1924 թվականի հունվարի 11-ին Երևանում պաշտոնապես հիմնադրվեց «Գիրք» հրատարակչական ընկերությունը՝ Մարտիրոս Սարյանի ղեկավարությամբ: Այս իրադարձությունը խորհրդային Հայաստանի առաջին տարիներին դարձավ հայկական գրքի և մշակույթի վերածննդի կարևորագույն քայլերից մեկը:
Հրատարակչությունը ստեղծվեց Երևանի կոնսերվատորիայի և գրական հասարակության նախաձեռնությամբ՝ նպատակ ունենալով տպագրել հայկական գրականություն, դասականներ, նոր ստեղծագործություններ և թարգմանական գրականություն: Մարտիրոս Սարյանի ղեկավարությամբ «Գիրքը» դարձավ հայկական գրքի առաջին խոշոր կենտրոնը՝ դիզայնի, ձևավորման և բարձրորակ տպագրության ոլորտում:
Սարյանը ոչ միայն ղեկավար էր, այլև անձամբ մասնակցում էր գրքերի ձևավորմանը՝ ստեղծելով յուրահատուկ շապիկներ և նկարազարդումներ: Առաջին տարիներին հրատարակվեցին Հովհաննես Թումանյանի, Ալեքսանդր Շիրվանզադեի, Ավետիք Իսահակյանի և այլոց գործերը, ինչպես նաև ռուս և եվրոպական դասականների թարգմանություններ: Այս հրատարակչությունը հիմք դրեց հետագա խոշոր հրատարակչություններին, ինչպես «Հայպետհրատը» և «Սովետական գրողը»:
Հայ ժողովրդի համար «Գիրք»-ի հիմնադրումը խորհրդանշում էր մշակութային վերածնունդը՝ Ցեղասպանությունից և պատերազմներից հետո: Այն նպաստեց հայոց լեզվի, գրականության և արվեստի պահպանմանը խորհրդային պայմաններում:
Արագ փաստեր
- Ամսաթիվ: 1924 թ. հունվարի 11
- Վայր: Երևան
- Ղեկավար: Մարտիրոս Սարյան
- Նշանակություն: Հայկական գրքի և մշակույթի վերածնունդ
(Աղբյուրներ՝ Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, Մարտիրոս Սարյանի արխիվներ, Հայաստանի հրատարակչական պատմություն):
Русская версия
Рождение издательства «Книга» под руководством Сарьяна”
11 января 1924 года в Ереване официально было создано издательство «Книга» (Գիրք) под руководством Мартироса Сарьяна. Это событие стало одним из важнейших шагов в культурном возрождении советской Армении в первые годы её существования. Издательство было основано по инициативе Ереванской консерватории и литературной общественности с целью печатать армянскую литературу, классику, новые произведения и переводную литературу. Под руководством Сарьяна «Книга» превратилась в первый крупный центр армянской книги — в области дизайна, оформления и высококачественной печати.
Сарьян не только руководил, но и лично участвовал в оформлении книг — создавал уникальные обложки и иллюстрации. В первые годы были изданы произведения Ованнеса Туманяна, Александра Ширванзаде, Аветика Исаакяна и других, а также переводы русской и европейской классики. Это издательство заложило основу для последующих крупных армянских издательств, таких как «Айпетрат» и «Советский писатель».
Для армянского народа основание «Книги» стало символом культурного возрождения после Геноцида и войн. Оно способствовало сохранению армянского языка, литературы и искусства в советских условиях.
Краткие факты
- Дата: 11 января 1924 г.
- Место: Ереван
- Руководитель: Мартирос Сарьян
- Значение: Возрождение армянской книги и культуры
(Источники: Армянская Советская Энциклопедия, архивы Мартироса Сарьяна, история армянского книгоиздания).
English Version (Author: Armenian historian Aram Hovhannisyan)
Birth of the ‘Book’ Publishing House under Saryan’s Leadership”
On January 11, 1924, the “Book” Publishing House (Գիրք) was officially founded in Yerevan under the leadership of Martiros Saryan. This event became one of the most important steps in the cultural revival of Soviet Armenia in its early years. The publishing house was established on the initiative of the Yerevan Conservatory and literary community with the aim of printing Armenian literature, classics, new works, and translated literature. Under Saryan’s leadership, “Book” became the first major center of Armenian publishing — in design, layout, and high-quality printing.
Saryan not only managed but personally participated in book design — creating unique covers and illustrations. In the early years, works by Hovhannes Tumanyan, Alexander Shirvanzade, Avetik Isahakyan, and others were published, as well as translations of Russian and European classics. This publishing house laid the foundation for subsequent major Armenian publishers such as “Haypethrat” and “Soviet Writer”.
For the Armenian people, the foundation of “Book” became a symbol of cultural revival after the Genocide and wars. It contributed to the preservation of the Armenian language, literature, and art under Soviet conditions.
Key Facts
- Date: January 11, 1924
- Location: Yerevan
- Leader: Martiros Saryan
- Significance: Revival of Armenian book publishing and culture
(Sources: Armenian Soviet Encyclopedia, Martiros Saryan archives, history of Armenian publishing).
Հայերեն (Armenian)
- “1924-ի Հունվարի 11՝ «Գիրք» հրատարակչության ծնունդը Սարյանի ղեկավարությամբ”
- “Երևան 1924՝ Հայկական գրքի վերածնունդ”
- “Մարտիրոս Սարյան և «Գիրք»՝ Հայկական մշակույթի նոր էջ”
- “Հունվարի 11, 1924՝ Հայ գրքի առաջին մեծ կենտրոն”
- “«Գիրք»-ի հիմնադրումը՝ Հայաստանի մշակութային հաղթանակ”
Русский (Russian)
- “11 Января 1924: Рождение издательства «Книга» под руководством Сарьяна”
- “Ереван 1924: Возрождение армянской книги”
- “Мартирос Сарьян и «Книга»: Новая страница армянской культуры”
- “11 Января 1924: Первый крупный центр армянской книги”
- “Основание «Книги»: Культурная победа Армении”
English (English)
- “January 11, 1924: Birth of the ‘Book’ Publishing House under Saryan’s Leadership”
- “Yerevan 1924: Revival of the Armenian Book”
- “Martiros Saryan and ‘Book’: A New Page in Armenian Culture”
- “January 11, 1924: The First Major Center of Armenian Publishing”
- “Foundation of ‘Book’: Armenia’s Cultural Victory”
You must be logged in to post a comment.