Հայրենիքի Երգիչ և Մարտիկ

1962 թվականի հունիսի 1-ին Հայաստանի Մարտունու շրջանի Վարդենիկ գյուղում ծնվել է Արտակ Օհանյանը (Հուսան Արտակ)՝ Ղարաբաղյան պատերազմի մասնակից, Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի կապիտան, պարգևատրված «Քաջություն» մեդալով (հետմահու):

Արտակ Օհանյանը եղել է «Մեծն Տիգրան» կամավորական գնդի հրամանատարներից մեկը: Չնայած նա ռազմական կրթություն չի ունեցել, Արտակը բնատուր ռազմական տաղանդ էր: Նա գրել է պայքարի և ազատության երգեր, որոնցում կոչ էր անում իր ժողովրդին վերածննդի և պայքարի, երգում էր հայրենի հողի գեղեցկության և հայ ազատամարտիկների ոգու մասին: Արտակը առաջին օրերից մասնակցել է Երևանի հանրահավաքներին, սակայն գիտակցում էր, որ պայքարը կդառնա զինված:
Իր ընկերների հետ Հուսանը մարտնչել է այնտեղ, որտեղ ամենաբարդ և վտանգավոր էր՝ Սիսիանում, Եղեգնաձորում, Նոյեմբերյանում, Արծվաշենում, Գորիսում: Երբ Արծվաշենի բնակչությունը հեռանում էր, Արտակը ընկերների հետ պահպանում էր դիրքերը՝ ապահովելով բնակչության անվտանգ տարհանումը:
1991 թվականի մայիսի սկզբին «Մեծն Տիգրան» գնդի ռոտայի հրամանատար Արտակ Օհանյանը մեկնել է Շահումյան՝ պաշտպանելու հայկական գյուղերը խորհրդային զորքերի և ադրբեջանական ՕՄՕՆ-ի հարձակումներից: Նրա մարտական փորձը մեծապես օգնել է գյուղի պաշտպանությունը կազմակերպելու համար: Մայիսի 3-ին Հուսանը իր ռոտայի երկու մարտիկների հետ ներխուժել է թշնամու կողմից գրավված Գետաշեն և դուրս բերել տասնյակ բնակիչների՝ կանանց, ծերերի և 37 երեխաների, ինչպես նաև փրկել է «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ, Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի պատգամավոր Իգոր Մուրադյանին, որը հայտնվել էր ականապատված եկեղեցու շրջափակման մեջ:
1993 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Արտակ Օհանյանին շնորհվել է կապիտանի կոչում: Սեպտեմբերի 9-ին Իշխանաձոր գյուղի մոտ՝ Քուբաթլուի ուղղությամբ, թշնամու մեծ խումբը փորձել է ճեղքում կատարել: Հայ մարտիկները մարտի են բռնվել թշնամու երկու ջոկատների հետ: Մարտը եղել է դաժան, սակայն թշնամուն չեն թույլատրել առաջ գալ: Զոհվել են Սանասար Բեգլարյանը, Գարիկ Մինասյանը: Երգելով և մարտնչելով մինչև վերջին փամփուշտը՝ թշնամու կողմից շրջափակված Հուսանը զոհվել է:
Նրա անունով է կոչվում Վարդենիկի դպրոցը: Արտակ Օհանյանի (Հուսանի) երգերից մեկը դարձել է «Մեծն Տիգրան» գնդի հիմնը, իսկ մյուսը՝ «Զարթնիր Մասիս, հայն է գալիս», մեծ ճանաչում է գտել Գուրգեն Դաբաղյանի կատարմամբ:

Легенда Песни и Битвы
1 июня 1962 года в селе Варденик Мартунинского района Армении родился Артак Оганян (Гусан Артак) — участник Карабахской войны, капитан Вооружённых сил Армении, посмертно награждённый медалью «За отвагу».
Артак Оганян был одним из командиров ополченческого полка «Мецн Тигран». Не имея военного образования, он обладал природным военным талантом. Артак писал песни борьбы и свободы, в которых призывал свой народ к возрождению и борьбе, воспевал красоту родной земли и дух армянских воинов-освободителей. С первых дней он участвовал в митингах в Ереване, но понимал, что борьба станет вооружённой.
Вместе с товарищами Гусан воевал там, где было наиболее опасно: в Сисиане, Ехегнадзоре, Ноемберяне, Арцвашене, Горисе. Когда население покидало Арцвашен, Артак с товарищами держал позиции, обеспечиуючи безопасность уходящих жителей.
В начале мая 1991 года командир роты полка «Мецн Тигран» Артак Оганян отправился в Шаумян, чтобы защитить армянские сёла от наступления советских войск и азербайджанского ОМОНа. Его боевой опыт значительно помог в организации обороны. 3 мая Гусан с двумя бойцами своей роты ворвался в захваченный врагом Геташен и вывел оттуда десятки жителей — женщин, стариков и 37 детей, а также спас члена комитета «Карабах», депутата Верховного совета Армении Игоря Мурадяна, оказавшегося в окружении в заминированной церкви.
1 сентября 1993 года Артаку Оганяну было присвоено звание капитана. 9 сентября у села Ишханадзор в направлении Кубатлы крупная вражеская группа попыталась прорвать оборону. Армянские воины вступили в бой с двумя отрядами врага. Бой был жестоким, но врагу не дали прорваться. Погибли Санасар Бегларян, Гарик Минасян. С песней, сражаясь до последнего патрона, окружённый врагами Гусан погиб.
Его именем названа школа в родном Варденике. Одна из песен Артака Оганяна стала гимном полка «Мецн Тигран», а другая — «Зартнир Масис, hайн э галис» — обрела популярность в исполнении Гургена Дабахяна.

A Bard and Warrior of the Homeland
On June 1, 1962, in the village of Vardenik, Martuni District, Armenia, Arтак Ohanyan (Gusan Arтак) was born — a participant in the Karabakh War, captain of the Armenian Armed Forces, posthumously awarded the “For Courage” medal.
Arтак Ohanyan was one of the commanders of the “Metsn Tigran” volunteer regiment. Though he lacked formal military education, he possessed a natural talent for warfare. Arтак wrote songs of struggle and freedom, calling his people to revival and resistance, celebrating the beauty of his native land and the spirit of Armenian liberators. From the first days, he joined rallies in Yerevan, but foresaw that the struggle would turn into armed conflict.
Alongside his comrades, Gusan fought in the most perilous areas: Sisian, Yeghegnadzor, Noyemberyan, Artsvashen, and Goris. When the population was evacuating Artsvashen, Arтак and his comrades held their positions, ensuring the safety of the departing residents.
In early May 1991, as a company commander of the “Metsn Tigran” regiment, Arтак Ohanyan went to Shahumyan to protect Armenian villages from advancing Soviet troops and Azerbaijani OMON forces. His combat experience was instrumental in organizing the defense. On May 3, Gusan, with two fighters from his company, stormed the enemy-held village of Getashen, rescuing dozens of residents — women, elders, and 37 children — and saving Igor Muradyan, a member of the “Karabakh” committee and deputy of Armenia’s Supreme Council, who was trapped in a mined church.
On September 1, 1993, Arтак Ohanyan was promoted to the rank of captain. On September 9, near the village of Ishkhanadzor, toward Kubatly, a large enemy group attempted a breakthrough. Armenian fighters engaged two enemy units in a fierce battle, preventing their advance. Sanasar Beglaryan and Garik Minasyan fell in combat. Singing and fighting until his last bullet, Gusan perished, surrounded by enemies.
A school in his native Vardenik bears his name. One of Arтак Ohanyan’s songs became the anthem of the “Metsn Tigran” regiment, while another, “Zartnir Masis, hayn e galis,” gained fame through Gurgen Dabaghyan’s performance.