Հայ Մաթեմատիկոսի Նորարար Ճանապարհը՝ Հաշվողական Գիտության Հիմնադիրներից

Հունիսի 2, 1930, Վարդենիսում ծնվել է
Աշոտ Վեզիրի Պետրոսյանըհայտնի` հայ մաթեմատիկ executiv, ով իր անունը փորագրեց Հայաստանի հաշվողական մաթեմատիկայի և տեխնոլոգիաների պատմության մեջ:

Ծնվել է Հայաստանի գեղատեսիլ անկյունում, որտեղ նրա մանկությունն անցել է գիտության և կրթության հանդեպ անսահման հետաքրքրությամբ:
Աշոտը 1949 թվականին ոսկե մեդալով ավարտել է Դիլիջանի միջնակարգ դպրոցը և նույն տարում ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը: 1954 թվականին նա ավարտել է համալսարանը կարմիր դիպլոմով՝ ցույց տալով իր բացառիկ տաղանդը: Դրանից հետո նա սկսել է դասավանդել մաթեմատիկա ԵՊՀ-ում, սակայն 1955 թվականին ընդունվել է ասպիրանտուրա Մոսկվայի պետական համալսարանում՝ հռչակավոր մաթեմատիկոս Լազար Լյուստերնիկի ղեկավարությամբ:
1957 թվականին Աշոտը վերադարձել է Հայաստան՝ Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի հրավերով, որպեսզի մասնակցի հաշվողական տեխնիկայի զարգացման ծրագրերին: Նա աշխատել է նորաստեղծ Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտում՝ սկզբում որպես գլխավոր ինժեներ, ապա՝ մաթեմատիկական բաժանմունքի վարիչ: Այդ ժամանակաշրջանում ինստիտուտը դարձել է ԽՍՀՄ-ում համակարգչային տեխնիկայի խոշորագույն արտադրողներից մեկը: Զուգահեռաբար, 1963-1970 թվականներին նա աշխատել է Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի Հաշվողական կենտրոնում՝ նախ որպես փոխտնօրեն, ապա՝ տնօրեն: Այդ կենտրոնը հետագայում վերածվել է Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման խնդիրների ինստիտուտի:
Աշոտ Պետրոսյանը մեծ դեր է խաղացել Հայաստանում տարբer սերունդների ԷՀՄ-ների (օրինակ՝ «Նաիրի» և «ЕС ЭВМ») մշակման և արտադրության կազմակերպման գործում: Նա ակադեմիկոս Սերգեյ Մերգելյանի հետ համատեղ եղել է Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի և Հաշվողական կենտրոնի հիմնադիրներից մեկը՝ դնելով Հայաստանի տեխնոլոգիական զարգացման հիմքը:
Գիտական աշխատանքի հետ մեկտեղ, Աշոտը դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանի կիրառական մաթեմատիկայի ֆակուլտետում (1965-1978)՝ վարելով մաթեմատիկական ապահովման ամբիոնը, ինչպես նաև Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում (1978-1986): Նա հեղինակել է բազմաթիվ դասագրքեր, արտոնագրեր և մենագրություններ՝ նվիրված հաշվողական մաթեմատիկային, 26 ալգորիթմական տեղեկատվության տեսությանը և դիսկրետ մաթեմատիկային: Նրա աշխատանքները վերաբերում են կիբեռնետիկային, ԷՀՄ ավտոմատացված համակարգերի նախագծման մաթեմատիկական խնդիրներին: Նա խմբագրել է Հաշվողական կենտրոնի հավաքածուների 5 հատոր և գիտական ղեկավար եղել ավելի քան 20 ասպիրանտների, որոնք հաջողությամբ պաշտպանել են իրենց թեկնածուական ատենախոսությունները՝ հատկապես գրաֆների տեսության ոլորտում:
Աշոտ Պետրոսյանի կյանքը վառ օրինակ է նվիրվածության և նորարարության: Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել հայ մաթեմատիկոսներին և տեխնոլոգիայի մասնագետներին՝ ապացուցելով, որ նվիրվածությունն ու տաղանդը կարող են փոխել աշխարհը:

Яркий Путь Математика-Новатора: Один из Основателей Вычислительной Науки в Армении
2 июня 1930 года, Варденис, Армения
Ашот Везири Петросян родился в Варденисе, живописном уголке Армении, где его детство прошло в окружении природы и с неутолимой жаждой знаний. Он стал известным армянским математиком, оставившим неизгладимый след в истории вычислительной математики и технологий Армении.
Ашот окончил среднюю школу в Дилиджане в 1949 году с золотой медалью и в том же году поступил на физико-математический факультет Ереванского государственного университета (ЕГУ). В 1954 году он окончил университет с красным дипломом, продемонстрировав выдающиеся способности. После этого он начал преподавать математику в ЕГУ, но уже в 1955 году поступил в аспирантуру МГУ под руководством известного математика Лазаря Люстерника.
В 1957 году Ашот вернулся в Армению по приглашению Академии наук Армении, чтобы участвовать в перспективных программах развития вычислительной техники. Он работал в новом НИИ математических машин в Ереване (ныне НИИ автоматизированных систем управления), сначала главным инженером, а затем заведующим математическим отделом. В те годы институт стал одним из крупнейших производителей компьютерной техники в СССР. Параллельно, в 1963–1970 годах, он занимал должности заместителя директора, а затем директора Вычислительного центра Академии наук Армении, который позже стал Институтом проблем информатики и автоматизации.
Ашот Петросян сыграл ключевую роль в разработке и организации производства в Армении различных поколений ЭВМ, таких как «Наири» и «ЕС ЭВМ». Вместе с академиком Сергеем Мергеляном он стал одним из основателей НИИ математических машин и Вычислительного центра, заложив фундамент технологического развития Армении.
Наряду с научной деятельностью, Ашот преподавал в ЕГУ на факультете прикладной математики (1965–1978), возглавляя кафедру математического обеспечения, а также в Ереванском политехническом институте (1978–1986). Он написал множество учебников, патентов и монографий по вычислительной математике, теории алгоритмической информации и дискретной математике. Его работы посвящены кибернетике и математическим проблемам проектирования автоматизированных систем ЭВМ. Он отредактировал пять томов сборников Вычислительного центра и был научным руководителем более 20 аспирантов, успешно защитивших кандидатские диссертации, в частности, в области теории графов.
Жизнь Ашота Петросяна — яркий пример преданности и новаторства. Его наследие продолжает вдохновлять армянских математиков и специалистов в области технологий, доказывая, что талант и самоотдача способны изменить мир.

The Trailblazing Path of a Mathematical Innovator: A Founding Father of Computing Science in Armenia
June 2, 1930, Vardenis, Armenia
Ashot Veziri Petrosyan was born in Vardenis, a picturesque corner of Armenia, where his childhood was filled with a deep curiosity for knowledge and a love for nature. He became a renowned Armenian mathematician, leaving an indelible mark on the history of computational mathematics and technology in Armenia.
Ashot graduated from secondary school in Dilijan in 1949 with a gold medal and that same year enrolled in the Faculty of Physics and Mathematics at Yerevan State University (YSU). In 1954, he graduated with a red diploma, showcasing his exceptional talent. He then began teaching mathematics at YSU, but in 1955, he entered graduate school at Moscow State University under the guidance of the renowned mathematician Lazar Lyusternik.
In 1957, Ashot returned to Armenia at the invitation of the Armenian Academy of Sciences to participate in pioneering programs for the development of computing technology. He worked at the newly established Yerevan Research Institute of Mathematical Machines (now the Research Institute of Automated Control Systems), initially as a chief engineer and later as head of the mathematical department. During this period, the institute became one of the largest producers of computer technology in the USSR. Simultaneously, from 1963 to 1970, he served as deputy director and then director of the Computing Center of the Armenian Academy of Sciences, which later became the Institute of Informatics and Automation Problems.
Ashot Petrosyan played a pivotal role in the development and production of various generations of computers in Armenia, such as the “Nairi” and “ES EVM.” Alongside academician Sergey Mergelyan, he was one of the founders of the Yerevan Research Institute of Mathematical Machines and the Computing Center, laying the foundation for Armenia’s technological advancement.
In parallel with his scientific work, Ashot taught at YSU’s Faculty of Applied Mathematics (1965–1978), heading the Department of Mathematical Software, and at the Yerevan Polytechnic Institute (1978–1986). He authored numerous textbooks, patents, and monographs on computational mathematics, algorithmic information theory, and discrete mathematics. His research focused on cybernetics and mathematical problems in the design of automated computer systems. He edited five volumes of the Computing Center’s collections and supervised over 20 graduate students who successfully defended their candidate dissertations, particularly in the field of graph theory.
Ashot Petrosyan’s life is a shining example of dedication and innovation. His legacy continues to inspire Armenian mathematicians and technologists, proving that talent and commitment can change the world.