Քանդակի Խորհրդանշական Ձայն

Մարիամ Վահանի Հակոբյանը ծնվել է 1949 թվականի օգոստոսի 17-ին Երևանում։ Նա հայ քանդակագործ է, որն աչքի է ընկել մոնումենտալ և փոքր ծավալի քանդակներով, որոնք զարդարում են աշխարհի տարբեր երկրներ։

Մարիամ Հակոբյանը 1968 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, իսկ 1974 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1979 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ, 1996 թվականից՝ «Արվեստի միջազգային ասոցիացիայի» անդամ, 2001 թվականից՝ Երևանի «Նորէոն» ստեղծագործական կենտրոնի հիմնադիր-նախագահ և «Քանդակի միջազգային կազմակերպության» անդամ։

**Աշխատանքային գործունեություն** 
Հակոբյանը 1976-1990 թվականներին դասավանդել է Երևանի հանրապետական գեղագիտական դաստիարակության կենտրոնում և Շահումյանի շրջանի դպրոցականների պալատում։ 1993-1997 թվականներին եղել է քանդակի դասախոս Երևանի «Ռոսլին» արվեստի ինստիտուտում։ Նա ղեկավարել է մի շարք ծրագրեր, այդ թվում՝ 
– 2003 թվականին՝ «Արտ Ռեսուրս» արվեստագետների ռեսուրս կենտրոնի հիմնադրում, 
– 2004 թվականին՝ «Ի նպաստ հայ արվեստագետների մասնագիտական զարգացման» ծրագիրը, 
– 2005 թվականին՝ Քարի քանդակի հանրապետական սիմպոզիում Ջերմուկում և «Հայաստանի մարզերի միջև մշակութային կապերի վերականգնում և ամրապնդում» ծրագիրը։

**Ստեղծագործություններ** 
Մարիամ Հակոբյանի ստեղծագործությունները ներառում են մոնումենտալ և փոքր ծավալի քանդակներ, որոնք ստեղծվել են տարբեր նյութերով՝ տուֆ, գրանիտ, մարմար, բրոնզ, պողպատ։ Նրա աշխատանքները տեղադրված են Հայաստանում, Ռուսաստանում, Չինաստանում, Գերմանիայում, Լիտվայում, ԱՄԷ-ում և այլուր։ 

**Հայտնի մոնումենտալ աշխատանքներ** 
– «Արևի ժամացույց» (2004, գրանիտ, Բրյուկ, Գերմանիա), 
– «Նոր տիեզերք» (2004, երկաթ, պողպատ, Դուբայ, ԱՄԷ), 
– «Եղիցի կյանք» (2002, մարմար, Պեկին, Չինաստան), 
– «Բերք» (2001, գրանիտ, Չանչուն, Չինաստան), 
– «Աստեղային ժամ» (1991, ավազաքար, Իջևան, Հայաստան), 
– «Գալակտիկա» (1988, տուֆ, Երևան, Հայաստան), 
– «Հայոց ոգի» (1989, տուֆ, Ջերմուկ, Հայաստան), 
– «Քարայծ» (1983, բրոնզ, Հանքավան, Հայաստան), 
– «Հավատ» (բազալտ, բրոնզ, Վիեննա, Ավստրիա)։ 

**Փոքր ծավալի քանդակներ** 
– «Քավարանի դարպասները» (1996, բրոնզ, Ռավեննա, Իտալիա, բրոնզե մեդալ), 
– «Դրախտի դարպասները» (1998, բրոնզ, Ֆլորենցիայի «Մոն Արտ» մրցանակ), 
– «Անվերջություն» (1998), 
– «Կենաց անիվը» (1999, բրոնզ)։ 

Նրա աշխատանքները պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Հայաստանի փայտարվեստի թանգարանում, Հոլոքոստի հուշաթանգարանում (Վաշինգտոն), Դանթեի կենտրոնում (Ռավեննա), ինչպես նաև Հայաստանի, ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Ռուսաստանի, Չինաստանի և այլ երկրների մասնավոր հավաքածուներում։

**Ցուցահանդեսներ** 
Հակոբյանը մասնակցել է բազմաթիվ անհատական և խմբակային ցուցահանդեսների՝ Հայաստանում, Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Գերմանիայում, Չինաստանում, ԱՄՆ-ում, Լատվիայում, Լեհաստանում, Նորվեգիայում, Հունաստանում, Լիտվայում և ԱՄԷ-ում։ Նշանավոր անհատական ցուցահանդեսներից են՝ 
– 2011 թվական, Գավարտ պատկերասրահ, Փարիզ, 
– 2010 թվական, «Open Studio», Փարիզ, 
– 2009 թվական, «Քանդակ, գեղանկար, գրաֆիկա», Երևան, 
– 2008 թվական, «Մարիամ Հակոբյան, Քանդակ» գրքի շնորհանդես և ցուցահանդես, Երևան։ 

**Քանդակի սիմպոզիումներ** 
Հակոբյանը մասնակցել է բազմաթիվ միջազգային սիմպոզիումների, այդ թվում՝ 
– Սառցե քանդակի սիմպոզիում (2004, Սալեխարդ, Ռուսաստան), 
– Քարի քանդակի սիմպոզիում (2004, Բրյուկ, Գերմանիա), 
– Չինաստանի քաղաքային քանդակի սիմպոզիում (2002, Պեկին), 
– Փոքր ծավալի բրոնզե քանդակի սիմպոզիում (2001, Երևան)։ 

**Մրցանակներ** 
– 2004 թվական, երրորդ մրցանակ, Սառցե քանդակի սիմպոզիում, Սալեխարդ, 
– 2003 թվական, մրցանակ լավագույն գործի համար, Ֆուժոու, Չինաստան, 
– 2003 թվական, երրորդ մրցանակ, «Վիլնոյա 2003», Լիտվա, 
– 2001 թվական, առաջին մրցանակ, Քրիստոնեության 1700-ամյակի հուշարձանի մրցանակաբաշխություն, Վիեննա, 
– 1998 թվական, Ֆլորենցիայի «Մոն Արտ» ոսկե մեդալ, Ռավեննա, 
– 1996 թվական, բրոնզե մեդալ, Ռավեննա։ 

Մարիամ Հակոբյանի ստեղծագործությունները հայ արվեստում առանձնանում են խորը խորհրդանշականությամբ և նյութերի բազմազանությամբ։ Նրա աշխատանքները Հայաստանի նախագահների կողմից նվիրվել են աշխարհի տարբեր երկրների առաջնորդներին և մշակութային գործիչներին։

—

Мариам Вагановна Акопян родилась 17 августа 1949 года в Ереване. Она армянская скульпторка, известная монументальными и малыми скульптурами, украшающими различные страны мира.

**Биография** 
Мариам Акопян окончила Ереванское художественное училище в 1968 году и Ереванский художественно-театральный институт в 1974 году. С 1979 года — член Союза художников Армении, с 1996 года — член Международной ассоциации искусств, с 2001 года — основатель и председатель творческого центра «Нореон» в Ереване и член Международной организации скульптуры.

**Рабочая деятельность** 
В 1976–1990 годах преподавала в Ереванском республиканском центре эстетического воспитания и Дворце школьников Шаумянского района. В 1993–1997 годах была преподавателем скульптуры в Ереванском институте искусств «Рослин». Руководила проектами, включая: 
– 2003 год — создание ресурсного центра для художников «Арт Ресурс», 
– 2004 год — программа «В поддержку профессионального развития армянских художников», 
– 2005 год — симпозиум каменной скульптуры в Джермуке и программа «Восстановление и укрепление культурных связей между регионами Армении».

**Творчество** 
Работы Мариам Акопян включают монументальные и малые скульптуры из туфа, гранита, мрамора, бронзы и стали. Ее произведения установлены в Армении, России, Китае, Германии, Литве, ОАЭ и других странах. 

**Известные монументальные работы** 
– «Солнечные часы» (2004, гранит, Брюк, Германия), 
– «Новая вселенная» (2004, железо, сталь, Дубай, ОАЭ), 
– «Пусть будет жизнь» (2002, мрамор, Пекин, Китай), 
– «Урожай» (2001, гранит, Чанчунь, Китай), 
– «Звездный час» (1991, песчаник, Иджеван, Армения), 
– «Галактика» (1988, туф, Ереван, Армения), 
– «Дух армян» (1989, туф, Джермук, Армения), 
– «Козерог» (1983, бронза, Ханкенди, Армения), 
– «Вера» (базальт, бронза, Вена, Австрия). 

**Малые скульптуры** 
– «Врата чистилища» (1996, бронза, Равенна, Италия, бронзовая медаль), 
– «Врата рая» (1998, бронза, премия «Мон Арт», Флоренция), 
– «Бесконечность» (1998), 
– «Колесо жизни» (1999, бронза). 

Ее работы хранятся в Национальной галерее Армении, Музее резьбы по дереву Армении, Мемориальном музее Холокоста (Вашингтон), Центре Данте (Равенна), а также в частных коллекциях Армении, США, Франции, Германии, России, Китая и других стран.

**Выставки** 
Акопян участвовала в многочисленных персональных и групповых выставках в Армении, России, Франции, Италии, Германии, Китае, США, Латвии, Польше, Норвегии, Греции, Литве и ОАЭ. Среди значимых персональных выставок: 
– 2011, галерея Гаварт, Париж, 
– 2010, «Open Studio», Париж, 
– 2009, «Скульптура, живопись, графика», Ереван, 
– 2008, презентация книги и выставка «Мариам Акопян. Скульптура», Ереван. 

**Симпозиумы по скульптуре** 
Участвовала в международных симпозиумах, включая: 
– Симпозиум ледяной скульптуры (2004, Салехард, Россия), 
– Симпозиум каменной скульптуры (2004, Брюк, Германия), 
– Симпозиум городской скульптуры Китая (2002, Пекин), 
– Симпозиум малой бронзовой скульптуры (2001, Ереван). 

**Награды** 
– 2004, третья премия, симпозиум ледяной скульптуры, Салехард, 
– 2003, премия за лучшую работу, Фучжоу, Китай, 
– 2003, третья премия, «Вильня 2003», Литва, 
– 2001, первая премия, конкурс памятника к 1700-летию принятия христианства в Армении, Вена, 
– 1998, золотая медаль «Мон Арт», Равенна, 
– 1996, бронзовая медаль, Равенна. 

Творчество Мариам Акопян отличается глубокой символикой и разнообразием материалов. Ее работы дарились президентами Армении лидерам и деятелям культуры разных стран.

—
The Symbolic Voice of Sculpture

Mariam Vahani Hakobyan was born on August 17, 1949, in Yerevan. She is an Armenian sculptor known for her monumental and small-scale sculptures adorning various countries.

**Biography** 
Mariam Hakobyan graduated from the Yerevan Art School in 1968 and the Yerevan Art and Theater Institute in 1974. Since 1979, she has been a member of the Armenian Artists’ Union, since 1996, a member of the International Art Association, and since 2001, the founder-president of the “Noreon” creative center in Yerevan and a member of the International Sculpture Organization.

**Professional Activity** 
From 1976 to 1990, she taught at the Yerevan Republican Center for Aesthetic Education and the Shaumyan District Schoolchildren’s Palace. From 1993 to 1997, she lectured on sculpture at the “Roslin” Art Institute in Yerevan. She led projects such as: 
– 2003, establishment of the “Art Resource” center for artists, 
– 2004, program “In Support of Professional Development of Armenian Artists,” 
– 2005, Republican Stone Sculpture Symposium in Jermuk and the program “Restoration and Strengthening of Cultural Ties Between Armenian Regions.”

**Works** 
Mariam Hakobyan’s creations include monumental and small-scale sculptures made of tuff, granite, marble, bronze, and steel. Her works are installed in Armenia, Russia, China, Germany, Lithuania, the UAE, and elsewhere. 

**Notable Monumental Works** 
– *Sundial* (2004, granite, Brück, Germany), 
– *New Universe* (2004, iron, steel, Dubai, UAE), 
– *Let There Be Life* (2002, marble, Beijing, China), 
– *Harvest* (2001, granite, Changchun, China), 
– *Stellar Hour* (1991, sandstone, Ijevan, Armenia), 
– *Galaxy* (1988, tuff, Yerevan, Armenia), 
– *Spirit of Armenians* (1989, tuff, Jermuk, Armenia), 
– *Capricorn* (1983, bronze, Hankendi, Armenia), 
– *Faith* (basalt, bronze, Vienna, Austria). 

**Small-Scale Sculptures** 
– *Gates of Purgatory* (1996, bronze, Ravenna, Italy, bronze medal), 
– *Gates of Paradise* (1998, bronze, Florence “Mon Art” award), 
– *Infinity* (1998), 
– *Wheel of Life* (1999, bronze). 

Her works are held in the National Gallery of Armenia, the Armenian Wood Carving Museum, the Holocaust Memorial Museum (Washington), the Dante Center (Ravenna), and private collections in Armenia, the USA, France, Germany, Russia, China, and other countries.

**Exhibitions** 
Hakobyan has participated in numerous solo and group exhibitions in Armenia, Russia, France, Italy, Germany, China, the USA, Latvia, Poland, Norway, Greece, Lithuania, and the UAE. Notable solo exhibitions include: 
– 2011, Gavart Gallery, Paris, 
– 2010, “Open Studio,” Paris, 
– 2009, “Sculpture, Painting, Graphics,” Yerevan, 
– 2008, book launch and exhibition “Mariam Hakobyan. Sculpture,” Yerevan. 

**Sculpture Symposia** 
She participated in international symposia, including: 
– Ice Sculpture Symposium (2004, Salekhard, Russia), 
– Stone Sculpture Symposium (2004, Brück, Germany), 
– China Urban Sculpture Symposium (2002, Beijing), 
– Small Bronze Sculpture Symposium (2001, Yerevan). 

**Awards** 
– 2004, third prize, Ice Sculpture Symposium, Salekhard, 
– 2003, award for best work, Fuzhou, China, 
– 2003, third prize, “Vilnoja 2003,” Lithuania, 
– 2001, first prize, monument contest for the 1700th anniversary of Christianity in Armenia, Vienna, 
– 1998, Florence “Mon Art” gold medal, Ravenna, 
– 1996, bronze medal, Ravenna. 

Mariam Hakobyan’s works stand out in Armenian art for their deep symbolism and material diversity. Her sculptures have been gifted by Armenian presidents to world leaders and cultural figures.

—