2023 թվականի օգոստոսի 31-ին Արցախի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանը հայտարարեց իր հրաժարականի մասին, որը պաշտոնապես տեղի ունեցավ սեպտեմբերի 1-ին: Այս իրադարձությունը դարձավ Արցախի համար ծանր ժամանակաշրջանի խորհրդանիշ՝ պայմանավորված Լաչինի միջանցքի շրջափակմամբ և խորացող հումանիտար ճգնաժամով: 

Հարությունյանը, ով նախագահ էր ընտրվել 2020 թվականի մայիսին, իր որոշումը բացատրեց հանրային վստահության նվազմամբ և աշխարհաքաղաքական բարդ իրավիճակով: «Փոփոխությունները պետք է սկսվեն ինձանից», – գրել է նա իր Ֆեյսբուքի էջում, նշելով, որ որոշումը կայացրել է երկու օր առաջ՝ հաշվի առնելով ներքին և արտաքին խաղացողների հետ խորհրդակցությունները: Նա նաև ազատել է կառավարության ղեկավարին, ինչը ցույց է տալիս խորը քաղաքական վերադասավորումների անհրաժեշտությունը: 

Հարությունյանի հաշմանդամը տեղի է ունեցել 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո, երբ Ադրբեջանը վերականգնեց վերահսկողությունը Նագորնո-Ղարաբաղի շուրջ տարածքների նկատմամբ: Շատերը Հայաստանում և Արցախում նրան մեղադրում էին ռազմական անհաջողությունների համար: Քաղաքագետ Ակոբ Բադալյանը նշել է, որ հաշմանդամը կարող էր լինել Ադրբեջանի պահանջների կատարման առաջին քայլը, մինչդեռ Ռուբեն Վարդանյանը, նախկին պետնախարարը, անսպասելի էր համարել այդ որոշումը: 

Այս հաշմանդամը դարձավ Արցախի քաղաքական ճգնաժամի խորհրդանիշ՝ ընդգծելով տարածաշրջանի անորոշ ապագան: Այն նաև բարձրացրեց հարցեր Արցախի ինքնիշխանության և հայ ժողովրդի դիմակայության մասին աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների պայմաններում: 

Отставка Араика Арутюняна: Символ кризиса в Арцахе


31 августа 2023 года президент непризнанной Нагорно-Карабахской Республики (НКР) Араик Арутюнян объявил о своей отставке, которая официально состоялась 1 сентября. Это событие стало символом тяжёлого периода для Арцаха, вызванного блокадой Лачинского коридора и усугубляющимся гуманитарным кризисом. 

Арутюнян, избранный президентом в мае 2020 года, объяснил своё решение снижением общественного доверия и сложной геополитической обстановкой. «Перемены должны начаться с меня», — написал он на своей странице в Facebook, отметив, что решение было принято за два дня до объявления после консультаций с внутренними и внешними сторонами. Он также отправил в отставку главу правительства, что указывает на необходимость глубоких политических изменений. 

Отставка произошла на фоне последствий 44-дневной войны 2020 года, когда Азербайджан восстановил контроль над территориями вокруг Нагорного Карабаха. Многие в Армении и Арцахе обвиняли Арутюняна в военных неудачах. Политолог Акоп Бадалян отметил, что отставка могла стать первым шагом к выполнению требований Азербайджана, тогда как бывший госминистр Рубен Варданян назвал решение неожиданным. 

Отставка Арутюняна стала символом политического кризиса в Арцахе, подчёркивая неопределённое будущее региона и поднимая вопросы о его суверенитете и стойкости армянского народа в условиях геополитических изменений.[](https://www.bbc.com/russian/articles/c3gz1zgj922o)%5B%5D(https://www.dw.com/ru/nagornyj-karabah-otstavka-lidera-v-usloviah-krizisa/a-66688717)%5B%5D(https://rtvi.com/news/eto-bylo-neozhidannoe-reshenie-vardanyan-ob-otstavke-lidera-karabaha-arutyunyana/)

—
Resignation of Araik Harutyunyan: A Symbol of Crisis in Artsakh”


On August 31, 2023, Araik Harutyunyan, president of the unrecognized Nagorno-Karabakh Republic (Artsakh), announced his resignation, effective September 1. This event became a symbol of a challenging period for Artsakh, marked by the blockade of the Lachin Corridor and a deepening humanitarian crisis. 

Harutyunyan, elected president in May 2020, attributed his decision to a loss of public trust and the complex geopolitical situation. “Change must begin with me,” he wrote on his Facebook page, stating that the decision was made two days earlier after consultations with internal and external stakeholders. He also dismissed the head of government, signaling the need for profound political restructuring. 

The resignation followed the aftermath of the 44-day war in 2020, when Azerbaijan regained control over territories surrounding Nagorno-Karabakh. Many in Armenia and Artsakh held Harutyunyan accountable for military failures. Political analyst Hakob Badalyan suggested the resignation might be a step toward meeting Azerbaijan’s demands, while former state minister Ruben Vardanyan called the decision unexpected. 

Harutyunyan’s resignation became a symbol of the political crisis in Artsakh, highlighting the region’s uncertain future and raising questions about its sovereignty and the resilience of the Armenian people amid geopolitical shifts.[](https://www.bbc.com/russian/articles/c3gz1zgj922o)%5B%5D(https://www.dw.com/ru/nagornyj-karabah-otstavka-lidera-v-usloviah-krizisa/a-66688717)%5B%5D(https://rtvi.com/news/eto-bylo-neozhidannoe-reshenie-vardanyan-ob-otstavke-lidera-karabaha-arutyunyana/)

—

Պարաջանովի «Նռան գույնը» ֆիլմը 1970 թվականի օգոստոսի 29-ին առաջին անգամ հայտնվեց խորհրդային էկրաններին: Այս ժապավենը, որի հեղինակային անվանումն է «Սայաթ-Նովա», դարձավ համաշխարհային կինոարվեստի գլուխգործոց՝ նվիրված հայ մեծ բանաստեղծ Սայաթ-Նովայի հոգևոր աշխարհին: 

Ֆիլմը պատմություն չէ ավանդական իմաստով: Այն բանաստեղծական կինոպատում է, որը միավորում է Սայաթ-Նովայի կյանքի, սիրո, հավատի և ժողովրդի հետ նրա կապի խորհրդանիշները: Պարաջանովը, հրաժարվելով սովորական գրական մենախոսություններից, ստեղծել է տեսողական արվեստի մի յուրօրինակ գոհար, որտեղ յուրաքանչյուր կադր նման է կենդանի նկարի: Նկարահանումները տեղի են ունեցել Հայաստանի Լոռու մարզի Արդվի գյուղի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցում՝ ավելացնելով ֆիլմին խորը հոգևոր մթնոլորտ: 

Սակայն ֆիլմի ճանապարհը դեպի հանդիսատես հեշտ չէր: Ցենզուրայի ճնշման տակ Պարաջանովը ստիպված եղավ վերամոնտաժել ժապավենը՝ փոխելով անվանումը «Սայաթ-Նովա»-ից «Նռան գույն»: 1973 թվականին էկրան բարձրացավ ֆիլմի խմբագրված տարբերակը՝ Սերգեյ Յուտկևիչի վերահսկողությամբ, որը դիտեց 1,07 միլիոն հանդիսատես: 

«Նռան գույնը» ոչ միայն հայկական կինոյի, այլև համաշխարհային կինոարվեստի գանձ է: Ֆիլմի ազդեցությունը երևում է ժամանակակից մշակույթում՝ սկսած Մադոննայի «Bedtime Story» տեսահոլովակից մինչև Լեդի Գագայի «911»-ը: Չնայած որոշ փորձերին՝ օրինակ, Նիկոլաս Ջարի կողմից ֆիլմի համար նոր սաունդթրեք ստեղծելու, Պարաջանով-Վարդանով ինստիտուտը պաշտպանել է ֆիլմի բնօրինակ տեսլականը՝ ընդգծելով դրա անձեռնմխելիությունը: 

«Նռան գույնը» մնում է արվեստի հավերժական հուշարձան, որը ոգեշնչում է սերունդներին՝ պատմելով Սայաթ-Նովայի հոգևոր ճանապարհի և հայ մշակույթի գեղեցկության մասին: 

—

**Русский**

Шедевр Параджанова: Вечный свет Цвета граната

29 августа 1970 года на советские экраны вышел фильм Сергея Параджанова «Цвет граната», снятый в 1968 году на киностудии «Арменфильм». Этот шедевр, изначально названный автором «Саят-Нова», стал поэтической кинопритчей о духовном мире великого армянского поэта Саят-Новы. 

Фильм не следует традиционному повествованию. Это визуальная симфония, раскрывающая внутренний мир поэта, его любовь, отношение к религии, власти и народу. Отказавшись от привычных диалогов, Параджанов создал уникальное произведение, где каждый кадр — как живая картина, наполненная символизмом. Съёмки проходили в церкви Святого Иоанна в селе Ардви Лорийской области Армении, что придало фильму глубокую духовную атмосферу. 

Путь фильма к зрителю был нелёгким. Под давлением цензуры Параджанов был вынужден перемонтировать ленту, изменив название на «Цвет граната». В 1973 году вышла отредактированная версия под надзором Сергея Юткевича, которую посмотрели 1,07 миллиона зрителей. 

«Цвет граната» стал мировым достоянием кинематографа. Его влияние прослеживается в современной культуре: отсылки к фильму есть в клипах Мадонны («Bedtime Story»), Леди Гаги («911»), а также в работах групп «Juno Reactor» и «Kiosk». Когда музыкант Николас Джаар попытался создать альтернативный саундтрек к фильму, Институт Параджанова-Вартанова в Голливуде защитил оригинальную версию, подчеркнув её неприкосновенность. 

«Цвет граната» остаётся вечным памятником искусства, воспевающим духовный путь Саят-Новы и красоту армянской культуры. 

—

**English**

Parajanov’s Masterpiece: The Eternal Glow of The Color of Pomegranates

**August 29, 1970, Yerevan, Armenia** 
On August 29, 1970, Soviet screens welcomed Sergei Parajanov’s *The Color of Pomegranates*, filmed in 1968 at Armenfilm Studio. Originally titled *Sayat-Nova*, this cinematic masterpiece is a poetic parable dedicated to the spiritual world of the great Armenian poet Sayat-Nova. 

The film defies conventional storytelling. It is a visual symphony that weaves together the poet’s life, love, faith, and connection to his people. Eschewing traditional dialogue, Parajanov crafted a unique work where every frame is a living painting, rich with symbolism. Filming took place in the Church of St. John in the village of Ardvi, Lori Province, Armenia, infusing the film with profound spiritual resonance. 

The journey to the screen was fraught with challenges. Under censorship pressure, Parajanov was forced to re-edit the film, renaming it *The Color of Pomegranates*. In 1973, a further edited version, overseen by Sergei Yutkevich, was released and viewed by 1.07 million people. 

*The Color of Pomegranates* became a global cinematic treasure. Its influence echoes in modern culture, with references in Madonna’s “Bedtime Story” music video, Lady Gaga’s “911,” and works by bands like Juno Reactor and Kiosk. When electronic musician Nicolas Jaar attempted an unauthorized alternative soundtrack, the Parajanov-Vartanov Institute in Hollywood defended the film’s original vision, emphasizing its sanctity. 

*The Color of Pomegranates* remains an enduring monument of art, celebrating Sayat-Nova’s spiritual journey and the beauty of Armenian culture. 

—

**فارسی**

**۲۹ اوت ۱۹۷۰، ایروان، ارمنستان** 
در تاریخ ۲۹ اوت ۱۹۷۰، فیلم «رنگ انار» ساخته سرگئی پاراجانف، که در سال ۱۹۶۸ در استودیوی آرمن‌فیلم تولید شده بود، بر پرده سینماهای شوروی به نمایش درآمد. این شاهکار سینمایی، که در ابتدا «سایات-نوا» نام داشت، قصیده‌ای شاعرانه درباره جهان معنوی شاعر بزرگ ارمنی، سایات-نوا، است. 

این فیلم روایت سنتی ندارد. این یک سمفونی بصری است که زندگی، عشق، ایمان و ارتباط شاعر با مردمش را در هم می‌آمیزد. پاراجانف با کنار گذاشتن دیالوگ‌های مرسوم، اثری بی‌نظیر خلق کرد که هر فریم آن مانند تابلویی زنده و پر از نماد است. فیلم‌برداری در کلیسای سنت یوحنا در روستای آردوی، استان لوری ارمنستان، انجام شد که به فیلم عمق معنوی خاصی بخشید. 

مسیر رسیدن فیلم به مخاطبان آسان نبود. تحت فشار سانسور، پاراجانف مجبور به بازتدوین فیلم و تغییر نام آن به «رنگ انار» شد. در سال ۱۹۷۳، نسخه‌ای بازنگری‌شده تحت نظارت سرگئی یوتکویچ منتشر شد که ۱.۰۷ میلیون تماشاگر را به خود جذب کرد. 

«رنگ انار» به گنجی جهانی در سینمای جهان تبدیل شد. تأثیر آن در فرهنگ معاصر دیده می‌شود: از ویدئوی «داستان زمان خواب» مدونا تا «۹۱۱» لیدی گاگا و آثار گروه‌هایی مانند جونو رآکتور و کیوسک. هنگامی که نیکلاس جار، موسیقی‌دان الکترونیک، بدون اجازه موسیقی جایگزینی برای فیلم ساخت، مؤسسه پاراجانف-وارتانف در هالیوود از نسخه اصلی دفاع کرد و بر قداست آن تأکید نمود. 

«رنگ انار» همچنان بنای جاودانه‌ای از هنر است که مسیر معنوی سایات-نوا و زیبایی فرهنگ ارمنی را تجلیل می‌کند. 

—

### Заголовок: «ბროწეულის ფერი: საიათ-ნოვას პოეზია პარაჯანოვის ეკრანზე»

—

**ქართული**

პარაჯანოვის შედევრი: ბროწეულის ფერის მარადიული ნათება

1970 წლის 29 აგვისტოს საბჭოთა ეკრანებზე გამოვიდა სერგეი პარაჯანოვის ფილმი „ბროწეულის ფერი“, რომელიც 1968 წელს გადაიღეს „არმენფილმის“ სტუდიაში. ეს შედევრი, რომლის თავდაპირველი სათაური იყო „საიათ-ნოვა“, არის პოეტური კინოპარაბოლა, რომელიც ეძღვნება დიდი სომეხი პოეტის, საიათ-ნოვას სულიერ სამყაროს. 

ფილმს არ გააჩნია ტრადიციული ნარატივი. ეს არის ვიზუალური სიმფონია, რომელიც აერთიანებს პოეტის ცხოვრებას, სიყვარულს, რწმენასა და ხალხთან კავშირს. პარაჯანოვმა, უარი თქვა ჩვეულებრივ დიალოგებზე, შექმნა უნიკალური ნაწარმოები, სადაც ყოველი კადრი ცოცხალი ნახატის მსგავსია, სავსე სიმბოლიზმით. გადაღებები მიმდინარეობდა სომხეთის ლორის ოლქის სოფელ არდვის წმინდა იოანეს ეკლესიაში, რამაც ფილმს ღრმა სულიერი ატმოსფერო შესძინა. 

ფილმის გზა მაყურებლამდე ადვილი არ ყოფილა. ცენზურის ზეწოლის ქვეშ პარაჯანოვი იძულებული გახდა ხელახლა დაემონტაჟებინა ფილმი და შეეცვალა სათაური „საიათ-ნოვადან“ „ბროწეულის ფერად“. 1973 წელს გამოვიდა ხელახლა რედაქტირებული ვერსია, სერგეი იუტკევიჩის ზედამხედველობით, რომელიც 1,07 მილიონმა მაყურებელმა ნახა. 

„ბროწეულის ფერი“ გახდა მსოფლიო კინემატოგრაფიის საგანძური. მისი გავლენა შეიმჩნევა თანამედროვე კულტურაში: მაგალითად, მადონას „Bedtime Story“-ის, ლედი გაგას „911“-ისა და ჯგუფების „Juno Reactor“-ისა და „Kiosk“-ის ვიდეოებში. როდესაც ელექტრონული მუსიკის მუსიკოსმა ნიკოლას ჯაარმა ფილმისთვის ნებართვევის გარეშე შექმნა ალტერნატიული საუნდტრეკი, პარაჯანოვ-ვარტანოვის ინსტიტუტმა ჰოლივუდში დაიცვა ფილმის ორიგინალური ხედვა, ხაზი გაუსვა მის ხელშეუხებლობას. 

„ბროწეულის ფერი“ რჩება ხელოვნების მარადიულ ძეგლად, რომელიც ადიდებს საიათ-ნოვას სულიერ მოგზაურობასა და სომხური კულტურის სილამაზეს. 

—

1827 թվականի օգոստոսի 17 (29), Օշական, Արևելյան Հայաստան, երբ արևը ծագում էր Օշականի դաշտերում, Արևելյան Հայաստանը դարձավ պատմական ճակատամարտի ականատես, որը հայտնի է որպես Օշականի կամ Աշտարակի ճակատամարտ: Այս մարտը, որը տեղի ունեցավ Ռուս-պարսկական պատերազմի (1826-1828) ընթացքում, դարձավ խիզախության, զոհողության և հայ ժողովրդի համար սրբավայրի փրկության խորհրդանիշ: 

Պարսկական բանակը՝ ժառանգորդ Աբբաս-Միրզայի գլխավորությամբ, միավորվելով Երևանի սարդար Հուսեին-խանի ուժերի հետ, օգոստոսի սկզբին ներխուժեց Արևելյան Հայաստան և պաշարեց Էջմիածնի մայրավանքը: Գեներալ-լեյտենանտ Աֆանասի Կրասովսկու ռուսական ջոկատը, որը գտնվում էր Էջմիածնից 35 վերստ հեռավորության վրա, հայ և վրացի կամավորների աջակցությամբ շարժվեց դեպի պաշարված վանքը: Չնայած պարսկական բանակի տասնապատիկ գերակշռությանը, Կրասովսկու ջոկատը կարողացավ ճեղքել թշնամու խոչընդոտները և նույն գիշեր ազատագրել Էջմիածինը: 

Մարտը, սակայն, ծանր գին ունեցավ: Ռուսական ջոկատը կրեց զգալի կորուստներ՝ ամենամեծը Ռուսաստանի բոլոր պարսկական պատերազմների ընթացքում: Զինվորները պայքարում էին անտանելի շոգի պայմաններում, առանց ջրի, ծանր պաշարների ուղեկցությամբ: Ռուսական հաշմանդամ հաշվարկները, զբաղեցնելով ռազմավարական բարձունքներ, կարողացան զսպել թշնամու հարձակումները, մինչդեռ հայ կամավորները և տեղի բնակչությունը անգնահատելի օգնություն ցուցաբերեցին: 

Հայկական կողմի խիզախությունն առանձնահատուկ էր: Օրինակ՝ Ակոբ Հարությունովը, ով ծառայում էր պարսկական բանակում, մարտի ժամանակ դավաճանեց իրենց՝ կրակ բացելով պարսիկների վրա՝ փրկելով ռուսական ստորաբաժանումը ոչնչացումից: Նրա համար այդ արարքը ծանր գին ունեցավ. Հուսեին-խանը պատժեց նրան՝ խեղելով նրա դեմքը: 

1833-1834 թվականներին, Կաթողիկոս Եփրեմ Ա Զորագեղցու և Ներսես Աշտարակեցու նախաձեռնությամբ, Օշականում կանգնեցվեց հուշակոթող՝ ի հիշատակ ռուս զինվորների, ովքեր զոհվեցին մայրավանքի փրկության համար: 2011 թվականին բացվեց Օշականի հուշահամալիրը՝ նվիրված այս ճակատամարտին: 

Այս ճակատամարտը ոչ միայն ռազմական հաղթանակ էր, այլև հայ ժողովրդի և ռուս բանակի միասնության խորհրդանիշ: Էջմիածնի փրկությունը դարձավ Ռուս-պարսկական պատերազմի կարևոր շրջադարձ, որը ճանապարհ բացեց դեպի Երևանի ազատագրում և Թուրքմանչայի հաշտության պայմանագիրը: 

—

**Русский**

Ошаканская битва: Подвиг во имя Эчмиадзина

17 (29) августа 1827 года, Ошакан, Восточная Армения поля Ошакана в Восточной Армении стали ареной исторического сражения, известного как Ошаканская или Аштаракская битва. Это сражение, произошедшее в ходе Русско-персидской войны 1826–1828 годов, стало символом мужества, самопожертвования и спасения святыни армянского народа. 

Персидская армия под командованием наследника престола Аббас-Мирзы, объединившись с войсками эриванского сердара Хусейн-хана, в начале августа вторглась в Восточную Армению и осадила Эчмиадзинский монастырь. Русский отряд под руководством генерал-лейтенанта Афанасия Красовского, находившийся в 35 верстах от монастыря, вместе с армянскими и грузинскими добровольцами выступил на помощь осаждённым. Несмотря на десятикратное численное превосходство персидской армии, отряд Красовского пробился через вражеские кордоны и в ту же ночь снял осаду. 

Битва стоила русским тяжёлых потерь — самых значительных за все войны России с Персией. Солдаты сражались в условиях изнуряющей жары, без воды, под плотным артиллерийским и ружейным огнём, сопровождая тяжёлый обоз с провиантом. Русская артиллерия, занимая стратегические высоты, сдерживала атаки врага, а местное армянское население и добровольцы оказали неоценимую поддержку. 

Особого внимания заслуживает подвиг армянина Акопа Арутюнова, служившего в персидской армии. Во время боя он повернул своё орудие против персов, спасая русское подразделение от уничтожения. За это Хусейн-хан подверг его жестокой расправе, лишив глаз, носа и ушей. 

В 1833–1834 годах по инициативе Католикоса Епрема I и архиепископа Нерсеса Аштаракеци в Ошакане был установлен памятный обелиск в честь русских воинов, павших за спасение Эчмиадзина. В 2011 году был открыт Ошаканский мемориальный комплекс, посвящённый этой битве. 

Ошаканская битва — это не только военная победа, но и символ единства русского войска и армянского народа. Спасение Эчмиадзина стало важным поворотным моментом войны, открывшим путь к освобождению Эривани и подписанию Туркманчайского договора, по которому Восточная Армения вошла в состав Российской империи. 

—

**English**

The Battle of Oshakan: A Heroic Stand for Etchmiadzin”

August 17 (29), 1827, Oshakan, Eastern Armenia, the fields of Oshakan in Eastern Armenia witnessed a historic clash known as the Oshakan or Ashtarak Battle. Fought during the Russo-Persian War of 1826–1828, this battle became a symbol of courage, sacrifice, and the salvation of a sacred Armenian site. 

The Persian army, led by Crown Prince Abbas-Mirza and joined by the forces of the Erivan sardar Hussein-Khan, invaded Eastern Armenia in early August and laid siege to the Etchmiadzin Monastery. The Russian detachment under Lieutenant-General Afanasy Krasovsky, stationed 35 versts away, supported by Armenian and Georgian volunteers, marched to relieve the besieged monastery. Despite the Persian army’s tenfold numerical superiority, Krasovsky’s forces broke through enemy lines and lifted the siege that very night. 

The battle came at a heavy cost, with the Russian detachment suffering its greatest losses in all Russo-Persian wars. Soldiers fought under scorching heat, without water, under relentless artillery and rifle fire, while escorting a heavy supply convoy. Russian artillery, securing strategic heights, held off enemy assaults, while local Armenian volunteers and residents provided invaluable support. 

A notable act of bravery came from Akop Arutyunov, an Armenian serving in the Persian army. During the battle, he turned his cannon against the Persians, saving a Russian unit from destruction. For this, Hussein-Khan brutally punished him, mutilating his face. 

In 1833–1834, at the initiative of Catholicos Ephrem I Zoragetsi and Archbishop Nerses Ashtaraketsi, a commemorative obelisk was erected in Oshakan to honor the Russian soldiers who died saving Etchmiadzin. In 2011, the Oshakan Memorial Complex was opened, dedicated to this battle. 

The Oshakan Battle was not only a military triumph but also a testament to the unity of the Russian army and the Armenian people. The salvation of Etchmiadzin marked a turning point in the war, paving the way for the liberation of Erivan and the signing of the Treaty of Turkmenchay, which incorporated Eastern Armenia into the Russian Empire. 

—

**فارسی**

**۱۷ (۲۹) اوت ۱۸۲۷، اوشاکان، ارمنستان شرقی** 
در روز ۱۷ اوت ۱۸۲۷، دشت‌های اوشاکان در ارمنستان شرقی شاهد نبردی تاریخی بود که به نام نبرد اوشاکان یا اشتاراک شناخته می‌شود. این نبرد که در جریان جنگ روس و ایران (۱۸۲۶-۱۸۲۸) رخ داد، نمادی از شجاعت، ایثار و نجات یک مکان مقدس برای مردم ارمنی شد. 

ارتش پارسی به رهبری ولیعهد عباس‌میرزا و با پیوستن به نیروهای سردار ایروان، حسین‌خان، در اوایل اوت به ارمنستان شرقی حمله کرد و صومعه اچمیادزین را محاصره نمود. یگان نظامی روس به فرماندهی ژنرال-لیوتنانت آفاناسی کراسوفسکی، که در فاصله ۳۵ ورست از صومعه مستقر بود، با حمایت داوطلبان ارمنی و گرجی به سمت صومعه حرکت کرد تا محاصره را بشکند. با وجود برتری ده برابری ارتش پارسی، نیروهای کراسوفسکی موفق شدند خطوط دشمن را شکسته و در همان شب محاصره را بردارند. 

این نبرد هزینه سنگینی داشت و یگان روس متحمل بیشترین خسارات در تمام جنگ‌های روس و ایران شد. سربازان در گرمای طاقت‌فرسا، بدون آب، زیر آتش بی‌امان توپخانه و تفنگ دشمن و در حالی که قافله سنگین آذوقه را همراهی می‌کردند، جنگیدند. توپخانه روس با اشغال بلندی‌های استراتژیک، حملات دشمن را مهار کرد و داوطلبان ارمنی و مردم محلی کمک‌های بی‌قیمتی ارائه کردند. 

شجاعت یک ارمنی به نام آکوپ آرتیونوف برجسته بود. او که در ارتش پارسی خدمت می‌کرد، در جریان نبرد توپ خود را علیه پارسیان چرخاند و یک واحد روس را از نابودی نجات داد. به همین دلیل، حسین‌خان او را به شدت مجازات کرد و صورتش را مثله نمود. 

در سال‌های ۱۸۳۳-۱۸۳۴، به ابتکار کاتولیکوس افرم اول زوراگتسی و اسقف اعظم نرسس اشتاراکتسی، ستونی یادبود در اوشاکان به افتخار سربازان روس که برای نجات اچمیادزین جان باختند، برپا شد. در سال ۲۰۱۱، مجموعه یادبود اوشاکان افتتاح شد که به این نبرد اختصاص یافت. 

نبرد اوشاکان نه تنها یک پیروزی نظامی بود، بلکه نمادی از اتحاد ارتش روس و مردم ارمنی شد. نجات اچمیادزین نقطه عطفی در جنگ بود که راه را برای آزادسازی ایروان و امضای معاهده ترکمانچای هموار کرد، معاهده‌ای که ارمنستان شرقی را به امپراتوری روسیه ملحق نمود. 

—

1995 թվականի մարտի 1-ին Հայաստանում սկսվեց պետական գույքի մասնավորեցումը։  Սեփականաշնորհման առաջին ծրագրում՝ ընդգրկված էր 60 մլրդ դրամ ընդհանուր արժողությամբ գույք, որը հավասարաչափ բաշխվել է ողջ բնակչության մեջ՝ 20 հազար դրամի վաուչերների տեսքով։ 

Մոտավորապես 5000 փոքր բիզնես՝ կրպակներ, խանութներ, վարսավիրանոցներ, արտադրամասեր և այլն, վաճառվել են քաղաքացիներին՝ կոլեկտիվի կողմից գնման առաջնահերթության իրավունքով։  Մոտավորապես 1250 միջին և խոշոր սննդի և թեթև արդյունաբերության ձեռնարկություններ (1998թ. հունվարի 1-ի դրությամբ), որոնք, թեև ընդհանուր առմամբ կազմում են այս մասշտաբի ձեռնարկությունների 60%-ը, արտադրության ծավալով կազմում են մոտ 40%-ը և նույնիսկ այդ դեպքում՝ չներառելով մեկ ռազմավարական ձեռնարկություն, բացառությամբ «ՀայՌուսգազարդ»-ի գործարքի, որը կքննարկվի ստորև»:  Առաջին նախագահը խոսեց այն ժամանակ իրենց կողմից իրականացված հողի սեփականաշնորհման կամ ագրարային բարեփոխման մասին՝ ասելով, որ իրականում Հայաստանում, ցրտից ու մթությունից բացի, սով կսկսվեր, եթե դա չանվեր.  Մոտ 750 խոշոր և միջին ծանր արդյունաբերության ձեռնարկություններ, գրեթե բոլոր ռազմավարական ձեռնարկություններ, ինչպիսիք են ՀԷԿ-երի էներգետիկ ցանցը, Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը, քաղավիացիան, ԱրմենՏելը, Կոնյակի գործարանը և այլն։  Հայաստանի գրեթե բոլոր շահագործված և նույնիսկ հետախուզված հանքերը վաճառվել են էժան գներով, հիմնականում՝ երկրի բարձրաստիճան պաշտոնյաներին, մասամբ՝ օտարերկրյա սեփականատերերին։  Պետական պահուստում ընդգրկված գյուղատնտեսական նշանակության հողերի 20 տոկոսը խորհրդանշական գնով բաշխվել է նաեւ պետական պաշտոնյաների միջեւ։  Հայաստանի առողջարանային տարածքների անտառտնտեսություն, շենքեր և գույք, հատկապես Ծաղկաձորում, Սևանի ափին, Դիլիջանում, Հանքավանում և Աղվերանում.

1 марта 1995 года в Армении началась приватизация государственного имущества. В первую программу по приватизации вошло имущество  общей стоимостью в 60 миллиардов драмов, которое в виде ваучеров на сумму 20 тысяч драмов было равномерно распределено среди всего населения. Примерно 5000 малых предприятий – киоски, магазины, парикмахерские, мастерские и так далее, были проданы гражданам с правом первоочередного выкупа коллективом. Примерно 1250 средних и крупных предприятий пищевой и легкой промышленности (по состоянию на 1.01.1998 г.), которые хотя суммарно и составляют 60% предприятий такого масштаба, однако по объему производства примерно 40%, да и то, не включая ни одного предприятия стратегического назначения, за исключением сделки по АрмРосгазпрому, о которой будет сказано ниже». Первый президент говорил о проведенной в то время ими приватизации земли или аграрной реформе, сказав, что в Армении в действительности, кроме холода и темноты, наступил бы еще и голод, если бы этого не было сделано: «А что было приватизировано при нынешних властях? Примерно 750 крупных и средних предприятий тяжелой промышленности, почти все предприятия стратегического назначения, такие как энергетическая сеть гидроэлектростанций, Зангезурский медно-молибденовый комбинат, гражданская авиация, АрменТел, Коньячный завод и другие. Почти все эксплуатируемые и даже исследуемые рудники Армении были проданы по низкой стоимости в основном высокопоставленным чиновникам страны, и частично иностранным владельцам. По символической цене были также распределены между госчиновниками и 20 процентов сельскохозяйственных земель, входящих в государственный резерв. Лесное хозяйство, строения и имущество курортных зон Армении, особенно в Цахкадзоре, Севанском побережье, Дилижане, Анкаване и Агверане.

On March 1, 1995, the privatization of state property began in Armenia. The first privatization program included enterprises worth a total of 60 billion drams, which were equally distributed among the entire population in the form of vouchers worth 20 thousand drams. About 5,000 small enterprises – kiosks, stores, hairdressers, workshops, etc., were sold to citizens with the right of first refusal by the collective. About 1,250 medium and large enterprises of the food and light industry (as of January 1, 1998), which, although in total they make up 60% of enterprises of this scale, however, in terms of production volume they make up about 40%, and that does not include a single enterprise of strategic importance, with the exception of the ArmRosGazprom deal, which will be discussed below.”  The first president spoke about the privatization of land or the agrarian reform they carried out at that time, saying that in reality, in addition to cold and darkness, there would also be famine in Armenia if this had not been done: “And what was privatized under the current authorities? About 750 large and medium-sized enterprises of heavy industry, almost all strategic enterprises, such as the hydroelectric power station network, the Zangezur Copper-Molybdenum Plant, civil aviation, ArmenTel, the Brandy Factory and others. Almost all of the mines in operation and even those being explored in Armenia were sold at a low price, mainly to high-ranking officials of the country and partly to foreign owners. 20 percent of agricultural lands included in the state reserve were also distributed among government officials at a symbolic price. Forestry, buildings and property of the resort areas of Armenia, especially in Tsaghkadzor, the Sevan coast, Dilijan, Hankavan and Aghveran.