Ռուս-Վրացական Գրականության Տխուր Սիմվոլ  Հայկական Կապով Վրացի Գրական Դեմք 

Նինո Չավչավաձեն (վրացերեն՝ ნინო ჭავჭავაძე, ռուսերեն՝ Нина Александровна Грибоедова) ծնվել է 1812 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Վրաստանում, ռուսական կայսրության կազմում, որպես հայտնի վրացի արքայազն և բանաստեղծ Ալեքսանդր Չավչավաձեի դուստր, ով 1828 թվականին ամուսնացել է ռուս դիպլոմատ, բանաստեղծ, դրամատուրգ Ալեքսանդր Սերգեյևիչ ԳրիբոյԵդովի հետ, դառնալով ռուս-վրացական գրականության և դիվանագիտության խորհրդանիշ, որի կյանքը կապված է հայկական պատմության հետ՝ Չավչավաձե ընտանիքի հայկական արմատների և ԳրիբոյԵդովի հայկական կապերի միջոցով։

Մահացել է 1857 թվականի հունիսի 28-ին Թիֆլիսում (այժմ՝ Տիֆլիս)՝ 44 տարեկանում, դեպի կնոջ իր ցանկությամբ թաղվելով ամուսնու կողքին Մթաթմինդա լեռան վրա, որտեղ նրա գերեզմանը մինչ օրս ծաղիկներ են դրվում՝ վրացիների հարգանքի խորհրդանիշ։

Նինո Չավչավաձեն ծնվել է Վրաստանի Չավչավաձե արքայական ընտանիքում, որը հայ-վրացական կապեր ուներ, քանի որ Չավչավաձե ընտանիքի արմատները հասնում էին հայկական սփյուռքին, և Ալեքսանդր Չավչավաձեն բարեկամացել էր հայ գրողներին, ինչպես ԳրիբոյԵդովը, ով հայկական հարցերով զբաղվել էր դիվանագիտության ժամանակ։ Նինոն սովորել է Պրասկովյա Ախվերդովայի դպրոցում, որտեղ հանդիպել է ԳրիբոյԵդովին, ով 1828 թվականի օգոստոսի 22-ին ամուսնացել է նրա հետ Սիոնի տաճարում, և հարսանեկան տոնակատարությունը տեղի է ունեցել Չավչավաձե ընտանիքի Ցինանդալի կալվածքում, որտեղ «սիրո ճանապարհ»-ը խորհրդանշում էր երջանիկ կյանքը (լեգենդով՝ սիրահարվածները կարող են անցնել այն աչքերը փակ՝ երջանիկ ապագան երազելով)։ Այդ ամուսնությունը կարճ է եղել. 1829 թվականի փետրվարի 11-ին Թեհրանում ԳրիբոյԵդովը սպանվել է որպես ռուս դիվանագետ, և Նինոն, հղիանալով, կորցրել է ամուսնուն, ինչը նրան դարձրել է ռուս-վրացական գրականության տխուր սիմվոլ՝ հայկական կապով, քանի որ ԳրիբոյԵդովը աջակցել է հայերի հարցերին և Չավչավաձե ընտանիքը ունեցել հայկական արմատներ։ Նինոն կյանքի վերջին տարիներին հիվանդացել է, սակայն իր կյանքը նվիրել է ամուսնու հիշատակին, և նրա գերեզմանը Մթաթմինդայում ծաղիկները խորհրդանշում են վրացիների հարգանքը, իսկ հայկական կապը՝ Չավչավաձե ընտանիքի հայկական ժառանգության և ԳրիբոյԵդովի դերակցությունը հայկական հարցերին, ինչպես Թուրքմենչայի պայմանագրով հայերի հնարավորությունը տեղափոխվել Ռուսաստան։ Նինո Չավչավաձեն ռուս-վրացական գրականության խորհրդանիշ է, ով իր կյանքով կապել է հայկական պատմությունը Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև՝ ոգեշնչելով սերունդներին սիրո, կորուստի և հիշատակի թեմաներով։

—

### Русский
Грузинская княжна, жена писателя А. С. Грибоедова, литературный образ с армянскими связями 

Нина Чавчавадзе (груз. ნინო ჭავჭავაძე, рус. Нина Александровна Грибоедова) родилась 4 октября 1812 года в Грузии, в составе Российской империи, как дочь известного грузинского князя и поэта Александра Чавчавадзе, и вышла замуж за русского дипломата, поэта и драматурга Александра Сергеевича Грибоедова в 1828 году, став символом русско-грузинской литературы и дипломатии, чья жизнь связана с армянской историей через грузинско-армянские корни семьи Чавчавадзе и роль Грибоедова в армянских вопросах. Умерла 28 июня 1857 года в Тифлисе (ныне Тбилиси) в возрасте 44 лет, похоронена рядом с мужем на горе Мтацминда по её желанию, где до сих пор на её могиле кладут цветы как знак уважения грузин, а армянская связь — через армянские корни семьи Чавчавадзе и вклад Грибоедова в армянские дела, такие как возможность переселения армян в Россию по Туркманчайскому договору.

Нина Чавчавадзе родилась в грузинской княжеской семье Чавчавадзе, которая имела армянско-грузинские связи, так как корни Чавчавадзе уходят в армянскую диаспору, и Александр Чавчавадзе дружил с армянскими писателями, как Грибоедов, который занимался армянскими вопросами в дипломатии. Нина училась в школе Прасковьи Ахвердовой, где встретила мужа, и вышла за него 22 августа 1828 года в соборе Сиони, с свадебным пиром в имении Цинандали, где «дорога любви» символизировала счастливую жизнь (легенда: влюблённые могут пройти по ней с закрытыми глазами, мечтая о счастье). Брак был коротким: в феврале 1829 года Грибоедов был убит в Тегеране как русский дипломат, и Нина, беременная, потеряла мужа, став трагическим символом русско-грузинской литературы с армянским оттенком, так как Грибоедов поддерживал армян и Чавчавадзе семья имела армянские корни. В последние годы жизни Нина болела, но посвятила себя памяти мужа, и её могила на Мтацминде с цветами символизирует грузинское уважение, а армянский кap — через армянское наследие Чавчавадзе и роль Грибоедова в армянских делах, как переселение армян по Туркманчайскому договору. Нина Чавчавадзе — символ русско-грузинской литературы, чья жизнь связала армянскую историю с Россией и Грузией, вдохновляя поколения темами любви, потери и памяти.

—

### English
Georgian Princess, Wife of Writer A. S. Griboedov, Literary Figure with Armenian Ties

Nina Chavchavadze (Georg. ნინო ჭავჭავაძე, Rus. Nina Alexandrovna Griboedova) was born on October 4, 1812, in Georgia, Russian Empire, as the daughter of the famous Georgian prince and poet Alexander Chavchavadze, and married Russian diplomat, poet, and playwright Alexander Sergeyevich Griboedov in 1828, becoming a symbol of Russian-Georgian literature and diplomacy, whose life is linked to Armenian history through the Chavchavadze family’s Armenian roots and Griboedov’s role in Armenian affairs. Died on June 28, 1857, in Tiflis (now Tbilisi) at age 44, buried next to her husband on Mtatsminda Mountain as per her wish, where flowers are still placed on her grave as a sign of Georgian respect, and the Armenian connection — through the Chavchavadze family’s Armenian heritage and Griboedov’s contribution to Armenian issues, such as the possibility of Armenian resettlement to Russia under the Treaty of Turkmenchay.

Nina Chavchavadze was born in the Georgian princely family of Chavchavadze, which had Armenian-Georgian ties, as the Chavchavadze roots trace back to the Armenian diaspora, and Alexander Chavchavadze befriended Armenian writers like Griboedov, who dealt with Armenian matters in diplomacy. Nina studied at Praskovya Akhverdova’s school, where she met her husband, and married him on August 22, 1828, in Sioni Cathedral, with the wedding feast at the Chavchavadze estate in Tsinandali, where the “love path” symbolized happiness (legend: lovers can pass it with closed eyes, dreaming of bliss). The marriage was short: in February 1829, Griboedov was killed in Tehran as a Russian diplomat, and Nina, pregnant, lost her husband, becoming a tragic symbol of Russian-Georgian literature with Armenian undertones, as Griboedov supported Armenians and the Chavchavadze family had Armenian roots. In her later years, Nina fell ill but devoted herself to her husband’s memory, and her grave on Mtatsminda with flowers symbolizes Georgian respect, while the Armenian link — through the Armenian legacy of the Chavchavadze family and Griboedov’s role in Armenian affairs, like Armenian resettlement under the Treaty of Turkmenchay. Nina Chavchavadze is a symbol of Russian-Georgian literature, her life linking Armenian history with Russia and Georgia, inspiring generations with themes of love, loss, and memory.

—
ნინო ჭავჭავაძე: რუსულ-ქართული ლიტერატურის ტრაგიკული სიმბოლო
ნინო ჭავჭავაძე (ქართ. ნინო ჭავჭავაძე, რუს. Нина Александровна Грибоедова) დაიბადა 1812 წლის 4 ოქტომბერს საქართველოში, რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში, ცნობილი ქართველი პრინცისა და პოეტის ალექსანდრე ჭავჭავაძის ქალიშვილად, და 1828 წელს გათხოვდა რუს დიპლომატზე, პოეტსა და დრამატურგზე ალექსანდრე სერგეევიჩ გრიბოედოვზე, გახდა რუსულ-ქართული ლიტერატურისა და დიპლომატიის სიმბოლო, რომლის ცხოვრება დაკავშირებულია სომხურ ისტორიასთან ჭავჭავაძეების ოჯახის სომხური ფესვებითა და გრიბოედოვის როლით სომხურ საკითხებში. გარდაიცვალა 1857 წლის 28 ივნისს თბილისში 44 წლის ასაკში, დაკრძალულია ქმრის გვერდით მთაწმინდის მთაზე მისი სურვილით, სადაც დღემდე აყენებენ ყვავილებს ქართველების პატივისცემის ნიშნად, ხოლო სომხური კავშირი — ჭავჭავაძეების ოჯახის სომხური მემკვიდრეობითა და გრიბოედოვის წვლილით სომხურ საქმეებში, როგორიცაა სომეხთა გადასახლების შესაძლებლობა რუსეთში თურქმენჩაის ხელშეკრულებით.
ნინო ჭავჭავაძე დაიბადა ქართველ პრინცთა ოჯახში, რომელსაც სომხურ-ქართული კავშირები ჰქონდა, რადგან ჭავჭავაძეების ფესვები სომხურ დიასპორაში იყო, და ალექსანდრე ჭავჭავაძე მეგობრობდა სომეხ მწერლებთან, როგორიც იყო გრიბოედოვი, რომელიც დიპლომატიაში სომხურ საკითხებს ეხებოდა. ნინო სწავლობდა პრასკოვია ახვერდოვას სკოლაში, სადაც შეხვდა ქმარს, და გათხოვდა 1828 წლის 22 აგვისტოს სიონის ტაძარში, საქორწილო ქეიფი კი ჭავჭავაძეების ცინანდლის მამულში გაიმართა, სადაც „სიყვარულის გზა“ ბედნიერ ცხოვრებას სიმბოლურად წარმოადგენდა (ლეგენდით: შეყვარებულები შეუძლიათ გაიარონ თვალებდახუჭული და ბედნიერი მომავალი იოცნებონ). ქორწინება მოკლე იყო: 1829 წლის თებერვალში გრიბოედოვი მოკლეს თეირანში როგორც რუსი დიპლომატი, და ნინო, ფეხმძიმედ, დაკარგა ქმარი, გახდა რუსულ-ქართული ლიტერატურის ტრაგიკული სიმბოლო სომხური ელფერით, რადგან გრიბოედოვი მხარს უჭერდა სომეხებს და ჭავჭავაძეების ოჯახს სომხური ფესვები ჰქონდა. ბოლო წლებში ნინო ავადმყოფობდა, მაგრამ ცხოვრება ქმრის ხსოვნას მიუძღვნა, და მისი საფლავი მთაწმინდაზე ყვავილებით ქართველების პატივისცემას სიმბოლურად წარმოადგენს, ხოლო სომხური კავშირი — ჭავჭავაძეების სომხური მემკვიდრეობითა და გრიბოედოვის როლით სომხურ საქმეებში, როგორიცაა სომეხთა გადასახლება თურქმენჩაის ხელშეკრულებით. ნინო ჭავჭავაძე რუსულ-ქართული ლიტერატურის სიმბოლოა, რომლის ცხოვრებამ სომხური ისტორია რუსეთთან და საქართველოსთან დააკავშირა, თაობებს სიყვარულის, დანაკარგისა და ხსოვნის თემებით შთააგონებს.