Պատերազմի և Կյանքի Վեպեր

Քրիստափոր Կնյազի Թափալցյանը ծնվել է 1910 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Արևմտյան Հայաստանի Բուլանըխի գավառի Կոփ գյուղում։ Հայ արձակագիր է, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

1930 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական տեխնիկումը, 1939-ին՝ Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, 1950-ին՝ Մոսկվայի Մ. Գորկու անվան գրական ինստիտուտի բարձրագույն դասընթացները։ 1930-ին եղել է Ապարանի Բազարջուղ գյուղի յոթնամյա դպրոցի տնօրեն, 1931-1932 թվականներին՝ Ապարանի ժողկրթության տեսուչ։ 1940-1941 թվականներին աշխատել է «Սովետական Հայաստան» օրաթերթում որպես արվեստի և գրականության բաժնի վարիչ։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945) մասնակից է, եղել է 89-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի «Կարմիր զինվոր» թերթի պատասխանատու քարտուղար։ 1946-1948 թվականներին եղել է «Գրական թերթ»-ի գրական-գեղարվեստական բաժնի վարիչ, 1950-1955 թվականներին՝ Հայպետհրատի խմբագիր։

Թափալցյանի գրական ժառանգությունը ներառում է բազմաթիվ վեպեր, այդ թվում՝ «Վիկտորիա» (1937), «Կյանքի արշալույսը» (1939), «Հայրենիք» (1942), «Պատերազմ» քառահատոր վեպ (1946-1965), «Ոսկե հովիտ» (1955), «Ազնիվ հովիվներ» (1958), «Պատանի կոմբայնավարը» (1958), «Հայրենաշեն» (1963-1973)։ Նրա ստեղծագործություններից մի քանիսը թարգմանվել են ռուսերեն՝ «Պատերազմ» վեպի առաջին և երկրորդ հատորները (1956), «Ոսկե հովիտ» (1959), «Հայրենաշեն»-ի առաջին գիրքը (1966)։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Եղել է ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։ Թափալցյանի ստեղծագործությունները արտացոլում են հայ ժողովրդի կյանքը, պատերազմի դժվարություններն ու հայրենասիրությունը։ Երևանում տեղադրված է նրա հուշատախտակը։

### Русский

Романы о войне и жизни

Кристафор Князович Тапалцян родился 20 сентября 1910 года в селе Коп, Буланыхский уезд, Западная Армения. Армянский прозаик, член Союза писателей СССР с 1939 года. В 1930 году окончил педагогический техникум в Ленинакане, в 1939 году — филологический факультет Ереванского государственного университета, в 1950 году — высшие литературные курсы при Литературном институте имени М. Горького в Москве. В 1930 году был директором семилетней школы в селе Базарджуг Апаранского района, в 1931–1932 годах — инспектором народного образования Апаранского района. В 1940–1941 годах работал заведующим отделом искусства и литературы газеты «Советская Армения». Участник Великой Отечественной войны (1941–1945), был ответственным секретарём газеты «Красный воин» 89-й армянской стрелковой дивизии. В 1946–1948 годах заведовал литературно-художественным отделом «Литературной газеты», в 1950–1955 годах работал редактором в Госиздате Армении.

Литературное наследие Тапалцяна включает множество романов, среди которых «Виктория» (1937), «Рассвет жизни» (1939), «Родина» (1942), четырёхтомный роман «Война» (1946–1965), «Золотая долина» (1955), «Честные пастухи» (1958), «Юный комбайнёр» (1958), «Строитель Родины» (1963–1973). Некоторые его произведения переведены на русский язык: первые два тома романа «Война» (1956), «Золотая долина» (1959), первая книга «Строитель Родины» (1966). Награждён орденом Красного Знамени. Член КПСС с 1942 года. Произведения Тапалцяна отражают жизнь армянского народа, трудности войны и патриотизм. В Ереване установлена мемориальная доска в его честь.

### English

Novels of War and Life

Khristapor Knyazovich Tapaltsyan was born on September 20, 1910, in the village of Kop, Bulanık District, Western Armenia. An Armenian prose writer, he was a member of the USSR Writers’ Union since 1939. He graduated from the Pedagogical College in Leninakan in 1930, the Philology Faculty of Yerevan State University in 1939, and the Higher Literary Courses at the Gorky Literary Institute in Moscow in 1950. In 1930, he served as the director of a seven-year school in Bazarjugh, Aparan District, and in 1931–1932, as an inspector of public education in Aparan. From 1940 to 1941, he was the head of the arts and literature section of the *Soviet Armenia* newspaper. A participant in the Great Patriotic War (1941–1945), he served as the responsible secretary of the *Red Soldier* newspaper for the 89th Armenian Rifle Division. From 1946 to 1948, he headed the literary-artistic section of *Literary Newspaper*, and from 1950 to 1955, he worked as an editor at Armenia’s State Publishing House.

Tapaltsyan’s literary legacy includes numerous novels, such as *Victoria* (1937), *The Dawn of Life* (1939), *Homeland* (1942), the four-volume novel *War* (1946–1965), *Golden Valley* (1955), *Honest Shepherds* (1958), *The Young Combine Operator* (1958), and *Builder of the Homeland* (1963–1973). Several of his works were translated into Russian: the first two volumes of *War* (1956), *Golden Valley* (1959), and the first book of *Builder of the Homeland* (1966). He was awarded the Order of the Red Banner. A member of the Communist Party since 1942, his works reflect the life of the Armenian people, the hardships of war, and patriotism. A memorial plaque in his honor is installed in Yerevan.