Աբել Գյոզի Աղանբեկյանը ծնվել է 1932 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Թիֆլիսում, Անդրկովկասի ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Ծագումով հայ, ռուս տնտեսագետ, տնտեսագիտության դոկտոր (1963), ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1974), 1989-2002 թվականներին եղել է ՌԴ կառավարությանը կից Ժողովրդական տնտեսության ակադեմիայի ռեկտոր։

Վերակառուցման (պերեստրոյկայի) տարիներին եղել է ԽՍՀՄ նախագահ Միխայիլ Գորբաչովի խորհրդական։ Ավարտել է Մոսկվայի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտը 1955 թվականին։ 32 տարեկանում գլխավորել է ԽՍՀՄ ԳԱ Սիբիրի բաժանմունքի Էկոնոմիկայի և արդյունաբերության կազմակերպման ինստիտուտը։ Եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ տնտեսագիտական բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար, «Наука и жизнь» ամսագրի խմբագրակազմի անդամ և «ЭКО» ամսագրի խմբագիր։ Նրա աշխատանքները նվիրված են ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի տնտեսական բարեփոխումներին, գիտատեխնիկական առաջընթացին և սոցիալ-տնտեսական զարգացմանը։ Հեղինակել է բազմաթիվ մենագրություններ, այդ թվում՝ «Заработная плата в СССР» (1959), «Научно-технический прогресс и ускорение социально-экономического развития» (1985), «Кризис։ Беда и шанс для России» (2009)։ Նրա որդին՝ Ռուբեն Աղանբեկյանը (ծն. 1972), եղել է ՄՄՎԲ-ՌՏՍ բորսայի նախագահ։ Աբել Աղանբեկյանի ներդրումը տնտեսագիտության մեջ, հատկապես ԽՍՀՄ-ի և Ռուսաստանի տնտեսական քաղաքականության վերլուծության մեջ, մեծապես ճանաչված է։ Նրա աշխատանքները մնում են կարևոր ռեսուրս ժամանակակից տնտեսագետների համար։

### Русский
Армянский экономист и советник Горбачёва

Абель Гезевич Аганбегян родился 8 октября 1932 года в Тифлисе, ЗСФСР, СССР. Экономист армянского происхождения, доктор экономических наук (1963), академик АН СССР (1974), ректор Академии народного хозяйства при Правительстве РФ (1989–2002). В годы перестройки был советником президента СССР Михаила Горбачёва. Окончил Московский государственный экономический институт в 1955 году. В 32 года возглавил Институт экономики и организации промышленного производства Сибирского отделения АН СССР. Был академиком-секретарём экономического отделения АН СССР, членом редколлегии журнала «Наука и жизнь» и редактором журнала «ЭКО». Его работы посвящены экономическим реформам СССР и России, научно-техническому прогрессу и социально-экономическому развитию. Автор множества монографий, включая «Заработная плата в СССР» (1959), «Научно-технический прогресс и ускорение социально-экономического развития» (1985), «Кризис: Беда и шанс для России» (2009). Его сын, Рубен Аганбегян (род. 1972), был президентом биржи ММВБ-РТС. Вклад Абеля Аганбегяна в экономическую науку, особенно в анализ экономической политики СССР и России, широко признан. Его работы остаются важным ресурсом для современных экономистов.

### English
Armenian Economist and Gorbachev’s Advisor

Abel Gezevich Aganbegyan was born on October 8, 1932, in Tiflis, Transcaucasian SFSR, USSR. An economist of Armenian descent, Doctor of Economic Sciences (1963), Academician of the USSR Academy of Sciences (1974), and rector of the Academy of National Economy under the Russian Government (1989–2002). During perestroika, he served as an advisor to USSR President Mikhail Gorbachev. He graduated from the Moscow State Economic Institute in 1955. At age 32, he headed the Institute of Economics and Industrial Organization of the Siberian Branch of the USSR Academy of Sciences. He was the academic secretary of the economic department of the USSR Academy of Sciences, a member of the editorial board of *Nauka i Zhizn* magazine, and editor of *EKO* magazine. His works focus on economic reforms in the USSR and Russia, scientific-technical progress, and socio-economic development. He authored numerous monographs, including *Wages in the USSR* (1959), *Scientific-Technical Progress and Acceleration of Socio-Economic Development* (1985), and *Crisis: Trouble and Opportunity for Russia* (2009). His son, Ruben Aganbegyan (born 1972), served as president of the MICEX-RTS stock exchange. Abel Aganbegyan’s contributions to economic science, particularly in analyzing USSR and Russian economic policy, are widely recognized. His works remain a vital resource for contemporary economists.

Լևոն Մութաֆյանը ծնվել է 1954 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Նիժնի Տագիլում, Սվերդլովսկի մարզ, ՌՍՖՍՀ։ Հայ թատերագետ, թատերագիր, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2007), Հայաստանի գրողների միության անդամ։ Ավարտել է Հայաստանի թատերական գործիչների միության Կիրովականի բաժանմունքին կից դրամատիկական ստուդիան և Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը։

Աշխատել է Վանաձորի Հովհաննես Աբելյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնում՝ որպես գլխավոր բեմադրիչի օգնական, Գյումրիի Վարդան Աճեմյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնում՝ որպես գլխավոր բեմադրիչի օգնական և գրական մասի վարիչ, Արտաշատի Ամո Խարազյանի անվան պետական թատրոնում՝ որպես տնօրենի տեղակալ և գրական մասի վարիչ, ինչպես նաև Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեի դրամատիկական հաղորդումների խմբագրությունում՝ որպես ավագ խմբագիր։ Զբաղեցրել է ղեկավար պաշտոններ Գյումրիի «Բալատոն» վարժարանում, եղել է Գյումրիի քաղաքապետի խորհրդական, «Շիրակ» գրական-գեղարվեստական հանդեսի և «Օրինաց երկիր» ու «Ավանգարդ» թերթերի գլխավոր խմբագրի տեղակալ, Շիրակի մարզպետարանի մշակույթի բաժնի գլխավոր մասնագետ, Գյումրիի թիվ 1 վարժարանի տնօրեն, Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի Գյումրիի մասնաճյուղի տնօրեն։ 1984 թվականից դասախոսել է Հայաստանի բուհերում՝ Վանաձորի և Գյումրիի պետական մանկավարժական ինստիտուտներում, Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, ինչպես նաև «Բաց», Հյուսիսային և «Պրոգրես» համալսարաններում։ Դասախոսություններ է կարդացել նաև Ստամբուլի, Բեյրութի և Հալեպի համալսարաններում։

Նրա գրական աշխատանքները նվիրված են արդի թատրոնի խնդիրներին։ Գրել է «Ուրախ ճամփորդություն», «Աղավնին», «Օրորցային երկուսի համար» պիեսները, որոնք բեմադրվել են տարբեր թատրոններում։ Թարգմանել է Անտոն Չեխովի, Գարսիա Լորկայի, Մյուսեի, Միխայիլ Բուլգակովի, Գոլդմանի, Մաքսիմ Գորկու, Պտուշկինայի, Կունիի և Պավլովսկու պիեսները հայերեն։ Հեղինակել է 25 գիրք, 20 գիտական հոդված և բազմաթիվ առաջաբաններ։ Եղել է Հայկական հանրագիտարանի արվեստի գիտաճյուղային խորհրդի և Թատերական քննադատների համաշխարհային ասոցիացիայի նախագահության անդամ, Հայաստանի թատերական գործիչների միության վարչության քարտուղար (2007), «Արտավազդ» մրցանակաբաշխության և Աղասի Այվազյանի անվան թատերական փառատոնի ժյուրիի անդամ։ Պարգևատրվել է «Գրական վաստակի համար» մեդալով, ընտրվել է Բնության մասին միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս։ 2013-2014 թվականներին եղել է «Թատրոն Իքս» փառատոնի մասնագիտական խորհրդի անդամ։ 2015 թվականին արժանացել է ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակաբաշխության ոսկե մեդալին։ Լևոն Մութաֆյանի ներդրումը հայ թատերագիտության և մշակույթի մեջ անգնահատելի է, նրա աշխատանքները շարունակում են ոգեշնչել թատերական արվեստի սիրահարներին։ Մահացել է 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևանի «Աստորիա» հյուրանոցում։

### Русский
Символ армянской культуры

Левон Мутафян родился 7 октября 1954 года в Нижнем Тагиле, Свердловская область, РСФСР. Армянский театровед, драматург, заслуженный деятель искусств Армении (2007), член Союза писателей Армении. Окончил драматическую студию при Кироваканском отделении Союза театральных деятелей Армении и режиссёрский факультет Ереванского художественно-театрального института.

Работал помощником главного режиссёра в Ванадзорском государственном драматическом театре им. Ованеса Абеляна, помощником главного режиссёра и заведующим литературной частью в Гюмрийском государственном драматическом театре им. Вардана Аджемяна, заместителем директора и заведующим литературной частью в Арташатском государственном театре им. Амо Харазяна, старшим редактором отдела драматических передач Государственного комитета Армении по телевидению и радиовещанию. Занимал руководящие должности: заместитель директора гимназии «Балатон» в Гюмри, советник мэра Гюмри, заместитель главного редактора литературно-художественного журнала «Ширак» и газет «Оринац Еркир» и «Авангард», главный специалист отдела культуры Ширакской областной администрации, директор гимназии №1 в Гюмри, директор Гюмрийского филиала Ереванского государственного института театра и кино. С 1984 года преподавал в вузах Армении: Ванадзорском и Гюмрийском государственных педагогических институтах, Ереванском художественно-театральном институте, университетах «Открытый», «Северный» и «Прогресс». Читал лекции в университетах Стамбула, Бейрута и Алеппо.

Его литературные труды посвящены проблемам современного театра. Написал пьесы «Весёлое путешествие», «Голубка», «Колыбельная для двоих», поставленные в различных театрах. Перевёл на армянский пьесы Антона Чехова, Гарсии Лорки, Мюссе, Михаила Булгакова, Голдмана, Максима Горького, Птушкиной, Куни и Павловского. Автор 25 книг, 20 научных статей и множества предисловий. Был членом совета по искусству Армянской энциклопедии, президиума Международной ассоциации театральных критиков, секретарём правления Союза театральных деятелей Армении (2007), членом жюри премии «Артавазд» и председателем жюри театрального фестиваля им. Агаси Айвазяна. Награждён медалью «За литературные заслуги», избран академиком Международной академии наук о природе. В 2013–2014 годах входил в профессиональный совет фестиваля «Театр Икс». В 2015 году получил золотую медаль премии «Артавазд». Вклад Левона Мутафяна в армянскую театроведческую науку и культуру неоценим, его работы продолжают вдохновлять любителей театрального искусства. Скончался 11 ноября 2015 года в ереванской гостинице «Астория».

### English
Symbol of Armenian Culture

Levon Mutafyan was born on October 7, 1954, in Nizhny Tagil, Sverdlovsk Oblast, RSFSR. An Armenian theater scholar, playwright, Honored Art Worker of Armenia (2007), and member of the Writers’ Union of Armenia. He graduated from the drama studio at the Kirovakan branch of the Union of Theater Workers of Armenia and the directing faculty of the Yerevan Institute of Fine Arts and Theater.

He worked as an assistant to the chief director at the Vanadzor State Dramatic Theater named after Hovhannes Abelyan, assistant to the chief director and head of the literary department at the Gyumri State Dramatic Theater named after Vardan Adjemian, deputy director and head of the literary department at the Artashat State Theater named after Amo Kharazyan, and senior editor in the drama department of the Armenian State Committee for Television and Radio Broadcasting. He held leadership roles: deputy director of the “Balaton” gymnasium in Gyumri, advisor to the Gyumri mayor, deputy chief editor of the literary-artistic journal *Shirak* and the newspapers *Orinats Yerkir* and *Avangard*, chief specialist of the culture department of Shirak Province, director of Gyumri’s No. 1 gymnasium, and director of the Gyumri branch of the Yerevan State Institute of Theater and Cinema. From 1984, he lectured at Armenian universities: Vanadzor and Gyumri State Pedagogical Institutes, Yerevan Institute of Fine Arts and Theater, and the “Open,” Northern, and “Progress” universities. He also lectured at universities in Istanbul, Beirut, and Aleppo.

His literary works focused on contemporary theater issues. He wrote the plays *Happy Journey*, *Dove*, and *Lullaby for Two*, staged in various theaters. He translated plays by Anton Chekhov, García Lorca, Musset, Mikhail Bulgakov, Goldman, Maxim Gorky, Ptushkina, Cooney, and Pavlovsky into Armenian. He authored 25 books, 20 academic articles, and numerous prefaces. He was a member of the arts council of the Armenian Encyclopedia, the presidium of the International Association of Theater Critics, secretary of the Union of Theater Workers of Armenia (2007), a jury member of the “Artavazd” awards, and chairman of the jury for the Aghasi Ayvazyan Theater Festival. He was awarded the Medal “For Literary Merits” and elected an academician of the International Academy of Natural Sciences. In 2013–2014, he was a member of the professional council of the “Theater X” festival. In 2015, he received the “Artavazd” gold medal. Levon Mutafyan’s contribution to Armenian theater scholarship and culture is invaluable, and his works continue to inspire theater enthusiasts. He passed away on November 11, 2015, at the “Astoria” hotel in Yerevan.

Միքայել Գևորգի Մանվելյանը մահացել է 1944 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ դերասան, արձակագիր, դրամատուրգ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1935), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934)։

Ծնվել է 1877 թվականի փետրվարի 14-ին Ներքին Ագուլիս գյուղաքաղաքում։ 16 տարեկանում ընդունվել է Աբելյան-Արմենյան թատերախումբ, այնուհետև խաղացել Բաքվի հայկական թատերախմբում։ 1898-1900 թվականներին ծառայել է ցարական բանակում։ 1903 թվականին սովորել է Մոսկվայի կայսերական թատրոնի դերասանուհի Իրաիդա Ումանեց-Ռայսկայայի դրամատիկական դասընթացում, որն ավարտելուց հետո վերադարձել է Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Գյումրի) և փորձել հիմնել սեփական թատրոն։ 1905 թվականին Ֆրանց Մոորի դերը (Շիլլերի «Ավազակներ») նրան բերել է մեծ ճանաչում։ 1922 թվականից խաղացել է Երևանի առաջին պետական թատրոնում (այժմ՝ Գ. Սունդուկյանի անվան), որտեղ կերտել է նշանավոր դերեր, այդ թվում՝ Շայլոկ («Վենետիկի վաճառականը», 1908), Տարտյուֆ («Տարտյուֆ», 1924), Յագո («Օթելլո»), Հայրապետ («Նամուս», 1912) և այլն։ Գրել է «Ոստայն» (1910), «Հեքիաթ» (1910), «Հրաբուխ» (1914, արժանացել է Մակարյան մրցանակի) դրամաները, որոնք բեմադրվել են Թիֆլիսում, Բաքվում, Երևանում և Կոստանդնուպոլսում։ Նրա «Մի գլխարկի պատմություն» գիրքը հրատարակվել է ադրբեջաներեն (Բաքու, 1931)։ Նկարահանվել է «Զարե» (1926), «Միշտ պատրաստ» (1936) և «Քաջ Նազար» (1941) ֆիլմերում։ «Եղսան մոքիրը» պատմվածքի հիման վրա «Հայֆիլմ»-ը նկարահանել է «Ղուլը» կինոնկարը։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ Մանվելյանի ստեղծագործական կյանքի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել ավագ եղբայրը՝ Լևոն Մանվելյանը՝ մանկավարժ, գրականագետ և բանաստեղծ։ Նրա դերերը 1920-1930-ականներին առանձնանում էին ցայտուն արտահայտչականությամբ և գաղափարական խորությամբ։ Մանվելյանի ներդրումը հայ թատրոնի և գրականության մեջ կարևոր է, նրա աշխատանքները մնացել են հայ մշակույթի անբաժան մաս։

### Русский
Создатель ролей Шекспира и Шиллера

Микаел Геворгович Манвелян умер 7 октября 1944 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский актёр, прозаик, драматург, народный артист Армянской ССР (1935), член Союза писателей СССР (с 1934 года). Родился 14 (26) февраля 1877 года в посёлке Нижний Агудис. В 16 лет поступил в театральную труппу Абелян-Айкакан, затем играл в Бакинской армянской театральной труппе. В 1898–1900 годах служил в царской армии. В 1903 году обучался на драматических курсах актрисы императорского театра Ираиды Уманец-Райской в Москве, после чего вернулся в Александрополь (ныне Гюмри) и попытался основать собственный театр. В 1905 году роль Франца Моора в драме Шиллера «Разбойники» принесла ему признание как актёра. С 1922 года выступал в Первом государственном театре Еревана (ныне театр им. Г. Сундукяна), где создал выдающиеся роли, включая Шейлока («Венецианский купец», 1908), Тартюфа («Тартюф», 1924), Яго («Отелло»), Айрапета («Намус», 1912) и другие. Написал драмы «Паутина» (1910), «Сказка» (1910), «Вулкан» (1914, получил премию Макаряна), которые ставились в театрах Тифлиса, Баку, Еревана и Константинополя. Его книга «История одной шляпы» была опубликована на азербайджанском языке (Баку, 1931). Снимался в фильмах «Заре» (1926), «Всегда готов» (1936) и «Кадж Назар» (1941). По его рассказу «Ехсан-мохир» киностудия «Арменфильм» сняла фильм «Гул». Награждён орденом Трудового Красного Знамени. На творчество Манвеляна сильно повлиял его старший брат, педагог, литературовед и поэт Левон Манвелян. В 1920–1930-х годах его роли отличались яркой выразительностью и глубокой идейностью. Вклад Микаела Манвеляна в армянский театр и литературу значителен, его работы остаются неотъемлемой частью армянской культуры.

### English
Creator of Shakespeare and Schiller Roles

Mikael Gevorgovich Manvelyan died on October 7, 1944, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. An Armenian actor, prose writer, and playwright, he was a People’s Artist of the Armenian SSR (1935) and a member of the USSR Writers’ Union (from 1934). Born on February 14 (26), 1877, in the village of Nizhny Agulis. At 16, he joined the Abelyan-Armenian theater troupe, later performing with the Baku Armenian theater troupe. From 1898 to 1900, he served in the Tsarist army. In 1903, he studied at the dramatic courses of actress Iraida Umanets-Raiskaya at Moscow’s Imperial Theater, after which he returned to Alexandropol (now Gyumri) and attempted to establish his own theater. In 1905, his role as Franz Moor in Schiller’s *The Robbers* brought him fame as an actor. From 1922, he performed at Yerevan’s First State Theater (now the G. Sundukyan Theater), where he created notable roles, including Shylock (*The Merchant of Venice*, 1908), Tartuffe (*Tartuffe*, 1924), Iago (*Othello*), and Ayrapet (*Namus*, 1912). He wrote the plays *Web* (1910), *Fairy Tale* (1910), and *Volcano* (1914, awarded the Makaryan Prize), staged in Tiflis, Baku, Yerevan, and Constantinople. His book *The Story of One Hat* was published in Azerbaijani (Baku, 1931). He appeared in the films *Zare* (1926), *Always Ready* (1936), and *Kaj Nazar* (1941). Based on his story *Yehsan-Mokhir*, “Armenfilm” produced the film *Ghul*. He was awarded the Order of the Red Banner of Labor. His elder brother, educator, literary scholar, and poet Levon Manvelyan, greatly influenced his work. In the 1920s and 1930s, his roles were marked by vivid expressiveness and profound ideas. Mikael Manvelyan’s contribution to Armenian theater and literature is significant, and his works remain an integral part of Armenian culture.

Վլադիմիր Վլադիմիրի Պուտինը ծնվել է 1952 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Լենինգրադում (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ), ՌՍՖՍՀ, ԽՍՀՄ։ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ (2000-2008, 2012-ց ակտիվ) և վարչապետ (1999-2000, 2008-2012), ով իր քաղաքական կուրսով հաճախ քննադատվում է հայ ժողովրդի կողմից՝ հատկապես Ղարաբաղյան հակամարտության և Ռուսաստանի դիրքորոշման համար։

Պուտինի իշխանության տարիներին Ռուսաստան-Հայաստան հարաբերությունները եղել են բարդ՝ ռազմական և տնտեսական կախվածությունից սկսած մինչև քաղաքական ճնշումներ և խոստումների չկատարումներ։ Քննադատները, ներառյալ հայ հասարակությունը, մեղադրում են Պուտինին 2016 թվականի «Շուշա» հյուրանոցի բացման միջոցով Ադրբեջանին աջակցելու մեջ, ինչը վիրավորել է հայկական զգացմունքները, քանի որ Շուշին հայկական պատմական կենտրոն է։ 2020 թվականի Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ Ռուսաստանը չի կատարել ՕԴԿԲ-ի պարտավորությունները՝ չօգնելով Հայաստանին, չնայած հարաբերական պարտավորություններին, ինչը հանգեցրել է Ղարաբաղի կորստի և հարյուր հազարավոր հայերի տեղահանման։ Պուտինի քաղաքականությունը քննադատվում է նաև Ռուսաստանի կողմից Ադրբեջանին զենքի վաճառքի համար, ինչը ուղղակիորեն օգնել է Ադրբեջանին հայկական տարածքները գրավելուն, և 2023 թվականի սեպտեմբերին Պուտինը հրաժարվել է Ղարաբաղի իրադարձությունները համարել «արտաքին ագրեսիա» Հայաստանի դեմ՝ հրաժարվելով ՕԴԿԲ-ի միջամտությունից, ինչը հանգեցրել է Ղարաբաղի հայ բնակչության ամբողջական տեղահանման և մշակութային կորուստների։ Այս քաղաքականությունը քննադատվում է որպես Պուտինի կողմից հայկական շահերը զոհաբերել Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական շահերին, հատկապես Չինաստանի և Իրանի հետ հարաբերությունների համատեքստում, ինչը հանգեցրել է հայ-ռուսական հարաբերությունների սառչելուն, Հայաստանի կողմից ՕԴԿԲ-ից դուրս գալու քննարկումներին և հասարակության մեծ վստահության կորստին Ռուսաստանի նկատմամբ (2024 թվականի հարցումներով՝ 66% հայերն այժմ բացասաբար են գնահատում Ռուսաստանը, ի տարբերություն 93%-ի 2019 թվականին)։ Պուտինի քաղաքականությունը հաճախ անվանվում է «հայ ժողովրդի դավաճանություն», քանի որ այն թույլ տվել է Ադրբեջանին մեծացնել ռազմական հզորությունը՝ հանգեցնելով 2020-ի և 2023-ի ռազմական ձախողումներին, ինչը, ըստ քննադատների, Պուտինի անձնական որոշումներով էր պայմանավորված՝ չնայած Ռուսաստանի պարտավորություններին և հայկական ժողովրդի դարավոր դաշնակցությանը։

### Русский
Политика Путина и потери Армении

Владимир Владимирович Путин родился 7 октября 1952 года в Ленинграде (ныне Санкт-Петербург), РСФСР, СССР. Президент России (2000–2008, с 2012 года) и премьер-министр (1999–2000, 2008–2012), чья политика часто подвергается критике со стороны армян за особенно Карабахский конфликт и позицию России. В годы правления Путина отношения России и Армении были сложными — от военной и экономической зависимости до политического давления и невыполненных обещаний. Критики, включая армянское общество, обвиняют Путина в поддержке Азербайджана, например, в открытии отеля «Шуша» в 2016 году, что оскорбило армянские чувства, поскольку Шуша — исторический армянский центр. Во время войны в Карабахе 2020 года Россия не выполнила обязательства ОДКБ, отказавшись помогать Армении, несмотря на договорённости, что привело к потере Карабаха и перемещению сотен тысяч армян. Политика Путина критикуется за продажу оружия Азербайджану, что напрямую помогло Баку захватить армянские территории, и в сентябре 2023 года Путин отказался считать события в Карабахе «внешней агрессией» против Армении, отвергнув вмешательство ОДКБ, что привело к полному перемещению армянского населения Карабаха и культурным потерям. Эта политика считается «предательством армянского народа», поскольку жертвуем армянскими интересами ради геополитических амбиций России, особенно в контексте отношений с Китаем и Ираном, что привело к охлаждению армяно-русских отношений, обсуждениям выхода Армении из ОДКБ и потере доверия общества к России (по опросам 2024 года, 66% армян негативно оценивают Россию, против 93% в 2019 году). Политика Путина часто называется «предательством армянского народа», поскольку она позволила Азербайджану нарастить военную мощь, приведя к поражениям 2020 и 2023 годов, что, по мнению критиков, было обусловлено личными решениями Путина, несмотря на обязательства России и вековую союзничество с армянами.

### English
Putin’s Policy and Armenia’s Losses

Vladimir Vladimirovich Putin was born on October 7, 1952, in Leningrad (now St. Petersburg), RSFSR, USSR. President of Russia (2000–2008, from 2012) and Prime Minister (1999–2000, 2008–2012), whose policy is often criticized by Armenians, particularly for the Karabakh conflict and Russia’s stance. During Putin’s rule, Russia-Armenia relations have been complex—from military and economic dependence to political pressure and unfulfilled promises. Critics, including Armenian society, accuse Putin of supporting Azerbaijan, such as the 2016 opening of the “Shushi” hotel, which offended Armenian sentiments, as Shushi is a historic Armenian center. During the 2020 Karabakh War, Russia failed to fulfill CSTO obligations, refusing to aid Armenia despite agreements, leading to the loss of Karabakh and the displacement of hundreds of thousands of Armenians. Putin’s policy is criticized for arms sales to Azerbaijan, which directly helped Baku capture Armenian territories, and in September 2023, Putin refused to classify Karabakh events as “external aggression” against Armenia, rejecting CSTO intervention, resulting in the complete displacement of Karabakh’s Armenian population and cultural losses. This policy is seen as a “betrayal of the Armenian people,” sacrificing Armenian interests for Russia’s geopolitical gains, especially in relations with China and Iran, leading to a cooling of Armenian-Russian relations, discussions of Armenia’s exit from CSTO, and a loss of public trust in Russia (2024 surveys show 66% of Armenians view Russia negatively, compared to 93% in 2019). Putin’s policy is often called a “betrayal of the Armenian people,” as it allowed Azerbaijan to build military strength, leading to defeats in 2020 and 2023, which critics attribute to Putin’s personal decisions, despite Russia’s obligations and centuries-long alliance with Armenians.

Լևոն Արամի Գրիգորյանը մահացել է 2001 թվականի հոկտեմբերի 7-ին։ Հայ թավջութակահար, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1961)։ Ծնվել է 1915 թվականի հունիսի 18-ին Թիֆլիսում, Ռուսական կայսրություն։ 1939 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան։ 1941-1944 թվականներին եղել է Հայֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի թավջութակահար

1944-1948 թվականներին՝ Հայֆիլհարմոնիայի դաշնամուրային եռյակի անդամ, 1945-1949 թվականներին՝ պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի թավջութակահարների խմբի կոնցերտմայստեր։ 1945-1992 թվականներին դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում (1977 թվականից՝ պրոֆեսոր) և երաժշտական դպրոցներում։ 1992 թվականից ապրել է Հունգարիայում, ապա՝ Իսպանիայում։ Գրել է թավջութակի և նվագախմբի համար կոնցերտ, թավջութակի պիեսներ, ինչպես նաև մշակումներ և փոխադրումներ։ Նրա նշանավոր աշակերտներից է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր Մեդեա Աբրահամյանը։ Երբ անվանի թավջութակահար, Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Ս. Ն. Կնուշևիցկին լսել է Մեդեա Աբրահամյանի նվագը, նա հիացմունքով ասել է Լևոն Գրիգորյանին. «Հնարավոր է, որ ես Ձեզանից լավ եմ նվագում, բայց Դուք ավելի լավ մանկավարժ եք, քան ես»։ Լևոն Գրիգորյանի ներդրումը հայ երաժշտական արվեստում և մանկավարժությունում անգնահատելի է։ Նրա ստեղծագործություններն ու դասավանդման մեթոդները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ թավջութակային արվեստի զարգացման վրա։

### Русский
Учитель Медеи Абрамян

Левон Арамович Григорян умер 7 октября 2001 года. Армянский виолончелист, заслуженный артист Армянской ССР (1961). Родился 18 июня 1915 года в Тифлисе, Российская империя. В 1939 году окончил Московскую консерваторию. В 1941–1944 годах был виолончелистом симфонического оркестра Армфилармонии, в 1944–1948 годах — участником фортепианного трио Армфилармонии, в 1945–1949 годах — концертмейстером группы виолончелистов государственного симфонического оркестра. В 1945–1992 годах преподавал в Ереванской консерватории (с 1977 года — профессор) и в музыкальных школах. С 1992 года жил в Венгрии, затем в Испании. Написал концерт для виолончели с оркестром, пьесы для виолончели, а также обработки и переложения. Среди его выдающихся учеников — народная артистка Армянской ССР, профессор Медея Абрамян. Когда известный виолончелист, профессор Московской консерватории С. Н. Кнушевицкий услышал игру Медеи Абрамян, он с восхищением сказал Левону Григоряну: «Возможно, я играю лучше вас, но вы лучший педагог, чем я». Вклад Левона Григоряна в армянское музыкальное искусство и педагогику неоценим. Его произведения и методы преподавания оказали значительное влияние на развитие армянского виолончельного искусства.

### English
Teacher of Medea Abrahamyan

Levon Aramovich Grigoryan died on October 7, 2001. An Armenian cellist and Honored Artist of the Armenian SSR (1961). Born on June 18, 1915, in Tiflis, Russian Empire. He graduated from the Moscow Conservatory in 1939. From 1941 to 1944, he was a cellist in the Armenian Philharmonic’s symphony orchestra, from 1944 to 1948, a member of the Armenian Philharmonic’s piano trio, and from 1945 to 1949, the concertmaster of the state symphony orchestra’s cello section. From 1945 to 1992, he taught at the Yerevan Conservatory (professor from 1977) and in music schools. From 1992, he lived in Hungary, then in Spain. He composed a concerto for cello and orchestra, cello pieces, and arrangements. Among his notable students was Medea Abrahamyan, People’s Artist of the Armenian SSR and professor. When renowned cellist and Moscow Conservatory professor S. N. Knushevitsky heard Abrahamyan’s performance, he told Grigoryan with admiration: “I may play better than you, but you are a better teacher than I am.” Levon Grigoryan’s contribution to Armenian musical art and pedagogy is invaluable. His compositions and teaching methods significantly influenced the development of Armenian cello art.

1768 թվականի հոկտեմբերի 6-ինԿոստանդնուպոլսում Օսմանյան կայսրության սուլթան Մուսթաֆա III-ը հրաման տվեց ձերբակալել ռուս դեսպան Ալեքսեյ Միխայլովիչ Օբրեսկովին և նրա դեսպանության 11 անդամներին, ինչը դարձավ Ռուսաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև 1768-1774 թվականների պատերազմի անմիջական պատճառը:

Այս իրադարձությունը, որը համարվում է Օսմանյան կայսրության պատերազմի հայտարարություն, տեղի ունեցավ Լեհաստանի ներքին խնդիրների շուրջ Ռուսաստանի միջամտության ֆոնին: Օբրեսկովի ձերբակալությունը, որն իրականացվեց Կոստանդնուպոլսի Օսմանյան պետական պալատում (Դիվան), հանգեցրեց Ռուսաստանի կայսրուհի Եկատերինա II-ի կողմից պատերազմի հայտարարությանը՝ 1768 թվականի դեկտեմբերի 23-ին: Պատերազմը, որն ընդգրկեց վեց տարի, ավարտվեց Քյուչուք-Կայնարջայի հաշտության պայմանագրով (1774 թ.), որով Օսմանյան կայսրությունը կորցրեց Ղրիմը՝ դառնալով Ռուսաստանի պրոտեկտորատ, իսկ Ռուսաստանը ստացավ Ազովի ծովի ափերը, Բեսսարաբիան և ուղիղ ազդեցություն Կովկասում:

**Նախապատմություն** 
1760-ական թվականներին Ռուսաստանը, Եկատերինա II-ի կառավարման տակ, ակտիվորեն միջամտում էր Լեհաստանի ներքին գործերին՝ նպատակ ունենալով ընդլայնել իր ազդեցությունը Արևելյան Եվրոպայում: 1768 թվականին Ռուսաստանը ստիպեց Լեհաստանին ստորագրել «Հավերժական պայմանագիրը», որը Լեհաստանին դարձրեց Ռուսաստանի պրոտեկտորատ, ինչը հանգեցրեց Բարի կոնֆեդերացիայի ապստամբությանը: Ապստամբ Լեհերը, որոնք ստացել էին Ֆրանսիայի և Օսմանյան կայսրության աջակցություն, դիմեցին ռուսական զորքերին, որոնք հետապնդում էին նրանց դեպի օսմանյան սահմաններ: Գարնանը ռուսական զորքերը, ներառյալ Զապորոժյան քաոսները, հարձակվեցին Բալտա քաղաքի վրա (Իզմայիլի մարզ, Ուկրաինա), որտեղ, ըստ օսմանյան հաշվետվությունների, կոտորել էին բնակչությանը: Ռուսաստանը ժխտեց մեղադրանքները, սակայն սուլթան Մուսթաֆա III-ը, խորհրդատուների (ներառյալ Ֆրանսիայի դեսպանության) ազդեցության տակ, որոշեց օգտվել իրավիճակից՝ հարձակվելու Ռուսաստանի վրա: Օբրեսկովի դեսպանությունը, որը ղեկավարում էր Ռուսաստանի-Օսմանյան հարաբերությունները 1763 թվականից, գտնվում էր Կոստանդնուպոլսում՝ բանակցություններ վարելու համար:

**Իրադարձությունների ընթացքը** 
Հոկտեմբերի 6-ին օսմանյան ջանդարմները (հատուկ ուժեր) շրջապատեցին Օբրեսկովի դեսպանությունը Կոստանդնուպոլսի պալատում և ձերբակալեցին դեսպանին, նրա թարգմանչին, սեկրետարներին և 9 այլ անդամներին: Օբրեսկովը, ով 1763 թվականից էր Ռուսաստանի դեսպանը Թուրքիայում, մեղադրվեց Լեհաստանի ներքին գործերին միջամտելու մեջ: Ձերբակալությունը տեղի ունեցավ բանակցությունների ժամանակ, երբ օսմանյան պաշտոնյաներն (ներառյալ Մուսթաֆա Ռեֆիկ էֆենդին) պահանջեցին Ռուսաստանից դուրս բերել զորքերը Լեհաստանից: Օբրեսկովը հրաժարվեց, հղում անելով Եկատերինա II-ի հրամաններին: Ձերբակալությունը տևեց մինչև 1774 թվականը, երբ հաշտության պայմանագրից հետո Օբրեսկովը ազատվեց: Այս իրադարձությունը հանգեցրեց Ռուսաստանի կողմից պատերազմի հայտարարությանը՝ 1768 թվականի դեկտեմբերի 23-ին, և Օսմանյան կայսրությունը սկսեց հարձակում Ուկրաինայի և Կովկասի վրա:

**Պատերազմի ընթացքը և հետևանքները** 
Պատերազմը տևեց 6 տարի և ցույց տվեց Ռուսաստանի ռազմական գերակայությունը: Ռուսական զորքերը, գեներալ Պյոտր Ռումյանցևի և Ալեքսանդր Սուվորովի գլխավորությամբ, հաղթանակ տարան Կագուլի (1770) և Քոզլուջայի (1774) ճակատամարտներում: Ռուսական ծովային ջոկատը, Ալեքսեյ Օրլովի գլխավորությամբ, ավերեց օսմանյան ծովակայանները Չեսմայում (1770): Պատերազմը ավարտվեց Քյուչուք-Կայնարջայի պայմանագրով (1774 թ., հուլիսի 21), որով Ռուսաստանը ստացավ Ազովի ծովի ափերը, Բեսսարաբիան, Ղրիմի խանությունը դարձավ անկախ պրոտեկտորատ, և Ռուսաստանը ստացավ օրթոդոքս քրիստոնյաների պաշտպանության իրավունք Օսմանյան կայսրությունում: Եվս մեկ կարևոր հետևանք էր Ղրիմի հայ համայնքի ճակատագիրը: Պատերազմի ընթացքում Ղրիմի հայերը, որոնք մեծամասամբ բնակվում էին Ղրիմի ավանդական հայկական գյուղերում (օրինակ՝ Օր-Կապու և Կերչ), ենթարկվեցին ռազմական գործողությունների և փախստականների տեղահանման: Պայմանագրից հետո Ղրիմի հայ համայնքը սկսեց նվազել, քանի որ շատ ընտանիքներ տեղափոխվեցին Ռուսաստանի կայսրության այլ մասեր, ինչպես նաև Հայաստան՝ փնտրելով անվտանգություն և վերաբնակեցման հնարավորություններ: Դա նպաստեց հայկական համայնքի աստիճանական տարածմանը Ռուսաստանի տարածքում:

—

### Русская версия

Как Крым стал российским и лишился армянского населения

6 октября 1768 года  в Константинополе султан Османской империи Мустафа III приказал арестовать русского посла Алексея Михайловича Обрескова и 11 членов его посольства, что стало непосредственным поводом для Русско-турецкой войны 1768–1774 годов. Это событие, рассматриваемое как объявление войны Османской империей России, произошло на фоне вмешательства России во внутренние дела Польши. Арест Обрескова, состоявшийся в османском Диване в Константинополе, привел к объявлению войны Россией 23 декабря 1768 года. Шестилетняя война завершилась Кючук-Кайнарджийским мирным договором (1774 год), по которому Османская империя потеряла Крым, сделав его протекторатом России, а Россия получила выход к Азовскому морю, Бессарабию и влияние на Кавказ.

**Предыстория** 
В 1760-х годах Россия под правлением Екатерины II активно вмешивалась в дела Польши, стремясь расширить свое влияние в Восточной Европе. В 1768 году Россия вынудила Польшу подписать «Вечный договор», превративший ее в протекторат России, что спровоцировало восстание Барской конфедерации. Поляки-повстанцы, поддерживаемые Францией и Османской империей, бежали к османским границам, преследуемые русскими войсками. Весной русские силы, включая запорожских казаков, атаковали город Балта (Измаильская область, Украина), где, по османским данным, произошла резня. Россия отрицала обвинения, но султан Мустафа III, под влиянием советников (включая французское посольство), решил воспользоваться ситуацией для войны с Россией. Посольство Обрескова, управлявшее русско-османскими отношениями с 1763 года, находилось в Константинополе для переговоров.

**Ход событий** 
6 октября янычары окружили посольство Обрескова в Диване и арестовали посла, его переводчика, секретарей и 9 других членов. Обресков обвинялся во вмешательстве в польские дела. Арест произошел во время переговоров, когда османские чиновники (включая Мустафу Рефика эфенди) потребовали вывода русских войск из Польши. Обресков отказался, ссылаясь на указы Екатерины II. Арест длился до 1774 года, когда после мирного договора Обресков был освобожден. Это привело к объявлению войны Россией 23 декабря 1768 года, и Османская империя начала наступление в Украине и на Кавказе.

**Ход войны и последствия** 
Война длилась шесть лет, демонстрируя военное превосходство России. Русские войска под командованием генералов Петра Румянцева и Александра Суворова одержали победы при Кагуле (1770) и Козлуджи (1774). Русская эскадра под руководством Алексея Орлова уничтожила османский флот в Чесме (1770). Война завершилась Кючук-Кайнарджийским договором (21 июля 1774 года), по которому Россия получила Азовское море, Бессарабию, Крым стал независимым протекторатом, а Россия — защитницей православных в Османской империи. Значительным последствием стало влияние на судьбу крымских армян. Во время войны крымские армяне, проживавшие в традиционных армянских селах (например, Ор-Капу и Керчь), подверглись военным действиям и депортации беженцев. После договора их община начала сокращаться, так как многие семьи переселялись в другие части Российской империи, включая Армению, в поисках безопасности и возможностей для репатриации. Это способствовало постепенному распространению армянской диаспоры в России.

—

### English Version

How Crimea Became Russian and Lost Its Armenian Population

On October 6, 1768 (Old Style: September 25), Sultan Mustafa III of the Ottoman Empire ordered the arrest of Russian ambassador Alexei Mikhailovich Obreskov and 11 members of his embassy in Constantinople, marking the immediate casus belli for the Russo-Turkish War of 1768–1774. This event, seen as the Ottoman Empire’s declaration of war on Russia, occurred amid Russia’s intervention in Poland’s internal affairs. The arrest of Obreskov, conducted in the Ottoman Divan in Constantinople, led to Russia’s declaration of war on December 23, 1768. The six-year conflict concluded with the Treaty of Küçük Kaynarca (1774), under which the Ottoman Empire lost Crimea, making it a Russian protectorate, and Russia gained access to the Sea of Azov, Bessarabia, and influence in the Caucasus.

**Background** 
In the 1760s, under Catherine II, Russia actively interfered in Poland’s affairs to expand its influence in Eastern Europe. In 1768, Russia forced Poland to sign the “Perpetual Treaty,” turning it into a Russian protectorate, sparking the Bar Confederation revolt. Polish rebels, supported by France and the Ottoman Empire, fled toward Ottoman borders pursued by Russian troops. In spring, Russian forces, including Zaporozhian Cossacks, attacked Balta (Izmail Oblast, Ukraine), where, per Ottoman reports, a massacre occurred. Russia denied the allegations, but Sultan Mustafa III, influenced by advisors (including the French embassy), decided to exploit the situation for war against Russia. Obreskov’s embassy, managing Russo-Ottoman relations since 1763, was in Constantinople for negotiations.

**Course of Events** 
On October 6, Janissaries surrounded Obreskov’s embassy in the Divan and arrested the ambassador, his translator, secretaries, and 9 others. Obreskov was accused of meddling in Polish affairs. The arrest occurred during talks when Ottoman officials (including Mustafa Refik Efendi) demanded Russian troop withdrawal from Poland. Obreskov refused, citing Catherine II’s orders. The detention lasted until 1774, when Obreskov was released after the peace treaty. This triggered Russia’s war declaration on December 23, 1768, with the Ottoman Empire launching offensives in Ukraine and the Caucasus.

**Course of the War and Consequences** 
The war lasted six years, showcasing Russian military supremacy. Russian forces under Generals Peter Rumyantsev and Alexander Suvorov won at Kagul (1770) and Kozludzha (1774). The Russian squadron, led by Alexei Orlov, destroyed the Ottoman fleet at Chesme (1770). The conflict ended with the Treaty of Küçük Kaynarca (July 21, 1774), granting Russia the Sea of Azov, Bessarabia, Crimean independence as a protectorate, and protection rights for Orthodox Christians in the Ottoman Empire. A significant outcome was the fate of Crimean Armenians. During the war, Armenians in traditional villages (e.g., Or-Kapu and Kerch) faced military actions and refugee displacement. Post-treaty, their community dwindled as many families relocated to other parts of the Russian Empire, including Armenia, seeking safety and repatriation opportunities, contributing to the spread of the Armenian diaspora in Russia.

—

### Türkçe Versiyonu

Kırım Nasıl Rus Haline Geldi ve Ermeni Nüfusunu Nasıl Kaybetti?

6 Ekim 1768’de (Eski Takvim: 25 Eylül), Osmanlı İmparatorluğu’nun sultanı Mustafa III, Konstantinopolis’te Rus büyükelçi Aleksey Mihayloviç Obreskov ile elçilikteki 11 üyesinin tutuklanmasını emretti; bu olay, 1768-1774 Rus-Türk Savaşı’nın doğrudan nedeni oldu. Bu olay, Osmanlı İmparatorluğu’nun Rusya’ya savaş ilan ettiği bir durum olarak görülür ve Rusya’nın Polonya’nın iç işlerine müdahalesi sırasında gerçekleşti. Obreskov’un, Konstantinopolis’teki Osmanlı Divanı’nda tutuklanması, Rusya’nın 23 Aralık 1768’de savaş ilan etmesine yol açtı. Altı yıl süren bu çatışma, Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) ile sona erdi; bu antlaşmayla Osmanlı İmparatorluğu Kırım’ı kaybetti ve bu bölge Rusya’nın protektorası haline geldi, Rusya ise Azak Denizi kıyılarına, Besarabya’ya ve Kafkasya’da doğrudan etkiye sahip oldu.

**Arka Plan** 
1760’larda, Katerina II’nin yönetimi altında Rusya, Doğu Avrupa’daki etkisini artırmak için Polonya’nın iç işlerine aktif olarak müdahale ediyordu. 1768’de Rusya, Polonya’yı “Sonsuz Antlaşma”yı imzalamaya zorlayarak burayı bir Rus protektorası haline getirdi; bu, Bar Konfederasyonu isyanına yol açtı. İsyan eden Lehler, Fransa ve Osmanlı İmparatorluğu’nun desteğiyle Rus birliklerinden kaçarak Osmanlı sınırlarına yöneldi. Baharda, Rus kuvvetleri (Zaporojya Kazakları dahil), Ukrayna’daki Balta kasabasına saldırdı; Osmanlı raporlarına göre burada bir katliam gerçekleşti. Rusya bu suçlamaları reddetti, ancak Sultan Mustafa III, danışmanlarının (Fransa elçiliğini de içeren) etkisiyle bu durumu Rusya’ya karşı savaş için bir fırsat olarak kullandı. 1763’ten beri Rus-Osmanlı ilişkilerini yöneten Obreskov’un elçiliği, müzakereler için Konstantinopolis’te bulunuyordu.

**Olayların Gidişatı** 
6 Ekim’de Yeniçeriler, Obreskov’un Divan’daki elçiliğini kuşattı ve büyükelçiyi, çevirmenini, sekreterlerini ve 9 diğer üyeyi tutukladı. Obreskov, Polonya’nın iç işlerine karıştığı suçlamasıyla karşılaştı. Tutuklama, Osmanlı yetkililerinin (Mustafa Refik Efendi dahil) Rus birliklerinin Polonya’dan çekilmesini talep ettiği müzakereler sırasında gerçekleşti. Obreskov, Katerina II’nin emirlerine atıfta bulunarak reddetti. Tutukluluk 1774’e kadar sürdü; barış antlaşmasından sonra Obreskov serbest bırakıldı. Bu olay, Rusya’nın 23 Aralık 1768’de savaş ilan etmesine ve Osmanlı İmparatorluğu’nun Ukrayna ve Kafkasya’da taarruza geçmesine neden oldu.

**Savaşın Gidişatı ve Sonuçları** 
Savaş altı yıl sürdü ve Rusya’nın askeri üstünlüğünü ortaya koydu. Rus kuvvetleri, Generaller Pyotr Rumyantsev ve Aleksandr Suvorov’un komutasında Kagul (1770) ve Kozludja (1774) savaşlarında zafer kazandı. Aleksey Orlov komutasındaki Rus filosu, Çeşme’de (1770) Osmanlı donanmasını yok etti. Savaş, Küçük Kaynarca Antlaşması (21 Temmuz 1774) ile sona erdi; bu antlaşmayla Rusya, Azak Denizi kıyılarını, Besarabya’yı aldı, Kırım bağımsız bir protektoraya dönüştü ve Rusya, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Ortodoks Hıristiyanların koruyucusu oldu. Önemli bir sonuç da Kırım Ermenilerinin kaderiydi. Savaş sırasında, geleneksel Ermeni köylerinde (örneğin Or-Kapu ve Kerç) yaşayan Kırım Ermenileri, askeri operasyonlar ve mülteci yer değiştirmelerine maruz kaldı. Antlaşmadan sonra toplulukları küçülmeye başladı; birçok aile güvenlik ve yeniden yerleştirme fırsatları arayarak Rus İmparatorluğu’nun diğer bölgelerine, özellikle Ermenistan’a göç etti. Bu, Ermeni diasporasının Rusya’da yayılmasına katkıda bulundu.

—

Սամվել Ռուբիկի Մնացյանը մահացել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Ֆրայբուրգ-իմ-Բրայսգաուում, Գերմանիա, 29 տարեկանում, օնկոլոգիական հիվանդության հետևանքով։ Ռուս հոկեյիստ էր, պաշտպան, Օմսկի հոկեյի դաստիարակ, իր եղբայր Դավիթ Մնացյանի նման հոկեյիստ։

Ծնվել է 1990 թվականի մարտի 5-ին Օմսկում, Ռուսաստան։ Ուսումնասիրել է Օմսկի «Ավանգարդ» ակումբի երիտասարդական և պատանեկան թիմերում, սակայն չի կարողացել հասնել հիմնական կազմին։ 2010-2011 մրցաշրջանում խաղացել է չեխական «Կլադնո» թիմում, 7 խաղում չի հավաքել միավոր։ 2011 թվականին տեղափոխվել է Ղազախստան՝ «Արլան» թիմում, ապա «Բարիս» ակումբում (2012-2013)։ 2013 թվականին միացել է Նիժնի Նոգոռոդի «Նեֆտխիմիկ»-ին, խաղացել ՎՀԼ-ում «Մոլոտ-Պրիկամյե» (Պերմ) և «Նեֆտյանիկ» (Ալմետևսկ) թիմերում։ 2015 թվականի հունվարի 25-ին ստորագրել է «Ադմիրալ» ակումբի հետ (Վլադիվոստոկ), 2018 թվականին միացել «Սիբիր» թիմին (Նովոսիբիրսկ)։ 2018 թվականի օգոստոսին ախտորոշվել է օնկոլոգիական հիվանդություն, որը պահանջել է անմիջական բուժում։ 2018 թվականի խաղի ժամանակ ստացած հարվածը հանգեցրել է ուղեղիկի ուռուցքի, որը տարածվել էր լյարդին և միզահեռացման համակարգին։ Մնացյանի պայքարը հիվանդության դեմ աջակցություն է գտել հոկեյի համայնքից, սակայն նա մահացել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Գերմանիայում, որտեղ բուժվում էր։ Պատվահարգանքի տուրք է մատուցվել Օմսկի «Ավանգարդ» ակումբի կողմից, որտեղ հիշատակվել է նրա ջերմ հիշատակը որպես մարտական և ընկերական խաղացող։ Մնացյանի մահը խոր վշտ է հանգեցրել ռուս հոկեյի համայնքում, և նրա հիշատակը պահպանվում է որպես երիտասարդ տաղանդի կորուստ։

### Русский
Российский хоккеист армянин , талант Омска

Самвел Рубикович Мнацян умер 5 октября 2019 года в Фрайбурге-на-Брайсгау, Германия, в возрасте 29 лет, от онкологического заболевания. Российский хоккеист, защитник, воспитанник омского хоккея. Брат Давида Мнацяна, также хоккеиста. Родился 5 марта 1990 года в Омске, Россия. Начал карьеру в омском «Авангарде», играя в юношеских и молодёжных командах, но не смог пробиться в основной состав. В сезоне 2010/11 провёл сезон в молодёжной команде «Омские ястребы», затем перешёл в чешский «Кладно» из экстралиги, где в 7 матчах не набрал очков.

Из Чехии перебрался в Казахстан, в «Арлан» из Кокшетау. Дебютировал в чемпионате Казахстана в 2011 году. На следующий сезон подписал контракт со столичным «Барысом» из КХЛ. Спустя год, в 2013 году, присоединился к нижнекамскому «Нефтехимику» и провёл два сезона в ВХЛ, выступая за пермский «Молот-Прикамье» и альметьевский «Нефтяник». 25 июня 2015 года подписал контракт с «Адмиралом» Владивосток. В 2018 году стал игроком «Сибири».

В августе 2018 года у Мнацяна диагностировано онкологическое заболевание, требующее немедленного лечения. Во время матча он получил удар в спину, что привело к опухоли на шестом позвонке, перешедшей в злокачественную форму с метастазами в печень и мочевыводящие пути. Борьба с болезнью вызвала поддержку хоккейного сообщества, но он скончался 5 октября 2019 года в Германии, где проходил лечение. В Омске «Авангард» почтил его память как боевого и дружелюбного игрока. Смерть Мнацяна стала глубоким ударом для российского хоккея, и его память сохраняется как потеря молодого таланта.

### English
Fighting Defender in the KHL

Samvel Rubikovich Mnatsyan died on October 5, 2019, in Freiburg im Breisgau, Germany, at the age of 29, from an oncological disease. A Russian hockey player and defenseman, he was a product of Omsk hockey. Brother of David Mnatsyan, also a hockey player. Born on March 5, 1990, in Omsk, Russia. He began his career with Omsk’s “Avangard,” playing in junior and youth teams but never breaking into the main squad. In the 2010/11 season, he played for the youth team “Omskie Yastreby,” then moved to Czech Extraliga’s “Kladno,” where he scored no points in 7 games.

From the Czech Republic, he went to Kazakhstan, joining “Arlan” in Kokchetau. He debuted in the Kazakhstan Championship in 2011. The next season, he signed with Astana’s “Barys” in the KHL. In 2013, he joined Nizhny Novgorod’s “Neftekhimik” and spent two seasons in the VHL, playing for Perm’s “Molot-Prikamye” and Almetyevsk’s “Neftekhimik.” On June 25, 2015, he signed with Vladivostok’s “Admiral.” In 2018, he joined “Siberia.”

In August 2018, Mnatsyan was diagnosed with an oncological disease requiring immediate treatment. A match injury led to a tumor on the sixth vertebra, which became malignant with metastases to the liver and urinary tract. His battle against the disease garnered support from the hockey community, but he passed away on October 5, 2019, in Germany. Omsk’s “Avangard” honored him as a combative and friendly player. Mnatsyan’s death was a profound loss to Russian hockey, remembered as the passing of a young talent.

Apple-ի հիմնադիր Սթիվ Փոլ Ջոբսը մահացել  է 2011 թվականի հոկտեմբերի 5-ին , Պլատո Ալտոում Կալիֆորնիա

  Ջոբսը միշտ Փոլին և Կլարային համարում էր հայր և մայր, նա շատ էր զայրանում, եթե ինչ-որ մեկը նրանց որդեգրող ծնողներ էր անվանում.  Պաշտոնական որդեգրման կանոնների համաձայն՝ կենսաբանական ծնողները ոչինչ չգիտեին իրենց որդու գտնվելու վայրի մասին, իսկ Սթիվը հանդիպեց իր ծննդաբերած մորն ու կրտսեր քրոջը միայն 31 տարի անց։

Основатель Apple Стив Пол Джобс умер 5 октября 2011 года в Плато-Альто, Калифорния.
Детство и юность провел в семье Клары Агопян и Пола Джобса, которые его усыновили. Джобс всегда считал Пола и Клару отцом и матерью, он очень раздражался, если кто-то называл их приёмными родителями: «Они — мои настоящие родители на 100 %». Согласно правилам официального усыновления, биологические родители ничего не знали о местонахождении сына, и Стив встретился с родной матерью и младшей сестрой только через 31 год

Apple founder Steve Paul Jobs died on October 5, 2011, in Plateau Alto, California.. He spent his childhood and youth in the family of Clara Hagopian and Paul Jobs, who adopted him. Jobs always considered Paul and Clara his father and mother, and he was very irritated if someone called them his adoptive parents: “They are 100% my real parents.” According to the rules of official adoption, the biological parents knew nothing about the whereabouts of their son, and Steve met his biological mother and younger sister only 31 years later.

1925 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Խորհրդային Հայաստանի կառավարության որոշմամբ Երևանում  հիմնադրվեց Նոր Մալաթիա-Սեբաստիայի շրջանը՝ համանուն  հայկական  պատմական մարզի ցեղասպանությունից փրկված  հայերի համար  որպես  բնակելի և վարչական տարածք:

Այս շրջանը, որը գտնվում է  Երևանի հարավ-արևմտյան մասում՝ Ջրպետ և Էրեբունիի մոտ, ստացավ իր անունը պատմական հայկական Մալաթիայի (Մալաթիա) և Սեբաստիայի (Սիվաս) պատվին՝ այդ քաղաքներում ցեղասպանության ժամանակ կոտորված հայերի հիշատակին: Հիմնադրումը խորհրդանշում էր հայկական պետականության վերածնունդը և բեռնված հայրենիքի վերաբնակեցման ջանքերը Խորհրդային շրջանում: Շրջանը սկսվեց կառուցվել որպես բնակելի թաղամաս՝ նախատեսված գյուղացիական բնակչության և փախստականների համար, և այն դարձավ Երևանի արագ աճող վարչական միավորներից մեկը:

**Նախապատմություն** 
1915 թվականի Ցեղասպանության հետևանքով հարյուր հազարավոր հայեր տեղահանվեցին դեպի Ռուսաստան, Պարսկաստան և այլ տարածքներ: 1920 թվականին Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո կառավարությունը սկսեց վերաբնակեցնել հայկական հողերը: Երևանը, որպես մայրաքաղաք, արագ աճում էր, և 1920-ական թվականներին սկսվեցին նոր շրջանների կառուցումները՝ Ալեքսանդր Թամանյանի գլխավոր պլանի շրջանակներում: Մալաթիա-Սեբաստիան ստեղծվեց հատուկ փախստականների համար, ովքեր վերադառնում էին հայրենիք՝ հիմնվելով 1924-1925 թվականների որոշումների վրա: Շրջանը նախատեսված էր որպես գյուղատնտեսական և արդյունաբերական կենտրոն՝ Երևանի հարավում, որտեղ կառուցվեցին բնակելի տներ, դպրոցներ և գործարաններ:

**Հիմնադրումը և կառուցումը** 
Հոկտեմբերի 4-ի որոշմամբ ստեղծվեց Մալաթիա-Սեբաստիայի վարչական միավորը, որը ընդգրկում էր Երևանի հարավ-արևմտյան հատվածը: Այն կառուցվեց հայկական ավանդական ճարտարապետության տարրերով՝ Թամանյանի պլանի շրջանակներում, որտեղ նախատեսվում էր բազմաբնակարան շենքեր, փողոցներ և այգիներ: 1920-ական թվականներին շրջանը բնակեցվեց գյուղացիներով և փախստականներով, ովքեր աշխատում էին տեղական գործարաններում: Այն դարձավ Երևանի արդյունաբերական կենտրոններից մեկը՝ զարգացնելով տեքստիլ, սննդի արտադրություն և կառուցարարություն: Շրջանը կարևոր դեր խաղաց Երևանի աճի մեջ, դառնալով բնակչության կենտրոնացման վայր:

**Հետևանքները** 
Մալաթիա-Սեբաստիան աստիճանաբար դարձավ Երևանի ամենախոշոր շրջաններից մեկը, որտեղ բնակչությունը հասավ տասնյակ հազարավորներին: Այն խորհրդանշում էր հայկական վերածնունդը Ցեղասպանությունից հետո, սակայն 1930-ական թվականներին ստալինյան ճնշումները ազդեցին նրա զարգացման վրա: Այսօր շրջանը մնում է Երևանի կենտրոնական մասը՝ պահպանելով իր պատմական անունը և դառնալով հայկական ինքնորոշման խորհրդանիշ:

### Русская версия

Историческое Основание Района Еревана”

4 октября 1925 года по решению правительства Советской Армении в Ереване был основан район Нор Малатия-Себастия как жилой и административный район для армян, переживших геноцид, из одноимённой исторической армянской провинции. Этот район, расположенный на юго-западе Еревана, недалеко от Джрпет и Эребуни, получил свое название в честь исторических армянских городов Малатья и Себастия (Сивас), где во время геноцида были уничтожены тысячи армян. Основание символизировало возрождение армянской государственности и усилия по переселению беженцев в Советский период. Район был создан как жилой массив для крестьян и беженцев, став одним из быстро растущих административных единиц Еревана.

**Предыстория** 
После Геноцида 1915 года сотни тысяч армян были депортированы в Россию, Персию и другие регионы. После советизации Армении в 1920 году правительство начало возвращать армян на родину. Ереван, как столица, быстро рос, и в 1920-х годах началось строительство новых районов в рамках генерального плана Александра Таманяна. Малатия-Себастия была создана специально для беженцев на основе решений 1924–1925 годов. Район предназначался для сельскохозяйственного и промышленного развития на юге Еревана, где строились жилые дома, школы и фабрики.

**Основание и строительство** 
Решением от 4 октября был создан административный район Малатия-Себастия, охватывающий юго-запад Еревана. Он строился с элементами армянской традиционной архитектуры по плану Таманяна, включая многоэтажные дома, улицы и сады. В 1920-х годах район заселялся крестьянами и беженцами, работавшими на местных фабриках. Он стал одним из промышленных центров Еревана, развивая текстиль, пищевую промышленность и строительство. Район сыграл ключевую роль в росте Еревана, став местом концентрации населения.

**Последствия** 
Малатия-Себастия постепенно стала одним из крупнейших районов Еревана с десятками тысяч жителей. Она символизировала армянское возрождение после Геноцида, но в 1930-х годах сталинские репрессии повлияли на ее развитие. Сегодня район остается центральной частью Еревана, сохраняя историческое название и служа символом армянской самоидентификации.

### English Version

The Historic Foundation of a Yerevan District”

On October 4, 1925, by the decision of the government of Soviet Armenia, the Nor Malatia-Sebastia district was established in Yerevan as a residential and administrative area for Armenians who survived the genocide from the historical Armenian province of the same name.Located in the southwest of Yerevan near Jrpet and Erebuni, the district was named after the historical Armenian cities of Malatya and Sebastia (Sivas), where thousands of Armenians were massacred during the genocide. The foundation symbolized the rebirth of Armenian statehood and efforts to resettle refugees in the Soviet era. The district was developed as a residential neighborhood for peasants and refugees, becoming one of Yerevan’s rapidly growing administrative units.

**Background** 
Following the 1915 Genocide, hundreds of thousands of Armenians were displaced to Russia, Persia, and other regions. After Armenia’s sovietization in 1920, the government began repatriating Armenians. Yerevan, as the capital, grew rapidly, and in the 1920s, new districts were constructed under Alexander Tamanyan’s master plan. Malatia-Sebastia was created specifically for refugees based on 1924–1925 decisions. Intended for agricultural and industrial development south of Yerevan, it featured residential houses, schools, and factories.

**Foundation and Construction** 
The October 4 decision established the Malatia-Sebastia administrative unit, covering Yerevan’s southwest. Built with elements of traditional Armenian architecture per Tamanyan’s plan, it included multi-story buildings, streets, and gardens. In the 1920s, the district was populated by peasants and refugees working in local factories. It became one of Yerevan’s industrial centers, fostering textile, food production, and construction. The district played a key role in Yerevan’s expansion, serving as a population hub.

**Consequences** 
Malatia-Sebastia grew into one of Yerevan’s largest districts with tens of thousands of residents. It symbolized Armenian revival after the Genocide, though Stalinist repressions in the 1930s impacted its growth. Today , the district remains a central part of Yerevan, preserving its historical name and serving as a symbol of Armenian self-identification.