Քանդակի միջոցով ազգի հոգին

1941 թվականի հունիսի 20-ին Երևանում ծնվել է Յուրի Գուրգենի Պետրոսյանը, հայ քանդակագործ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2012), Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (2019):

Նրա ստեղծագործությունները խորապես արմատավորված են հայ մշակույթում և ազգային ինքնության մեջ: Մեծացել է մոր խնամքի ներքո, քանի որ հայրը զոհվել էր Երկրորդ աշխարհամարտում: Վաղ տարիքից նա սկսել է նկարել և փոքր քանդակներ ստեղծել՝ 4-5-րդ դասարաններից սկսած: Հորեղբայրը, ով կապեր ուներ արվեստի աշխարհի հետ, խորհուրդ է տվել նրան հաճախել Պիոներ պալատի քանդակի խմբակ: Այնուհետև նա սովորել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում (ավարտել է 1961 թ.) և Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի քանդակի բաժնում (ավարտել է 1966 թ.):

Յուրի Պետրոսյանի կուրսընկերներից էր Արա Շիրազը, ում միջոցով նա ծանոթացել է բանաստեղծ Հովհաննես Շիրազին: Շիրազի տանը նա լսել է հայրենաշունչ ընթերցումներ, որոնք ներշնչել են նրան հայրենասիրությամբ: 1968 թվականից Պետրոսյանը դարձել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ, իսկ 24 տարեկանից սկսել է մասնակցել հանրապետական և միջազգային ցուցահանդեսների: Նրա աշխատանքները, ներառյալ դիմաքանդակները, մանրաքանդակները, թեմատիկ հորինվածքները և խեցեգործական աշխատանքները, գրավել են արվեստասերների ուշադրությունը՝ աչքի ընկնելով դրամատիզմով և խորհրդանշականությամբ: Նա սերտորեն համագործակցել է հայ արվեստագետների հետ, մասնավորապես՝ ճարտարապետ Ռ. Մարտիրոսյանի հետ, օրինակ՝ Արամ Խաչատրյանի հուշարձանի ստեղծման ժամանակ:

Պետրոսյանի ստեղծագործությունները ցուցադրվել են Կանադայում, Հոլանդիայում, Փարիզում, Մոսկվայում և Ռիգայում, և պահպանվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում, Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարանում և Ռիգայի արտասահմանյան արվեստի թանգարանում: Նրա նշանավոր աշխատանքներից են «Կենաց ծառ» (1977, Պրահա), «Արամ Խաչատրյան» (1999, Երևան), «Հովհաննես Այվազովսկի» (2005, Երևան), «Մխիթար Հերացի» և «Զարթոնք» (2004, Երևան): Նրա քանդակները զարդարում են Հայաստանի քաղաքներն ու գյուղերը, ինչպես նաև ճարտարապետական կառույցները, օրինակ՝ «Մոսկվա» կինոթատրոնի ճակատը և Գյումրիի դրամատիկական թատրոնի շքամուտքը:

1977 թվականին Պրահայի քանդակի միջազգային սիմպոզիումում նա արժանացել է մրցանակի՝ «Կենաց ծառ» քանդակի համար: 1979 թվականին նա հաղթել է Արամ Խաչատրյանի հուշարձանի մրցույթում, և 1999 թվականին արձանը տեղադրվել է Երևանի համերգասրահի մոտ: Նրա ստեղծագործությունները, ինչպիսիք են «Ռեքվիեմ» (1984, նվիրված Սումգայիթի զոհերին) և «1915» (1985), արտահայտում են հայ ժողովրդի ողբերգական պատմությունն ու դիմակայության ոգին: Պետրոսյանի արվեստը բնորոշվում է մոնումենտալ ձևերով և խորը խորհրդանշականությամբ, որոնք արտացոլում են հայ մշակույթի խորքերը:

Յուրի Պետրոսյանի աշխատանքները, որոնք խոսում են հայ ժողովրդի պատմության, ոգու և ձգտումների մասին, կամուրջ են Հայաստանի և աշխարհի միջև: Նրա նվիրվածությունը հայ մշակույթին արժանացել է ճանաչման՝ Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2012) և Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (2019) կոչումներով: Պետրոսյանի ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել՝ խորհրդանշելով հայ ազգի անմնացորդ նվիրվածությունը արվեստին և հայրենիքին:

—

### Биография на русском языке

Душа нации через скульптуру

20 июня 1941 года в Ереване родился Юрий Гургенович Петросян, армянский скульптор, заслуженный художник Армении (2012), народный художник Армении (2019). Его произведения глубоко укоренены в армянской культуре и национальной идентичности. Вырос он под опекой матери, так как его отец погиб во Второй мировой войне. С раннего возраста он рисовал и создавал небольшие скульптуры, начиная с 4–5 классов. Его дядя, связанный с миром искусства, посоветовал ему посещать кружок скульптуры во Дворце пионеров. Позже он учился в Ереванском художественном училище (окончил в 1961 году) и на скульптурном отделении Ереванского художественно-театрального института (окончил в 1966 году).

Среди однокурсников Юрия Петросяна был Ара Шираза, через которого он познакомился с великим поэтом Ованесом Шираза. В доме Шираза он слушал патриотические чтения, которые вдохновляли его патриотизмом. С 1968 года Петросян стал членом Союза художников Армении, а с 24 лет начал участвовать в республиканских и международных выставках. Его работы, включая портретные бюсты, миниатюры, тематические композиции и керамические изделия, привлекли внимание искусствоведов и любителей искусства своим драматизмом и символизмом. Он тесно сотрудничал с армянскими деятелями искусства, в частности с архитектором Р. Мартиросяном, например, при создании памятника Араму Хачатуряну.

Работы Петросяна выставлялись в Канаде, Нидерландах, Париже, Москве и Риге и хранятся в Национальной галерее Армении, Третьяковской галерее в Москве, Музее искусства народов Востока и Музее зарубежного искусства в Риге. Среди его значимых работ — «Древо жизни» (1977, Прага), «Арам Хачатурян» (1999, Ереван), «Ованес Айвазовский» (2005, Ереван), «Мхитар Гераци» и «Пробуждение» (2004, Ереван). Его скульптуры украшают города и сёла Армении, а также архитектурные сооружения, такие как фасад кинотеатра «Москва» и парадный вход драматического театра в Гюмри.

В 1977 году на международном симпозиуме скульптуры в Праге Петросян получил награду за скульптуру «Древо жизни». В 1979 году он победил в конкурсе на памятник Араму Хачатуряну, и в 1999 году статуя была установлена перед концертным залом в Ереване. Его произведения, такие как «Реквием» (1984, посвящённый жертвам Сумгаита) и «1915» (1985), отражают трагическую историю армянского народа и его стойкость. Искусство Петросяна характеризуется монументальными формами и глубокой символикой, воплощающими глубину армянской культуры.

Работы Юрия Петросяна, рассказывающие о истории, духе и стремлениях армянского народа, служат мостом между Арменией и миром. Его преданность армянской культуре была отмечена званиями заслуженного художника Армении (2012) и народного художника Армении (2019). Наследие Петросяна продолжает вдохновлять, символизируя непревзойдённую преданность армянского народа искусству и родине.

—

### Biography in English

The Soul of the Nation through Sculpture

On June 20, 1941, in Yerevan, Yuri Gurgenovich Petrosyan was born, an Armenian sculptor, Honored Artist of Armenia (2012), and People’s Artist of Armenia (2019). His works are deeply rooted in Armenian culture and national identity. He grew up under his mother’s care, as his father perished in World War II. From an early age, he drew and created small sculptures, starting in the 4th–5th grades. His uncle, connected to the art world, encouraged him to attend the sculpture club at the Pioneers’ Palace. He later studied at the Yerevan Art College (graduated in 1961) and the sculpture department of the Yerevan Art and Theater Institute (graduated in 1966).

Among Yuri Petrosyan’s coursemates was Ara Shiraz, through whom he met the renowned poet Hovhannes Shiraz. At Shiraz’s home, he listened to patriotic readings that inspired him with patriotism. Since 1968, Petrosyan has been a member of the Artists’ Union of Armenia, and from the age of 24, he began participating in republican and international exhibitions. His works, including portrait busts, miniatures, thematic compositions, and ceramic pieces, captivated art critics and enthusiasts with their dramatic and symbolic qualities. He closely collaborated with Armenian artists, notably architect R. Martirosyan, for instance, on the Aram Khachaturian monument.

Petrosyan’s works have been exhibited in Canada, the Netherlands, Paris, Moscow, and Riga, and are housed in the National Gallery of Armenia, the Tretyakov Gallery in Moscow, the Museum of the Peoples of the East, and the Riga Museum of Foreign Art. His notable works include *Tree of Life* (1977, Prague), *Aram Khachaturian* (1999, Yerevan), *Hovhannes Aivazovsky* (2005, Yerevan), *Mkhitar Heratsi*, and *Awakening* (2004, Yerevan). His sculptures adorn Armenia’s cities and villages, as well as architectural structures, such as the facade of the “Moscow” cinema and the entrance to the Gyumri Dramatic Theater.

In 1977, Petrosyan won an award at the Prague International Sculpture Symposium for *Tree of Life*. In 1979, he won the competition for the Aram Khachaturian monument, erected in 1999 in front of the Yerevan Concert Hall. His works, such as *Requiem* (1984, dedicated to the victims of Sumgait) and *1915* (1985), reflect the tragic history and resilience of the Armenian people. Petrosyan’s art is characterized by monumental forms and profound symbolism, embodying the depth of Armenian culture.

Yuri Petrosyan’s works, which speak to the history, spirit, and aspirations of the Armenian people, serve as a bridge between Armenia and the world. His dedication to Armenian culture was recognized with the titles of Honored Artist of Armenia (2012) and People’s Artist of Armenia (2019). Petrosyan’s legacy continues to inspire, symbolizing the unwavering devotion of the Armenian people to art and homeland.