Շախմատի Վարպետության Փայ

Հունիսի 5, 1975, Երևանում –  ծնվել է Տիգրան Վահանի Նալբանդյանը` հայ գրոսմայստեր (2004), մարզիչ և շախմատային աշխարհի ականավոր գործիչ։

Նրա կարիերան՝ լի վառ հաղթանակներով և մարզչական ձեռքբերումներով, նրան դարձրել է հայկական շախմատի պատմության անբաժան մաս: Նրա ղեկավարությամբ Հայաստանի տղամարդկանց հավաքականը 2006 թվականին Թուրինի համաշխարհային օլիմպիադայում նվաճել է ոսկե մեդալ՝ դառնալով հայկական շախմատի փառքի խորհրդանիշ: 
Շախմատային կարիերա
Տիգրան Նալբանդյանի շախմատային ճանապարհը սկսվել է վաղ հասակից: 1984–1993 թվականներին նա բազմիցս դարձել է Հայաստանի տարբեր տարիքային խմբերի չեմպիոն: 1985–1988 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ «Դինամո» մարզական ընկերության՝ Մայա Չիբուրդանիձեի անվան համամիութենական դպրոցի ամենաերիտասարդ մասնակիցը: 1990 թվականին նա հաղթել է Մոսկվայում կայացած Բելավենեցի հուշամրցաշարում՝ ԽՍՀՄ-ում պատանիների առաջին միջազգային մրցաշարում: 1991 թվականին Ալմա Աթայում նվաճել է ԽՍՀՄ մինչև 16 տարեկանների առաջնության բրոնզե մեդալ և մասնակցել մինչև 18 տարեկանների առաջնության եզրափակիչ փուլին՝ արժանանալով ԽՍՀՄ սպորտի վարպետի կոչման: 
1992 և 1993 թվականներին Մոսկվայի միջազգային մրցաշարերում երկու անգամ լրացրել է միջազգային վարպետի նորմա, իսկ 1993-ին Վոսկրեսենսկում կրկին գերակատարել է այդ նորման՝ ստանալով միջազգային վարպետի կոչում ՖԻԴԵ-ից: 1992-ին ներկայացրել է Հայաստանը Եվրոպայի մինչև 20 տարեկանների առաջնությունում, իսկ 1994-ին և 1995-ին՝ աշխարհի առաջնությունում նույն տարիքային խմբում: 1996-ին Հայաստանի 2-րդ հավաքականի կազմում մասնակցել է Երևանի համաշխարհային օլիմպիադային՝ վաստակելով 5 միավոր 11-ից: 
1993-ին Պրոտվինոյում կայացած աշխարհի տղամարդկանց առաջնության փնջային մրցաշարում բաժանել է 2–3-րդ տեղերը՝ իրավունք ստանալով մասնակցելու միջփնջային մրցաշարին: 1996-ին Երևանի բաց մրցաշարում զբաղեցրել է 3-րդ տեղը, իսկ 1998-ին դարձել է Հայաստանի փոխչեմպիոն՝ առաջին անգամ լրացնելով գրոսմայստերի նորմա: 2000-ին Թեհրանում բաժանել է 1–6-րդ տեղերը, 2002-ին հաղթել է Դորտմունդի Schachtage մրցաշարում, իսկ 2003-ին ևս երկու անգամ լրացրել է գրոսմայստերի նորմա՝ Կապել լա Գրանդում (Ֆրանսիա) և Ալուշտայում (Ուկրաինա), որտեղ դարձել է միանձնյա հաղթող: 2004-ին ՖԻԴԵ-ն նրան շնորհել է միջազգային գրոսմայստերի կոչում: 
2004-ին նա բաժանել է 3-րդ տեղը Երևանի Տիգրան Պետրոսյանի հուշամրցաշարում, իսկ 2007-ին և 2010-ին հաղթել է Դորտմունդի ավանդական մրցաշարում: Նրա առավելագույն վարկանիշը եղել է 2527՝ 2005 թվականի հոկտեմբերին, երբ նա Հայաստանի շախմատիստների մեջ 11-րդն էր: 
Մարզչական գործունեություն
Տիգրան Նալբանդյանի մարզչական կարիերան նույնպես փայլուն է: 2001 թվականից նա աշխատել է աշխարհի 14-րդ չեմպիոն Վլադիմիր Կրամնիկի մարզչական թիմում՝ մասնակցելով բազմաթիվ միջազգային մրցաշարերի և մարզական հավաքների: 2004–2008 թվականներին եղել է Հայաստանի տղամարդկանց հավաքականի մարզիչ՝ թիմին առաջնորդելով դեպի մեծ հաջողություններ: Նրա ղեկավարությամբ Հայաստանը նվաճել է՝ 
2004՝ համաշխարհային օլիմպիադա, Մալյորկա (Իսպանիա) – բրոնզ: 
2005՝ աշխարհի թիմային առաջնություն, Բեեր Շևա (Իսրայել) – բրոնզ: 
2006՝ համաշխարհային օլիմպիադա, Թուրին (Իտալիա) – ոսկի: 
2007՝ Եվրոպայի թիմային առաջնություն, Կրետե (Հունաստան) – արծաթ:
2006-ի օլիմպիադայի հաղթանակի համար Նալբանդյանը պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով: 2009-ին նա եղել է Հայաստանի պատանեկան հավաքականի մարզիչ՝ նվաճելով բրոնզե մեդալ պատանիների համաշխարհային օլիմպիադայում: 
Նա մարզել է բազմաթիվ հայտնի շախմատիստների, այդ թվում՝ Զավեն Անդրիասյանին (2006-ից), Սամվել Տեր-Սահակյանին (2009-ից), Հովհաննես Գաբուզյանին և Ռոբերտ Աղասարյանին (2010-ից), Էլինա Դանիելյանին (2003–2006, 2011), Վահե Բաղդասարյանին (2009–2011): Ներկայումս նա աշխատում է Երևանի «Կաիսա» շախմատի դպրոցում՝ շարունակելով նպաստել հայկական շախմատի զարգացմանը: 
Ժառանգություն
Տիգրան Նալբանդյանի ներդրումը հայկական շախմատում անգնահատելի է: Նրա խաղացողի և մարզչի գործունեությունը ոչ միայն բերել է բազմաթիվ մրցանակներ, այլև ամրապնդել է հայկական շախմատի համաշխարհային հեղինակությունը: Նրա աշխատանքը շարունակում է ոգեշնչել երիտասարդ սերնդին: 

Блеск Шахматного Мастерства
5 июня 1975, Ереван – родился Тигран Ваганович Налбандян
Тигран Налбандян – армянский гроссмейстер (2004), тренер и выдающаяся фигура в мире шахмат, родился в Ереване. Его карьера, полная ярких побед и тренерских достижений, сделала его неотъемлемой частью армянской шахматной традиции. Под его руководством мужская сборная Армении завоевала золотую медаль на Всемирной шахматной олимпиаде в Турине в 2006 году, что стало символом славы армянских шахмат. 
Шахматная карьера
Шахматный путь Тиграна Налбандяна начался в раннем возрасте. В 1984–1993 годах он неоднократно становился чемпионом Армении в различных возрастных категориях. В 1985–1988 годах он был самым молодым участником всесоюзной школы имени Майи Чибурданидзе при спортивном обществе «Динамо» СССР. В 1990 году он победил на Мемориале Белавенца в Москве – первом международном юношеском турнире в СССР. В 1991 году в Алма-Ате он завоевал бронзовую медаль на чемпионате СССР среди юношей до 16 лет и участвовал в финале чемпионата до 18 лет, получив звание мастера спорта СССР. 
В 1992 и 1993 годах на международных турнирах в Москве он дважды выполнил норму международного мастера, а в 1993 году в Воскресенске вновь превысил эту норму, получив звание международного мастера от ФИДЕ. В 1992 году представлял Армению на чемпионате Европы среди юниоров до 20 лет, а в 1994 и 1995 годах участвовал в чемпионатах мира в этой же возрастной категории. В 1996 году в составе второй сборной Армении выступил на Всемирной шахматной олимпиаде в Ереване, набрав 5 очков из 11 возможных. 
В 1993 году на зональном турнире чемпионата мира среди мужчин в Протвино он разделил 2–3-е места, заработав право участвовать в межзональном турнире. В 1996 году занял 3-е место на открытом турнире в Ереване, а в 1998 году стал вице-чемпионом Армении, впервые выполнив норму гроссмейстера. В 2000 году в Тегеране разделил 1–6-е места, в 2002 году победил на турнире Schachtage в Дортмунде, а в 2003 году дважды выполнил гроссмейстерскую норму – в Капель-ла-Гранде (Франция) и Алуште (Украина), где стал единоличным победителем. В 2004 году ФИДЕ присвоила ему звание международного гроссмейстера. 
В 2004 году он разделил 3-е место на Мемориале Тиграна Петросяна в Ереване, а в 2007 и 2010 годах побеждал на традиционном турнире в Дортмунде. Его максимальный рейтинг составил 2527 в октябре 2005 года, когда он занимал 11-е место среди армянских шахматистов. 
Тренерская деятельность
Тренерская карьера Тиграна Налбандяна не менее впечатляюща. С 2001 года он работает в тренерском штабе 14-го чемпиона мира Владимира Крамника, участвуя в многочисленных международных турнирах и сборах. В 2004–2008 годах он был тренером мужской сборной Армении, приведя команду к значительным успехам: 
2004 – Всемирная шахматная олимпиада, Мальорка (Испания) – бронза. 
2005 – Командный чемпионат мира, Беэр-Шева (Израиль) – бронза. 
2006 – Всемирная шахматная олимпиада, Турин (Италия) – золото. 
2007 – Командный чемпионат Европы, Крит (Греция) – серебро.
За победу на Олимпиаде 2006 года Налбандян был награжден медалью Мовсеса Хоренаци. В 2009 году он тренировал юношескую сборную Армении, завоевавшую бронзу на Всемирной юношеской олимпиаде. 
Он тренировал таких известных шахматистов, как Завен Андриасян (с 2006), Самвел Тер-Саакян (с 2009), Ованес Габузян и Роберт Агасян (с 2010), Элина Даниэлян (2003–2006, 2011), Ваэ Багдасарян (2009–2011). В настоящее время он работает тренером в ереванской шахматной школе «Кайса», продолжая вносить вклад в развитие армянских шахмат. 
Наследие
Вклад Тиграна Налбандяна в армянские шахматы неоценим. Его достижения как игрока и тренера не только принесли множество наград, но и укрепили мировую репутацию армянской шахматной школы. Его работа продолжает вдохновлять молодое поколение шахматистов. 

The Brilliance of Chess Mastery
June 5, 1975, Yerevan, Armenian SSR – was born Tigran Vahanovich Nalbandian
Tigran Nalbandian, an Armenian grandmaster (2004), coach, and prominent chess figure, was born in Yerevan. His career, filled with remarkable victories and coaching achievements, has made him an integral part of Armenia’s chess legacy. Under his leadership, the Armenian men’s team won gold at the 2006 Turin Chess Olympiad, becoming a symbol of Armenian chess glory. 
Chess Career
Tigran Nalbandian’s chess journey began at a young age. From 1984 to 1993, he repeatedly won Armenian championships in various age groups. Between 1985 and 1988, he was the youngest participant in the USSR Dynamo sports society’s school named after world champion Maya Chiburdanidze. In 1990, he won the Belavenets Memorial in Moscow, the first international youth tournament in the USSR. In 1991, he earned a bronze medal at the USSR Under-16 Championship in Alma-Ata and competed in the Under-18 Championship final, receiving the USSR Master of Sports title. 
In 1992 and 1993, he fulfilled the international master norm twice at Moscow tournaments, and in 1993, he surpassed it again at the Voskresensk tournament, earning the international master title from FIDE. In 1992, he represented Armenia at the European Under-20 Championship, and in 1994 and 1995, he participated in the World Under-20 Championships. In 1996, he played for Armenia’s second team at the Yerevan Chess Olympiad, scoring 5 out of 11 points. 
In 1993, he shared 2nd–3rd place at the men’s world championship zonal tournament in Protvino, earning a spot in the interzonal tournament. In 1996, he took 3rd place at an open tournament in Yerevan, and in 1998, he became Armenia’s vice-champion, fulfilling the grandmaster norm for the first time. In 2000, he shared 1st–6th places in Tehran, won the Schachtage tournament in Dortmund in 2002, and fulfilled the grandmaster norm twice in 2003 – in Capelle-la-Grande (France) and Alushta (Ukraine), where he was the sole winner. In 2004, FIDE awarded him the international grandmaster title. 
In 2004, he shared 3rd place at the Tigran Petrosian Memorial in Yerevan, and in 2007 and 2010, he won the traditional Dortmund tournament. His peak rating was 2527 in October 2005, when he ranked 11th among Armenian chess players. 
Coaching Career
Tigran Nalbandian’s coaching career is equally brilliant. Since 2001, he has been part of the coaching team of the 14th world champion, Vladimir Kramnik, participating in numerous international tournaments and training camps. From 2004 to 2008, he coached the Armenian men’s team, leading them to significant successes: 
2004 – Chess Olympiad, Mallorca (Spain) – bronze. 
2005 – World Team Championship, Beersheba (Israel) – bronze. 
2006 – Chess Olympiad, Turin (Italy) – gold. 
2007 – European Team Championship, Crete (Greece) – silver.
For the 2006 Olympiad victory, Nalbandian was awarded the Movses Khorenatsi Medal. In 2009, he coached the Armenian youth team, which won bronze at the World Youth Olympiad. 
He has trained prominent chess players, including Zaven Andriasyan (since 2006), Samvel Ter-Sahakyan (since 2009), Hovhannes Gabuzyan and Robert Aghasaryan (since 2010), Elina Danielian (2003–2006, 2011), and Vahe Baghdasaryan (2009–2011). He currently coaches at the “Kaisa” chess school in Yerevan, continuing to contribute to the development of Armenian chess. 
Legacy
Tigran Nalbandian’s contribution to Armenian chess is invaluable. His achievements as a player and coach have not only earned numerous accolades but also strengthened the global reputation of the Armenian chess school. His work continues to inspire the next generation of chess players.