армянские театральные группы Болгарии. А. Бабаян переработал в пьесу «Золотой петушок» Раффи, которая была поставлена в Кировакане (ныне Ванадзор), Капане и Камо (ныне Гавар). Перевёл ряд пьес. Умер 29 декабря 2009 года в Ереване.

English

Master of Armenian Playwriting and Theater

Artashes Mnatsakanovich Babayan was born on October 25, 1923, in the village of Sarukhan, Novo-Bayazet uezd, Armenian SSR, TSFSR, USSR. He was an Armenian playwright, theater scholar, and translator, Honored Artist of the ArmSSR (1975), member of the USSR Writers’ Union since 1964, and member of the CPSU since 1945. From 1941 to 1945, he served in the Soviet Army. In 1951, he graduated from the theater studies faculty of the Yerevan Theater Institute. From 1953 to 1966, he worked at the Ministry of Culture of the ArmSSR as head of the repertoire department, chief editor, and deputy head of the department. From 1966 to 1974, he was the director and artistic director of the Hakob Paronyan Musical Comedy Theater in Yerevan. In 1974, he served as the first deputy chairman of the Armenian Theater Society. Transcaucasian Armenian state theaters and amateur theater groups staged his plays “Father” (1951), “Relatives” (1957), “A Mother’s Heart Doesn’t Lie,” “His Son,” “They Met Again,” “Tuscany, Tuscany…,” “The Uncles’ Cap Remained Unfinished” (Kapan, 1979), “Far and Near Night” (Artashat, 1979), “The Adventures of Piglet and Bear Cub” (puppet theater, 1979), and “Legend of Love and War” (Stepanakert, 1984). His drama “Relatives” was also staged by Armenian theater groups in Bulgaria. A. Babayan adapted Raffi’s “The Golden Rooster” into a play, which was performed in Kirovakan (now Vanadzor), Kapan, and Kamo (now Gavar). He translated several plays. He passed away on December 29, 2009, in Yerevan.Attractive Headline