Շեքսպիրի և Շիլլերի Դերերի Կերտող 

Միքայել Գևորգի Մանվելյանը մահացել է 1944 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ դերասան, արձակագիր, դրամատուրգ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1935), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934)։

Ծնվել է 1877 թվականի փետրվարի 14-ին Ներքին Ագուլիս գյուղաքաղաքում։ 16 տարեկանում ընդունվել է Աբելյան-Արմենյան թատերախումբ, այնուհետև խաղացել Բաքվի հայկական թատերախմբում։ 1898-1900 թվականներին ծառայել է ցարական բանակում։ 1903 թվականին սովորել է Մոսկվայի կայսերական թատրոնի դերասանուհի Իրաիդա Ումանեց-Ռայսկայայի դրամատիկական դասընթացում, որն ավարտելուց հետո վերադարձել է Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Գյումրի) և փորձել հիմնել սեփական թատրոն։ 1905 թվականին Ֆրանց Մոորի դերը (Շիլլերի «Ավազակներ») նրան բերել է մեծ ճանաչում։ 1922 թվականից խաղացել է Երևանի առաջին պետական թատրոնում (այժմ՝ Գ. Սունդուկյանի անվան), որտեղ կերտել է նշանավոր դերեր, այդ թվում՝ Շայլոկ («Վենետիկի վաճառականը», 1908), Տարտյուֆ («Տարտյուֆ», 1924), Յագո («Օթելլո»), Հայրապետ («Նամուս», 1912) և այլն։ Գրել է «Ոստայն» (1910), «Հեքիաթ» (1910), «Հրաբուխ» (1914, արժանացել է Մակարյան մրցանակի) դրամաները, որոնք բեմադրվել են Թիֆլիսում, Բաքվում, Երևանում և Կոստանդնուպոլսում։ Նրա «Մի գլխարկի պատմություն» գիրքը հրատարակվել է ադրբեջաներեն (Բաքու, 1931)։ Նկարահանվել է «Զարե» (1926), «Միշտ պատրաստ» (1936) և «Քաջ Նազար» (1941) ֆիլմերում։ «Եղսան մոքիրը» պատմվածքի հիման վրա «Հայֆիլմ»-ը նկարահանել է «Ղուլը» կինոնկարը։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ Մանվելյանի ստեղծագործական կյանքի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել ավագ եղբայրը՝ Լևոն Մանվելյանը՝ մանկավարժ, գրականագետ և բանաստեղծ։ Նրա դերերը 1920-1930-ականներին առանձնանում էին ցայտուն արտահայտչականությամբ և գաղափարական խորությամբ։ Մանվելյանի ներդրումը հայ թատրոնի և գրականության մեջ կարևոր է, նրա աշխատանքները մնացել են հայ մշակույթի անբաժան մաս։

### Русский
Создатель ролей Шекспира и Шиллера

Микаел Геворгович Манвелян умер 7 октября 1944 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский актёр, прозаик, драматург, народный артист Армянской ССР (1935), член Союза писателей СССР (с 1934 года). Родился 14 (26) февраля 1877 года в посёлке Нижний Агудис. В 16 лет поступил в театральную труппу Абелян-Айкакан, затем играл в Бакинской армянской театральной труппе. В 1898–1900 годах служил в царской армии. В 1903 году обучался на драматических курсах актрисы императорского театра Ираиды Уманец-Райской в Москве, после чего вернулся в Александрополь (ныне Гюмри) и попытался основать собственный театр. В 1905 году роль Франца Моора в драме Шиллера «Разбойники» принесла ему признание как актёра. С 1922 года выступал в Первом государственном театре Еревана (ныне театр им. Г. Сундукяна), где создал выдающиеся роли, включая Шейлока («Венецианский купец», 1908), Тартюфа («Тартюф», 1924), Яго («Отелло»), Айрапета («Намус», 1912) и другие. Написал драмы «Паутина» (1910), «Сказка» (1910), «Вулкан» (1914, получил премию Макаряна), которые ставились в театрах Тифлиса, Баку, Еревана и Константинополя. Его книга «История одной шляпы» была опубликована на азербайджанском языке (Баку, 1931). Снимался в фильмах «Заре» (1926), «Всегда готов» (1936) и «Кадж Назар» (1941). По его рассказу «Ехсан-мохир» киностудия «Арменфильм» сняла фильм «Гул». Награждён орденом Трудового Красного Знамени. На творчество Манвеляна сильно повлиял его старший брат, педагог, литературовед и поэт Левон Манвелян. В 1920–1930-х годах его роли отличались яркой выразительностью и глубокой идейностью. Вклад Микаела Манвеляна в армянский театр и литературу значителен, его работы остаются неотъемлемой частью армянской культуры.

### English
Creator of Shakespeare and Schiller Roles

Mikael Gevorgovich Manvelyan died on October 7, 1944, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. An Armenian actor, prose writer, and playwright, he was a People’s Artist of the Armenian SSR (1935) and a member of the USSR Writers’ Union (from 1934). Born on February 14 (26), 1877, in the village of Nizhny Agulis. At 16, he joined the Abelyan-Armenian theater troupe, later performing with the Baku Armenian theater troupe. From 1898 to 1900, he served in the Tsarist army. In 1903, he studied at the dramatic courses of actress Iraida Umanets-Raiskaya at Moscow’s Imperial Theater, after which he returned to Alexandropol (now Gyumri) and attempted to establish his own theater. In 1905, his role as Franz Moor in Schiller’s *The Robbers* brought him fame as an actor. From 1922, he performed at Yerevan’s First State Theater (now the G. Sundukyan Theater), where he created notable roles, including Shylock (*The Merchant of Venice*, 1908), Tartuffe (*Tartuffe*, 1924), Iago (*Othello*), and Ayrapet (*Namus*, 1912). He wrote the plays *Web* (1910), *Fairy Tale* (1910), and *Volcano* (1914, awarded the Makaryan Prize), staged in Tiflis, Baku, Yerevan, and Constantinople. His book *The Story of One Hat* was published in Azerbaijani (Baku, 1931). He appeared in the films *Zare* (1926), *Always Ready* (1936), and *Kaj Nazar* (1941). Based on his story *Yehsan-Mokhir*, “Armenfilm” produced the film *Ghul*. He was awarded the Order of the Red Banner of Labor. His elder brother, educator, literary scholar, and poet Levon Manvelyan, greatly influenced his work. In the 1920s and 1930s, his roles were marked by vivid expressiveness and profound ideas. Mikael Manvelyan’s contribution to Armenian theater and literature is significant, and his works remain an integral part of Armenian culture.