Շմավոն Առաքելի Թորոսյանը մահացել է 1984 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1957 թվականից), ԽՄԿԿ անդամ (1952 թվականից)։

Ծնվել է 1926 թվականի ապրիլի 7-ին Ոսկեհասկ գյուղում, Ախուրյանի շրջան, ՀԽՍՀ։ 1948 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1948-1951 թվականներին աշխատել է Ախուրյանի շրջանի ժողկրթբաժնում՝ որպես տեսուչ, 1951-1967 թվականներին՝ որպես ռադիոթղթակից, ապա Լենինականի ռադիոյի պատասխանատու խմբագիր։ 1966-1981 թվականներին եղել է Հայաստանի գրողների միության Լենինականի բաժանմունքի պատասխանատու քարտուղար։ Առաջին բանաստեղծությունը լույս է տեսել 1945 թվականին «Կոլտնտեսական» թերթում։ Հեղինակ է ժողովածուների «Առաջին ղողանջ» (1951), «Սիրո թևերով» (1956), «Շիրակի առավոտը» (1959), «Մարդ, քեզ հետ եմ» (1967), «Հանդիպում գագաթին» (1972), «Ճերմակ նժույգներ» (1975), ռուսերեն՝ «Կյանք, սիրում եմ քեզ» (1962), «Մարդ, քեզ հետ եմ» (1974)։ Թարգմանել է Լերմոնտովի, Չեխ-Սլովակ բանաստեղծների, Ջալիլ Մուսայի, Վրաց, Տաջիկական գրականություն, այդ թվում՝ Մխարգրձելիի «Կենաց եղբայրության» և Կոչևսկու բանաստեղծությունները։ Շմավոն Թորոսյանը խորհրդային հայ պոեզիայի լուսավոր ներկայացուցիչ է, նրա ստեղծագործություններն ու թարգմանությունները, լի սիրով, հայրենասիրությամբ և մարդկային ջերմությամբ, կամրջել են հայկական ու համաշխարհային գրականությունը՝ ոգեշնչելով Շիրակի սերունդներին։

—

### Русский
Армянский переводчик, поэт певец Ширака

Шмавон Аракелович Торосян скончался 18 октября 1984 года в Ленинакане (ныне Гюмри), Армянская ССР, СССР. Армянский поэт, переводчик, член Союза писателей СССР (1957), член КПСС (1952). Родился 7 апреля 1926 года в селе Оскеаск, Ахурянский район, Армянская ССР. В 1948 году окончил филологический факультет Ленинаканского пединститута. В 1948–1951 годах — инспектор отдела народного образования Ахурянского района, в 1951–1967 годах — радиокорреспондент, затем ответственный редактор Ленинаканского радио. В 1966–1981 годах — ответственный секретарь Ленинаканского отделения Союза писателей Армении. Первое стихотворение опубликовано в 1945 году в районной газете «Колхозник». Автор сборников «Первый гром» (1951), «На крыльях любви» (1956), «Утро Ширака» (1959), «Человек, я с тобой» (1967), «Встреча на вершине» (1972), «Нежные пары» (1975), на русском: «Жизнь, люблю тебя» (1962), «Человек, я с тобой» (1974). Переводил Лермонтова, чехословацких поэтов, Джалила Мусы, грузинскую, таджикскую литературу, включая «Братство винограда» Мхаргрдзели и стихи Кочевского. Шмавон Торосян — яркий представитель советской армянской поэзии, его творчество и переводы, полные любви, патриотизма и человеческого тепла, связали армянскую и мировую литературу, вдохновляя поколения Ширака.

—

### English
Armenian Translator, Poet

Shmavon Arakelovich Torosyan passed away on October 18, 1984, in Leninakan (now Gyumri), Armenian SSR, USSR. An Armenian poet and translator, member of the USSR Union of Writers (1957), CPSU member (1952). Born on April 7, 1926, in Oskeask village, Akhuryan District, Armenian SSR. Graduated from the Philology Faculty of Leninakan Pedagogical Institute in 1948. From 1948–1951, inspector at Akhuryan District Education Department; 1951–1967, radio correspondent, then responsible editor at Leninakan Radio. From 1966–1981, responsible secretary of the Leninakan Branch of the Union of Writers of Armenia. First poem published in 1945 in “Koltntesakan” newspaper. Author of collections “First Thunder” (1951), “On Wings of Love” (1956), “Shirak’s Dawn” (1959), “Man, I Am With You” (1967), “Meeting at the Summit” (1972), “Tender Pairs” (1975); in Russian: “Life, I Love You” (1962), “Man, I Am With You” (1974). Translated Lermontov, Czech-Slovak poets, Jalil Mussa, Georgian and Tajik literature, including Mkhargdzeli’s “Brotherhood of Wine” and Kochevsky’s poems. Shmavon Torosyan was a bright representative of Soviet Armenian poetry; his works and translations, full of love, patriotism, and human warmth, bridged Armenian and world literature, inspiring generations of Shirak.

—

Վարսենիկ Գրիգորի Աղասյանը մահացել է 1974 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ։ Հայ բանաստեղծուհի, դրամատուրգ, մանկագիր, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934 թվականից)։

Ծնվել է 1898 թվականի հուլիսի 15-ին Ճահուկ գյուղում, Նախիջևանի գավառ, Երևանի նահանգ, Ռուսական կայսրություն։ 1905 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Թիֆլիս, ավարտել Թիֆլիսի Հայուհյաց բարեգործական ընկերության միջնակարգ դպրոցը։ Առաջին բանաստեղծությունը տպագրվել է 1912 թվականին «Պատանի» հանդեսում։ 1928-1929 թվականներին աշխատել է Բաքվի հայալեզու «Կոմունիստ» թերթի խմբագրությունում՝ որպես գեղարվեստական գրականության բաժնի վարիչ, ապա Բաքվի ռադիոկոմիտեում՝ որպես ասմունքող-հաղորդավարուհի։ Մեծ հայրենական պատերազմի տարիներին «Փոթորկված անտառը» դրաման բեմադրվել է Բաքվի, Ստեփանակերտի և Գանձակի թատրոններում։ Հեղինակ է 16 բանաստեղծական ժողովածուների, այդ թվում՝ «Բանաստեղծություններ» (1926), «Օրերի երգը» (1933), «Մայրական հույժեր» (1937), «Երջանիկ մանկություն» (1938), «Ծիտիկի խինդը» (1940), «Գարուն» (1952), «Ժպիտներ» (1957), «Բանաստեղություններ» (1959), «Լիրիկա» (1964), «Մայրամուտի շողերով» (1971)։ Թարգմանել է ռուսերենից՝ Նեկրասովի բանաստեղծություններ, Միխալկովի «Կոլյա Կուզնեցով», Տոլստոյի «Առյուծը, ձուկն ու մարդը», Նիզամի Գյանջևի «Իսկյանդարն ու հովիվը» և այլոց։ Վարսենիկ Աղասյանը խորհրդային հայ գրականության առաջատար կին-գրող է, նրա ստեղծագործությունները, լի մայրական ջերմությամբ, մանկության ուրախությամբ և հայրենասիրությամբ, ոգեշնչել են սերունդներին, հատկապես երեխաներին, դառնալով հայկական մանկագրության անկատարելի ժառանգություն։

—

### Русский
Поэтесса материнских чувств

Варсеник Григорьевна Агасян скончалась 17 октября 1974 года в Ереване, Армянская ССР, СССР. Армянская поэтесса, драматург, детский писатель, переводчик, член Союза писателей СССР (с 1934 года). Родилась 15 июля 1898 года в селе Джахук, Нахичеванский уезд, Эриванская губерния, Российская империя. В 1905 году семья переехала в Тифлис, окончила среднюю школу Общества распространения грамотности среди армянок. Первое стихотворение опубликовано в 1912 году в журнале «Патани». В 1928–1929 годах работала в редакции армянской газеты «Коммунист» в Баку — заведующей художественно-литературным отделом, затем в Бакинском радиокомитете — чтицей-ведущей. Во время Великой Отечественной войны драма «Бурный лес» была поставлена в театрах Баку, Степанакерта и Гянджи (Кировабада). Автор 16 поэтических сборников, включая «Стихи» (1926), «Песнь дней» (1933), «Материнские чувства» (1937), «Счастливое детство» (1938), «Каприз птенчика» (1940), «Весна» (1952), «Улыбки» (1957), «Стихотворения» (1959), «Лирика» (1964), «Лучами заката» (1971). Переводила с русского: стихи Некрасова, «Колечка Кузнецов» Михалкова, «Лев, рыба и человек» Толстого, «Искендер и пастух» Низами Гянджеви и др. Варсеник Агасян — ведущая женщина-писательница советской армянской литературы, её творчество, полное материнского тепла, детской радости и патриотизма, вдохновляло поколения, особенно детей, став неоценимым наследием армянской детской литературы.

—

### English
Poetess of Maternal Feelings

Varsenik Grigorievna Aghasyan passed away on October 17, 1974, in Yerevan, Armenian SSR, USSR. An Armenian poetess, playwright, children’s author, translator, and member of the USSR Union of Writers (since 1934). Born on July 15, 1898, in Jahuk village, Nakhichevan district, Erivan province, Russian Empire. In 1905, her family moved to Tiflis, where she graduated from the Armenian Women’s Charitable Society’s secondary school. Her first poem was published in 1912 in the “Patani” magazine. From 1928–1929, she worked at the Armenian “Kommunist” newspaper in Baku as head of the literary department, then as a reciter-host at the Baku Radio Committee. During the Great Patriotic War, her play “Stormy Forest” was staged in theaters in Baku, Stepanakert, and Gandja (Kirovabad). Author of 16 poetry collections, including “Poems” (1926), “Song of Days” (1933), “Maternal Feelings” (1937), “Happy Childhood” (1938), “Chick’s Whim” (1940), “Spring” (1952), “Smiles” (1957), “Poems” (1959), “Lyric” (1964), “Sunset Rays” (1971). Translated from Russian: Nekrasov’s poems, Mikhalkov’s “Kolya Kuznetsov,” Tolstoy’s “The Lion, the Fish, and the Man,” Nizami Ganjavi’s “Iskander and the Shepherd,” and more. Varsenik Aghasyan was a leading female writer in Soviet Armenian literature; her works, filled with maternal warmth, childhood joy, and patriotism, inspired generations, especially children, becoming an invaluable legacy of Armenian children’s literature.

—

Զարեհ Խրախունի (Արթո Ստեփանի Ճյումպյուշյան) ծնվել է 1926 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Ստամբուլի Եշիլգյուղ (պատմական Սան Ստեֆանո) արվարձանում, Թուրքիա։ Հայ բանաստեղծ, գրականագետ։

Սովորել է Գաբամաճյան վարժարանում, 1935-1945 թվականներին՝ Վիեննայի Մխիթարյանների վարժարանում, 1951 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի համալսարանը։ Գրական առաջին փորձերը կատարել է 1943 թվականից, առաջին հրատարակված գործը՝ «Յաղթականը» (1948, «Սան» ամսաթերթ)։ 1952-1958 թվականներին դասավանդել է Էսայան վարժարանում՝ փիլիսոփայություն, տրամաբանություն, հոգեբանություն և հայերեն, ապա Կեդրոնական վարժարանում՝ որպես տնօրենի օգնական։ 1959 թվականից եղել է Ստամբուլում հրատարակված «Թօ» գրական հանդեսի խմբագիրներից։ Խրախունու պոեզիան հատկանշվում է փիլիսոփայական ենթատեքստով և բանաստեղծական ավանդույթների յուրօրինակ օգտագործմամբ։ Հեղինակ է 17 բանաստեղծական ժողովածուների, այդ թվում՝ «Լուսնապարտէզ» (1968), «Տօնակարգ» (1973), «Զբոսապտոյտ» (1978), «Ամպ ու աւազ ափերուս» (1982, թարգմ. ֆրանսերեն, 1988), «Ստուեր եւ արձագանք» (1988), «Ազատերգութիւն» (1993), «Քար Հայաստանի» (1997), «Մեսրոպատօն» (2005), «Տօնազանգ» (2007), «Տօնականչ» (2010), «Կաթիլներ, կաթիլներ» (2013)։ Գրել է հոդվածներ, ուսումնասիրություններ, գրախոսականներ, խմբագրականներ, թարգմանել ֆրանսիական արդի գրականություն։ Թարգմանվել է ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն, վրացերեն, ռուսերեն։ Մասնակցել է միջազգային գրական կյանքին։ 1989 թվականին արժանացել է Վազգեն Ա կաթողիկոսի կոնդակին և Սուրբ Սահակ-Սուրբ Մեսրոպ շքանշանին, ՀՀ «Մովսես Խորենացի» շքանշանին, Թուրքիայի Հայոց պատրիարքության Ա կարգի շքանշանին, «Անահիտ», «Էլիզ Գաւուքճեան-Այվազեան», «Հայկաշէն Ուզունեան» մրցանակներին։ 2012 թվականին պարգևատրվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով։ Մահացել է 2015 թվականի նոյեմբերի 27-ին։ Զարեհ Խրախունին սփյուռքահայ գրականության վառ աստղ է, նրա ստեղծագործությունները ոգեշնչում են հայ ժողովրդին՝ միավորելով Ստամբուլի, Վիեննայի և Հայաստանի ժառանգությունը։

—

### Русский
Философская поэзия Звезда армянской  диаспорной поэзии

Зарех Храхуни (Арто Степан Чомпюшян) родился 16 октября 1926 года в стамбульском пригороде Ешилгюль (исторический Сан-Стефано), Турция. Армянский поэт, литературовед. Учился в Габамаджянском училище, в 1935–1945 годах — в Мхитаристской школе в Вене, в 1951 году окончил Константинопольский университет. Первые литературные опыты — с 1943 года, первое опубликованное произведение «Победитель» (1948, журнал «Сан»). В 1952–1958 годах преподавал в школе Эсаян философию, логику, психологию и армянский язык, затем в Центральной школе — помощником директора. С 1959 года — один из редакторов литературного журнала «То» в Стамбуле. Поэзия Храхуни отличается философским подтекстом и оригинальным использованием поэтических традиций. Автор 17 поэтических сборников, включая «Лунный сад» (1968), «Торжество» (1973), «Прогулка» (1978), «Облака и песчаные берега» (1982, пер. фр., 1988), «Шепот и эхо» (1988), «Азатерг» (1993), «Камень Армении» (1997), «Месропатон» (2005), «Тоназанг» (2007), «Тонаканч» (2010), «Капли, капли» (2013). Писал статьи, исследования, рецензии, редакционные, переводил современную французскую литературу. Переведён на французский, немецкий, английский, грузинский, русский. Участвовал в международной литературной жизни. В 1989 году награждён посланием и медалью Св. Сахака-Св. Месропа от католикоса Вазгена I, орденом «Мовсес Хоренаци» РА, 1-й степени от Армянского патриархата Турции, премиями «Анахит», «Элиз Гавукчян-Айвазян», «Хайкашен Узунян». В 2012 году — орденом Св. Месропа Маштоца. Умер 27 ноября 2015 года. Зарех Храхуни — яркая звезда диаспорной армянской литературы, его творчество вдохновляет армянский народ, объединяя наследие Стамбула, Вены и Армении.

—

### English
Philosophical Poetry Star of Armenian  Diaspora Poetry

Zareh Khrakhuni (Arto Stepan Chompyushyan) was born on October 16, 1926, in Istanbul’s Yesilgyul suburb (historical San Stefano), Turkey. An Armenian poet and literary scholar. He studied at Gabamajyan School, from 1935–1945 at the Mekhitarist School in Vienna, and graduated from Constantinople University in 1951. His first literary attempts began in 1943, with the first published work “The Victor” (1948, “San” magazine). From 1952–1958, he taught philosophy, logic, psychology, and Armenian at Esayan School, then at Central School as assistant director. From 1959, he was one of the editors of the Istanbul literary magazine “To”. Khrakhuni’s poetry is marked by philosophical subtext and unique use of poetic traditions. Author of 17 poetry collections, including “Lunapartez” (1968), “Tonakarg” (1973), “Zbosaptoy t” (1978), “Amp u avaz ap’erus” (1982, trans. French, 1988), “Stu’er yev arts’aganq” (1988), “Azatergut’yun” (1993), “Qar Hayastani” (1997), “Mesropaton” (2005), “Tonazang” (2007), “Tonakan ch” (2010), “K’atilner, k’atilner” (2013). He wrote articles, studies, reviews, editorials, and translated modern French literature. Translated into French, German, English, Georgian, Russian. Participated in international literary life. In 1989, awarded a message and medal of Saints Sahak-Mesrop by Catholicos Vazgen I, RA “Movses Khorenatsi” medal, 1st degree from Armenian Patriarchate of Turkey, “Anahit”, “Eliz Gavukchyan-Ayvazyan”, “Haykashen Uzunyan” prizes. In 2012, Saint Mesrop Mashtots Medal. Passed away on November 27, 2015. Zareh Khrakhuni is a shining star of Diaspora Armenian literature; his works inspire the Armenian people, uniting the heritage of Istanbul, Vienna, and Armenia.

—

Վազգեն Գրիգորի Տալյանը ծնվել է 1907 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ Հայ խորհրդային բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1946), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

1915 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Թիֆլիս, որտեղ Վազգենը ստացել է միջնակարգ կրթություն։ 1931 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է որպես մանկավարժ և խմբագիր՝ 1931-1932 թվականներին Ստեփանավանի Գյուլագարակ գյուղի դպրոցում, 1932-1933 թվականներին՝ Թիֆլիսի հայկական դպրոցներում։ 1936 թվականին տեղափոխվել է Երևան, աշխատել որպես ուսուցիչ, «Խորհրդային դպրոց» թերթի բաժնի վարիչ և «Հոկտեմբերիկ» (հետագայում՝ «Պիոներ») ամսագրի պատասխանատու քարտուղար։ Պատերազմից հետո շարունակել է աշխատանքը «Հոկտեմբերիկ»-ում, ապա՝ «Հայաստան» հրատարակչությունում (1956-1970) և Խնկո Ապոր անվան մանկական գրադարանում (1973-ից)։

Տալյանի գրական գործունեությունը ներառում է մանկական բանաստեղծություններ, առակներ, պատմվածքներ և պոեմներ։ Նրա ժողովածուներից առանձնանում են՝ «Սոնիկի թռիչքը» (1939), «Ուրախ օր» (1955), «Կարկաչում են առվակները» (1957), «Մտերիմներ» (1959), «Հրաշալի պարտեզ» (1964), «Անհանգիստ հոգիներ» (1969), «Աստղիկներ» (1974)։ Նրա ստեղծագործությունները, որոնք թարգմանվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն և այլ լեզուներով, աչքի են ընկնում խորհրդային հայրենասիրությամբ և պատկերավորությամբ։ Որպես թարգմանիչ՝ նա խմբագրել է գուսան Շերամի «Երգեր»-ը (1969) և թարգմանել Ա. Կոնան Դոյլի «Շերլոկ Հոլմսի արկածները» (1958), Ա. Վոլկովի «Զմրուխտ քաղաքի կախարդը» (1962), Ջ. Լոնդոնի, Ի. Սթոունի և այլոց գործեր։ Վազգեն Տալյանը մահացել է 1995 թվականի հունվարի 22-ին Երևանում։ Նրա գրական և թարգմանչական աշխատանքները նշանակալի ներդրում են հայ մանկական գրականության և մշակույթի մեջ։

### Русский
Армянский поэт и переводчик

Вазген Григорьевич Талян родился 12 октября 1907 года в Александрополе (ныне Гюмри), Ереванская губерния, Кавказское наместничество, Российская империя. Советский армянский поэт, переводчик, член Союза писателей СССР (1946), участник Великой Отечественной войны, сын гусана Шерама. В 1915 году его семья переехала в Тифлис, где он получил среднее образование. В 1931 году окончил историко-филологический факультет Ереванского университета. Работал педагогом и редактором: в 1931–1932 годах — в школе села Гюлагарак Степанаванского района, в 1932–1933 годах преподавал армянский язык и обществоведение в армянских школах Тифлиса. В 1936 году переехал в Ереван, работал учителем, заведующим отделом газеты «Советская школа» и ответственным секретарём журнала «Октябрик» (позже «Пионер»). После войны продолжил работу в «Октябрике», затем в издательстве «Айастан» (1956–1970) и в детской библиотеке им. Хнко Аpora (с 1973).

Литературная деятельность Таляна включает детские стихи, басни, рассказы и поэмы. Среди его сборников выделяются: «Полёт Сони» (1939), «Весёлый день» (1955), «Журчат ручьи» (1957), «Близкие» (1959), «Волшебный сад» (1964), «Беспокойные души» (1969), «Звёздочки» (1974). Его произведения, переведённые на русский, украинский и другие языки, проникнуты советским патриотизмом и образностью. Как переводчик, он редактировал «Песни» гусана Шерама (1969) и переводил произведения А. Конан Дойла («Приключения Шерлока Холмса», 1958), А. Волкова («Волшебник Изумрудного города», 1962), Дж. Лондона, И. Стоуна и других. Вазген Талян скончался 22 января 1995 года в Ереване. Его литературный и переводческий труд внёс значительный вклад в армянскую детскую литературу и культуру.

### English
Armenian Poet and Translator

Vazgen Grigori Talyan was born on October 12, 1907, in Alexandropol (now Gyumri), Yerevan Governorate, Caucasus Viceroyalty, Russian Empire. A Soviet Armenian poet, translator, member of the USSR Writers’ Union (1946), World War II veteran, and son of gusan Sheram. In 1915, his family moved to Tiflis, where he received secondary education. In 1931, he graduated from the history and philology faculty of Yerevan University. He worked as a teacher and editor: in 1931–1932 at a school in Gyulagarak, Stepanavan district; in 1932–1933, teaching Armenian language and social studies in Tiflis Armenian schools. In 1936, he moved to Yerevan, working as a teacher, department head for *Soviet School* newspaper, and managing editor of *Oktyabrik* (later *Pioner*) magazine. After the war, he continued at *Oktyabrik*, then at “Hayastan” publishing house (1956–1970) and the Khnko Apor Children’s Library (from 1973).

Talyan’s literary work includes children’s poems, fables, stories, and poems. Notable collections include *Sonik’s Flight* (1939), *Happy Day* (1955), *The Brooks Murmur* (1957), *Close Ones* (1959), *Wonderful Garden* (1964), *Restless Souls* (1969), and *Little Stars* (1974). His works, translated into Russian, Ukrainian, and other languages, are imbued with Soviet patriotism and vivid imagery. As a translator, he edited gusan Sheram’s *Songs* (1969) and translated A. Conan Doyle’s *Adventures of Sherlock Holmes* (1958), A. Volkov’s *The Wizard of the Emerald City* (1962), and works by Jack London, Irving Stone, and others. Vazgen Talyan passed away on January 22, 1995, in Yerevan. His literary and translation work significantly contributed to Armenian children’s literature and culture.

Զավեն Մարտիրոսի Բեկյանը (Աղաբեկյան) ծնվել է 1954 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Լոռու մարզի Արդվի գյուղում։ Հայ բանաստեղծ է, Հայաստանի գրողների միության անդամ 1991 թվականից։

1976 թվականին ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը (այժմ՝ Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան)։ 1976-1989 թվականներին աշխատել է Երևանի քաղխորհրդի գործադիր կոմիտեում, 1989-2019 թվականներին՝ «Վեոլիա Ջուր» ՓԲԸ-ում։

Նրա գրական գործունեությունը սկսվել է 1968 թվականին, երբ 14 տարեկանում տպագրվել է Ալավերդու «Ձուլող» թերթում։ Բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, էսսեներ, հրապարակախոսական և գրականագիտական հոդվածներ է հրապարակել «Գարուն», «Նորք», «Նարցիս», «Անդին», «Նոր Դար» ամսագրերում, «Գրական թերթ»-ում և այլուր։ Նրա բանաստեղծությունները թարգմանվել են ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, պարսկերեն, սերբերեն, վրացերեն և ընդգրկվել տարբեր անթոլոգիաներում։ Տպագրել է մանկական բանաստեղծություններ, «Ժամը չորսը» (2015) պատմվածքների ժողովածու, ինչպես նաև «Բանաստեղծության «ներսը» և «դուրսը»» (2024) խոհագրությունների, հոդվածների և գրախոսությունների ժողովածու։

Բանաստեղծական ժողովածուներ՝ «Պսակբացեք» (1990), «Տեսիլք և կյանք» (1993), «Անժամության վայր» (1996), «Ցայգածաղիկ» (2002), «Ճամփաբաժան» (2006), «Կավե աշտանակ» (2012), «Ձայնաշար կամար» (2015), «Մենավոր աստղի տակ» (2017), «Ծիրանավորը» (2019), «Գիսաստղ կյանք» (2020), «Տեսադաշտեր» (2024), «Բութը» (2025)։ Զավեն Բեկյանի ստեղծագործությունները ներկայացնում են հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային ժառանգությունը, խորիմաստ խոհերով և գեղարվեստական պատկերներով։

### Русский

Глубокий голос армянской поэзии

Завен Мартиросович Бекян (Агабекян) родился 20 сентября 1954 года в селе Ардви Лорийской области. Армянский поэт, член Союза писателей Армении с 1991 года. В 1976 году окончил Ереванский институт народного хозяйства (ныне — Армянский государственный экономический университет). В 1976–1989 годах работал в исполнительном комитете Ереванского горсовета, в 1989–2019 годах — в компании «Веолия Джур».

Литературная деятельность началась в 1968 году, когда в 14 лет его стихи были опубликованы в газете «Дзюлог» Алавердийского медно-химического комбината. Публиковался в журналах «Гарун», «Норк», «Нарцис», «Андин», «Новый век», в «Литературной газете» и других изданиях, где печатались его стихи, рассказы, эссе, публицистика и литературоведческие статьи. Его стихи переведены на русский, английский, немецкий, французский, персидский, сербский и грузинский языки и включены в различные антологии. Публиковал детские стихи, сборник рассказов «Четыре часа» (2015) и сборник размышлений, статей и рецензий «Внутри и снаружи поэзии» (2024).

Поэтические сборники: «Венчание» (1990), «Видение и жизнь» (1993), «Место вне времени» (1996), «Утренний цветок» (2002), «Перекрёсток» (2006), «Глиняный светильник» (2012), «Арка звуков» (2015), «Под одинокой звездой» (2017), «Абрикосовый сад» (2019), «Жизнь кометы» (2020), «Поля зрения» (2024), «Бутон» (2025). Творчество Завена Бекяна отражает духовное и культурное наследие армянского народа, наполнено глубокими размышлениями и художественными образами.

### English

The Profound Voice of Armenian Poetry

Zaven Martirosovich Bekyan (Aghabekyan) was born on September 20, 1954, in the village of Ardvi, Lori Province. An Armenian poet, he has been a member of the Writers’ Union of Armenia since 1991. In 1976, he graduated from the Yerevan Institute of National Economy (now the Armenian State University of Economics). From 1976 to 1989, he worked in the executive committee of the Yerevan City Council, and from 1989 to 2019, at Veolia Djur CJSC.

His literary career began in 1968, when, at the age of 14, his poems were published in the *Dzulogh* newspaper of the Alaverdi Copper-Chemical Plant. He has published poems, short stories, essays, and literary and critical articles in various periodicals, including *Garun*, *Nork*, *Narcissus*, *Andin*, *New Century*, and *Literary Newspaper*. His poetry has been translated into Russian, English, German, French, Persian, Serbian, and Georgian, appearing in various anthologies. He has also published children’s poems, a collection of short stories titled *Four O’Clock* (2015), and a collection of essays, articles, and reviews, *Inside and Outside Poetry* (2024).

Poetry collections: *Coronation* (1990), *Vision and Life* (1993), *A Place Beyond Time* (1996), *Morning Flower* (2002), *Crossroads* (2006), *Clay Lamp* (2012), *Arch of Sounds* (2015), *Under a Lonely Star* (2017), *The Apricot Grove* (2019), *Comet Life* (2020), *Fields of Vision* (2024), *The Bud* (2025). Zaven Bekyan’s works reflect the spiritual and cultural heritage of the Armenian people, enriched with profound reflections and artistic imagery.

Գրիգորի Միխայիլի Պոժենյանը ծնվել  է 1922 թվականի սեպտեմբերի 20 -ին Խարկովում , Ռուսաստան։ Խորհրդային և ռուս ռազմաճակատային բանաստեղծ, գրող, Մոսկվայի գրողների միության անդամ, Ռուսաստանի պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր, մի քանի կինոսցենարների հեղինակ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից էր։

Հայրը՝ Միխայիլ Պոժենյանը, ծագումով հայ էր, Խարկովի տրակտորային գործարանի հիմնադիրներից։ Մայրը՝ Ելիզավետա Քերները, հրեա, բժշկական գիտությունների թեկնածու, աշխատել է որպես թերապևտ և պրոֆեսոր։ Պոժենյանը ծառայել է Սևծովյան նավատորմում, մասնակցել Օդեսայի և Սևաստոպոլի պաշտպանությանը, եղել է հետախույզ։ Նա մասնակցել է Բելյաևկայի ջրամատակարարման կայանի հետգրավմանը, վիրավորվել, բայց ողջ մնացել։ Պատերազմն ավարտել է լեյտենանտի կոչումով։ Նրա սխրանքները ներշնչել են «Ծարավ» ֆիլմի սցենարը։

Պոժենյանը բանաստեղծություններ է գրել պատերազմի ժամանակ, աշխատել «Боевая вахта» և «Красный Черноморец» թերթերում։ Նրա առաջին գիրքը՝ «Քամի ծովից» (1955), բանաստեղծությունների ժողովածու էր։ Գրել է «Ծարավ» (1959), «Երբեք» (1962), «Ցտեսություն» (1966), «Գնացք դեպի հեռավոր օգոստոս» (1971) ֆիլմերի սցենարները։ Նրա բանաստեղծությունների հիման վրա ստեղծվել են ավելի քան 60 երգ, որոնք կատարել են Իոսիֆ Կոբզոնը, Մուսլիմ Մագոմաևը, Յուրի Անտոնովը և այլք։ 1972-ին գրել է «Ջին Գրինը անձեռնմխելի է» վեպը։ Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի I և II աստիճանի, Կարմիր աստղի, Պատվո նշան շքանշաններով, ինչպես նաև «Օդեսայի պաշտպանության համար», «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալներով։

### Русский

Отважный голос войны и литературы

Григорий Михайлович Поженян родился  29 сентября 1922  года в Харькове , Россия. Советский и российский фронтовой поэт, писатель, член Союза писателей Москвы, дважды лауреат Государственной премии России, автор нескольких киносценариев. Участник Великой Отечественной войны.

Отец, Михаил Поженян, армянин по происхождению, был одним из основателей Харьковского тракторного завода. Мать, Елизавета Кернер, еврейка, кандидат медицинских наук, работала терапевтом и профессором. Поженян служил в Черноморском флоте, участвовал в обороне Одессы и Севастополя, был разведчиком. Участвовал в операции по возвращению водоснабжающей станции в Беляевке, получил ранение, но выжил. Войну окончил в звании лейтенанта. Его подвиги легли в основу сценария фильма «Жажда».

Поженян начал писать стихи во время войны, работал в газетах «Боевая вахта» и «Красный Черноморец». Первая книга — сборник стихов «Ветер с моря» (1955). Написал сценарии к фильмам «Жажда» (1959), «Никогда» (1962), «Прощай» (1966), «Поезд в далекий август» (1971). На его стихи создано более 60 песен, исполненных Иосифом Кобзоном, Муслимом Магомаевым, Юрием Антоновым и другими. В 1972 году написал роман «Джин Грин — неприкасаемый». Награждён орденами Отечественной войны I и II степени, Красной Звезды, Почётного знака, а также медалями «За оборону Одессы», «За оборону Севастополя» и «За оборону Кавказа».

### English

Courageous Voice of War and Literature

Grigory Mikhailovich Pozhenyan was born on September 20 , 1922 , in Khatkov , Russia. A Soviet and Russian frontline poet, writer, member of the Moscow Writers’ Union, two-time laureate of the Russian State Prize, and author of several screenplays. He was a participant in the Great Patriotic War.

His father, Mikhail Pozhenyan, of Armenian descent, was a founder of the Kharkiv Tractor Plant. His mother, Elizaveta Kerner, a Jew, was a candidate of medical sciences and worked as a therapist and professor. Pozhenyan served in the Black Sea Fleet, took part in the defense of Odesa and Sevastopol, and worked as a scout. He participated in the recapture of the Belyaevka water supply station, was wounded, but survived. He ended the war as a lieutenant. His exploits inspired the screenplay for the film “Thirst.”

Pozhenyan began writing poetry during the war, contributing to the newspapers *Boevaya Vakhta* and *Krasny Chernomorets*. His first book, the poetry collection *Wind from the Sea*, was published in 1955. He wrote screenplays for films including *Thirst* (1959), *Never* (1962), *Farewell* (1966), and *Train to Distant August* (1971). Over 60 songs based on his poems were performed by artists like Iosif Kobzon, Muslim Magomayev, and Yuri Antonov. In 1972, he co-authored the novel *Jin Green — Untouchable*. He was awarded the Orders of the Patriotic War I and II degrees, the Red Star, the Badge of Honor, and medals for the Defense of Odesa, Sevastopol, and the Caucasus.

Ահարոն Ստեփանի Տատուրյանը ծնվել է 1886 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Օվաճըգ գյուղում, Իզմիթի սանջակ, Թուրքիա։ Հայ բանաստեղծ է, ստորագրել է Ահարոն գրչանունով։

Սովորել է Կոստանդնուպոլսի Մխիթարյան վարժարանում, ապա 1907-1909 թվականներին՝ Վենետիկի Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում։ Օսմանյան սահմանադրության հռչակումից հետո վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս և զբաղվել ուսուցչությամբ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ աքսորվել է Կոնիա, 1919 թվականին վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս։ 1922 թվականին տեղափոխվել է Բուլղարիա, ապա՝ Չեխոսլովակիա, որտեղ Պրահայի համալսարանում հետևել է գրականության դասընթացներին։ 1929 թվականին հաստատվել է Ֆրանսիայում՝ Փարիզում և Մարսելում, շարունակելով ուսուցչական գործունեությունը։

Գրական ասպարեզ է իջել 1902 թվականին՝ աշխատակցելով «Բազմավեպ», «Մեհյան» և այլ պարբերականների։ Իր ստեղծագործությունները հրատարակել է ավելի ուշ՝ Փարիզում լույս ընծայելով «Մագաղաթներ» (1938), «Պոհեմականք» (1939), «Սօսեաց անտառ» (1948), «Երկնէր երկիր» (1957), «Բագիններուս կրակին դէմ» (1958), «Կարմիր ավետարան» (1959) ժողովածուները։ Հետմահու հրատարակվել են «Վերջին կաթիլներ» և «Հին քերթուածներ» (երկուսն էլ՝ 1971) ժողովածուները։ Տատուրյանի բանաստեղծությունները նվիրված են մարդկային վշտին և «խեղճ մարդկանց» կյանքին՝ պատկերելով նրանց պայքարը հակասություններով լի աշխարհում։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես արտացոլում են սփյուռքահայ կյանքի զգացմունքային և գոյաբանական խնդիրները։

### Русский

Горе и борьба: Армянский поэт Парижа

Агарон Степанович Татурян родился 19 сентября 1886 года в селе Оваджыг, санджак Измит, Турция. Армянский поэт, публиковался под псевдонимом Агарон.

Учился в Мхитарянской школе в Константинополе, затем в 1907–1909 годах — в школе Мурад-Рафаэлян в Венеции. После провозглашения Османской конституции вернулся в Константинополь, занимался преподаванием. Во время Первой мировой войны был сослан в Конью, в 1919 году вернулся в Константинополь. В 1922 году переехал в Болгарию, затем в Чехословакию, где посещал курсы литературы в Пражском университете. В 1929 году обосновался во Франции (Париж, Марсель), продолжая преподавательскую деятельность.

В литературную деятельность вступил в 1902 году, сотрудничая с журналами «Базмавеп», «Меян» и другими изданиями. Свои произведения публиковал позже, выпустив в Париже сборники: «Пергаменты» (1938), «Богема» (1939), «Сосеацский лес» (1948), «Небеса на землю» (1957), «К огню моих алтарей» (1958), «Красное евангелие» (1959). Посмертно были изданы сборники «Последние капли» и «Старые стихи» (оба в 1971 году). Поэзия Татуряна воспевает человеческое горе, изображая судьбу «бедных людей» в мире, полном противоречий. Его произведения глубоко отражают эмоциональные и экзистенциальные проблемы жизни армянской диаспоры.

### English

Sorrow and Struggle:Armenian Poet of Paris

Aharon Stepanovich Taturyan was born on September 19, 1886, in the village of Ovajyg, Izmit Sanjak, Turkey. He was an Armenian poet who published under the pseudonym Aharon.

He studied at the Mkhitarian School in Constantinople and, from 1907 to 1909, at the Murat-Raphaelian School in Venice. After the proclamation of the Ottoman Constitution, he returned to Constantinople and worked as a teacher. During World War I, he was exiled to Konya, returning to Constantinople in 1919. In 1922, he moved to Bulgaria, then to Czechoslovakia, where he attended literature courses at the University of Prague. In 1929, he settled in France (Paris and Marseille), continuing his teaching career.

He entered the literary scene in 1902, contributing to periodicals such as “Bazmavep” and “Mehyan.” His works were published later, with collections released in Paris: “Parchments” (1938), “Bohemia” (1939), “Soseats Forest” (1948), “Heavens to Earth” (1957), “To the Fire of My Altars” (1958), and “Red Gospel” (1959). Posthumously, his collections “Last Drops” and “Old Poems” (both 1971) were published. Taturyan’s poetry focuses on human sorrow, portraying the struggles of “poor people” in a world full of contradictions. His works deeply reflect the emotional and existential challenges of the Armenian diaspora.

Գրիգորի Միխայիլի Պոժենյանը մահացել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Մոսկվայում, Ռուսաստան։ Խորհրդային և ռուս ռազմաճակատային բանաստեղծ, գրող, Մոսկվայի գրողների միության անդամ, Ռուսաստանի պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր, մի քանի կինոսցենարների հեղինակ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից էր։

Հայրը՝ Միխայիլ Պոժենյանը, ծագումով հայ էր, Խարկովի տրակտորային գործարանի հիմնադիրներից։ Մայրը՝ Ելիզավետա Քերները, հրեա, բժշկական գիտությունների թեկնածու, աշխատել է որպես թերապևտ և պրոֆեսոր։ Պոժենյանը ծառայել է Սևծովյան նավատորմում, մասնակցել Օդեսայի և Սևաստոպոլի պաշտպանությանը, եղել է հետախույզ։ Նա մասնակցել է Բելյաևկայի ջրամատակարարման կայանի հետգրավմանը, վիրավորվել, բայց ողջ մնացել։ Պատերազմն ավարտել է լեյտենանտի կոչումով։ Նրա սխրանքները ներշնչել են «Ծարավ» ֆիլմի սցենարը։

Պոժենյանը բանաստեղծություններ է գրել պատերազմի ժամանակ, աշխատել «Боевая вахта» և «Красный Черноморец» թերթերում։ Նրա առաջին գիրքը՝ «Քամի ծովից» (1955), բանաստեղծությունների ժողովածու էր։ Գրել է «Ծարավ» (1959), «Երբեք» (1962), «Ցտեսություն» (1966), «Գնացք դեպի հեռավոր օգոստոս» (1971) ֆիլմերի սցենարները։ Նրա բանաստեղծությունների հիման վրա ստեղծվել են ավելի քան 60 երգ, որոնք կատարել են Իոսիֆ Կոբզոնը, Մուսլիմ Մագոմաևը, Յուրի Անտոնովը և այլք։ 1972-ին գրել է «Ջին Գրինը անձեռնմխելի է» վեպը։ Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի I և II աստիճանի, Կարմիր աստղի, Պատվո նշան շքանշաններով, ինչպես նաև «Օդեսայի պաշտպանության համար», «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար», «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալներով։

### Русский

Отважный голос войны и литературы

Григорий Михайлович Поженян умер 19 сентября 2005 года в Москве, Россия. Советский и российский фронтовой поэт, писатель, член Союза писателей Москвы, дважды лауреат Государственной премии России, автор нескольких киносценариев. Участник Великой Отечественной войны.

Отец, Михаил Поженян, армянин по происхождению, был одним из основателей Харьковского тракторного завода. Мать, Елизавета Кернер, еврейка, кандидат медицинских наук, работала терапевтом и профессором. Поженян служил в Черноморском флоте, участвовал в обороне Одессы и Севастополя, был разведчиком. Участвовал в операции по возвращению водоснабжающей станции в Беляевке, получил ранение, но выжил. Войну окончил в звании лейтенанта. Его подвиги легли в основу сценария фильма «Жажда».

Поженян начал писать стихи во время войны, работал в газетах «Боевая вахта» и «Красный Черноморец». Первая книга — сборник стихов «Ветер с моря» (1955). Написал сценарии к фильмам «Жажда» (1959), «Никогда» (1962), «Прощай» (1966), «Поезд в далекий август» (1971). На его стихи создано более 60 песен, исполненных Иосифом Кобзоном, Муслимом Магомаевым, Юрием Антоновым и другими. В 1972 году написал роман «Джин Грин — неприкасаемый». Награждён орденами Отечественной войны I и II степени, Красной Звезды, Почётного знака, а также медалями «За оборону Одессы», «За оборону Севастополя» и «За оборону Кавказа».

### English

Courageous Voice of War and Literature

Grigory Mikhailovich Pozhenyan died on September 19, 2005, in Moscow, Russia. A Soviet and Russian frontline poet, writer, member of the Moscow Writers’ Union, two-time laureate of the Russian State Prize, and author of several screenplays. He was a participant in the Great Patriotic War.

His father, Mikhail Pozhenyan, of Armenian descent, was a founder of the Kharkiv Tractor Plant. His mother, Elizaveta Kerner, a Jew, was a candidate of medical sciences and worked as a therapist and professor. Pozhenyan served in the Black Sea Fleet, took part in the defense of Odesa and Sevastopol, and worked as a scout. He participated in the recapture of the Belyaevka water supply station, was wounded, but survived. He ended the war as a lieutenant. His exploits inspired the screenplay for the film “Thirst.”

Pozhenyan began writing poetry during the war, contributing to the newspapers *Boevaya Vakhta* and *Krasny Chernomorets*. His first book, the poetry collection *Wind from the Sea*, was published in 1955. He wrote screenplays for films including *Thirst* (1959), *Never* (1962), *Farewell* (1966), and *Train to Distant August* (1971). Over 60 songs based on his poems were performed by artists like Iosif Kobzon, Muslim Magomayev, and Yuri Antonov. In 1972, he co-authored the novel *Jin Green — Untouchable*. He was awarded the Orders of the Patriotic War I and II degrees, the Red Star, the Badge of Honor, and medals for the Defense of Odesa, Sevastopol, and the Caucasus.

### Українська

Відважний голос війни та літератури

Григорій Михайлович Поженян помер 19 вересня 2005 року в Москві, Росія. Радянський і російський фронтовий поет, письменник, член Спілки письменників Москви, дворазовий лауреат Державної премії Росії, автор кількох кіносценаріїв. Учасник Великої Вітчизняної війни.

Його батько, Михайло Поженян, вірменин за походженням, був одним із засновників Харківського тракторного заводу. Мати, Єлизавета Кернер, єврейка, кандидатка медичних наук, працювала терапевтом і професором. Поженян служив у Чорноморському флоті, брав участь в обороні Одеси та Севастополя, був розвідником. Брав участь у відвоюванні водонапірної станції в Біляївці, був поранений, але вижив. Війну закінчив у званні лейтенанта. Його подвиги лягли в основу сценарію фільму «Спрага».

Поженян почав писати вірші під час війни, працюючи в газетах «Боевая вахта» і «Красный Черноморец». Перша книга — збірка віршів «Вітер з моря» (1955). Написав сценарії до фільмів «Спрага» (1959), «Ніколи» (1962), «Прощай» (1966), «Поїзд у далекий серпень» (1971). На його вірші створено понад 60 пісень, виконаних Йосипом Кобзоном, Муслімом Магомаєвим, Юрієм Антоновим та іншими. У 1972 році співавтор роману «Джин Грін — недоторканний». Нагороджений орденами Вітчизняної війни I і II ступеня, Червоної Зірки, Почесного знака, а також медалями за оборону Одеси, Севастополя і Кавказу.

Վիկտոր Հակոբի  Հովսեփյանը ծնվել է 1947 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանի Հեշտիա գյուղում։ Նա հայ բանաստեղծ, արձակագիր և մանկավարժ էր, ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ 1981 թվականից, ինչպես նաև Վրաստանի և Հայաստանի Գրողների միությունների անդամ 1991 թվականից։

Նա ծնվել է Հակոբ Հովսեփյանի և Մարիամ Գրաբսկայի ընտանիքում, որի մայրը լեհ կոմս Ալեքսանդր Գրաբսկու թոռնուհին էր։ Վիկտորը ավարտել է Հեշտիայի միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1973 թվականին՝ Վանաձորի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1973-1996 թվականներին նա դասավանդել է իր հայրենի գյուղի դպրոցում։ Հովսեփյանը հեղինակել է 16 չափածո և արձակ ժողովածու, այդ թվում՝ «Թափառող աստղեր» (1978), «Արևածաղկի գիշեր» (1979), «Լուսապսակ» (1985) և «Կորուսյալ Եդեմ, կամ որտեղից է սկսվում Արաքսը» (2013)։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են վրացերեն, ռուսերեն, գերմաներեն և ուզբեկերեն։ Նա նաև թարգմանել է վրացերենից Տերենտի Գրանելիի, գերմաներենից՝ Ռայներ Մարիա Ռիլկեի և ռուսերենից Իննոկենտի Անենսկու ստեղծագործությունները։ Նրա հիշատակին Հեշտիայում անվանակոչվել է դպրոց, Նինոծմինդայում՝ փողոց, իսկ 1997 թվականին բացվել է նրա տուն-թանգարանը։ Վիկտոր Հովսեփյանի գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել ընթերցողներին։

### Русский

Яркая звезда армянской литературы

Виктор Овсепян родился 4 сентября 1947 года в селе Хештия Нинозминдского района Грузии. Он был армянским поэтом, прозаиком и педагогом, членом Союза писателей СССР с 1981 года, а также Союза писателей Грузии и Армении с 1991 года. Родился в семье Акопа Овсепяна и Мариам Грабской, чья мать была внучкой польского графа Александра Грабского. Виктор окончил среднюю школу в Хештии, а в 1973 году — филологический факультет Ванадзорского педагогического института. С 1973 по 1996 год он преподавал в школе родного села. Овсепян написал 16 сборников стихов и прозы, включая «Блуждающие звёзды» (1978), «Ночь подсолнуха» (1979), «Световой венец» (1985) и «Потерянный Эдем, или откуда начинается Аракс» (2013). Его произведения переводились на грузинский, русский, немецкий и узбекский языки. Он также переводил на армянский произведения Теренти Гранели с грузинского, Райнера Марии Рильке с немецкого и Иннокентия Анненского с русского. В память о нём в Хештии названа школа, в Нинозминде — улица, а в 1997 году открыт его дом-музей. Литературное наследие Виктора Овсепяна продолжает вдохновлять читателей.

### English

A Shining Star of Armenian Literature

Viktor Hovsepyan was born on September 4, 1947, in the village of Kheshtia, Ninotsminda District, Georgia. He was an Armenian poet, prose writer, and educator, a member of the USSR Writers’ Union from 1981 and the Writers’ Unions of Georgia and Armenia from 1991. Born to Hakob Hovsepyan and Mariam Grabskaya, whose mother was the granddaughter of Polish count Alexander Grabski, Viktor graduated from Kheshtia’s secondary school and, in 1973, from the philological faculty of Vanadzor Pedagogical Institute. From 1973 to 1996, he taught at his village school. Hovsepyan authored 16 collections of poetry and prose, including “Wandering Stars” (1978), “Sunflower Night” (1979), “Halo of Light” (1985), and “Lost Eden, or Where the Araks Begins” (2013). His works were translated into Georgian, Russian, German, and Uzbek. He also translated the works of Terenti Graneli from Georgian, Rainer Maria Rilke from German, and Innokenty Annensky from Russian. In his memory, a school in Kheshtia and a street in Ninotsminda bear his name, and a house-museum was opened in 1997. Viktor Hovsepyan’s literary legacy continues to inspire readers.

### ქართული (Грузинский)

სომხური ლიტერატურის ნათელი ვარსკვლავი

ვიქტორ ჰოვსეპიანი დაიბადა 1947 წლის 4 სექტემბერს, ნინოწმინდის რაიონის სოფელ ხეშტიაში, საქართველო. ის იყო სომეხი პოეტი, მწერალი და პედაგოგი, სსრკ მწერალთა კავშირის წევრი 1981 წლიდან, ასევე საქართველოსა და სომხეთის მწერალთა კავშირის წევრი 1991 წლიდან. დაიბადა ჰაკობ ჰოვსეპიანისა და მარიამ გრაბსკაიას ოჯახში, რომლის დედა იყო პოლონელი გრაფის, ალექსანდრე გრაბსკის შვილთაშვილი. ვიქტორმა დაამთავრა ხეშტიის საშუალო სკოლა და 1973 წელს ვანაძორის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი. 1973-1996 წლებში ასწავლიდა მშობლიურ სოფელში. ჰოვსეპიანმა დაწერა 16 კრებული, მათ შორის „მოხეტიალე ვარსკვლავები“ (1978), „მზესუმზირის ღამე“ (1979), „შუქის გვირგვინი“ (1985) და „დაკარგული ედემი, ანუ საიდან იწყება არაქსი“ (2013). მისი ნაწარმოებები თარგმნილია ქართულ, რუსულ, გერმანულ და უზბეკურ ენებზე. მან ასევე თარგმნა თერენტი გრანელის ნაწარმოებები ქართულიდან, რაინერ მარია რილკეს გერმანულიდან და ინოკენტი ანენსკის რუსულიდან. მისი ხსოვნის პატივსაცემად ხეშტიაში სკოლა და ნინოწმინდაში ქუჩა მის სახელს ატარებს, ხოლო 1997 წელს გაიხსნა მისი სახლ-მუზეუმი. ვიქტორ ჰოვსეპიანის ლიტერატურული მემკვიდრეობა აგრძელებს მკითხველთა შთაგონებას.

Հենրիկ Անտոնի Էդոյանը ծնվել է 1940 թվականի օգոստոսի 31-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ։ Հայ բանաստեղծ, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1976 թվականից։ 2005 թվականին արժանացել է ՀՀ նախագահի մրցանակին «Երեք օր առանց ժամանակի» գրքի համար, իսկ 2010 թվականին ստացել է Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործչի կոչում։

Ծնվել է Երևանում, 1957 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 39 միջնակարգ դպրոցը։ 1959-1962 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1967 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, իսկ 1970 թվականին՝ Մոսկվայի Մ. Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրան՝ գրականության տեսության գծով։ 1971 թվականից աշխատել է Երևանի պետական համալսարանում որպես գիտաշխատող, 1973 թվականից՝ դասախոս։ 1974 թվականին պաշտպանել է «Ռեալիզմի հարցերը 20-րդ դարի հայ քննադատության և գեղագիտության մեջ» թեմայով դիսերտացիա և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան, 1990 թվականին դարձել է դոցենտ, 1991 թվականին՝ պրոֆեսոր։ 1986-2008 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի արտասահմանյան գրականության և գրականության տեսության ամբիոնի վարիչ։ Մասնակցել է միջազգային գիտաժողովների, դասախոսություններ է կարդացել ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում։ 1995-1996 թվականներին դասավանդել է Բեյրութի Հայագիտական հիմնարկությունում և Հայկազյան համալսարանում։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, իտալերեն, իսպաներեն և այլ լեզուներով։ Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Խոսքի ուղղությամբ» գիրքը։ 2002 թվականին արժանացել է Հայաստանի գրողների միության ոսկե մեդալի, 2004 թվականին՝ Թեքեյան մշակութային միության Հայկաշեն Ուզունյան մրցանակի։ Էդոյանի պոեզիան առանձնանում է հավերժականի և առօրյայի, վերացականի և կոնկրետի, մտքի և պատկերի միասնությամբ, որոնք կապված են հոգևոր և իրական որոնումների հետ։ Գրաքննադատական աշխատանքներում մեկնաբանել է դասական և նորագույն պոեզիայի պատկերային համակարգերն ու լեզվիմաստային կառուցվածքները։ Նրա կարևոր գործերից են «Անդրադարձումներ», «Պատկեր և կեսօր», «Երկրային ժամանակ», «Հարյուր սոնետ», «Երեք օր առանց ժամանակի», «Հենման կետ», «Լույսը ձախ կողմից»։

—

**Русский** 

Абстрактный голос армянской поэзии и литературы

Генрик Антонович Эдоян родился 31 августа 1940 года в Ереване, Армянская ССР. Армянский поэт, литературовед, доктор филологических наук, профессор, член Союза писателей СССР с 1976 года. В 2005 году удостоен премии Президента Армении за книгу «Три дня без времени», а в 2010 году получил звание заслуженного деятеля культуры Республики Армения. Родился в Ереване, в 1957 году окончил среднюю школу №39. В 1959–1962 годах служил в советской армии. В 1967 году окончил филологический факультет Ереванского государственного университета, а в 1970 году — аспирантуру Института мировой литературы им. М. Горького АН СССР в Москве по направлению теории литературы. С 1971 года работал в Ереванском государственном университете научным сотрудником, с 1973 года — преподавателем. В 1974 году защитил диссертацию «Проблемы реализма в армянской критике и эстетике XX века», получив степень кандидата филологических наук, в 1990 году стал доцентом, в 1991 году — профессором. В 1986–2008 годах возглавлял кафедру зарубежной литературы и теории литературы Ереванского государственного университета. Участвовал в международных научных конференциях, читал лекции в США, Франции, Германии. В 1995–1996 годах преподавал в Институте арменоведения и Университете Хайказяна в Бейруте. Его произведения переведены на английский, французский, немецкий, итальянский, испанский и другие языки. На русском языке издана книга «По направлению к слову». В 2002 году получил золотую медаль Союза писателей Армении, в 2004 году — премию Хайкашена Узуньяна от культурной ассоциации Текеян. Поэзия Эдояна отличается единством вечного и повседневного, абстрактного и конкретного, мысли и образа, связанными с духовными и реальными поисками. В своих литературоведческих работах он анализировал образные системы и языковые структуры классической и современной поэзии. Среди его ключевых работ — «Отражения», «Образ и полдень», «Земное время», «Сто сонетов», «Три дня без времени», «Точка опоры», «Свет слева». 

—

**English** 

The Abstract Voice of Armenian Poetry and Literature

Henrik Antony Edoyan was born on August 31, 1940, in Yerevan, Armenian SSR. An Armenian poet, literary scholar, doctor of philological sciences, professor, and member of the USSR Writers’ Union since 1976. In 2005, he received the President of Armenia Prize for his book *Three Days Without Time*, and in 2010, he was honored as a Meritorious Cultural Figure of the Republic of Armenia. Born in Yerevan, he graduated from Yerevan’s School No. 39 in 1957. He served in the Soviet army from 1959 to 1962. In 1967, he completed the philology faculty at Yerevan State University, and in 1970, he finished postgraduate studies at the M. Gorky Institute of World Literature in Moscow, specializing in literary theory. Since 1971, he has worked at Yerevan State University as a researcher and, from 1973, as a lecturer. In 1974, he defended his dissertation on “Issues of Realism in 20th-Century Armenian Criticism and Aesthetics,” earning a candidate’s degree in philology. He became an associate professor in 1990 and a professor in 1991. From 1986 to 2008, he headed the Department of Foreign Literature and Literary Theory at Yerevan State University. He has participated in international academic conferences and lectured in the USA, France, and Germany. In 1995–1996, he taught at the Institute of Armenology and Haigazian University in Beirut. His works have been translated into English, French, German, Italian, Spanish, and other languages. His book *Toward the Word* was published in Russian. In 2002, he received the Writers’ Union of Armenia Gold Medal, and in 2004, the Haikashen Uzunyan Prize from the Tekeyan Cultural Association. Edoyan’s poetry is characterized by the unity of the eternal and the everyday, the abstract and the concrete, thought and image, tied to spiritual and real quests. In his literary criticism, he has analyzed the imagery and linguistic structures of classical and modern poetry. His notable works include *Reflections*, *Image and Noon*, *Earthly Time*, *One Hundred Sonnets*, *Three Days Without Time*, *Point of Support*, and *Light from the Left*. 

—