Քարե Գլուխգործոցներ՝ Քարամյանի Ներդրումը Հայաստանի Ճարտարապետության մեջ

Հովհաննես Սարգսի Քարամյանը ծնվել է 1886 թվականի օգոստոսի 12-ին Ներքին Ազա գյուղում (այժմ՝ Նախիջևանի Ջուլֆայի շրջան)։ Նա հայտնի հայ քանդակագործ է, ով մեծ ներդրում է ունեցել հայկական ճարտարապետության և քանդակագործության մեջ։

1924 թվականին ավարտել է Երևանի շինարարական ուսումնարանը։ Հայ քարգործ վարպետների ավանդույթներով նա քանդակազարդել է բազմաթիվ նշանավոր կառույցներ, որոնք դարձել են հայկական մշակույթի և ճարտարապետության խորհրդանիշներ։ Նրա աշխատանքները ներառում են՝

– Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն (գրանիտ, 1935-1936)՝ ճակատային դեկորատիվ քանդակներ, որոնք ընդգծում են շենքի վեհությունը։
– Կառավարական տուն (ֆելզիտ, 1936)՝ նուրբ քանդակներով, որոնք արտացոլում են ժամանակի ճարտարապետական ոճը։
– «Արարատ» կոնյակի, գինու, օղու կոմբինատ (բազալտ, 1936)՝ ավանդական հայկական մոտիվներով։
– Լենինի հուշարձանի պատվանդան (գրանիտ, 1937-1940, չի պահպանվել)՝ խորհրդային ժամանակաշրջանի կարևոր աշխատանք։
– Հաղթանակի մոնումենտի «Մայր Հայաստան» թանգարան (սև տուֆ, 1950)՝ խորհրդանշելով հայ ժողովրդի ուժն ու հաստատակամությունը։
– Երևանի կոնյակի գործարան (տուֆ, 1952-1953)՝ հայկական քանդակագործության ավանդույթների օրինակ։
– Կառավարական 2-րդ տուն (ֆելզիտ, 1954)՝ ճարտարապետական դեկորի նուրբ մշակմամբ։
– Արհեստակցական միությունների տան և ՀՀ տրանսպորտի և կապի նախարարության միացյալ շենքեր (ֆելզիտ, 1957)՝ վարպետության գագաթնակետ։

Քարամյանի աշխատանքները առանձնանում են հայկական արվեստի խոր ավանդույթներով, նյութերի բարձրորակ մշակմամբ և ճարտարապետական կառույցների հետ ներդաշնակությամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ոչ միայն զարդարել են Երևանի կարևոր շենքերը, այլև դարձել են հայ ժողովրդի մշակութային ժառանգության անբաժան մասը։

—

### Русский

Каменные шедевры: Вклад Карамяна в архитектуру Армении

Ованес Саркисович Карамян родился 12 августа 1886 года в селе Нижняя Аза (ныне Джульфинский район Нахичевани). Он известный армянский скульптор, внесший значительный вклад в армянскую архитектуру и скульптуру. В 1924 году окончил Ереванское строительное училище. Следуя традициям армянских мастеров каменной кладки, он создал декоративные элементы для множества знаковых зданий, ставших символами армянской культуры и архитектуры. Его работы включают:

– Ереванский театр оперы и балета (гранит, 1935–1936) — фасадные декоративные скульптуры, подчеркивающие величие здания.
– Дом правительства (фельзит, 1936) — тонкие скульптурные элементы, отражающие архитектурный стиль эпохи.
– Комбинат «Арарат» по производству коньяка, вина и водки (базальт, 1936) — с традиционными армянскими мотивами.
– Пьедестал памятника Ленину (гранит, 1937–1940, не сохранился) — важная работа советского периода.
– Музей «Мать Армения» монумента Победы (чёрный туф, 1950) — символизирующий силу и стойкость армянского народа.
– Ереванский коньячный завод (туф, 1952–1953) — пример армянской скульптурной традиции.
– Второй дом правительства (фельзит, 1954) — с изысканной архитектурной отделкой.
– Объединённые здания Дома профсоюзов и Министерства транспорта и связи Армении (фельзит, 1957) — вершина мастерства.

Работы Карамяна отличаются глубокими традициями армянского искусства, высоким качеством обработки материалов и гармоничным сочетанием с архитектурными сооружениями. Его скульптуры не только украсили ключевые здания Еревана, но и стали неотъемлемой частью культурного наследия армянского народа.

—

### English

Stone Masterpieces: Karamyan’s Contribution to Armenian Architecture

Hovhannes Sarkisovich Karamyan was born on August 12, 1886, in the village of Nerkin Aza (now in the Julfa region of Nakhichevan). He was a renowned Armenian sculptor who made significant contributions to Armenian architecture and sculpture. In 1924, he graduated from the Yerevan Construction College. Following the traditions of Armenian master stonemasons, he created decorative elements for numerous landmark buildings that have become symbols of Armenian culture and architecture. His works include:

– Yerevan Opera and Ballet Theater (granite, 1935–1936) — facade sculptures enhancing the building’s grandeur.
– Government House (felsite, 1936) — intricate sculptural elements reflecting the architectural style of the era.
– “Ararat” Brandy, Wine, and Vodka Factory (basalt, 1936) — featuring traditional Armenian motifs.
– Pedestal of the Lenin Monument (granite, 1937–1940, not preserved) — a significant work of the Soviet period.
– “Mother Armenia” Museum of the Victory Monument (black tuff, 1950) — symbolizing the strength and resilience of the Armenian people.
– Yerevan Brandy Factory (tuff, 1952–1953) — an example of Armenian sculptural tradition.
– Second Government House (felsite, 1954) — with refined architectural decoration.
– Combined buildings of the House of Trade Unions and the Armenian Ministry of Transport and Communications (felsite, 1957) — a pinnacle of craftsmanship.

Karamyan’s works are distinguished by their adherence to Armenian artistic traditions, high-quality material craftsmanship, and harmonious integration with architectural structures. His sculptures not only adorned key buildings in Yerevan but also became an integral part of the Armenian cultural heritage.

—