Սուպերլադային Համակարգի Տեսաբան  Արամ Խաչատրյանի Ստեղծագործությունների Վերլուծաբան

Էդուարդ Փաշինյանը մահացել է 2004 թվականի նոյեմբերի 4-ին Երևանում՝ կյանքի 81-րդ տարում, թողնելով հետևում երաժշտագիտության, կոմպոզիտորության և մանկավարժության հարուստ ժառանգություն՝ որպես ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամ, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից և արվեստագիտության թեկնածու։

Ծնվել է 1923 թվականի ապրիլի 24-ին Թիֆլիսում, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 1941 թվականի դեկտեմբերից՝ որպես 89-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիայի 400-րդ գնդի մարտիկ, կռվել Ղրիմում և Սևաստոպոլում, 1944 թվականի մայիսի 9-ին վիրավորվել Սևաստոպոլի մարտերում, երկարատև բուժումից հետո նոյեմբերին զորացրվել որպես 2-րդ խմբի հաշմանդամ։ Պարգևատրվել է «Խիզախության համար» (03.07.1944), «Մարտական ծառայություններում մեծ վաստակի համար» (31.12.1943), «Կավկազի պաշտանության համար» (15.09.1944) մեդալներով և այլ շքանշաններով։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի տեսաբան-կոմպոզիտորական ֆակուլտետը, 1954 թվականին՝ Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանը։ 1951-1961 թվականներին՝ Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի դասախոս (տեսաբանության բաժնի վարիչ), 1961 թվականից՝ Երևանի կոնսերվատորիայի դասախոս, 1971 թվականից՝ դոցենտ, այնուհետև՝ երաժշտության տեսության ամբիոնի պրոֆեսոր։ Արվեստագիտության թեկնածու (դիսերտացիա՝ «Ներդաշնակության դասագիրք, 2-րդ մաս», 1968)։ Ստեղծել է երաժշտության համընդհանուր սուպերլադային տոնային համակարգի տեսություն, հեղինակ է երգչախմբերի, պիեսների, հոդվածների («Երաժշտական մեթոդական միավորման աշխատանքի փորձից», 1964; «Ունիվերսալ սուպերլադային համակարգը հայկական երաժշտության մեջ», 1973 և այլն), գիտամեթոդական աշխատությունների՝ «Հարմոնիայի դասագիրք» (2 մաս, 1960, 1966; 2-րդ հրատ. 1975), «20-րդ դարի երաժշտական լադոտոնային համակարգ» (1997), «Պոլիֆոնիայի դասագիրք» (1998), «Արամ Խաչատրյանի ստեղծագործությունների լադոհարմոնիկ առանձնահատկությունների մասին» (1999), «Հարաբերական երաժշտության լսողության լադային զարգացման հարցը» (2000) և այլն։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։ Աշակերտներ՝ Մեդեա Աբրահամյան, Սվետլանա Նավասարդյան, Լուսինե Զաքարյան, Ստեփան Շաքարյան, Կոնստանտին Պետրոսյան, Արմեն Անանյան, Ռոբերտ Ամիրխանյան, Արամ Սաթյան, Անահիտ Ռոստոմյան, Ռուզաննա Ստեփանյան, Արտաշես Քարթալյան, Դավիթ Ազարյան, Արթուր Սաթյան և շատ այլ հայտնի արվեստագետներ։ Էդուարդ Փաշինյանը հայ երաժշտագիտության հիմնասյուներից է, ով իր տեսություններով և մանկավարժությամբ նպաստել է հայկական երաժշտության զարգացմանը՝ ոգեշնչելով սերունդներին պատերազմի հերոսությամբ և գիտական նվաճումներով։

—

### Русский
Армянский советский музыковед, педагог, композитор Теоретик суперладовой системы

Эдуард Пашинян скончался 4 ноября 2004 года в Ереване на 81-м году жизни, оставив богатое наследие в музыковедении, композиции и педагогике как член Союза композиторов СССР, профессор Ереванской государственной консерватории имени Комитаса, участник Великой Отечественной войны и кандидат искусствоведения. Родился 24 апреля 1923 года в Тифлисе, ГССР, СССР. Участвовал в Великой Отечественной войне с декабря 1941 года как боец 89-й Армянской стрелковой дивизии 400-го полка, сражался в Крыму и Севастополе, 9 мая 1944 года ранен в боях за Севастополь, после длительного лечения в ноябре демобилизован как инвалид 2-й группы. Награждён медалями «За отвагу» (03.07.1944), «За боевые заслуги» (31.12.1943), «За оборону Кавказа» (15.09.1944) и другими орденами. В 1951 году окончил теоретико-композиторский факультет Ереванской государственной консерватории имени Комитаса, в 1954 году — Ереванский государственный медицинский университет имени Мхитара Гераци. В 1951–1961 годах — преподаватель (заведующий теоретическим отделом) Музыкального училища имени Романоса Меликяна, с 1961 года — преподаватель Ереванской консерватории, с 1971 года — доцент, затем профессор кафедры теории музыки. Кандидат искусствоведения (диссертация «Учебник гармонии, часть 2», 1968). Создатель теории универсальной суперладовой тональной системы музыки, автор хоров, пьес, статей («Из опыта работы музыкально-методического объединения», 1964; «Универсальная суперладовая система в армянской музыке», 1973 и др.), научно-методических работ — «Учебник гармонии» (2 ч., 1960, 1966; 2-е изд. 1975), «Ладотональная система музыки XX века» (1997), «Учебник полифонии» (1998), «О ладогармонических особенностях творчества Арама Хачатуряна» (1999), «Вопрос ладового развития слуха в относительной музыке» (2000) и др. Заслуженный деятель искусств АрмССР. Ученики: Медея Абрамян, Светлана Навасардян, Лусине Закарян, Степан Шакарян, Константин Петросян, Армен Ананян, Роберт Амирханян, Арам Сатян, Анаит Ростомян, Рузанна Степанян, Арташес Карталян, Давид Азарян, Артур Сатян и многие другие известные деятели искусства. Эдуард Пашинян — один из столпов армянского музыковедения, способствовавший развитию армянской музыки своими теориями и педагогикой, вдохновляя поколения героизмом войны и научными достижениями.

—

### English
Armenian Soviet Musicologist, Pedagogue, Composer Theorist of Superlad System

Eduard Pashinyan passed away on November 4, 2004, in Yerevan at the age of 81, leaving a rich legacy in musicology, composition, and pedagogy as a member of the USSR Composers’ Union, professor at the Komitas State Conservatory of Yerevan, participant in the Great Patriotic War, and candidate of art sciences. Born on April 24, 1923, in Tiflis, Georgian SSR, USSR. Participated in the Great Patriotic War from December 1941 as a fighter in the 89th Armenian Rifle Division’s 400th Regiment, fought in Crimea and Sevastopol, wounded on May 9, 1944, in the battles for Sevastopol, demobilized in November after prolonged treatment as a 2nd group invalid. Awarded the Medal “For Courage” (03.07.1944), “For Combat Merit” (31.12.1943), “For the Defense of the Caucasus” (15.09.1944), and other orders. In 1951, graduated from the theory-composition faculty of the Komitas State Conservatory of Yerevan; in 1954 — Yerevan State Medical University named after Mkhitar Heratsi. From 1951 to 1961 — lecturer (head of theory department) at Romanos Melikyan Music College; from 1961 — lecturer at Yerevan Conservatory, from 1971 — associate professor, then professor of the music theory department. Candidate of art sciences (dissertation “Harmony Textbook, Part 2”, 1968). Creator of the theory of universal superlad tonal system of music, author of choirs, pieces, articles (“From the Experience of Musical-Methodical Association Work”, 1964; “Universal Superlad System in Armenian Music”, 1973, etc.), scientific-methodical works — “Harmony Textbook” (2 parts, 1960, 1966; 2nd ed. 1975), “Ladotonal System of 20th Century Music” (1997), “Polyphony Textbook” (1998), “On Lad-Harmonic Features of Aram Khachaturian’s Works” (1999), “Issue of Lad Development of Hearing in Relative Music” (2000), etc. Honored Art Worker of the Armenian SSR. Students: Medea Abrahamyan, Svetlana Navasardyan, Lusine Zakaryan, Stepan Shakaryan, Konstantin Petrosyan, Armen Ananyan, Robert Amirkhanyan, Aram Satyan, Anahit Rostomyan, Ruzanna Stepanyan, Artashes Kartalyan, David Azaryan, Artur Satyan, and many other prominent artists. Eduard Pashinyan is one of the pillars of Armenian musicology, contributing to the development of Armenian music through his theories and pedagogy, inspiring generations with wartime heroism and scientific achievements.

—