Անդրեյ Նիկոլայի Մովսեսյանը ծնվել է 1975 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Մոսկվայում, ԽՍՀՄ։ Ռուս ծագմամբ հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան, Ռուսաստանի և Հայաստանի ազգային հավաքականների խաղացող։

Ծնվել է Ռուսաստանում, սակայն հայկական արմատներով, և իր կարիերան կապել է հայկական ֆուտբոլի հետ՝ խաղալով Հայաստանի հավաքականում 18 խաղ, խփելով 2 գոլ, սկսած Լիտվայի հետ ընկերական խաղից։ Մոսկվայի «Սպարտակի» սան էր, խաղացել է երկրորդ թիմում, ապա տարբեր ակումբներում բարձրագույն, առաջին, երկրորդ և երրորդ դիվիզիոններում, այդ թվում՝ «Լոկոմոտիվ Մոսկվայում» (142 խաղ, 20 գոլ Ռուսաստանի Պրեմիեր լիգայում), «Թերեկում» (2007 թվականի առաջին դիվիզիոնի արծաթ) և «Ավանգարդ Պոդոլսկում» (2009-2010)։ Ռուսաստանի հավաքականի պատանեկան կազմում խաղացել է, ապա անցել Հայաստանի հավաքական՝ ցույց տալով իր հայկական ինքնությունը ֆուտբոլի միջոցով։ Մասնակցել է ՈՒԵՖԱ գավաթին ԲԿՄԱ-ի կազմում (2 խաղ)։ Ֆուտբոլի կարիերան ավարտել է 2010 թվականին, դառնալով Ռուսաստանի Պրեմիեր լիգայի արծաթե մեդալակիր «Լոկոմոտիվի» կազմում (1998) և «Թերեկի» կազմում (2007)։ Անդրեյ Մովսեսյանը հայկական սփյուռքի հաջողության խորհրդանիշ է, նրա խաղը կամրջել է ռուս և հայ ֆուտբոլը՝ ոգեշնչելով երիտասարդ սերունդներին հայկական արմատներով ֆուտբոլային փառքի հասնելուն։

—

### Русский
Русско-армянский футболист

Андрей Николаевич Мовсисян родился 27 октября 1975 года в Москве, СССР. Русско-армянский футболист, полузащитник, игрок сборных России и Армении. Родился в России, но с армянскими корнями, и связал карьеру с армянским футболом, сыграв за сборную Армении 18 матчей и забив 2 гола, начиная с товарищеского матча с Литвой. Воспитанник «Спартака» Москва, играл за вторую команду, затем в различных клубах высшей, первой, второй и третьей лиг, включая «Локомотив» Москва (142 матча, 20 голов в Российской Премьер-лиге), «Терек» (серебро Первой лиги 2007) и «Авангард» Подольск (2009–2010). Играл за юношескую сборную России, затем перешёл в сборную Армении, демонстрируя свою армянскую идентичность через футбол. Участвовал в Кубке УЕФА с БКМА (2 матча). Завершил карьеру в 2010 году, став серебряным призёром Российской Премьер-лиги с «Локомотивом» (1998) и Первой лиги с «Тереком» (2007). Андрей Мовсисян — символ успеха армянской диаспоры, его игра связала русский и армянский футбол, вдохновляя новое поколение на футбольную славу с армянскими корнями.

—

### English
Russian-Armenian Footballer

Andrey Nikolayevich Movsisyan was born on October 27, 1975, in Moscow, USSR. Russian-Armenian footballer, midfielder, player for the national teams of Russia and Armenia. Born in Russia but with Armenian roots, he tied his career to Armenian football, playing 18 matches for Armenia and scoring 2 goals, starting with a friendly against Lithuania. A youth product of Spartak Moscow, he played for the second team, then in various clubs in the top, first, second, and third divisions, including Lokomotiv Moscow (142 matches, 20 goals in the Russian Premier League), Terek (silver in First Division 2007), and Avangard Podolsk (2009–2010). Played for Russia’s youth team, then switched to Armenia, showcasing his Armenian identity through football. Participated in UEFA Cup with BKMA (2 matches). Retired in 2010, winning silver in the Russian Premier League with Lokomotiv (1998) and First Division with Terek (2007). Andrey Movsisyan is a symbol of Armenian diaspora success; his play bridged Russian and Armenian football, inspiring the next generation to reach football glory with Armenian roots.

—

1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Երևանում տեղի ունեցավ Հայաստանի ժամանակակից պատմության ամենաաղետալի դրվագներից մեկը՝ ահաբեկչությունը Հայաստանի Ազգային ժողովի շենքում:

Պատգամավորների ընթացիկ նիստի ժամանակ, հարցուպատասխանի ընթացակարգից առաջ, երբ Հայաստանի ֆինանսների նախարար Լևոն Բարխուդարյանը կանգնած էր խոսնակին, սրահ մտան զինված մարդիկ: Նրանք պահանջեցին պատգամավորներից անջատել բջջային հեռախոսները և ընկնել գետնին: Խմբի առաջնորդ Նաիրի Հունանյանը, նախկին լրագրող և 1988-1990 թվականների Ղարաբաղյան շարժման ակտիվիստ, գտնվում էր ծայրաստիճան խառնաշփոթի մեջ և հայտարարեց պետական հեղաշրջում իրականացնելու մտադրության մասին: Մոտենալով վարչապետ Վազգեն Սարգսյանին, նա նրա երեսին ասաց՝ «Խնդրում ենք դադարեցնել մեր արյունը խմելը»: Վազգեն Սարգսյանը հանգիստ պատասխանեց. «Ինչ-որ բան անում եմ քո և քո երեխաների ապագայի համար», որին Հունանյանը պատասխանեց կրակով:

#### Հակիրճ փաստեր
– **Հարձակման վայր**: Հայաստանի Ազգային ժողովի շենք, Երևան:
– **Զոհեր**: Վարչապետ Վազգեն Սարգսյանը, խորհրդարանի նախագահ Կարեն Դեմիրճյանը, փոխնախագահներ Յուրի Բախշյանը և Ռուբեն Միրոյանը, օպերատիվ հարցերով նախարար Լեոնարդ Պետրոսյանը, պատգամավորներ Արմեն Արմենակյանը և Միքայել Կոտանյանը: Պատգամավոր Հենրիկ Աբրամյանը մահացավ սրտի կաթվածից:
– **Հաշմանդամներ**: Պատգամավոր Անդրանիկ Մանուկյանը վիրավորվեց և տեղափոխվեց Երևանի կլինիկական հիվանդանոց, որտեղ նրան վիրահատեցին:
– **Ծեծակիցներ**: Մոտ 50 պատգամավոր և նախարարներ վերցվեցին որպես պատանդ:
– **Գերիների պահանջները**: Ուղիղ եթեր և արդար դատարանի երաշխիք:

#### Իրադարձությունների ժամանակացույց
– **1999 թվականի հոկտեմբերի 27**: Նաիրի Հունանյանի գլխավորած զինված խումբը ներխուժեց նիստերի սրահ: Հրաձգությունը, որը լսվում էր խորհրդարանի պատերի սահմաններից դուրս, առաջացրեց խուճապ: Գնդապետի և ոստիկանության մեքենաները մոտեցան շենքին, իսկ ներքին զորքերը շրջապատեցին տարածքը: Սկսվեցին բանակցությունները Հունանյանի և նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի միջև:
– **1999 թվականի հոկտեմբերի 28**: Պատանդները սկսեցին ազատվել, ահաբեկիչները (Նաիրի և Կարեն Հունանյաններ, Էդուարդ Գրիգորյան, Վրամ Գալստյան, Դերենիկ Բեջանյան) ձերբակալվեցին և տեղափոխվեցին Ազգային անվտանգության նախարարություն: Գլխավոր դատախազությունում հարուցվեց քրեական գործ՝ ահաբեկչության մեղադրանքով:
– **1999 թվականի հոկտեմբերի 29**: Նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը ստեղծեց պետական հանձնաժողով՝ հետաքննություն անցկացնելու համար և հայտարարեց եռօրյա սգ (29-31 հոկտեմբեր):
– **1999 թվականի հոկտեմբերի 30**: ՌԴ վարչապետ Վլադիմիր Պուտինը այցելեց Հայաստան՝ մասնակցելու սգո արարողություններին, նվիրված խորհրդարանում սպանված հայտնի քաղաքական գործիչներին:
– **1999 թվականի հոկտեմբերի 31**: Սգո արարողությունը տեղի ունեցավ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում:

#### Վարկածներ
– **Տարածքների փոխանակում Ադրբեջանի հետ**: Դեռևս ոչ պաշտոնական տեղեկություններով՝ ահաբեկչությունը կարող էր կազմակերպվել տարածաշրջանում կենսական շահեր ունեցող երկրների (օրինակ՝ ԱՄՆ և ՌԴ) գաղտնի ծառայությունների կողմից: 1999 թվականի նոյեմբերին Ստամբուլում նախատեսված էր ОБՍԵ-ի գագաթնաժողով, որտեղ Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարները պետք է ստորագրեին փաստաթուղթ: Կարող էր քննարկվել տարածքների փոխանակման տարբերակ՝ Ադրբեջանի կողմից Լաչինի միջանցքի և Հայաստանի կողմից Մեղրիի մի մասի փոխանակում: Վազգեն Սարգսյանն ու Կարեն Դեմիրճյանը խիստ դեմ էին այդ գաղափարին: Ահաբեկչությունից հետո գագաթնաժողովում փաստաթուղթը ստորագրված չէր:
– **Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի շրջապատի սխեմա**: Թեև գիշերը ահաբեկչությունից հետո սկսեցին տարածվել լուրեր, որ Ռոբերտ Քոչարյանը կարող էր լինել իշխող բլոկի առաջնորդների սպանության կազմակերպիչ, այդ մասին 16 դեկտեմբերի ձերբակալվեցին նախագահի խորհրդական Ալեքսան Հարությունյանը և այլ կողմնակիցներ: Նախագահին ուղղակի մեղադրանքներ հնչեցին: Կարեն Դեմիրճյանի որդի Ստեփան Դեմիրճյանը և այլ քաղաքական գործիչներ բացահայտորեն մեղադրեցին Քոչարյանին: Ժամանակի ընթացքում նա կարողացավ ամրապնդել իշխանությունը, սակայն կարծիքները, թե Քոչարյանը կարող էր լինել ավելի մեծ դերակատար, դեռ պահպանվում են:

#### Հետևանքներ
Ահաբեկչությունը լուրջ հարված հասցրեց Հայաստանի ազգային անվտանգության նախարարության reputatsiayin-ին: 2003 թվականին Երևանի դատարանը ճանաչեց յոթ մարդու մեղավորություն, որոնք չընդունեցին իրենց մեղքը և պնդեցին, որ նրանց գործողությունները նպատակ ունեին վարչապետին հեռացնել՝ փրկելու Հայաստանը: Նաիրի և Կարեն Հունանյանները, Էդուարդ Գրիգորյանը, Վրամ Գալստյանը, Դերենիկ Բեջանյանը և Աշոտ Կնյազյանը դատապարտվեցին ցմահ բանտարկության, իսկ Գամլետ Ստեփանյանը՝ 14 տարվա ազատազրկման:

—

### Русская версия

Теракт в армянском парламенте:

27 октября 1999 года в Ереване произошел один из самых трагичных эпизодов в истории современной Армении — теракт в здании Национального Собрания. Во время очередной сессии парламента, перед началом процедуры вопросов и ответов, когда министр финансов Левон Бархударян находился на трибуне, в зал ворвались вооружённые люди. Они потребовали от депутатов выключить сотовые телефоны и лечь на пол. Лидер группы, Наири Унанян, бывший журналист и активист карабахского движения 1988–1990 годов, в крайне возбуждённом состоянии заявил о намерении совершить государственный переворот. Подойдя к премьер-министру Вазгену Саркисяну, он бросил ему в лицо: «Хватит пить нашу кровь». На это Саркисян спокойно ответил: «Всё делается ради тебя и будущего твоих детей», после чего Унанян открыл огонь.

#### Краткие факты
– **Место нападения**: Здание Национального Собрания Армении, Ереван.
– **Жертвы**: Погибли премьер-министр Вазген Саркисян, спикер НС Карен Демирчян, вице-спикеры Юрий Бахшян и Рубен Мироян, министр Леонард Петросян, депутаты Армен Арменакян и Микаел Котанян. Депутат Генрик Абрамян умер от сердечного приступа.
– **Раненые**: Депутат Андраник Манукян, прооперированный в клинической больнице Еревана.
– **Заложники**: Около 50 депутатов и министров были взяты в заложники.
– **Требования террористов**: Выход в прямой эфир и гарантия справедливого суда.

#### Хронология событий
– **27 октября 1999 года**: Вооружённая группа под руководством Наири Унаняна ворвалась в зал заседаний. Стрельба, слышная за пределами парламента, вызвала панику. К зданию прибыли скорые и полиция, а внутренние войска оцепили территорию. Начались переговоры между Унаняном и президентом Робертом Кочаряном.
– **28 октября 1999 года**: Заложники начали освобождаться, террористы (Наири и Карен Унаняны, Эдуард Григорян, Врам Галстян, Дереник Беджанян) были арестованы и доставлены в Министерство национальной безопасности. Возбуждено уголовное дело по статье о терроризме.
– **29 октября 1999 года**: Президент Кочарян создал государственную комиссию для расследования, объявил трёхдневный траур (29–31 октября).
– **30 октября 1999 года**: Премьер-министр РФ Владимир Путин посетил Армению с траурным визитом, участвуя в мероприятиях, посвящённых погибшим лидерам.
– **31 октября 1999 года**: Траурная церемония прошла в Национальном театре оперы и балета имени А. Спендиарова.

#### Версии
– **Обмен территориями с Азербайджаном**: Неофициальная версия предполагает, что теракт могли организовать спецслужбы стран с интересами в регионе (США, Россия), чтобы сорвать саммит ОБСЕ в Стамбуле в ноябре 1999 года. На нём планировался обмен территориями: Азербайджан уступал Лачинский коридор, а Армения — часть Мегринского района. Вазген Саркисян и Карен Демирчян резко выступали против этого плана, и после теракта договорённости сорвались.
– **Заговор окружения президента Роберта Кочаряна**: Ночью после теракта возникли слухи о причастности Кочаряна. 16 декабря были арестованы его советник Алексан Арутюнян и другие сторонники. Политики, включая сына Демирчяна Степана, обвиняли президента. Со временем Кочарян укрепил власть, но вопрос о возможном организаторе за пределами группы Унаняна остаётся открытым.

#### Последствия
Теракт подорвал репутацию Министерства национальной безопасности Армении. В 2003 году суд признал виновными семерых участников, которые не раскаялись, утверждая, что хотели спасти страну, заставив премьера уйти в отставку. Наири и Карен Унаняны, Эдуард Григорян, Врам Галстян, Дереник Беджанян и Ашот Князян получили пожизненное заключение, Гамлет Степанян — 14 лет.

—

### English Version
Terrorist Attack on the Armenian Parliament

On October 27, 1999, one of the most tragic episodes in modern Armenian history unfolded in Yerevan with a terrorist attack on the National Assembly building. During a regular parliamentary session, just before the question-and-answer period, as Finance Minister Levon Barkhudaryan stood at the podium, armed individuals stormed the hall. They ordered deputies to turn off their mobile phones and lie on the floor. The leader, Nairi Hunanyan, a former journalist and activist of the Karabakh movement (1988–1990), in an extremely agitated state, declared their intent to stage a coup. Approaching Prime Minister Vazgen Sargsyan, he shouted, “Stop drinking our blood!” Sargsyan calmly replied, “Everything is done for you and the future of your children,” prompting Hunanyan to open fire.

#### Key Facts
– **Location of the Attack**: National Assembly building, Yerevan.
– **Victims**: Prime Minister Vazgen Sargsyan, Speaker Karen Demirchyan, Vice-Speakers Yuri Bakhshyan and Ruben Miroyan, Minister Leonard Petrosyan, deputies Armen Armenakyan and Mikael Kotanyan. Deputy Henrik Abramyan died of a heart attack.
– **Injured**: Deputy Andranik Manukyan, who underwent surgery at Yerevan’s clinical hospital.
– **Hostages**: Approximately 50 deputies and ministers were taken hostage.
– **Demands of the Terrorists**: Live broadcast and guarantees of a fair trial.

#### Timeline of Events
– **October 27, 1999**: The armed group led by Nairi Hunanyan stormed the session hall. Gunfire, audible outside the parliament, caused panic. Ambulances and police arrived, and internal troops cordoned off the area. Negotiations began between Hunanyan and President Robert Kocharyan.
– **October 28, 1999**: Hostages started to be released, and the terrorists (Nairi and Karen Hunanyan, Eduard Grigoryan, Vram Galstyan, Derenik Bedzhanian) were arrested and taken to the Ministry of National Security. A criminal case was opened on terrorism charges.
– **October 29, 1999**: President Kocharyan established a state commission for investigation and declared a three-day mourning period (October 29–31).
– **October 30, 1999**: Russian Prime Minister Vladimir Putin visited Armenia to attend mourning ceremonies for the slain leaders.
– **October 31, 1999**: A memorial ceremony was held at the National Opera and Ballet Theater named after A. Spendiaryan.

#### Theories
– **Territorial Exchange with Azerbaijan**: An unofficial theory suggests the attack was orchestrated by the intelligence services of countries with regional interests (e.g., USA, Russia) to disrupt the OSCE summit in Istanbul in November 1999. The summit was to consider a territorial swap: Azerbaijan would cede the Lachin Corridor, while Armenia would give up part of the Meghri region. Vazgen Sargsyan and Karen Demirchyan strongly opposed this, and the agreement collapsed after the attack.
– **Conspiracy Involving President Robert Kocharyan’s Circle**: Rumors emerged overnight that Kocharyan was behind the killings. On December 16, his advisor Alexan Arutyunyan and other allies were arrested. Politicians, including Demirchyan’s son Stepan, openly accused the president. Kocharyan later consolidated power, but questions about a possible mastermind beyond Hunanyan’s group persist.

#### Aftermath
The attack severely damaged the reputation of Armenia’s Ministry of National Security. In 2003, a court convicted seven individuals, who claimed their actions aimed to save the country by forcing the prime minister’s resignation. Nairi and Karen Hunanyan, Eduard Grigoryan, Vram Galstyan, Derenik Bedzhanian, and Ashot Knyazyan received life sentences, while Gamlet Stepanian was sentenced to 14 years.

—

1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում տեղի ունեցավ Հայ Առաքելական Եկեղեցու Ազգային-Եկեղեցական Մեծ Պատգամավորության նիստը, որի ընթացքում ընտրվեց 132-րդ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը:

Արարատյան Հայրապետական Թեմի Արքեպիսկոպոս Գարեգին Ներսիսյանը (ծնվ. 1951 թ., Վոսկեաթ գյուղ), ով ծառայում էր որպես Երևանի Արքեպիսկոպոս, ընտրվեց Ն.Ս.Օ.Տ.Թ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս: Ընտրությունը կայացավ Գարեգին Ա-ի մահից (1994-1999) հետո, երբ Եկեղեցին գտնվում էր անցումային փուլում՝ վերականգնելով իր դիրքերը անկախ Հայաստանում: Սինոդը, որի կազմում էին 12 եպիսկոպոսներ, անցկացրեց գաղտնի քվեարկություն, և Գարեգին Ներսիսյանը ստացավ մեծամասնություն՝ ավելի քան 70% ձայներով: 1999 թվականի նոյեմբերի 4-ին տեղի ունեցավ ձեռնադրության հանդիսավոր արարողությունը, որը վարեցին 12 եպիսկոպոսները Մայր Տաճարում: Այս իրադարձությունը միավորեց հազարավոր հավատացյալների և միջազգային հյուրերի, ներառյալ Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու ներկայացուցիչներին:

**Կենսագրություն և նախապատրաստություն** 
Գարեգին Ներսիսյանը ծնվել է 1951 թվականին Վոսկեաթ գյուղում (այժմ՝ Արարատի մարզ): Նա սովորել է Գերմանիայում (Մյունխենի համալսարան) և Լոնդոնի Թեոլոգիական Ինստիտուտում, որտեղ ձեռք է բերել աստվածաբանական կրթություն: 1983 թվականին ձեռնադրվել է եպիսկոպոս, 1990 թվականին՝ արքեպիսկոպոս, իսկ 1997 թվականին նշանակվել է Կաթողիկոսի Տեղապահ: Նրա ընտրությունը խորհրդանշում էր եկեղեցու վերածնունդը և նոր սերնդի առաջնորդությունը:

**Ընտրության ընթացակարգ** 
Ազգային-Եկեղեցական Մեծ Պատգամավորությունը սկսվեց հոկտեմբերի 27-ին Մայր Տաճարում: Առաջին փուլում ընտրվեցին երեք թեկնածուներ, որոնց թվում էին Գարեգին Ներսիսյանը, Արքեպիսկոպոս Հովնան Կրպեյանը և Գևորգ Եսայանը: Երկրորդ փուլում, գաղտնի քվեարկությամբ, Գարեգին Ներսիսյանը ստացավ 35 կողմ ձայն՝ ընդհանուր 43-ից: Ձեռնադրությունը տեղի ունեցավ նոյեմբերի 4-ին, որի ընթացքում նրան հանձնվեցին Կաթողիկոսական խաչն ու գավազանը:

**Գարեգին Բ-ի գործունեություն** 
Գարեգին Բ-ը, որպես 132-րդ Կաթողիկոս, կենտրոնացավ Եկեղեցու վերածննդի և հայկական ինքնության պահպանման վրա: Նա հիմնեց Գևորգյան Հոգևոր Ճեմարանում կրթական ծրագրեր, ամրապնդեց կապերը Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու և Կիլիկիայի Կաթողիկոսության հետ: 2001 թվականին նա այցելեց Էտնա լեռը՝ խաղաղության խորհրդանիշ, իսկ 2007-ին բացեց ԱՄՆ Կոնգրեսի նիստը: 2008 թվականին Վատիկանում նա կոչ արեց ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը: Իր ղեկավարության ընթացքում նա աջակցեց Արցախի ժողովրդին, բայց 2020-ական թվականներին բախվեց կառավարության հետ՝ Նիկոլ Փաշինյանի հետ հակասությունների պատճառով:



—

### Русская версия (Russian)

Избрание Гарегина II— Новый Католикос Армянской церкви

27 октября 1999 года в Первопрестольном Святом Эчмиадзине состоялся Национально-Церковный Великий Собор Армянской Апостольской Церкви, на котором был избран 132-й Католикос Всех Армян. Архиепископ Гарегин Нерсисян (род. 1951, село Воскеат), епископ Араратской епархии в Ереване, был избран Верховным Патриархом и Католикосом Всех Армян — Н. С. О. Т. Т. Гарегин II. Избрание произошло после смерти Гарегина I (1994–1999), в период перехода церкви, когда она восстанавливала свои позиции в независимой Армении. Собор, состоявший из 12 епископов, провел тайное голосование, и Гарегин Нерсисян получил большинство — более 70% голосов. 4 ноября 1999 года в Кафедральном соборе Эчмиадзина состоялась торжественная хиротония, проведенная 12 епископами, собравшая тысячи верующих и международных гостей, включая представителей Русской Православной Церкви.

**Биография и подготовка** 
Гарегин Нерсисян родился в 1951 году в селе Воскеат (ныне Араратская область). Он получил богословское образование в Германии (Мюнхенский университет) и Лондонской теологической школе. В 1983 году был рукоположен в епископы, в 1990 году — в архиепископы, а в 1997 году назначен местоблюстителем Католикоса. Его избрание стало символом возрождения церкви и прихода нового поколения лидеров.

**Процесс избрания** 
Национально-Церковный Великий Собор начался 27 октября в Кафедральном соборе Эчмиадзина. На первом этапе были отобраны три кандидата: Гарегин Нерсисян, архиепископ Ованнес Крпеян и Геворг Есаян. На втором этапе, в ходе тайного голосования, Гарегин Нерсисян получил 35 из 43 голосов. Хиротония состоялась 4 ноября, когда ему вручили католикосский крест и посох.

**Деятельность Гарегина II** 
Как 132-й Католикос, Гарегин II сосредоточился на возрождении церкви и сохранении армянской идентичности. Он основал образовательные программы в Геворгянской духовной семинарии, укрепил связи с Русской Православной Церковью и Киликийским Католикосатом. В 2001 году он посетил Этну как символ мира, в 2007 году открыл заседание Конгресса США, а в 2008 году в Ватикане призвал признать Геноцид армян. Его лидерство поддерживало народ Арцаха, но в 2020-х годах он столкнулся с конфликтом с правительством Никола Пашиняна.



—

### English Version (English)

The Election of Garegin II— The New Catholicos of the Armenian Church

On October 27, 1999, the National-Ecclesiastical Great Assembly of the Armenian Apostolic Church convened in the Mother See of Holy Etchmiadzin, electing the 132nd Catholicos of All Armenians. Archbishop Garegin Nersisyan (born 1951, Voskeat village), Bishop of the Ararat Patriarchal Diocese in Yerevan, was chosen as His Holiness Karekin II, Supreme Patriarch and Catholicos of All Armenians. The election followed the death of Karegin I (1994–1999), during a transitional period as the Church regained its footing in independent Armenia. The council, comprising 12 bishops, conducted a secret ballot, with Garegin Nersisyan securing over 70% of the votes. On November 4, 1999, a solemn ordination ceremony was held in the Mother Cathedral, led by 12 bishops, drawing thousands of faithful and international guests, including representatives of the Russian Orthodox Church.

**Biography and Preparation** 
Garegin Nersisyan was born in 1951 in Voskeat village (now Ararat Province). He studied theology in Germany (Munich University) and the London Theological School. Ordained a bishop in 1983 and archbishop in 1990, he was appointed locum tenens in 1997. His election symbolized the Church’s renewal and the rise of a new generation of leadership.

**Election Process** 
The National-Ecclesiastical Great Assembly began on October 27 in the Mother Cathedral. The first stage shortlisted three candidates: Garegin Nersisyan, Archbishop Hovnan Krpeyan, and Gevorg Esayan. In the second stage, a secret ballot resulted in Garegin Nersisyan receiving 35 out of 43 votes. The ordination took place on November 4, when he was presented with the Catholicos cross and staff.

**Garegin II’s Activities** 
As the 132nd Catholicos, Garegin II focused on revitalizing the Church and preserving Armenian identity. He established educational programs at the Gevorkian Theological Seminary, strengthened ties with the Russian Orthodox Church and the Cilician Catholicosate, and advocated for the recognition of the Armenian Genocide. In 2001, he visited Mount Etna as a peace symbol, opened a U.S. Congress session in 2007, and in 2008 called for Genocide recognition at the Vatican. His leadership supported the people of Artsakh, though he faced tensions with Prime Minister Nikol Pashinyan’s government in the 2020s.

Մկրտիչ Մամբրեի Մկրյանը մահացել է 1983 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ: Հայ գրականագետ էր, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1956), պրոֆեսոր (1946), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1936 թվականից, մանկավարժ:

Ծնվել է 1907 թվականի նոյեմբերի 9-ին Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում, ուսուցչի ընտանիքում: 1915 թվականին գաղթել է Արևելյան Հայաստան: 1925 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան միջնակարգ դպրոցը և մեկ տարի ուսուցչություն արել գյուղում: 1930 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետը: Նույն թվականին ընդունվել է համալսարանի ասպիրանտուրան: 1933 թվականից հայ գրականություն է դասախոսել համալսարանում: 1954-1980 թվականներին եղել է համալսարանական հայ գրականության ամբիոնի վարիչը, 1941-1947 թվականներին և 1957-1976 թվականներին՝ համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի դեկանը, 1947-1953 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրենը: 1939 թվականին «Ֆրիկի ստեղծագործությունը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստի: 1945 թվականին «Գրիգոր Նարեկացի» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան: 1933 թվականից դպրոցական ծրագրերին համապատասխան գրել է հայկական միջնակարգ դպրոցի 7-րդ, 8-րդ, 9-րդ և 10-րդ դասարանների հայ գրականության դասագրքերը: Միաժամանակ «Հայ գրականության» դասագիրք է կազմել սփյուռքահայ դպրոցների համար: ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից: 1930-ական թվականների վերջում լույս է տեսել նրա «13-18-րդ դարերի հայ աշխարհիկ գրականությունը» անթոլոգիան և Ֆրիկին նվիրված առաջին մենագրությունը, իսկ 1955 թվականին՝ «Գրիգոր Նարեկացի» մենագրությունը: Մանկավարժական և գիտավարչական աշխատանքներին զուգընթաց գրել է իր գրքերը Մովսես Խորենացու և Հովհաննես Թումանյանի մասին՝ «Մովսես Խորենացի» (1970 թ.) և «Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործությունը» (1981 թ.): Գրել է նաև «Իսահակյանի հումանիզմը» (1975 թ.) գիրքը: Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Մովսես Խորենացի» (Երևան, 1969) գիրքը:



—

### Русский

Мкртич Мамбреевич Мкрян умер 26 октября 1983 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский литературовед, доктор филологических наук, член-корреспондент АН АрмССР (1956), профессор (1946), заслуженный деят

Основоположник Армяноведенияель науки АрмССР (1961), член Союза писателей СССР с 1936 года, педагог. Родился 9 ноября 1907 года в городе Ван Западной Армении, в семье учителя. В 1915 году эмигрировал в Восточную Армению. В 1925 году окончил среднюю школу имени Хачатура Абовяна в Ереване и один год преподавал в селе. В 1930 году окончил историко-литературный факультет Ереванского университета. В том же году поступил в аспирантуру университета. С 1933 года преподавал армянскую литературу в университете. В 1954–1980 годах был заведующим кафедрой армянской литературы университета, в 1941–1947 и 1957–1976 годах — деканом филологического факультета университета, в 1947–1953 годах — директором Института литературы имени Манук Абегяна АН АрмССР. В 1939 году защитил диссертацию на тему «Творчество Фрика» и получил степень кандидата филологических наук. В 1945 году защитил диссертацию на тему «Григор Нарекаци» и получил степень доктора филологических наук. С 1933 года написал учебники по армянской литературе для 7–10 классов армянских средних школ в соответствии со школьными программами. Одновременно составил учебник «Армянская литература» для армянских школ диаспоры. Член КПСС с 1941 года. В конце 1930-х годов вышла его антология «Армянская светская литература 13–18 веков» и первая монография, посвящённая Фрику, а в 1955 году — монография «Григор Нарекаци». Параллельно с педагогической и научно-административной работой написал книги о Мовсесе Хоренаци и Ованесе Туманяне — «Мовсес Хоренаци» (1970) и «Творчество Ованеса Туманяна» (1981). Также написал книгу «Гуманизм Исаакяна» (1975). На русском языке вышла его книга «Мовсес Хоренаци» (Ереван, 1969).

**Варианты привлекательных заголовков на русском** 
1. «Мкртич Мамбреевич Мкрян: Ванский Мастер Армяноведения» 
2. «Путь Мкртича Мкряна: От Вана до Монографии о Нарекаци» 
3. «Основоположник Армяноведения: Мкртич Мамбреевич Мкрян»

—

### English

Founder of Armenian Literary Studies

Mkrtich Mambreyevich Mkryan passed away on October 26, 1983, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. He was an Armenian literary scholar, Doctor of Philological Sciences, Corresponding Member of the Armenian SSR Academy of Sciences (1956), Professor (1946), Honored Scientist of the ArmSSR (1961), member of the USSR Writers’ Union since 1936, and educator. Born on November 9, 1907, in Van, Western Armenia, in a teacher’s family. In 1915, he emigrated to Eastern Armenia. In 1925, he graduated from Khachatur Abovyan Secondary School in Yerevan and taught in a village for one year. In 1930, he graduated from the historical-literary faculty of Yerevan University. In the same year, he entered the university’s graduate school. From 1933, he taught Armenian literature at the university. From 1954 to 1980, he was head of the Armenian literature department at the university, from 1941 to 1947 and 1957 to 1976 — dean of the philological faculty of the university, from 1947 to 1953 — director of the Manuk Abeghyan Institute of Literature of the ArmSSR Academy of Sciences. In 1939, he defended a dissertation on “Frik’s Works” and received the degree of Candidate of Philological Sciences. In 1945, he defended a dissertation on “Grigor Narekatsi” and received the degree of Doctor of Philological Sciences. From 1933, he wrote textbooks on Armenian literature for grades 7–10 of Armenian secondary schools in accordance with school curricula. At the same time, he compiled an “Armenian Literature” textbook for Armenian diaspora schools. Member of the CPSU since 1941. In the late 1930s, his anthology “Armenian Secular Literature of the 13th–18th Centuries” and the first monograph dedicated to Frik were published, and in 1955 — the monograph “Grigor Narekatsi.” Alongside pedagogical and scientific-administrative work, he wrote books about Movses Khorenatsi and Hovhannes Tumanyan — “Movses Khorenatsi” (1970) and “The Works of Hovhannes Tumanyan” (1981). He also wrote the book “Isaakyan’s Humanism” (1975). His book “Movses Khorenatsi” was published in Russian (Yerevan, 1969).

Ռուբեն Թադեոսի Աբրահամյանը մահացել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ: Հայ իրանագետ-լեզվաբան էր, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1935):

Ծնվել է 1881 թվականի փետրվարի 3-ին Գնիշիկ գյուղում (այժմ՝ Վայոց ձորի մարզ): Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը (1899), Երևանի գիմնազիան (1906), սովորել Կիևում (1907), Լայպցիգում (1909), Պետերբուրգի համալսարանում (1911): Զբաղվել է մանկավարժությամբ Թիֆլիսում (1912-1920), Իրանում (1921-1946): 1935 թվականին Թեհրանի համալսարանում հիմնադրել է հին պարսկերենի և պահլավերենի ամբիոնը: 1946 թվականին վերադարձել է Հայաստան: Գիտական գործունեությունն սկսել է 1911 թվականից: Զբաղվել է պարսկերենի պատմության պարբերացման հարցերով: Հիմնական աշխատությունն է «Պահլավերեն-պարսկերեն-հայերեն-ռուսերեն-անգլերեն բառարան»-ը (1965), որտեղ պահլավական համարժեքների դիմաց տրված են հայկական փոխառյալ բառերը: Թարգմանել է պարսկերենից՝ Բաբա Թահեր Օրիանի, Ֆիրդուսիի ստեղծագործություններից, պահլավերենից՝ «Արտա Վիրապ նամակ» և «Յուշտի Ֆրիան» երկերը: Երկեր՝ «Ֆերղովսին և իր Շահնամեն» (հ. 1, Թեհրան, 1934), «Սայաթ-Նովայի տաղերը» (ներածական հոդվածով, լեզվի ուսումնասիրությամբ, բառարանով և այլ հոդվածներով ու դիտողություններով, Թեհրան, 1943), «Dialectes des Israélites de Hamadan et d’Ispahan et dialecte de Baba Tahir» (Tehran, 1936):

—

### Русский

Автор Словаря Пехлеви

Рубен Тадеосович Абрагамян умер 26 октября 1951 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянский иранист-лингвист, доктор филологических наук, профессор (1935). Родился 3 февраля 1881 года в селе Гнишик (ныне Вайоцдзорская область). Окончил Геворгянскую семинарию в Эчмиадзине (1899), Ереванскую гимназию (1906), учился в Киеве (1907), Лейпциге (1909), Петербургском университете (1911). Занимался преподаванием в Тифлисе (1912–1920), Иране (1921–1946). В 1935 году основал кафедру древнеперсидского и пехлеви в Тегеранском университете. В 1946 году вернулся в Армению. Научную деятельность начал в 1911 году. Занимался вопросами периодизации истории персидского языка. Основная работа — «Пехлеви-персидско-армянско-русско-английский словарь» (1965), где для пехлевийских эквивалентов даны армянские заимствования. Переводил с персидского — произведения Баба Тахир Ориана, Фирдоуси, с пехлеви — «Арта Вирап намаг» и «Юшты Фриан». Работы: «Фирдоуси и его Шахнаме» (ч. 1, Тегеран, 1934), «Песни Саята-Новы» (со вступительной статьей, исследованием языка, словарем и другими статьями и замечаниями, Тегеран, 1943), «Dialectes des Israélites de Hamadan et d’Ispahan et dialecte de Baba Tahir» (Тегеран, 1936).


—

### English

Author of the Pahlavi Dictionary

Ruben Tadeosovich Abrahamyan passed away on October 26, 1951, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. He was an Armenian Iranologist-linguist, Doctor of Philological Sciences, Professor (1935). Born on February 3, 1881, in Gnishik village (now Vayots Dzor Province). Graduated from Gevorgyan Seminary in Etchmiadzin (1899), Yerevan Gymnasium (1906), studied in Kyiv (1907), Leipzig (1909), St. Petersburg University (1911). Engaged in teaching in Tiflis (1912–1920), Iran (1921–1946). In 1935, founded the Department of Old Persian and Pahlavi at the University of Tehran. Returned to Armenia in 1946. Began scientific activity in 1911. Focused on the periodization of Persian language history. Main work — “Pahlavi-Persian-Armenian-Russian-English Dictionary” (1965), where Armenian borrowings are given for Pahlavi equivalents. Translated from Persian — works by Baba Tahir Oriyan, Ferdowsi; from Pahlavi — “Arta Virap Namak” and “Yushty Frian.” Works: “Ferdowsi and His Shahnameh” (Vol. 1, Tehran, 1934), “Songs of Sayat-Nova” (with introductory article, language study, dictionary, and other articles and notes, Tehran, 1943), “Dialectes des Israélites de Hamadan et d’Ispahan et dialecte de Baba Tahir” (Tehran, 1936).

Միխայիլ (Նշան) Սերգեյի Գալուստյանը ծնվել է 1979 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Սոչիում, Կրասնոդարի երկրամաս, ՌԽՖՍՀWC, ԽՍՀՄ: Ռուսաստանցի շոումեն է, հումորիստ, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, ՈՒՀԱ-ի նախկին մասնակից, «Comedy Club» շոուի հրավիրված ռեզիդենտ:

Սկզբում սովորել է Սոչիի № 2 դպրոցում: 3-ից 5-րդ դասարաններում սովորել է նաև երաժշտական դպրոցի՝ դաշնամուրի բաժնում: Աշխատել է տիկնիկային թատրոնում որպես ձյուդոյի տիկնիկի խաղավար: Հինգերորդ դասարանը ավարտելուց հետո ծնողները նրան տեղափոխել են № 8 գիմնազիա, որտեղ առաջին անգամ բեմ է դուրս եկել՝ Վինի Թուխի կերպարում: Տասներորդ դասարանում մասնակցել է հումորային նախագծին՝ ՈՒՀԱ-ին (КВН) և դասընկերների օգնությամբ հաղթել տասնմեկերորդ դասարանցիներին: Դարձել է թիմի ավագը և հաղթել բոլորին, բացի ՍԳՈՒ-ից: 1996 թվականին ավարտել է դպրոցը և ընդունվել բժշկական համալսարան՝ որպես ֆելդշեր: Այդ ժամանակ խաղացել է «Այրված արև» թիմում: 1998 թվականին համալսարանային թիմը ընդունվել է Վորոնեժում կայանալիք ՈՒՀԱ-ի մրցույթին և հասել եզրափակիչ: Հրավեր է ստացել Ալեքսանդր Մասլյակովից՝ մասնակցելու ՈՒՀԱ-ի բարձր լիգային: 2002 թվականին դարձել է «Այրվող արև» թիմի ավագը: Թիմը դարձել է ՈՒՀԱ-ի բարձր լիգայի հաղթող (2003) և երեք անգամ՝ ամառային գավաթի հաղթող (2004, 2005, 2009): 2006-2012 թվականներին մասնակցել է ՏՆՏ-ի «Наша Russia» հումորային սկետչկոմին: Նկարահանվել է «ChocoPie» և «Բասկին Ռոբինս» գովազդներում: 2011 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի պետական իրավաբանական ակադեմիա: 2012 թվականին մտել է «NG Production»՝ որպես կրեատիվ պրոդյուսեր: Հայրը՝ Սերգեյ Նշանի Գալուստյան՝ խոհարար: Մայրը՝ Սուսաննա Արդաշի Գալուստյան (ծն. 1948 թվականի դեկտեմբերի 31-ին): Եղբայրը՝ Դավիդ Գալուստյան (ծն. 1986 թվականի մարտի 20-ին)՝ հումորիստ: Տատիկը՝ Վալենտինա Մարկովի Գալուստյան՝ թոշակառու: Կինը (2007 թվականի հուլիսի 7-ից)՝ Վիկտորիա Գալուստյան (ծն. 1986 թվականին)՝ ավարտել է Կուբանի պետական համալսարանի հաշվապահական ֆակուլտետը: Աղջիկները՝ Էստելլա (ծն. 2010 թվականի օգոստոսի 25-ին), Էլինա (ծն. 2012 թվականի փետրվարի 16-ին):



—

### Русский

Король Юмора из Сочи

Михаил (Ншан)  Сергеевич Галустян  родился 25 октября 1979 года в Сочи, Краснодарский край, РСФСР, СССР. Российский шоумен, юморист, актёр, сценарист, продюсер, бывший участник КВН, приглашённый резидент шоу «Comedy Club». Сначала учился в школе № 2 Сочи. С 3 по 5 класс посещал музыкальную школу по классу фортепиано. Работал в кукольном театре ведущим куклы дзюдоиста. После пятого класса родители перевели его в гимназию № 8, где он впервые вышел на сцену в образе Винни-Пуха. В десятом классе участвовал в юмористическом проекте КВН и с помощью одноклассников победил одиннадцатиклассников. Стал капитаном команды и победил всех, кроме СГУ. В 1996 году окончил школу и поступил в медицинский университет на фельдшера. Тогда же играл в команде «Сгоревшие на солнце». В 1998 году университетская команда прошла в конкурс КВН в Воронеже и дошла до финала. После выступления команды Михаил получил приглашение от Александра Маслякова участвовать в Высшей лиге КВН. В 2002 году стал капитаном команды «Сгоревшие на солнце». Команда стала чемпионом Высшей лиги КВН (2003) и трижды выиграла Летний кубок КВН (2004, 2005, 2009). С 2006 по 2012 год участвовал в юмористическом скетчкоме «Наша Russia» на ТНТ. Снимался в рекламе бисквита «ChocoPie» и мороженого «Баскин Роббинс». В 2011 году поступил в Московскую государственную юридическую академию. В 2012 году вошёл в состав «NG Production» как креативный продюсер. Отец — Сергей Ншанович Галустян, повар. Мать — Сусанна Ардашевна Галустян (род. 31 декабря 1948). Брат — Давид Галустян (род. 20 марта 1986), также юморист. Бабушка — Валентина Марковна Галустян, пенсионерка. Жена (с 7 июля 2007) — Виктория Галустян (род. 1986), окончила Кубанский государственный университет по специальности бухгалтер. Дочери — Эстелла (род. 25 августа 2010), Элина (род. 16 февраля 2012).



—

### English

King of Humor from Sochi

Mikhail (Nshan) Sergeyevich Galustyan  was born on October 25, 1979, in Sochi, Krasnodar Krai, RSFSR, USSR. He is a Russian showman, comedian, actor, screenwriter, producer, former KVN participant, and invited resident of the “Comedy Club” show. He initially studied at Sochi School No. 2. From grades 3 to 5, he attended music school in the piano department. He worked at a puppet theater as a judo puppet operator. After fifth grade, his parents transferred him to Gymnasium No. 8, where he first appeared on stage as Winnie the Pooh. In tenth grade, he participated in the humorous KVN project and, with classmates’ help, defeated the eleventh-graders. He became team captain and won against all except SGU. In 1996, he graduated from school and entered medical university as a paramedic. At that time, he played for the “Burnt by the Sun” team. In 1998, his university team qualified for the KVN contest in Voronezh and reached the final. After the performance, Mikhail received an invitation from Alexander Maslyakov to join the KVN Major League. In 2002, he became captain of “Burnt by the Sun.” The team won the KVN Major League (2003) and the Summer Cup three times (2004, 2005, 2009). From 2006 to 2012, he participated in the humorous sketch comedy “Nasha Russia” on TNT. He appeared in advertisements for ChocoPie biscuits and Baskin Robbins ice cream. In 2011, he enrolled at the Moscow State Law Academy. In 2012, he joined “NG Production” as a creative producer. Father — Sergei Nshanovich Galustyan, cook. Mother — Susanna Ardashevna Galustyan (born December 31, 1948). Brother — David Galustyan (born March 20, 1986), also a comedian. Grandmother — Valentina Markovna Galustyan, retiree. Wife (since July 7, 2007) — Victoria Galustyan (born 1986), graduated from Kuban State University in accounting. Daughters — Estella (born August 25, 2010), Elina (born February 16, 2012).

Անտոն Երվանդի Քոչինյանը ծնվել է 1913 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Շահալի գյուղում, Լոռու մարզ: Պետական և կուսակցական գործիչ էր: 53 տարեկանում՝ որպես Խորհրդային Հայաստանի Մինիստրների խորհրդի նախագահ, 13 տարի ղեկավարել է գործադիր իշխանությունը: 1966 թվականին դարձել է ՀԿԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղար և ևս 8 տարի ղեկավարել է Հայաստանը:

1974 թվականին պաշտոնապես «ղեկավարության մեջ լուրջ թերացումների պատճառով» ստիպված է եղել թողնել պաշտոնը: Կան վկայություններ, որ նրան հեռացրել են այն բանից հետո, երբ Երևանի կենտրոնական հրապարակում՝ «Արմենիա» հյուրանոցի դիմաց, այրել են ԽՍՀՄ դրոշը: Ասում են՝ մինչև իր մահը (1989 թվական) նա հաճախ էր այցելում պետական արխիվ և կարդում իր ստորագրած փաստաթղթերը՝ կարդալով և իմաստալից ժպտալով: Հիշենք, որ նրա վարչապետության ժամանակաշրջանում կառուցվել է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիրը: Կոչինյանը մեծ ներդրում է ունեցել երկրի տնտեսական և մշակութային առաջընթացի գործում: Նրա ղեկավարության տարիներին սկսվել է Արփա-Սևան ջրատարի կառուցումը: Երևանում մետրոյի կառուցման նախաձեռնությունը նույնպես պատկանում է Անտոն Քոչինյանին, որը հետագայում իրականացրել է Կարեն Դեմիրճյանը: Նրա ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ թողարկվել է հիշատակի նամականիշ և տեղադրվել հուշարձան Երևանում և ծննդավայր գյուղում:

Русский

Строитель Экономики и Культуры Армении

Антон Ервандович Кочинян родился 25 октября 1913 года в селе Шагали Лорийской области. Партийный и государственный деятель. В 53 года, будучи председателем Совета министров, 13 лет руководил исполнительной властью. В 1966 году стал первым секретарём ЦК КП Армении и ещё 8 лет возглавлял Армению. В 1974 году официально «вследствие серьёзных упущений в руководстве» был вынужден оставить пост. Есть утверждения, что его сняли после того, как сожгли флаг СССР на главной площади Еревана перед гостиницей «Армения». Говорят, долгие годы до своей смерти (1989 год) он часто бывал в государственном архиве и читал подписанные им документы, читая и многозначительно улыбаясь: вспомним, что в бытность его премьерства был построен Мемориал жертв Геноцида. Кочинян внёс большой вклад в экономический и культурный прогресс страны. Во время его правления началось строительство акведука Арпа-Севан. Инициатива строительства метро в Ереване также принадлежит Антону Кочиняну, которую позже реализовал Карен Демирчян. К 100-летию его рождения была выпущена памятная марка и установлен памятник в Ереване и в его родном селе.»

English

Builder of Armenia’s Economy and Culture

Anton Ervandovich Kochinyan was born on October 25, 1913, in the village of Shagali, Lori Province. He was a party and state figure. At 53, as Chairman of the Council of Ministers, he led the executive branch for 13 years. In 1966, he became the First Secretary of the Central Committee of the Communist Party of Armenia and continued to lead Armenia for another 8 years. In 1974, he was officially forced to step down “due to serious shortcomings in leadership.” There are claims that he was removed after the USSR flag was burned on Yerevan’s main square in front of the “Armenia” hotel. It is said that for many years until his death (1989), he frequently visited the state archive and read the documents he had signed, reading and smiling meaningfully: recall that during his premiership, the Genocide Victims Memorial was built. Kochinyan made a significant contribution to the country’s economic and cultural progress. During his tenure, construction of the Arpa-Sevan aqueduct began. The initiative to build a metro in Yerevan also belonged to Anton Kochinyan, which was later implemented by Karen Demirchyan. On the 100th anniversary of his birth, a commemorative stamp was issued, and monuments were erected in Yerevan and his native village.Attractive Headline

1833  թվականի հոկտեմբերի 25 – մսհացել է հայոց հողերի պարսիկ վերջին տիրակալ Աբաս Միրզան, որը ղեկավարել է նաև Իրանի ներքին և արտաքին քաղաքականությունը՝ ձգտելով ստեղծել ուժեղ կենտրոնացված միապետություն։  

Ֆրանսիայի և Անգլիայի աջակցությամբ նա երկար պայքար մղեց Ռուսաստանի դեմ Հայկական լեռնաշխարհի և  Կովկասի համար։ Անգլիացի և ֆրանսիացի հրահանգիչների օգնությամբ նա փորձեց եվրոպական ձևով վերակառուցել պարսկական բանակը։   Ռուս-պարսկական (1804-13, 1826-28) և թուրք-պարսկական (1821-23) պատերազմների ժամանակ Աբբաս Միրզան պարսկական բանակի գլխավոր հրամանատարն էր։   Աբբաս Միրզայի բոլոր փորձերը՝ բռնի ուժով պահել Անդրկովկասը  պարսկական տիրապետության տակ  անհաջող էին, և Գյուլիստանի (1813) և Թուրքմենչինսկու (1828) պայմանագրերով Իրանը հրաժարվեց դրանց նկատմամբ պահանջներից։

25 октября 1833 года — скончался Аббас Мирза, последний персидский правитель армянских земель, который также руководил внутренней и внешней политикой Ирана, стремясь к созданию сильной централизованной монархии. При поддержке Франции и Англии он вел длительную борьбу против России за Армянское нагорье и  Кавказ.  С помощью английских и французских инструкторов он пытался перестроить персидскую армию на европейский манер.  Во время русско-персидской (1804-13, 1826-28) и турецко-персидской (1821-23) войн Аббас-Мирза был главнокомандующим персидской армией.  Все попытки Аббас-Мирзы силой удержать   Закавказье  под властью Персии не увенчались успехом, а по Гюлистанскому (1813 г.) и Туркменчинскому (1828 г.) договорам Иран отказался от претензий на эти  территории
Считается единственным из вражеских России полководцев кого русские  упоминали в своих ратных песнях

October 25, 1833 – Abbas Mirza, the last Persian ruler of the Armenian lands, who also led Iran’s domestic and foreign policy, striving to create a strong centralized monarchy, died.. With the support of France and England, he waged a long struggle against Russia for the South Caucasus. With the help of English and French instructors, he tried to rebuild the Persian army in the European manner. During the Russo-Persian (1804-13, 1826-28) and Turkish-Persian (1821-23) wars, Abbas Mirza was the commander-in-chief of the Persian army.  All attempts by Abbas Mirza to suppress by force the desire of the peoples of the South Caucasus to unite with Russia and keep them under Persian rule were unsuccessful, and according to the Gulistan (1813) and Turkmenchi (1828) treaties, Iran renounced its claims to these territories
He is considered the only commander of the enemy of Russia whom the Russians mentioned in their military songs

Արտաշես Մնացականի Բաբայանը ծնվել է 1923 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Սարուխան գյուղում, Նոր Բայազետի գավառ, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ: Հայ դրամատուրգ, թատերագետ, թարգմանիչ էր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1975), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1964 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից:

1941-1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում: 1951 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ինստիտուտի թատերագիտական ֆակուլտետը: 1953-1966 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրությունում որպես խաղացանկային բաժնի պետ, գլխավոր խմբագիր, վարչության պետի տեղակալ: 1966-1974 թվականներին եղել է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի տնօրեն ու գեղարվեստական ղեկավարը: 1974 թվականին եղել է Հայկական թատերական ընկերության նախագահի առաջին տեղակալ: Անդրկովկասի հայկական պետական թատրոններն ու թատերական ինքնագործ խմբերը բեմադրել են նրա «Հայրը» (1951), «Հարազատներ» (1957), «Մոր սիրտը չի խաբի», «Նրա որդին», «Նրանք նորից հանդիպեցին», «Տոսկանա, Տոսկանա…», «Քեռիների քեփը կիսատ մնաց» (Ղափան, 1979), «Հեռու և մոտիկ գիշեր» (Արտաշատ, 1979), «Խոզուկի և արջուկի արկածները» (տիկնիկային թատրոն, 1979), «Լեգենդ սիրո և պատերազմի մասին» (Ստեփանակերտ, 1984) պիեսները: Նրա «Հարազատները» դրաման բեմադրել են նաև Բուլղարիայի հայկական թատերախմբերը: Ա. Բաբայանը պիեսի է վերածել Րաֆֆու «Ոսկե աքաղաղը», որը բեմադրվել է Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր), Ղափանում (այժմ՝ Կապան) և Կամոյում (այժմ՝ Գավառ): Թարգմանել է մի շարք պիեսներ: Մահացել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Երևանում:

Русский

Мастер Армянской Драматургии и Театра

Арташес Мнацаканович Бабаян родился 25 октября 1923 года в селе Сарухан, Ново-Баязетский уезд, Армянская ССР, ЗСФСР, СССР. Армянский драматург, театровед, переводчик, заслуженный деятель искусств АрмССР (1975), член Союза писателей СССР с 1964 года, член КПСС с 1945 года. В 1941–1945 годах служил в Советской армии. В 1951 году окончил театроведческий факультет Ереванского театрального института. В 1953–1966 годах работал в Министерстве культуры АрмССР начальником отдела репертуара, главным редактором, заместителем начальника управления. В 1966–1974 годах был директором и художественным руководителем Ереванского музыкального комедийного театра имени Акопа Пароняна. В 1974 году — первым заместителем председателя Армянского театрального общества. Закавказские армянские государственные театры и самодеятельные театральные коллективы ставили его пьесы «Отец» (1951), «Родные» (1957), «Сердце матери не обманешь», «Его сын», «Они снова встретились», «Тоскана, Тоскана…», «Дядюшкин кеп остался недоделанным» (Капан, 1979), «Далёкая и близкая ночь» (Арташат, 1979), «Приключения Поросёнка и Медвежонка» (кукольный театр, 1979), «Легенда о любви и войне» (Степанакерт, 1984). Его драму «Родные» ставили также армянские театральные группы Болгарии. А. Бабаян переработал в пьесу «Золотой петушок» Раффи, которая была поставлена в Кировакане (ныне Ванадзор), Капане и Камо (ныне Гавар). Перевёл ряд пьес. Умер 29 декабря 2009 года в Ереване.

English

Master of Armenian Playwriting and Theater

Artashes Mnatsakanovich Babayan was born on October 25, 1923, in the village of Sarukhan, Novo-Bayazet uezd, Armenian SSR, TSFSR, USSR. He was an Armenian playwright, theater scholar, and translator, Honored Artist of the ArmSSR (1975), member of the USSR Writers’ Union since 1964, and member of the CPSU since 1945. From 1941 to 1945, he served in the Soviet Army. In 1951, he graduated from the theater studies faculty of the Yerevan Theater Institute. From 1953 to 1966, he worked at the Ministry of Culture of the ArmSSR as head of the repertoire department, chief editor, and deputy head of the department. From 1966 to 1974, he was the director and artistic director of the Hakob Paronyan Musical Comedy Theater in Yerevan. In 1974, he served as the first deputy chairman of the Armenian Theater Society. Transcaucasian Armenian state theaters and amateur theater groups staged his plays “Father” (1951), “Relatives” (1957), “A Mother’s Heart Doesn’t Lie,” “His Son,” “They Met Again,” “Tuscany, Tuscany…,” “The Uncles’ Cap Remained Unfinished” (Kapan, 1979), “Far and Near Night” (Artashat, 1979), “The Adventures of Piglet and Bear Cub” (puppet theater, 1979), and “Legend of Love and War” (Stepanakert, 1984). His drama “Relatives” was also staged by Armenian theater groups in Bulgaria. A. Babayan adapted Raffi’s “The Golden Rooster” into a play, which was performed in Kirovakan (now Vanadzor), Kapan, and Kamo (now Gavar). He translated several plays. He passed away on December 29, 2009, in Yerevan.Attractive Headline

Արշակ Հայրապետի Հակոբյանը ծնվել է 1886 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Վարդաշատում, Ջաբրայիլի գավառ, Ելիզավետպոլի նահանգ, Ռուսական կայսրություն։ Հայ բժիշկ, ֆիզիոլոգ, ֆիզիոթերապևտ, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1936), պրոֆեսոր (1939), ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ։

1911 թվականին ավարտել է Բեռլինի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1919 թվականից ապրել է Երևանում, մասնակցել ԵՊՀ բժշկական ֆակուլտետի հիմնադրմանը։ Մինչև 1936 թվականը եղել է ԵԲԻ-ում իր հիմնած ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի վարիչ, 1936-1960 թվականներին՝ նյարդախտաբանության ամբիոնի վարիչ։ Զբաղվել է կուրորտաբանությամբ, նպաստել «Արզնի», «Ջերմուկ» և Վանաձորի առողջարանների կազմակերպմանը։ Մինչև 1989 թվականը Երևանի կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության ԳՀԻ-ն կրել է նրա անունը։ Նրա գիտական աշխատությունները ներառում են ֆիզիոլոգիայի դասագրքեր, հոդվածներ հիստերիայի, ալկոհոլիզմի, ներվային հիվանդությունների մասին, ինչպես նաև կուրորտաբանության ձեռնարկներ, օրինակ՝ «Ֆիզիոլոգիա» (1923), «Ալկոհոլիզմը և նրա ազդեցությունը ներվային սիստեմի վրա» (1955)։ Հակոբյանը մահացել է 1960 թվականի օգոստոսի 12-ին Երևանում։ Նրա ներդրումը հայ բժշկության և ֆիզիոլոգիայի զարգացման գործում անգնահատելի է, նրա աշխատանքները մնում են կարևոր ռեսուրս գիտնականների համար։

### Русский
Армянский врач, физиолог, физиотерапевт

Аршак Акопович Акопян родился  24 октября 1886 года в Вардашате, Джебраильский уезд, Елизаветпольская губерния, Российская империя. Армянский врач, физиолог, физиотерапевт, доктор медицинских наук (1936), профессор (1939), заслуженный деятель науки Армянской ССР. В 1911 году окончил медицинский факультет Берлинского университета. С 1919 года жил в Ереване, участвовал в создании медицинского факультета ЕГУ. До 1936 года возглавлял созданную им кафедру физиологии в ЕМИ, в 1936–1960 годах — кафедру нервных болезней. Занимался курортологией, способствовал организации санаториев «Арзни», «Джермук» и Ванадзора. До 1989 года Ереванский НИИ курортологии и физической медицины носил его имя. Его научные работы включают учебники по физиологии, статьи по истерии, алкоголизму, нервным заболеваниям, а также пособия по курортологии, такие как «Физиология» (1923), «Алкоголизм и его влияние на нервную систему» (1955). Акопян скончался 12 августа 1960 года в Ереване. Его вклад в развитие армянской медицины и физиологии неоценим, работы остаются важным ресурсом для учёных.

### English
Armenian Doctor, Physiologist, Physiotherapist

Arshak Hayrapet Hakobyan was born on October 24, 1886, in Vardashat, Jabrayil District, Elizavetpol Governorate, Russian Empire. An Armenian doctor, physiologist, and physiotherapist, Doctor of Medical Sciences (1936), Professor (1939), and Honored Scientist of the Armenian SSR. He graduated from the Medical Faculty of Berlin University in 1911. From 1919, he lived in Yerevan and participated in the establishment of YSU’s Medical Faculty. Until 1936, he headed the physiology department he founded at Yerevan Medical Institute, and from 1936 to 1960, the neurology department. He worked in balneology, contributing to the organization of the Arzni, Jermuk, and Vanadzor sanatoriums. Until 1989, the Yerevan Research Institute of Balneology and Physical Medicine bore his name. His scientific works include physiology textbooks, articles on hysteria, alcoholism, and nervous diseases, as well as balneology manuals, such as *Physiology* (1923) and *Alcoholism and Its Impact on the Nervous System* (1955). Hakobyan passed away on August 12, 1960, in Yerevan. His contribution to Armenian medicine and physiology is invaluable, and his works remain a key resource for scientists.