Ավարայրի Ճակատամարտի Նվիրյալը

Մայիսի 26, 451, Ավարայր, Հայկական մարզպանություն, Սասանյան Պարսկաստան զոհվեց  Խորեն Խորխոռունին (գրաբար՝ Խորէն) հայոց մաղխազ էր Մարզպանական Հայաստանում, սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի մտերիմ զինակիցը և Խորխոռունիների ազնվական նախարարական տոհմի ներկայացուցիչ:

Նրա կյանքը և սխրանքները անքակտելիորեն կապված են հայ ժողովրդի ազատության համար մղված պայքարի հետ՝ մասնավորապես Վարդանանց պատերազմի և Ավարայրի ճակատամարտի հետ, որոնք հայոց պատմության ամենակարևոր էջերից են: 
Խորեն Խորխոռունին ծնվել է Խորխոռունիների տոհմում, որը հայտնի էր իր ռազմական ավանդույթներով և հայոց ազնվականության մեջ ունեցած կարևոր դերով: Նրա կյանքի մասին տեղեկությունները սահմանափակ են, սակայն Եղիշե պատմիչի «Վասն Վարդանայ եւ Հայոց պատերազմին» աշխատությունը մանրամասն նկարագրում է նրա անմնացորդ նվիրվածությունը հայոց ազատագրական պայքարին: 450-451 թվականներին, երբ Սասանյան Պարսկաստանը փորձում էր բռնի կերպով քրիստոնեությունից հաշմանդամ անել հայերին և պարտադրել զրադաշտականություն, Խորենը միացավ Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորած ապստամբությանը: 
Այս շրջանում Խորենը դարձավ Վարդանի մտերիմ ընկերն ու զինակիցը: Նրանց բարեկամությունը կոփվեց Աղվանից պատերազմի ընթացքում, որտեղ Խորենը աչքի ընկավ իր խիզախությամբ և ռազմավարական հմտություններով: Նրա ղեկավարած զորաջոկատը կարևոր դեր խաղաց հայոց բանակի կազմակերպման և մարտական ոգու բարձրացման գործում: 451 թվականի մայիսի 26-ին Ավարայրի դաշտում տեղի ունեցավ հայոց պատմության ամենանշանակալի ճակատամարտերից մեկը: Խորեն Խորխոռունին, իր 19 զինակիցների հետ, կռվեց աննահանջ՝ պաշտպանելով հայոց հավատն ու ազատությունը: Չնայած հայոց բանակի քաջարի դիմադրությանը, նրանք ծանր կորուստներ կրեցին, և Խորենը նահատակվեց ճակատամարտի դաշտում՝ իր անունը հավերժացնելով հայ ժողովրդի պատմության մեջ: 
Խորեն Խորխոռունու սխրանքները խորհրդանշում են հայ ժողովրդի անկոտրում ոգին և նվիրվածությունը հայրենիքին: Եղիշեի վկայություններով՝ նրա մահը ոչ միայն կորուստ էր, այլև ոգեշնչման աղբյուր հետագա սերունդների համար: Նրա անունը մնացել է հայոց ազատագրական պայքարի խորհրդանիշ՝ հիշեցնելով, որ ազատության գինը հաճախ վճարվում է արյամբ: 

26 мая 451, Аварайр, Марзпанская Армения, Сасанидская Персия погиб
Хорен Хорхоруни (в грабаре — Хорэн) был армянским магхазом в Марзпанской Армении, ближайшим соратником спарапета Вардана Мамиконяна и представителем знатного нахарарского рода Хорхоруни. Его жизнь и подвиги неразрывно связаны с борьбой армянского народа за свободу, особенно с Варданацкой войной и битвой при Аварайре, которые стали одними из важнейших страниц армянской истории. 
Хорен Хорхоруни родился в роду Хорхоруни, известном своими воинскими традициями и значительным влиянием в армянской аристократии. Хотя сведения о его жизни ограничены, труд историка Егише «О Вардане и войне армянской» подробно описывает его преданность борьбе за свободу армян. В 450–451 годах, когда Сасанидская Персия пыталась насильственно обратить армян в зороастризм, Хорен присоединился к восстанию, возглавляемому Варданом Мамиконяном. 
В этот период Хорен стал близким другом и соратником Вардана. Их дружба укрепилась во время войны в Алуанке, где Хорен отличился храбростью и стратегическими навыками. Возглавляемый им отряд сыграл важную роль в организации армянской армии и поддержании боевого духа. 26 мая 451 года на поле Аварайра произошла одна из самых значимых битв в истории Армении. Хорен Хорхоруни вместе со своими 19 соратниками сражался до последнего, защищая веру и свободу армян. Несмотря на отчаянное сопротивление армянской армии, они понесли тяжелые потери, и Хорен пал мучеником на поле боя, увековечив свое имя в истории армянского народа. 
Подвиги Хорена Хорхоруни символизируют несгибаемый дух армянского народа и его преданность родине. По свидетельствам Егише, его смерть стала не только утратой, но и источником вдохновения для последующих поколений. Его имя осталось символом армянской освободительной борьбы, напоминая о том, что свобода часто оплачивается кровью. 

May 26, 451, Avarayr, Marzpanate Armenia, Sasanian Persia died
Khoren Khorkhoruni (in Classical Armenian — Khorēn) was an Armenian maghaz in Marzpanate Armenia, a close comrade of Sparapet Vardan Mamikonian, and a member of the noble Khorkhoruni nakharar family. His life and deeds are inextricably linked to the Armenian people’s struggle for freedom, particularly the Vardanants War and the Battle of Avarayr, which remain among the most pivotal moments in Armenian history. 
Khoren Khorkhoruni was born into the Khorkhoruni family, renowned for its martial traditions and significant role within the Armenian aristocracy. While details of his life are scarce, the historian Yeghishe’s On Vardan and the Armenian War vividly chronicles his unwavering dedication to the Armenian cause. In 450–451, as Sasanian Persia sought to forcibly convert Armenians to Zoroastrianism, Khoren joined the rebellion led by Vardan Mamikonian. 
During this time, Khoren forged a close friendship with Vardan, solidified through their shared struggles in the war in Caucasian Albania, where Khoren distinguished himself with courage and strategic acumen. The detachment he led played a crucial role in organizing the Armenian forces and boosting their morale. On May 26, 451, the Battle of Avarayr unfolded on the Avarayr plain, marking one of the most significant clashes in Armenian history. Khoren Khorkhoruni, alongside his 19 comrades, fought relentlessly to defend Armenian faith and freedom. Despite the valiant resistance of the Armenian army, they suffered heavy losses, and Khoren fell as a martyr on the battlefield, immortalizing his name in the annals of Armenian history. 
Khoren Khorkhoruni’s exploits embody the indomitable spirit of the Armenian people and their devotion to their homeland. According to Yeghishe, his death was not merely a loss but a source of inspiration for future generations. His name endures as a symbol of the Armenian struggle for liberation, a reminder that the price of freedom is often paid in blood.