Դժվար է պատկերացնել, թե ինչպիսին կլիներ հայ գիտությունն ու մշակույթը 20-րդ դարում, եթե չլիներ այս դպրոցը

Դեկտեմբերի 1, 1824 – Թիֆլիսում բացվեց Ներսիսյան դպրոցը (որը դարձավ ճեմարան 1837 թվականին)  շարունակեց գործել մինչև 1924 թվականը

Դրան նպաստել է Հայ առաքելական եկեղեցու Ներսես արքեպիսկոպոսը՝ 1843 թվականին ընտրվել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս՝ դառնալով Ներսես Հինգերորդ կամ Ներսես Աշտարակեցի։
Նա հրավիրել է հայ լավագույն գիտնականներին և ապահովել շնորհալի երեխաների վերապատրաստումը։  Առաջին ուսանողներից էր Խաչատուր Աբովյանը, ով դրեց հայ նոր գրականության հիմքերը։  Ընդհանուր առմամբ, դպրոցի ղեկավարությունը փորձել է հավաքագրել հայ հասարակության ցածր եկամուտ ունեցող խավերի աշակերտներին։  Այդ նպատակով դպրոցի մենթորները ճամփորդել են Հայաստանի ամենահեռավոր շրջաններ, որպեսզի տեղում հայտնաբերեն ամենակարող երեխաներին՝ անկախ ընտանիքի ֆինանսական վիճակից։
Այստեղ է ծնվել նաև Թբիլիսիի հայկական թատրոնը, որն այսօր էլ կա, և մեծ հաշվով հենց Ներսեսյան ճեմարանի պատերից է իր պատմական սկիզբը դրել Սունդուկյանի անվան Երևանի թատրոնը։
Այստեղ են սովորել հայոց աշխարհի լավագույն ուղեղները՝ Ծերենցը, Պերճ Պռոշյանը, Մակար Եկմալյանը, Հովհաննես Թումանյանը և նրա ուսուցիչ Ղազարոս Աղայանը, Հայկ Բժշկյանը և նույնիսկ Անաստաս Միկոյանը։
Թեև 1924 թվականի հունիսի 13-ին Թիֆլիսում հանդիսավոր կերպով նշվեց Ներսեսյան ճեմարանի 100-ամյակը, և կրթության ժողովրդական կոմիսար Ա.Վ. Լունաչարսկին, որը ելույթ ունեցավ տոնակատարությանը, ասաց. հայ ժողովուրդը և պատմության մեջ արժանի տեղ ունի նրա հոգևոր մշակույթը»,- նույն թվականին այն փակեցին խորհրդային իշխանությունները։

1 декабря 1824 года – в Тифлисе открыта Нерсисянская школа (продолжала функционировать до 1924 г.).Трудно представить, какими были бы армянские наука и культура в ХХ веке, если бы не армянская школа Нерсисян (в 1837 году ставшая семинарией)
Способствовал этому архиепископ Армянской Апостольской Церкви Нерсес – в 1843 году он был избран Католикосом Всех Армян, став Нерсесом Пятым или Нерсесом Аштаракеци.
Он пригласил лучших ученых-армян, заботился, чтобы одаренные дети прошли обучение. В числе первых студентов был Хачатур Абовян, заложивший основы новой армянской литературы. Вообще, руководство школы старалось набирать учеников из малоимущих слоев армянского общества. С этой целью наставники школы выезжали в самые глухие районы Армении, чтобы на месте выявить наиболее способных детей, независимо от материального положения семьи.
Здесь же родился и существующий до сих пор тбилисский Армянский театр, а по большому счету, именно из стен Нерсесяновской семинарии ведет свое историческое начало и ереванский театр имени Сундукяна.
Лучшие умы армянского мира преподавали здесь: Церенц, Перч Прошян, Макар Екмалян, здесь учились Ованес Туманян и его учитель Газарос Агаян, Гайк Бжшкян и даже Анастас Микоян.
Хотя 13 июня 1924 года в Тифлисе был торжественно отмечен 100-летний юбилей семинарии Нерсесян, а выступивший на праздновании с речью народный комиссар просвещения А. В. Луначарский сказал: «Семинария Нерсесян была большим очагом культуры для армянского народа и она имеет достойное место в истории его духовной культуры», в том же году советские власти ее закрыли.

December 1, 1824 – Nersisyan School opened in Tiflis (continued to function until 1924). It is difficult to imagine what Armenian science and culture would have been like in the 20th century if it were not for the Armenian Nersisyan School (which became a seminary in 1837).
This was facilitated by the Archbishop of the Armenian Apostolic Church Nerses – in 1843 he was elected Catholicos of All Armenians, becoming Nerses the Fifth or Nerses Ashtaraketsi.
He invited the best Armenian scientists and made sure that gifted children were educated. Among the first students was Khachatur Abovyan, who laid the foundations of new Armenian literature. In general, the school administration tried to recruit students from the poorest strata of Armenian society. To this end, the school’s mentors traveled to the most remote areas of Armenia to identify the most capable children on the spot, regardless of the family’s financial situation.  The still existing Tbilisi Armenian Theatre was also born here, and by and large, the Yerevan Sundukyan Theatre traces its historical origins to the walls of the Nersesyan Seminary.
The best minds of the Armenian world taught here: Tserents, Perch Proshyan, Makar Yekmalyan, Hovhannes Tumanyan and his teacher Ghazaros Agayan, Hayk Bzhshkyan and even Anastas Mikoyan studied here.
Although on June 13, 1924, the 100th anniversary of the Nersesyan Seminary was solemnly celebrated in Tiflis, and the People’s Commissar of Education A. V. Lunacharsky, who spoke at the celebration, said: “The Nersesyan Seminary was a great cultural center for the Armenian people and it has a worthy place in the history of its spiritual culture,” the Soviet authorities closed it that same year.