Մահմուդ Ալիսուլթանովիչ Էսամբաև և հայերը

15 հուլիսի 1924, Հին Աթաղի, Չեչենական ինքնավար մարզ —ծնվել է  Մահմուդ Ալիսուլթանի Էսամբաևը, խորհրդային չեչեն պարող, էստրադային պարող, խորեոգրաֆ, բալետմայստեր, դերասան: ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ 1974:

Մահմուդ Էսամբաևը ոչ միայն մշակութային պատմության լեգենդար դեմք էր, այլև հայ ժողովրդի հետ խորը կապերով հայտնի էր, որոնք արտացոլում են խորհրդային բազմազգ ընտանիքի բազմազանությունը: Նրա կինը՝ Տամարա Խաչատուրյանը, հայուհի էր, որի հետ նա ստեղծեց ամուր ընտանեկան կապեր և ընդհանուր արվեստային ճանապարհ:

Հայաստան և հայ մշակույթ: Մահմուդ Էսամբաևի կարիերայում հայկական մշակույթը զբաղեցրել է հատուկ տեղ: Նա խորապես գնահատում էր հայկական պարարվեստը և հաճախ ընդգծում էր նրա գեղեցկությունը և խորությունը: Էսամբաևը համագործակցել է հայ հայտնի պարողների և խորեոգրաֆների հետ, ներառյալ Երևանի պարի անսամբլների ներկայացուցիչներին: Նրա ներկայացումներում հաճախ ընդգրկվում էին հայկական մոտիվներ, ինչը վկայում էր նրա ջերմ վերաբերմունքի մասին հայ ժողովրդի մշակույթի նկատմամբ: Դա հատկապես ակնառու էր նրա «Հայկական պար» կատարման ժամանակ, որտեղ նա ներկայացրեց հայկական ավանդական պարերի էլեգանտությունը և էներգիան:

Ընկերական կապեր և համագործակցություն: Էսամբաևը ընկերական հարաբերություններ էր պահպանում հայ արվեստագետների հետ, ներառյալ դերասաններ և երաժիշտներ, որոնք ապրում էին խորհրդային տարածքում: Նա հաճախ խոսում էր հայ ժողովրդի ընկերասիրության և նրանց արվեստի նկատմամբ նվիրումի մասին: Նրա կնոջ՝ Տամարա Խաչատուրյանի հայկական ծագումը խորացրեց նրա կապը հայ մշակույթի հետ: Նրա կյանքի ընթացքում նա մասնակցել է բազմաթիվ համերգների Հայաստանում, որտեղ նրան ողջունում էին որպես սիրելի հյուր: Այս համագործակցությունը խոսում է խորհրդային ժողովուրդների միջև մշակութային փոխանակման մասին:

Ժառանգություն: Մահմուդ Էսամբաևի մահից հետո, 7 հունվարի 2000, նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել արվեստասերներին: Հայաստանում նրան հիշում են որպես մեկին, ով կարողացավ կամուրջ կառուցել չեչեն և հայ մշակույթների միջև: 2025 թվականի հուլիսի 14-ին, Էսամբաևի ծննդյան 101-ամյակին մոտենալու ընթացքում, նրա ավանդը մնում է արժեքավոր ներդրում խորհրդային և հետխորհրդային մշակútային բազմազանության մեջ:

—

### Русский

15 июля 1924, Старые Атаги, Чеченская автономная область — родился  Махмуд Алисултанович Эсамбаев, советский чеченский артист балета, эстрадный танцовщик, хореограф, балетмейстер, актёр. Народный артист СССР 1974:

Махмуд Эсамбаев и армяне

Махмуд Эсамбаев не только был легендарной фигурой в культурной истории, но и известен глубокими связями с армянским народом, что отражает многонациональность советской семьи. Его супруга, Тамара Хачадурян, была армянкой, с которой он создал крепкие семейные узы и разделял общий артистический путь.

Армения и армянская культура: В карьере Махмуда Эсамбаева армянская культура занимала особое место. Он глубоко ценил армянское танцевальное искусство и часто подчёркивал его красоту и глубину. Эсамбаев сотрудничал с известными армянскими танцорами и хореографами, включая представителей танцевальных ансамблей Еревана. В его выступлениях часто звучали армянские мотивы, что свидетельствовало о его тёплом отношении к культуре армянского народа. Это особенно заметно в его исполнении «Армянского танца», где он передал элегантность и энергию традиционных армянских танцев.

Дружеские связи и сотрудничество: Эсамбаев поддерживал дружеские отношения с армянскими артистами, включая актёров и музыкантов, живших на советской территории. Он часто говорил о гостеприимстве армянского народа и их преданности искусству. Армянское происхождение его жены Тамары Хачадурян укрепило его связь с армянской культурой. В течение своей жизни он участвовал в многочисленных концертах в Армении, где его встречали как любимого гостя. Это сотрудничество говорит о культурном обмене между народами Советского Союза.

Наследие: После смерти Махмуда Эсамбаева 7 января 2000 года его наследие продолжает вдохновлять ценителей искусства. В Армении его помнят как человека, сумевшего построить мост между чеченской и армянской культурами. На 14 июля 2025 года, в преддверии 101-й годовщины его рождения, его вклад остаётся ценным вкладом в многонациональную культурную мозаику советского и постсоветского пространства.

—

### Чеченский

15 июль 1924, Стары АтагIи, Чеченан автономан область — Махьмад Алисултанович Есамбаев, Советан Чеченан балетан артист, эстрадан тIапчохар, хореограф, балетмейстер, актIор. СССРан халкхан артист 1974:**

**Махьмад Есамбаев а, армантой

Махьмад Есамбаев дIаймохь йоьду чохь хьехийна историйн легендаран фигуран ю, а, аьрматой меттиг хlуман тIехь доккха тlе йолу хьалхарш ю, цуьнан советан хlумган кехан бахархойн юьрташ. А хила хьудан — Тамара Хьачадури, аьрматой ю, а меттиган аьззаран тIехь доккха а, аьтту хьалхарш юьрташ меттиган ю.

Армани а, аьрматой культура: Махьмад Есамбаеван карьерахь аьрматой культура хьан хьоьжуш ю хила. А, аьрматой тIапчарш йоьхалла хьоьжуш йина а, а хила аьтту бахархойн а, а леларш хьалхарш ю. Есамбаев аьрматой тIапчохарш а, хореографш а меттиган тIехь доккха ю, аьтту Ерван тIапчан ансамблан меттиган. А хила тIапчаршкахь аьрматой мотивехь леларш ю, цуьнан аьрматой хlумган меттиг хьалхаран тIехь доккха ю. Цу хила аьтту аьрматой тIапчарш кхолларехь «Армянский танец» тIапчаршкахь хьажа ю, цуьнан аьрматой традиционалан тIапчарш элегантност а, энергияш хьажа ю.

Дуьххьаран тIехь доккха а, хьалхара: Есамбаев аьрматой артистш а меттиган дуьххьаран тIехь доккха ю, аьтту актIорш а, музыканш а, цуьнан советан территорияхь дIаймохь ю. А, аьрматой хlумган меттиган хазарш а, аьтту хьалхарш ю аьрматой хlумган меттиг нисдаран тIехь доккха. А хила хьудан Тамара Хьачадури аьрматой юьтту хьалхарш юьрташ меттиг аьззаран тIехь доккха а. А хила яздумахь Армани а хьалхарш концертшкахь меттиган ю, цуьнан аьрматой ю а хила сийнахь хlумган хазарш ю. Цу хьалхара советан хlумгана хьалхарш юьрташ хила.

Мирас: Махьмад Есамбаеван 7 январь 2000 шеран юккъера а, а мирас яздумахь хьалхарш юьрташ меттиг аьззаран ю. Армани а, а хила чечен а, аьрматой хlумгана хьалхарш юьрташ меттиг юьтту хьалхарш ю. 2025 шеран 14 июль цуьнан а хила тIаьхьанан 101 шеран юккъера хьоьжуш ю, а мирас советан а, постсоветан хьалхарш юьрташ мозаикахь бахархойн ю.

—

### English

15 July 1924, Starye Atagi, Chechen Autonomous Oblast —was born  Mahmud Alisultanovich Esambaev, Soviet Chechen ballet dancer, variety dancer, choreographer, ballet master, actor. People’s Artist of the USSR 1974:

**Mahmud Esambaev and the Armenians*

Mahmud Esambaev was not only a legendary figure in cultural history but also known for his deep connections with the Armenian people, reflecting the multicultural diversity of the Soviet family. His wife, Tamara Khachaturian, was an Armenian, with whom he built strong family ties and shared a common artistic journey.

Armenia and Armenian Culture: Armenian culture held a special place in Mahmud Esambaev’s career. He deeply admired Armenian dance art and often highlighted its beauty and depth. Esambaev collaborated with renowned Armenian dancers and choreographers, including representatives of dance ensembles from Yerevan. His performances frequently incorporated Armenian motifs, testifying to his warm regard for the culture of the Armenian people. This was particularly evident in his rendition of the “Armenian Dance,” where he showcased the elegance and energy of traditional Armenian dances.

Friendly Ties and Collaboration- Esambaev maintained friendly relationships with Armenian artists, including actors and musicians living across the Soviet territory. He often spoke of the hospitality of the Armenian people and their dedication to art. The Armenian heritage of his wife Tamara Khachaturian deepened his connection to Armenian culture. Throughout his life, he participated in numerous concerts in Armenia, where he was welcomed as a beloved guest. This collaboration speaks to the cultural exchange among the peoples of the Soviet Union.

Legacy: After Mahmud Esambaev’s death on 7 January 2000, his legacy continues to inspire art enthusiasts. In Armenia, he is remembered as someone who built a bridge between Chechen and Armenian cultures. On 14 July 2025, as his 101st birth anniversary approaches, his contribution remains a valuable part of the multicultural mosaic of Soviet and post-Soviet cultural heritage.